08.03 - Beleidskader armoede en schulden 2021 2024

18

c. Verbinden aanpak gezondheid(sachterstanden) – aanpak armoede en schulden Samenhang Gezondheid en de financiële situatie van mensen beïnvloeden elkaar over en weer. Een slechte gezondheid geeft extra zorgkosten, minder kans op een goedbetaalde baan en kan zelfs leiden tot werkloosheid. Andersom leveren langdurige geldzorgen veel stress op, met nadelige gevolgen voor de mentale en fysieke gezondheid. Deze negatieve spiraal is lastig te doorbreken en werkt door op andere levensgebieden. Immers, als je weinig geld hebt, valt er minder te kiezen wat betreft zaken als gezonde voeding, goede huisvesting, kunnen sporten en het schoolsucces van je kinderen.

Mensen met een lage maatschappelijke positie, meestal bepaald door opleiding en inkomen, hebben vaker een lagere levensverwachting, meer chronische aandoeningen, een ongezonde leefstijl, meer psychische klachten en voelen zich ongezonder dan mensen met een hogere opleiding en meer inkomen. Mensen met een bijstandsuitkering hebben drie keer zoveel psychische zorg dan mensen die werken of naar school gaan. Mensen met problematische schulden blijken meer te roken en ongezonder te eten. Ze hebben vaker psychische problemen, lage rugklachten en overgewicht of obesitas. Bij mensen met een migratieachtergrond zijn de gezondheidsproblemen vaak nog groter41.

Waar staan we? Landelijk gezien is door algemene maatregelen gezondheidswinst gerealiseerd voor alle groepen, maar zijn gezondheidsverschillen tussen de groepen niet kleiner maar eerder groter geworden. De groep onderaan de maatschappelijke ladder wat betreft inkomen en opleiding heeft minder baat bij de activiteiten gericht op het verbeteren van gezondheid, omdat deze vaak onvoldoende aansluiten bij hun leefwereld en gezondheidsvaardigheden. Juist mensen met een lage sociaaleconomische status hebben vaker beperkte gezondheidsvaardigheden, dat wil zeggen moeite om informatie over gezondheid te vinden, te begrijpen en toe te passen. Wie adviezen van een huisarts of een bijsluiter bij medicatie niet goed begrijpt, loopt een extra gezondheidsrisico. Bovendien hebben campagnes gericht op een betere levensstijl minder resultaat, dan het aanpakken van armoede en de stress die mensen daardoor ondervinden. Het verkleinen van de gezondheidsverschillen tussen groepen krijgt Figuur 4: gemiddelde sociaaleconomische status op buurtniveau 2019 landelijk aandacht in onderzoek 42 en beleid. Insteek daarbij is te zorgen meer samenhang met andere levensdomeinen. Het is daarbij nog wel goed zoeken naar wat echt werkt. Het meeste effect is te verwachten van inzet rondom de eerste levensjaren (geboortezorg) en preventieve inzet op het gebied van roken, alcohol en overgewicht43.

De activiteiten hebben vooral kans van slagen hebben als er ook aandacht is voor achterliggende factoren, zoals gezondheidsvaardigheden, armoede en de directe leefomgeving. Ook op gemeentelijk niveau investeren we in een samenhangender aanpak. Zo zet het Beleidskader Maatschappelijke ondersteuning & Gezondheid 2021-2024 in op het bevorderen van een gezonde leefstijl en het verkleinen van gezondheidsverschillen in samenhang met de aanpak van armoede en schulden. Andere voorbeelden zijn het Beleidskader Werk & Inkomen 2021-2024, de Aanpak laaggeletterdheid en de Jeugdnota

41 NJI, Eindrapportage Terugdringen gezondheidsverschillen, april 2021; Raad Volksgezondheid & Samenleving; Een eerlijke kans op gezond

leven, april 2021; www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/preventie/programmas/programma-detail/schulden-en-armoede/. 42 www.pharos.nl/gezondheidsverschillen-duurzaam-aanpakken/ ?file=478&m=1551783743&action=file. 43 WRR, Van verschil naar potentieel, augustus 2018; VNG, Handreiking extra inzet gezonde leefstijlinterventies en impuls op bewegen, mei 2021.

19

2021-2024 44 . Bij de ondersteuning op het gebied van armoede en schulden besteden verschillende uitvoeringspartners in de intake en bij de ondersteuning aandacht aan gezondheidsaspecten, deels vanuit het concept positieve gezondheid45. Voorbeelden zijn de intakegesprekken voor een bijstandsuitkering, de training Van klacht naar kracht voor bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en de intakegesprekken voor hulp bij schulden van Welzijn Capelle. Om de gezondheidswinst voor alle groepen Capellenaren te vergroten en gezondheidsverschillen tussen groepen te verkleinen zijn nog wel vervolgstappen in beleid en uitvoering nodig. Wat willen we bereiken en hoe maken we dat inzichtelijk? Vanwege de samenhang over en weer tussen gezondheid en financiële problematiek, zowel wat betreft de inhoud als de mensen waar het om gaat, willen we de aanpak op gezondheidsgebied en de aanpak van armoede en schulden meer met elkaar verbinden voor een effectiever beleid. Hierbij willen we ook meer verbinding met beleidsterreinen als Welzijn, Educatie (aanpak laaggeletterdheid), Sport en Werk.

De samenhangende aanpak op gezondheidsgebied, onder meer gericht op een gezonder leefstijl en minder gezondheidsachterstanden door betere gezondheidsvaardigheden, zorgt voor meer veerkracht en meer meedoen, met als resultaat dat mensen ook beter in staat zijn op financieel gebied voor zichzelf te zorgen. In de periode 2021-2024 willen we bereiken dat: - Meer Capellenaren een gezonder leefstijl hebben en een (zeer) goede gezondheid ervaren. - Meer Capellenaren met ondersteuning op gebied armoede en schulden meer gezondheidsvaardigheden en een gezonder leefstijl hebben. - De deskundigheid van medewerkers en vrijwilligers verder is vergroot (kennis over doelgroepen, herkenning en samenhang problematieken, ondersteuningsaanbod en effectieve werkwijzen). - De uitvoering verder is verbeterd door een samenhangender aanpak (partijen zijn op de hoogte van elkaars aanbod, verwijzen aan elkaar door en instrumenten sluiten op elkaar aan). We maken dit inzichtelijk met de volgende indicatoren: Indicator % Capellenaren dat aangeeft een gezonde leefstijl te hebben. % Capellenaren dat aangeeft aan de beweegnorm te voldoen.

Bron Bewonersenquête.

Referentiescore Bewonersenquête 201946 -64% (leefstijl). -39% (beweegnorm).

Beoogd resultaat 2024 Toename.

Bijzonderheden Rapportages over de resultaten vinden plaats in het kader van de uitvoering van het Gezondheidsbeleid.

Aantal Capellenaren met een traject financiële hulpverlening van Welzijn Capelle, schuldhulpverlening van Sociale Zaken of een ondersteuningstraject van Budgetmaatjes dat verbeterde gezondheidsvaardigheden en gezonder leefstijl ervaart.

Registraties Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, Samen010.

Nulmeting in 2022.

Toename.

Indicator is meetbaar voor beperkt aantal groepen op persoonsniveau (door Welzijn Capelle op basis van meetinstrument financieel ontzorgen en positieve gezondheid, door GR IJsselgemeenten Sociale Zaken op basis van de Zelfredzaamheidsmatrix en door evaluatie van effect op ondersteuning van cliënten door Samen010. De monitoring op deze indicator is met name kwalitatief.

Aantal trainingen/voorlichtingen medewerkers en vrijwilligers.

Registratie / rapportages betrokken partijen (Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, Samen010, CJG).

Nulmeting 2021.

Nader te bepalen.

44 Jeugdnota 2021-2024, ‘De basis voor groei’, (Djuma documentnummer 478782). 45 Het concept ‘positieve gezondheid’ ziet gezondheid niet meer als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen

om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. 46 Volgens de Gezondheidsmonitor 2016 van de GGD ervaart 74% van de Capellenaren een goede gezondheid en voldoet 58% aan de beweegnorm. Het verschil in cijfers komt door de verschillen in vraagstelling.

20

Oordeel betrokken partijen over hun deskundigheid en de samenhang uitvoering.

Inventarisatie onder betrokken partijen.

Nulmeting 2021.

Partijen ervaren een verbeterde deskundigheid en meer samenhang.

De monitoring op deze indicator is met name kwalitatief, in de vorm van ervaringen van medewerkers en vrijwilligers.

Wat gaan we doen? Om te zorgen voor meer verbinding tussen de aanpak van gezondheid(sachterstanden) en de aanpak van armoede en schulden gaan we: - Zorgen dat de informatie over gezondheid, gezonde leefstijl en samenhang tussen fysieke, mentale en financiële gezondheid makkelijker is te vinden, te begrijpen en toe te passen, zowel door Capellenaren als medewerkers en vrijwilligers. Aandachtspunt hierbij is het onder de aandacht brengen van de collectieve zorgverzekering. - Zorgen dat medewerkers en vrijwilligers over voldoende deskundigheid beschikken om gezondheidsvaardigheden en een gezonde leefstijl te bevorderen (kennis over doelgroep, samenhang en herkennen problematieken, ondersteuningsaanbod en effectieve werkwijzen). - Zorgen dat de aandacht voor gezondheid(sachterstanden en vaardigheden) vast onderdeel uitmaakt van intakegesprekken met cliënten en de navolgende ondersteuningstrajecten, waarbij ook de resultaten van de inzet planmatig worden gemeten. - Samen met de maatschappelijke partners (onder andere Sportief Capelle, Welzijn Capelle, huisartsen) een nadere prioritering maken van de aandachtsgroepen (onder andere aanstaande ouders, kinderen/gezinnen, statushouders, ggz-cliënten) en een daarbij passend aanbod bepalen. Daarbij ook afspraken maken over hoe het preventief aanbod van de zorgverzekeraars beter benut kan worden.

- In het kader van de regionale samenwerkingsagenda met de zorgverzekeraars afspraken maken over preventie van gezondheidsproblemen (onder meer stoppen met roken, tegengaan en bestrijden overgewicht, mentale gezondheid en schuldenaanpak). - Onderzoek doen naar mogelijkheid en wenselijkheid van een sportregeling voor volwassenen met een laag (besteedbaar) inkomen.

d. Integrale aanpak achterstanden kinderen Samenhang Opgroeien in een situatie met langdurige financiële problemen kan voor kinderen grote negatieve effecten hebben, die verder gaan dan te weinig geld voor spullen en uitstapjes. Het heeft grote invloed op het dagelijkse leven, school, het welbevinden en de gezondheid van kinderen, waardoor ze ongelijke kansen en minder perspectief hebben. Ze hebben vaker een minder voorspoedige schoolloopbaan -dus later minder kans op goed betaald werk- en meer kans op sociale uitsluiting. Stress vanwege geld zorgt dat ouders moeite kunnen krijgen met hun opvoedtaken, wat ten koste kan gaan van de hechting binnen het gezin en de ontwikkeling van kinderen. Langdurige armoede is daarnaast een risicofactor voor kindermishandeling en jeugdcriminaliteit. Armoede heeft ook gevolgen voor de gezondheid van kinderen. Het kan leiden tot fysieke klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, overgewicht of vermoeidheid of psychische klachten zoals stress en angst. Daardoor hebben deze kinderen vaker een negatief zelfbeeld en zijn ze vaker onzeker en negatief over hun leven en toekomst.

Financiële armoede bij kinderen niet altijd problematisch op langere termijn Armoede zorgt niet automatisch voor problemen bij kinderen. Maar als armoede langdurig is en samengaat met meer risicofactoren en minder beschermende factoren, is de kans op ontwikkelingsproblemen van kinderen groot. Het betreft risicofactoren bij ouders (zoals een lage opleiding, alleenstaand ouderschap, langdurig ziek zijn), bij het kind (bijvoorbeeld moeilijk temperament) en de omgeving (een slechte woonsituatie, onveiligheid in de buurt). Hiertegenover staan beschermende factoren bij de ouders (goede relatie, veerkracht), bij het kind (zoals een makkelijk temperament) en in de omgeving (goede sociale netwerken, goed functionerende basisvoorzieningen) 47.

47 NJI, www.nji.nl/nl/Kennis/Dossier/Armoede/Gevolgen-voor-kinderen/Risico-s.

21

Waar staan we? In Capelle doen we veel om te bevorderen dat kinderen, ongeacht het inkomen van de ouders, een goede toekomst tegemoet gaan. Vanuit het armoedebeleid zijn er bijvoorbeeld financiële regelingen voor kinderen, vooral gericht op kunnen meedoen op school en in de vrije tijd. Het brede Jeugdbeleid heeft ook aandacht voor deze groep. Algemeen doel van het jeugdbeleid is dat Capelse kinderen en jongeren (van 0-23 jaar) gezond en veilig opgroeien en voldoende kansen krijgen om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. De inzet is daarbij op het versterken van kinderen, jongeren en hun opvoeders. Vanuit onderwijs is inzet op het vergroten van onderwijskansen 48 voor kinderen van 2 tot 12 jaar. De Gelijke Kansen Alliantie richt zich juist op voor jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar waarbij jongeren via projecten als Homebase, Beat-it, Urban Education en Samen aan hun sociale vaardigheden en weerbaarheid werken. Ook de inzet vanuit de Jeugdgezondheidszorg, Jeugdhulp en Sport en Cultuur draagt bij aan gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Met de meeste kinderen gaat het goed. Maar de huidige aanpak voor kinderen die opgroeien in een omgeving met voortdurende geldzorgen en met verschillende andere problemen vraagt meer samenhang in beleid en uitvoering, om de kinderen en ouders beter te kunnen helpen.

Ondanks dwarsverbanden tussen de beleidsterreinen en in de uitvoering, is de huidige inzet voor deze groep vanuit de verschillende invalshoeken nog te veel van elkaar gescheiden. Kinderen in laaginkomenhuishoudens 2.702 kinderen in 1.413 huishoudens (20,1% van het totaal aantal kinderen) Kinderen in langdurig laaginkomenhuishoudens 1.559 kinderen in 807 huishoudens (11,6% van het totaal aantal kinderen) Kinderen in een eenoudergezin, kinderen met een niet-westerse migratieachtergrond en kinderen uit de wijken Oostgaarde Noord, Middelwatering Oost, Schenkel en Schollevaar Zuid behoren vaker tot een laaginkomenhuishouden dan kinderen in andere huishoudens. 1 op de 5 kinderen uit een laaginkomenhuishouden heeft een jeugdwetindicatie, tegenover 1 op de 8 van de kinderen uit huishoudens met een inkomen >120% wsm. Figuur 5: Kinderen in laaginkomenhuishoudens per buurt (peildatum 1 januari 2019) In de grijsgekleurde buurten wonen minder dan 5 kinderen in een laaginkomenhuishouden. Daarom zijn deze buurten niet ingekleurd.

De afgelopen twee jaar is landelijk veel onderzoek gedaan naar werkzame elementen om armoede bij kinderen tegen te gaan. Gedeelde conclusie uit deze studies49 is dat voor een effectiever aanpak meer samenhang vanuit verschillende invalshoeken nodig is die het leven van kinderen op alle vlakken verbetert. Daarbij gaat het om steun, hulp en/of maatregelen die zich rechtstreeks richten op de gevolgen van armoede, maar ook om een meer indirecte inzet. Bijvoorbeeld door middel van programma’s om de ontwikkeling van kinderen te versterken. Het is daarbij belangrijk dat medewerkers in zowel beleid als uitvoering goed bewust zijn van de invloed die geldgebrek kan hebben voor de kinderen en hun ouders.

48

“Kansen voor ieder kind, onderwijskansenbeleid Capelle aan den IJssel 2020 e.v.”, raadsbesluit 20 april 2020, Djuma documentnummer 143405; Uitvoeringsprogramma ‘Elk kind verdient dezelfde basis en meer’ 2021-2022, collegebesluit 28 april 2021 (Djuma documentnummer 409859). 49 Voorbeelden zijn: www.nji.nl/nl/Kennis/Dossier/Armoede; www.nji.nl/nl/Kennis/Publicaties/NJi-Publicaties/Opgroeien-en-opvoeden-inarmoede); www.nji.nl/nl/Kennis/Dossier/Sterke-basis-voor-de-jeugd/De-rol-van-de-gemeente/Kindgericht-armoedebeleid; www.divosa.nl/onderwerpen/kinderarmoede; www.movisie.nl/publicatie/wat-werkt-aanpak-armoede-schulden); Platform 31 (https://www.platform31.nl/wat-we-doen/kennisdossiers/schulden-en-armoede).

22

Hoewel de overgrote meerderheid van de kinderen die opgroeien in gezinnen met armoede zelf als volwassene niet arm of uitgesloten zijn, is speciale aandacht nodig voor het doorbreken van intergenerationele armoede: de situatie dat armoede van generatie op generatie over gaat. Het gaat dan vaak om gezinnen met structurele geldzorgen, met gemiddeld een lagere opleiding, een slechtere gezondheid, minder opvoedkundige vaardigheden en minder vaardigheden om grip te hebben op het leven. De belangrijkste sleutels om intergenerationele armoede te doorbreken liggen voor kinderen in tegengaan van onderwijsachterstanden -om de kansen op de arbeidsmarkt te vergroten- en het aanleren van een gezonde levensstijl50. Bij de ouders is vooral de aansluiting en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt van belang. Daarnaast is het nodig om binnen gezinnen bronnen van stress te verminderen, een positieve en hechte relatie tussen ouder en kind te stimuleren en de persoonlijke vaardigheden te bevorderen die grip op het leven geven51. Wat willen we bereiken en hoe maken we dat inzichtelijk? Wij willen álle kinderen gelijke kansen bieden om zich goed te kunnen ontplooien voor een goede toekomst. Daarvoor willen we een samenhangender aanpak van armoede bij kinderen, voor een effectiever beleid.

Hierbij willen we steviger verbindingen leggen met andere beleidsterreinen, vooral met Jeugd (kansrijk, veilig en gezond opgroeien), Onderwijs (bevorderen onderwijskansen), Gezondheid (bevorderen gezonde leefstijl en gezondheidsvaardigheden), Sport en Jeugdhulp. Ook in de uitvoering willen we deze samenhang meer terugzien. De samenhangender aanpak zorgt voor het vergroten van de financiële bestaanszekerheid, meer meedoen en meer veerkracht. In de periode 2021-2024 willen we bereiken dat: - Meer kinderen uit gezinnen met (langdurig) weinig geld gebruik maken van de mogelijkheden om hun kansen op meedoen op de verschillende levensgebieden (onderwijs, gezondheid, vrije tijd, sociaal) te vergroten, met name de kinderen waarbij intergenerationele armoede dreigt. - De deskundigheid van medewerkers en vrijwilligers verder is vergroot (kennis over doelgroepen, herkenning en samenhang problematieken, ondersteuningsaanbod en effectieve werkwijzen). - De uitvoering verder is verbeterd door een meer samenhangende aanpak (partijen zijn op de hoogte van elkaars aanbod, verwijzen aan elkaar door en instrumenten sluiten op elkaar aan). Indicatoren We bepalen de indicatoren als onderdeel van het op te stellen Actieplan integrale aanpak armoede kinderen (zie hieronder). Daarbij betrekken we onder meer de indicatoren uit de Jeugdnota 2021-2024.

Wat gaan we doen? Om de kansengelijkheid voor kinderen uit gezinnen met weinig geld te vergroten gaan we: - Een Actieplan integrale aanpak achterstanden kinderen opstellen en uitvoeren, met inbreng van ervaringsdeskundige kinderen en ouders. Het doorbreken en tegengaan van intergenerationele armoede is daarbij een belangrijk onderwerp. - De kindregelingen en -voorzieningen uit het Kindpakket, met inbreng van ervaringsdeskundige kinderen en volwassenen, onder de aandacht brengen bij ouders, verzorgers, kinderen/jongeren en maatschappelijke partners door makkelijk leesbare, vindbare en toepasbare informatie. - Samen met de maatschappelijke partners bepalen welke activiteiten en vindplaatsen voor de aanpak van kinderarmoede benut gaan worden om elkaar te versterken (bijvoorbeeld: verbindingen tussen Onderwijskansenbeleid en Gezondheidsbeleid/JGZ, inzet Kinderlabs, BSN en werkwijze Vreedzame wijk, project Kansrijke start). - Zorgen dat medewerkers en vrijwilligers over voldoende deskundigheid beschikken (kennis over doelgroep, samenhang en herkennen problematieken, ondersteuningsaanbod en effectieve werkwijzen).

50 CBS/SCP, Kansrijk armoedebeleid, pagina 176 51 Visser, S. (2019). Mechanismen van en interventies bij intergenerationele armoede: Een literatuuronderzoek. Rijksuniversiteit Groningen;

Feitenblad, Generatie-armoede doorbreken; wat werkt?

23

e. Integrale uitvoering Samenhang Naast verdere versteviging van de samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen is deze versteviging ook nodig in de uitvoering. Dit houdt vooral in dat medewerkers en vrijwilligers Capellenaren met geldzorgen informatie, advies en ondersteuning geven die zich niet beperkt tot financiële aspecten, maar zich ook richt op alle andere relevante levensgebieden. Financiële problematiek is immers meestal onderdeel van meervoudige, met elkaar samenhangende problematiek: als de financiën op orde zijn geeft dat rust en betere kansen om problemen aan te kunnen pakken en omgekeerd helpt stabiliteit op andere levensgebieden als basis voor een gezonde financiële huishouding. Waar staan we? Globaal gezien zijn er drie soorten partijen die in Capelle uitvoering geven aan de aanpak van armoede en schulden. Allereerst onze partners waarvoor dit de kernactiviteit is en waarmee de gemeente formele afspraken heeft in de vorm van een overeenkomst of een subsidie. Voorbeelden zijn de Voedselbank Capelle, Stichting Leergeld Hollandsche IJssel, Jeugdfonds Sport & Cultuur en Samen010. De tweede groep zijn de ‘verbonden partijen’, zoals Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, het CJG en Sportief Capelle. Deze partijen hebben een veel breder werkterrein, met de aanpak van financiële problematiek als onderdeel.

Ook met deze partijen heeft de gemeente formele afspraken, vastgelegd in het kader van de Dienstverleningsovereenkomsten. Dan is er nog een derde groep (de buitenschil) waarmee de gemeente geen of minder vastomlijnde afspraken heeft over de aanpak van armoede en schulden, maar die daar wel een kleinere tot grotere rol in spelen. Voorbeelden zijn de Bibliotheek, het onderwijs, ondernemers, zorgaanbieders, religieuze organisaties en persoonlijke initiatieven van Capellenaren. Tezamen vormen al deze partijen samen met de gemeente de uitvoeringsbasis, dat zich ontwikkeld heeft tot een netwerk verweven door de Capelse samenleving. Ook in de uitvoering zijn de afgelopen periode belangrijke vorderingen gemaakt in een samenhangender aanpak van financiële problematiek. Door extra capaciteit voor financiële hulpverlening en financiële preventie, deskundigheidsbevordering bij de medewerkers en vrijwilligers wat betreft kennis over de doelgroep, samenhang en herkennen problematieken, effectieve werkwijzen (zoals stress-sensitieve dienstverlening) en het ondersteuningsaanbod aan regelingen, voorzieningen en betrokken partijen.

Bij de ‘toegangspartijen’ 52 maakt het onderwerp financiële problematiek inmiddels in meer of mindere mate onderdeel uit van de brede beoordeling van een hulpvraag, waarbij men minder gericht is op wat binnen de regels kan, maar meer kijkt naar waar een persoon mee geholpen is. De benoeming van vaste aanspreekpunten bij de verschillende partijen heeft gezorgd voor snellere en betere afstemming. De herstart van het Eropaf-team van Welzijn Capelle is een ander goed voorbeeld van meer samenhang in de uitvoering. Maar er is nog ruimte voor verdere verbetering en invulling van een breed gerichte uitvoering: Voor de eerste groep partners geldt dat hun ‘vindplaatsfunctie’ extra mogelijkheden biedt om Capellenaren ook op andere gebieden te ondersteunen met informatie en advies. Zo kunnen Capellenaren met hulp van een budgetmaatje ook gestimuleerd worden tot een actiever, gezonder leefstijl, door afstemming met het aanbod van Sportief Capelle. Voor de medewerkers van de verbonden partijen is het van belang hun deskundigheid doorlopend te bevorderen en waar nodig de dienstverlening nog passender in te richten op wat nodig is Capellenaren te helpen zoveel mogelijk zelfredzaam te zijn. Uitgangspunten hierbij zijn maatwerk en activering, door bijvoorbeeld (betaald) werk, opleiding, sport en het ‘zelf leren doen’ door versterking van basisvaardigheden.

Verder is een werkwijze53 nodig die een betere oplossing biedt voor de zwaarste multiprobleem huishoudens (waaronder schulden) die een onevenredig deel van de ondersteuningscapaciteit en -kosten vragen. Voor de groep partners in de buitenschil geldt dat de contacten over en weer verder aangehaald moeten worden, om via deze weg meer Capellenaren -vooral de groep die minder in zicht is bij de instanties- te kunnen helpen. Instrumenten hiervoor zijn bijvoorbeeld de Armoedecirkel, de themabijeenkomsten

52 De toegangspartijen zijn de partijen die de toegang naar informatie, advies en ondersteuning binnen het sociaal domein vormen: Welzijn

Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, het CJG, het Wmo-loket en de huisartsen.

24

(bijvoorbeeld de armoedeconferentie) en het Pact van Capelle. Deze platforms dienen om knelpunten, kansen en verbeteringen in de aanpak van armoede en schulden te bespreken en om kennis en ervaring te delen. Belangrijk onderwerpen hierbij zijn: preventie, vroegsignalering en effectieve werkwijzen aanpakken.

Maatwerk in Capelle ‘Maatwerk’ is al sinds enige jaren een belangrijk uitgangspunt in beleid en uitvoering binnen het sociaal domein. Wij verstaan onder maatwerk: het bieden van passende ondersteuning op alle relevante levensdomeinen aan een persoon die hulp nodig heeft, zodat deze persoon de ondersteuning krijgt die nodig is om (weer) zo goed mogelijk te kunnen meedoen in de samenleving. Bij het bepalen van de nodige ondersteuning gaan we uit van wat een persoon zelf kan doen of met behulp van mensen uit de eigen omgeving. Daarbij houden we rekening met wet- en regelgeving, maar kijken nadrukkelijk naar de ruimte die deze biedt. Niet zozeer rechtmatigheid, maar doelmatigheid staat voorop. Anders gezegd, handelen vanuit de geest van de wet in plaats van de letter van de wet. Het werken volgens deze benadering is niet van de ene op de andere dag gerealiseerd. ‘Maatwerk bieden’ is veelzijdig en verschilt van eenvoudig (bijvoorbeeld een aanvraag voor bijzondere bijstand) tot ingewikkeld (zoals hulp voor een multi-probleem gezin met schulden). Ook moeten medewerkers leren omgaan met de ruimte om samen met de hulpvrager breder te kijken naar de best mogelijke oplossing. Toch hebben we bij de aanpak van armoede en schulden de afgelopen periode belangrijke vorderingen gemaakt met maatwerkgericht werken.

Voorbeelden zijn de werkwijze van de Omgekeerde toets door GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, de brede beoordeling bij aanmeldingen voor schulddienstverlening en het Maatwerkbudget van Welzijn Capelle. Ook in de uitvoering op het gebied van onder meer de Wmo, Jeugd(zorg) en Gezondheid is inhoud gegeven aan het maatwerkprincipe, bijvoorbeeld door in de afwegingen voor hulp rekening te houden met de bestaanszekerheid van de hulpvrager. De komende periode gaan we verder met maatwerkgericht werken, waarbij maatwerk en versterking van de samenhang tussen de beleidsterreinen hand in hand gaan.

Wat willen we bereiken en hoe maken we dat inzichtelijk? We willen dat Capellenaren een leven zonder geldzorgen hebben, zodat ze goed mee kunnen doen aan het leven van alledag. Daarvoor willen we een samenhangender uitvoering voor de aanpak van financiële problematiek, in combinatie met inzet op andere levensgebieden waar nodig en in samenwerking met de verschillende maatschappelijke partners. De samenhangender aanpak zorgt ervoor dat de inzet vanuit de verschillende invalshoeken elkaar versterkt en daarmee betere resultaten oplevert, dat wil zeggen financiële bestaanszekerheid, meer meedoen en meer veerkracht. In de periode 2021-2024 willen we bereiken dat: - Meer Capellenaren met (dreigende) financiële problematiek integrale, preventiegerichte informatie, advies en ondersteuning krijgen, om zo hun (financiële) bestaanszekerheid veilig te kunnen stellen. - De deskundigheid van medewerkers en vrijwilligers verder is vergroot (kennis over doelgroepen, samenhang en herkennen problematieken, ondersteuningsaanbod en effectieve werkwijzen).). De uitvoering verder is verbeterd door een samenhangender aanpak (partijen zijn op de hoogte van elkaars aanbod, verwijzen aan elkaar door en instrumenten sluiten op elkaar aan). Indicator

Bron

Referentiescore

Aandeel subsidies en inkoopopdrachten voor uitvoering armoedeschuldenbeleid met afspraken over versterking samenwerking met partners.

Beschikkingen, opdrachtbrieven, verantwoordingen, prestatieafspraken verbonden partijen.

100%.

Beoogd resultaat 2024 100%.

Bijzonderheden Het gaat in deze periode om de subsidies Armoedebeleid, de inkoop Sport & Cultuurregeling voor kinderen, de voorziening schoolgoederen (laptops en fietsen) en de prestatieafspraken met Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, CJG en Sportief Capelle.

25

Aantal trainingen /voorlichtingen deskundigheidsbevordering aanpak armoede en schulden voor medewerkers en vrijwilligers.

Prestatieafspraken en verantwoording subsidies, jaarverslagen m.b.t. uitvoering overeenkomsten, rapportages verbonden partijen.

Nulmeting 2022.

Bepalen in 2022.

Oordeel betrokken partijen over de samenhang en integraliteit uitvoering.

Inventarisatie onder betrokken partijen.

Nulmeting 2021.

Oordeel Capellenaar over de ondersteuning.

Focusgroepen.

-

Partijen ervaren een verbeterde deskundigheid en meer samenhang. Nader te bepalen bij uitwerking instrument focusgroep.

De monitoring op deze indicator is met name kwalitatief, in de vorm van ervaringen van medewerkers en vrijwilligers. Meten ervaringen Capellenaren meenemen in subsidies, overeenkomsten en DVO’s/prestatieafspraken.

Wat gaan we doen? Om te zorgen voor meer samenhang in de uitvoering waarbij breder gekeken wordt dan de financiële hulpvraag gaan we: - In de subsidiebeschikkingen en overeenkomsten met onze partners afspraken opnemen over de integrale, preventiegerichte aanpak van financiële problematiek. - In de prestatieafspraken met de verbonden partijen afspraken opnemen over de integrale, - preventiegerichte aanpak van financiële problematiek. - Werken aan verdere deskundigheidsbevordering van medewerkers en vrijwilligers in de uitvoering rondom de aanpak van financiële problematiek (onder andere stress sensitieve dienstverlening, maatwerkgericht werken), in samenhang met het educatief aanbod vanuit andere invalshoeken zoals laaggeletterdheid, gezondheid en zorg. Een pilot uitvoeren voor de intensieve integrale aanpak voor de zwaarste multiprobleemhuishoudens die zowel met schulden als huiselijk geweld te maken hebben 54. Dit gebeurt volgens de methode Sociaal Hospitaal (doorbraakmethode) van het Instituut voor Publieke Waarden. - De samenwerking binnen het Pact van Capelle en de Armoedecirkel voortzetten/verstevigen. Met name de samenwerking met religieuze organisaties, ondernemers en kleine particuliere initiatieven. - Vaste aanspreekpunten bij betrokken partijen aanhouden voor snelle afstemming.

54 Motie bij Begroting 2021: pilot voorkomen van huiselijk geweld door schulden. De doorbraakmethode /werkwijze sociaal hospitaal van het

Instituut voor Publieke Waarden biedt een effectief bewezen werkwijze. https://www.doorbraakmethode.nl/resultaten en www.sociaalhospitaal.nl De werkwijze zorgt ervoor dat huishoudens met veel problemen zo snel mogelijk weer bestaanszekerheid ervaren. Om dat voor elkaar te krijgen organiseert het Sociaal Hospitaal toegang tot de hulp en ondersteuning waar de gezinnen op dat moment behoefte aan hebben.

26

3.3 Beleidslijn 3: Versterken schuldenaanpak Doel van deze beleidslijn is dat Capellenaren tijdig passende ondersteuning krijgen bij (dreigende) financiële problematiek en schuldenvrij worden en blijven. De financiële bestaanszekerheid draagt eraan bij dat Capellenaren beter voor zichzelf kunnen zorgen, kunnen meedoen in de samenleving en daardoor ook gezonder zijn en meer veerkracht hebben. Daarvoor zetten we structureel in op preventie, voorlichting over de toegang tot hulp bij schulden, het signaleren van betalingsachterstanden, ondersteuning bij het oplossen van schulden en nazorg. Waar staan we? Binnen deze lijn geven we uitvoering aan het Actieplan schulden aanpakken in Capelle (2019), dat deels gebaseerd is op de aanbevelingen voor de verbetering van de Capelse schulddienstverlening uit het Rekenkamerrapport ‘Niet zonder schuld’. Het Actieplan geeft aan hoe Capelle inhoud geeft aan de brede, integrale ketenaanpak, van preventie tot en met de nazorg. De uitvoering van de schuldenaanpak gebeurt vooral door de unit Frontlijn, Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken en Samen010/Budgetmaatjes. De afgelopen periode hebben we verschillende onderdelen in de ketenaanpak schulden versterkt. Zo is het Meldpunt woningontruiming XL verbreed naar een Meldpunt vroegsignalering.

Dit Meldpunt registreert de meldingen van betalingsachterstanden van huur, water, energie en zorgverzekering en coördineert tevens de opvolging daarvan. Dit houdt onder meer in dat jaarlijks maximaal 300 gematchte meldingen worden opgevolgd door Welzijn Capelle, -waarvan maximaal 200 huisbezoeken- om afspraken te maken over de aanpak van de betalingsachterstanden om verergering te voorkomen. De verdere uitbouw met extra signaalpartners vindt plaats binnen het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Door de vroegsignalering hebben we Capellenaren eerder in beeld om zo erger te voorkomen. Ook is gewerkt aan een laagdrempeliger toegang. Capellenaren met financiële problematiek kunnen zich voor schulddienstverlening melden bij Welzijn Capelle. De medewerkers kijken naar een breed passend aanbod en verwijzen waar nodig door naar andere ketenpartners. Om de hoge kosten van het gebruik van bewindvoering te beperken bieden we als alternatief verschillende vormen van budgetbeheer en zijn er afspraken met bewindvoerders en rechtbank over de kwaliteit van de dienstverlening, gericht op versterking van de financiële vaardigheden van Capellenaren. Verder is de ondersteuning in de schuldentrajecten ingericht op meer maatwerk, meer warme overdracht en meer klantcontact.

Waar nodig bieden we nazorg, als alternatief voor mensen die bijvoorbeeld niet in staat zijn een traject af te ronden, of als vervolghulp na afloop van een schuldhulpregeling om terugval te voorkomen. Ondanks de verschillende mogelijkheden voor ondersteuning worden veel mensen met schulden -nog- niet bereikt. Landelijk onderzoek55 toont aan dat circa 70 procent van de mensen met schulden onzichtbaar blijft voor de schuldhulpverlening. En gemiddeld zitten mensen al vijf jaar met betalingsproblemen voordat ze zich melden voor hulp. De gemiddelde hulpvrager heeft op dat moment gemiddeld € 39.000,-56 aan schulden opgebouwd bij dertien verschillende schuldeisers. Een groot deel (40 procent) van hen denkt niet dat de problemen zo ernstig zijn dat zij daar (professionele) hulp bij nodig heeft57. Er moet daarom meer gebeuren om mensen met financiële problemen er bewust van te maken dat zij hulp zoeken en accepteren. Gebaseerd op de cijfers van het CBS van het aantal huishoudens met geregistreerde schulden (2018) zou het voor Capelle om circa 2.700 huishoudens58 gaan die buiten beeld zijn van de hulpverlening. We zien het verhogen van het bereik van Capellenaren dan ook als speerpunt voor de komende beleidsperiode. Dat geldt ook voor het

55 COVID-19 en schuldenproblematiek in Nederland, Onderzoek en oplossingsrichtingen voor een gezamenlijk actieplan, Deloitte, 16 juni 2020. 56 Jaarverslag NVVK 2019. Het bedrag van afgerond € 39.000 betreft het schuldbedrag van particulieren. bij ondernemers ligt dit op afgerond

€107.186,57 Financiële problemen 2018, rapport Nibud 17 april 2019. 58 Zie paragraaf 1.4.2 van het Beleidskader. In 2018 telde Capelle 3.910 huishoudens met geregistreerde schulden. 70% van dit cijfer is 2.737.

27

terugdringen van het aantal recidives59. Kanttekening bij deze opgaven is dat de ondersteuning bij de aanpak van schulden op basis is van vrijwilligheid. Niet alle mensen willen geholpen worden en het succes van de ondersteuning is ook afhankelijk van zowel de medewerking van de cliënten als van de schuldeisers. Verder is extra aandacht nodig voor jongeren en ondernemers. Er is inmiddels landelijk meer bekend over effectieve ondersteuning aan jongeren. In Capelle bekijken we opnieuw wat een voor Capelle werkzame aanpak kan zijn. Voor ondernemers inventariseren we of aanvullende ondersteuning nodig is op het huidige aanbod via het Regionaal bureau zelfstandigen. Belangrijk aandachtspunt voor de komende periode is ook het verder versterken van de samenwerking en afstemming tussen de partijen die betrokken zijn bij de schuldenaanpak Wat willen we bereiken en hoe maken we dat inzichtelijk? In de periode 2021-2024 willen we bereiken dat: - Meer Capellenaren met schulden in beeld zijn bij de gemeente en op een eerder moment om erger te voorkomen. - Meer Capellenaren met schulden ondersteund worden bij het oplossen van hun schulden en meer Capellenaren hun plan van aanpak uitvoeren binnen de afgesproken tijd/volgens de afspraken. - Meer Capellenaren voorgoed uit de (problematische) schulden blijven.

We maken dit inzichtelijk met de volgende indicatoren: Meer Capellenaren met schulden zijn (eerder) in beeld van de gemeente Indicator Aantal vroegsignalen betalingsachterstanden.

Bron RIS/Vroeg er op af.

Referentiescore 2019: n.v.t 2020: 1.193

Beoogd resultaat 2024 Toename.

Aantal matches van meervoudige betalingsachterstanden.

Meldpunt vroegsignalering.

2019: n.v.t. 2020: 81

Toename.

Aantal aanmeldingen schulden bij toegang Welzijn Capelle en GR IJsselgemeenten Sociale Zaken.

Registratie Welzijn Capelle en registratie GR IJsselgemeenten Sociale Zaken.

Welzijn Capelle: 2019: 860 2020: 804 Sociale Zaken: 2019: 310 2020: 220

Toename.

Gemiddelde schuld bij aanmelding.

RIS/vroeg eropaf Registratie Welzijn Capelle (niet alle klanten komen via RIS binnen) en GR IJsselgemeenten Sociale Zaken.

Nulmeting in 2022.

Afname.

Bijzonderheden Omdat lang niet alle Capellenaren met schulden in beeld zijn en vanwege de extra inzet op vroegsignalering, zal deze indicator naar verwachting een toename laten zien. Idem.

Tot 2021 waren zowel Welzijn Capelle als GR IJsselgemeenten Sociale Zaken-SHV de toegang tot hulp bij schulden. Vanaf 2021 is de gehele toegang belegd bij Welzijn Capelle. Vanwege de impact van de coronacrisis en door de extra aandacht voor hulp bij schulden (inclusief vroegsignalering), zal deze indicator naar verwachting een toename laten zien. Als Capellenaren eerder in beeld zijn en dus eerder hulp kan worden geboden, zal de gemiddelde schuld naar verwachting afnemen. De omvang van de schuld is echter ook afhankelijk van het incassobeleid van de diverse organisaties/bedrijven.

Meer Capellenaren met schulden worden ondersteund bij het oplossen van hun schulden en voeren hun plan van aanpak uit binnen de afgesproken termijn/volgens de afspraken Indicator Bron Referentiescore Beoogd resultaat 2024 Bijzonderheden Aantal matches RIS/Vroeg eropaf. 2019: n.v.t. 200 Idealiter vertoont deze indicator een vroegsignalering dat wordt 2020: vanwege stijging naarmate meer Capellenaren opgevolgd door huisbezoek. corona geen met schulden in beeld zijn. De huisbezoek. opvolging van signalen van schulden is echter mede afhankelijk van de beschikbare middelen/inzet. Beoogde score is op basis van streefwaarde uit

59

Dit is het aantal Capellenaren dat herhaaldelijk een beroep doet op een traject financiële hulpverlening bij Welzijn Capelle of schuldhulpverlening (minnelijke regeling, WSNP, schuldsanering)personen59 bij GR IJsselgemeenten Sociale Zaken.

28

Aantal (personen met) vastgestelde plannen van aanpak60. Het aantal (personen met) volledig uitgevoerd plan van aanpak binnen de afgesproken termijn. Aantal personen met ondersteuning schulddienstverlening van Welzijn, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken en Samen010.

Registratie Welzijn Capelle en registratie GR IJsselgemeenten Sociale Zaken. Registratie Welzijn Capelle en registratie GR IJsselgemeenten Sociale Zaken. Registratie Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten en Budgetmaatjes.

Nulmeting in 2022.

Toename.

Nulmeting in 2022.

Toename.

-Welzijn Capelle 2019: 409; 2020: 355 -Sociale Zaken/SHV 2019: 346; 2020: 288 -Samen010 2019: 56 2020: 78

Toename.

Actieplan schulden aanpakken in Capelle. Idem.

Idem. Dit zal naar verwachting per jaar een oplopend aantal zijn, omdat een plan van aanpak een langere looptijd heeft dan een jaar. Idem. .

Meer Capellenaren blijvend uit de (problematische) schulden Indicator Aantal recidives bij Welzijn Capelle traject financiële hulpverlening en GR IJsselgemeenten Sociale Zaken voor schuldhulpregeling61.

Bron Registratie Welzijn Capelle en registratie GR IJsselgemeenten Sociale Zaken.

Referentiescore Welzijn Capelle: 2019: 2020: 81 Sociale Zaken: 2019: 157 2020: cijfer volgt

Beoogd resultaat 2024 Afname.

Bijzonderheden Vanwege de extra inzet op nazorg de komende periode zal deze indicator naar verwachting een afname laten zien.

Wat gaan we doen? Om verder inhoud te geven aan de verschillende onderdelen van de schulddienstverlening gaan we: - Verder uitvoering geven aan de verschillende onderdelen van het Actieplan schulden aanpakken in Capelle. Verschillende activiteiten hieronder zijn onderdeel van het actieplan. - De vroegsignalering versterken door: o verdere uitbouw van het Meldpunt vroegsignalering door aansluiting van extra signaalpartners; o voorlichting/training aan medewerkers in de uitvoering over het herkennen van signalen van financiële problematiek en gesprekstechnieken voor een adequate klantbenadering; o beter benutten van vindplaatsen van Capellenaren met (dreigende) financiële problematiek, zoals werkgevers, Voedselbank, zorgpartners (zoals huisartsen, tandartsen, apotheken, GGZ, jeugdzorg, hulpverlening huiselijk geweld). - Zorgen dat meer Capellenaren Welzijn Capelle eerder weten te vinden voor hulp bij schulden door actuele en makkelijk vindbare en leesbare informatie over hulp bij schulden, zowel voor Capellenaren als maatschappelijke partners. - De ketensamenwerking en afstemming verstevigen tussen de betrokken partijen (Welzijn Capelle, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, Samen010 en gemeente). - Verder inhoud geven aan de vormgeving en uitvoering van de nazorg (zowel aan het einde van schuldhulptraject als bij tussentijdse uitval) om herhaling te voorkomen.

- Uitvoering geven aan de pilot sociale leningen (in combinatie met Maatwerkbudget). - Uitvoering geven aan het instrument schuldsanering. - Zorgen voor een passend en samenhangend breed aanbod voor jongeren 62.

61 Recidive Sociale Zaken: klant heeft in de periode van drie jaar voorafgaand aan de formele aanvraag al eerder een

schuldhulpverleningstraject doorlopen. Recidive Welzijn Capelle: cliënt heeft in de periode van twee jaar voorafgaand aan de formele aanvraag al eerder een schuldhulpverleningstraject doorlopen. 62 Onder andere www.nibud.nl/beroepsmatig/financieel-gedrag-van-jongeren/; www.nibud.nl/beroepsmatig/jongeren-en-schuldenpreventiemiddel-18-en-nu/; www.schuldenlab.nl/innovaties/jongeren-perspectief-fonds.

29

-

-

-

Investeren in voorlichting aan medewerkers en ondernemers63 om ondernemers met schulden eerder en beter te ondersteunen. Voorschriften uit de nieuwe wet- en regelgeving (zoals Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Wet vereenvoudiging beslagvrije voet, Wet Stroomlijning keten voor derdenbeslag ten behoeve van het verbreden van het beslagregister en Wet adviesrecht gemeenten bij Schuldenbewind) inpassen in de Capelse schuldenaanpak. Meer en betere registratie van prestaties voor meer inzicht in resultaten en effecten van de inzet (onder andere door prestatieafspraken in kader van de Dienstverleningsovereenkomsten en deelname aan de benchmark armoede en schulden). Aansluiten bij het kwaliteitskader schuldhulpverlening dat landelijk wordt ontwikkeld. Nader onderzoek doen naar omvang, achtergronden en bereik doelgroep en achtergronden schuldenproblematiek. Monitoren van kansrijke pilots, instrumenten en werkwijzen64 van andere gemeenten voor toepasbaarheid in Capelle. Zorgen dat de aanpak van schulden vast onderdeel is in beleid en uitvoering op andere terreinen (onder andere Werk & Inkomen, Jeugd(hulp), Wmo, Inburgering, GGZ) Aanbieden van een passender en daardoor effectiever ondersteuning door werkwijze met klantprofielen /screeningsinstrument en klantreizen.

63 https://www.schouderseronder.nl/publicaties/werkwijzer-ondernemers-en-schulden. 64 Voorbeelden zijn: collectief schulden regelen, Schuldenknooppunt, samenwerking met het landelijk Waarborgfonds, de Nederlandse

Schuldhulproute, pauzeknop schulden, meer toeleiding naar WSNP, sociaal incasseren, Mobility Mentoring, en mogelijkheden digitale schulddienstverlening (bijvoorbeeld met de buddy-app).

30

3.4 Beleidslijn 4: Vergroten bereik inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen die financiële zelfredzaamheid vergroten Doel van deze beleidslijn is te zorgen dat Capellenaren met onvoldoende geld voor de gebruikelijke basisbehoeften, voor zolang noodzakelijk gebruik kunnen maken van de (landelijke en lokale) inkomensondersteunende regelingen. En te zorgen dat Capellenaren waarvoor de informatie over de regelingen en aanvraagwijzen moeilijk is, gebruik maken van voorzieningen zoals de wijkwinkels waarmee ze hun financiële zaken zelf kunnen regelen. Meer financiële bestaanszekerheid draagt eraan bij dat Capellenaren beter voor zichzelf kunnen zorgen, kunnen meedoen in de samenleving en daardoor ook gezonder zijn en meer veerkracht hebben. Waar staan we? Capelle aan den IJssel heeft verschillende inkomensondersteunende regelingen voor huishoudens met een laag inkomen 65 . Voorbeelden zijn de bijzondere bijstand, de individuele inkomenstoeslag, kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen, de regelingen van het Kindpakket en noodhulp. Daarnaast zijn er preventiegerichte voorzieningen gericht op het vergroten van de financiële zelfredzaamheid, zoals de wijkwinkels en de buurtmoeders en instrumenten als de budgettrainingen, digitale geldplannen en Bereken uw Recht.

Verschillende partijen, zoals de gemeente, GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, Welzijn Capelle, Stichting Leergeld Hollandsche IJssel en Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, zijn betrokken bij de uitvoering. Samen met onze partners brengen we de regelingen en voorzieningen met diverse communicatiemiddelen (websites, folders, sociale media) onder de aandacht van zowel Capellenaren als maatschappelijke organisaties. De boodschap hierbij is dat het aanbod voor iedereen met een laag inkomen is en niet alleen voor mensen met bijstandsuitkering. Dit om het bereik onder de werkende minima te vergroten. Ook richt de voorlichting zich op het doorbreken van het taboe op hulp zoeken bij financiële problemen. En op de bewustwording van het belang een financiële buffer op te bouwen om tegenvallers op te vangen. De afgelopen periode is ook de ontwikkeling ingezet naar een maatwerkgerichter werkwijze bij de beoordeling van aanvragen. Daarbij wordt minder gekeken naar criteria en regels, maar meer naar wat nodig is om een bepaald probleem op te lossen. De afgelopen jaren zijn we erin geslaagd om meer Capellenaren te bereiken met het aanbod aan regelingen en voorzieningen. Toch is nog een groep mensen die wel in aanmerking komen, maar er geen gebruik van maken.

Daar zijn verschillende redenen voor, die deels te maken hebben met het aanbod zelf (onbekendheid, te ingewikkelde informatie66 en aanvraagwijzen, versnipperd aanbod over verschillende partijen) en deels met de beoogd gebruiker (schaamte over situatie, wantrouwen tegenover ‘de instanties’ en uitstelgedrag). Naast het realiseren van een hoger bereik dient ook de samenhang in het aanbod te worden verbeterd (bijvoorbeeld tussen de wijkwinkels, budgetmaatjes en buurtmoeders), evenals de presentatie ervan in de voorlichtingsmiddelen. Aandachtpunt voor de komende periode is ook de conclusie uit onderzoek van het Nibud waaruit blijkt dat ondanks de inkomensondersteunende regelingen een aantal huishoudtypen structureel te weinig geld heeft om rond te kunnen komen67.

Armoedeval Mensen die vanuit een uitkering (in deeltijd) gaan werken en mensen met een baan die meer gaan werken, houden soms minder geld over dan uitkeringsgerechtigden. Deze armoedeval komt door het stelsel van landelijke toeslagen en gemeentelijke inkomensondersteunende regelingen. Als een inkomen in een huishouden toeneemt, komt men bij een bepaalde grens niet meer in aanmerking voor de toeslagen en regelingen. Dit kan een rem zijn op het aanvaarden van (meer uren) werk. Uit landelijke onderzoek68 blijkt dat er niet of nauwelijks sprake is van een armoedeval als alleen gekeken wordt naar de landelijke regelingen, omdat deze geleidelijk afbouwen. De armoedeval zit vooral in de combinatie van de afbouw van de landelijke regelingen en het wegvallen van lokale regelingen als gevolg van de stijging van het inkomen.

65 Zie bijlage 2 voor overzicht van de regelingen en voorzieningen. 66 Rapport Kinderombudsman Wie, wat, waar? Onder de loep: gem. regelingen voor kinderen in armoede januari 2021 (Djuma

zaaknummer 395841). 67 Nibud, https://www.nibud.nl/beroepsmatig/rapport-analyse-vijf-jaar-armoedebeleid-in-tachtig-gemeenten/ 68 STIMULANSZ - Samenspel centraal en decentraal inkomensbeleid, 25 oktober 2019.

31

Dit betekent dat binnen het gemeentelijk beleid in principe mogelijkheden zijn op het voorkomen van de armoedeval en ervoor te zorgen dat werken loont. Dat is echter niet eenvoudig. Het verhogen van de inkomensgrens voor inkomensondersteunende regelingen van bijvoorbeeld 120% naar 130% wsm verkleint aan de ene kant het risico op de armoedeval voor huishoudens met een inkomen tot 130% wsm, maar vergroot juist de armoedeval als men een inkomen boven die grens krijgt. Het verlagen van de inkomensgrenzen is onwenselijk, omdat het ongunstig is voor degenen die er niet in slagen om (beter betaald) werk te verkrijgen. Vooralsnog handhaven we de huidige inkomensgrenzen voor de verschillende inkomensondersteunende regelingen 69. Vanuit het principe dat werk lonend moet zijn, benutten we vanuit beleidsterrein Werk en Inkomen een aantal mogelijkheden om de armoedeval te beperken. Voorbeelden zijn het toekennen van een premie bij uitstroom naar werk en het zorgen dat bijstandsgerechtigden met deeltijd werk, op een stabiel netto maandinkomen kunnen rekenen. In het kader van ‘Simpel Switchen in de Keten70’ onderzoeken we welke stappen eventueel nog meer gezet kunnen worden om de armoedeval te verkleinen.

Wat willen we bereiken en hoe maken we dat inzichtelijk? In de periode 2021-202471 willen we bereiken dat: Meer Capellenaren met een laag (besteedbaar) inkomen die in aanmerking komen voor een of meerdere inkomensondersteunende regelingen de weg naar de regelingen weet te vinden en er gebruik van maken. Meer Capellenaren met een hulpvraag op financieel vlak gebruik maken van de ondersteuning van de wijkwinkels. De betrokken partijen goed op de hoogte zijn van het aanbod aan inkomensondersteunende regelingen en preventiegerichte voorzieningen. De betrokken partijen meer samenhang tussen de preventiegerichte voorzieningen ervaren. Dat wil zeggen, partijen zijn op de hoogte van elkaars aanbod, verwijzen aan elkaar door en instrumenten sluiten op elkaar aan. We maken dit inzichtelijk met de volgende indicatoren: Indicator

Bron

Referentiescore

Beoogd resultaat 2024

Bijzonderheden

Bereik inkomensondersteunende regelingen aan Capellenaren met een laag inkomen.

Armoedemonitor.

Toename.

Zie aanvullende informatie met vergelijking gemeenten in bijlage 3.

% volledig niet-gebruik inkomensondersteunende regelingen.

Armoedemonitor.

Cijfers 2018: a. Kwijtschelding belastingen: 79%. b. Bijzondere bijstand: 29%. c. Jeugdfonds: 48%. d. Collectieve zorgverzekering: 35%. e. Rotterdampas: 30%. f. Indirecte schoolkosten: 34%. Cijfer 2018: 7,5%.

Aantallen Capellenaren met hulpvraag op financieel vlak bij wijkwinkels. Aantal voorlichtingen /trainingen over aanbod regelingen en voorzieningen. Oordeel betrokken partijen over de samenhang preventiegerichte voorzieningen.

Rapportages / registraties Welzijn Capelle. Rapportages / registraties betrokken partijen. Inventarisatie onder betrokken partijen.

2019: 2.684. 2020: 2.317.

Toename.

Nulmeting 2021.

Nader te bepalen.

Nulmeting 2021.

Partijen ervaren meer samenhang.

69

Afname.

De monitoring op deze indicator is met name kwalitatief, in de vorm van ervaringen van medewerkers en vrijwilligers.

Zie voor een overzicht van de inkomensondersteunende regelingen bijlage 2.

70 Kamerbrief SZW 20 november 2019: Voortgang Simpel Switchen in de Participatieketen

Doel van het project ‘Simpel Switchen in de Participatieketen’ is om overgangen in de participatieketen te versoepelen. Bijvoorbeeld rondom inkomstenonzekerheid bij het aanvaarden van werk.

32

Wat gaan we doen? Om het bereik en gebruik van de inkomensondersteunende regelingen en preventiegerichte voorzieningen te vergroten gaan we: - Zorgen voor actuele, goed vindbare en begrijpelijke informatie (schriftelijk, digitaal en mondeling) en waar mogelijk eenvoudiger aanvraagwijzen. Op onderdelen stellen we informatie in meerdere talen beschikbaar om de doelgroep beter te bereiken. - Zorgen voor een heldere voorlichting over de regelingen en voorzieningen aan de hand van een jaarlijkse communicatieplanning, met extra aandacht voor kinderen/gezinnen, jongvolwassenen, werkende minima, ouderen en langdurige minima. - De uitvoering en organisatie van de inkomensondersteunende regelingen monitoren en waar nodig aanpassen. Dit ook in relatie tot nieuwe landelijke regelgeving, maatwerkgericht werken en het tegengaan van dubbelingen en van de armoedeval. - De ondersteuning van Capellenaren vanuit de wijkwinkels verstevigen, onder andere door structurele deskundigheidsbevordering van de vrijwilligers. In samenhang hiermee onderzoeken we of het wenselijk is om één centrale plek met gebundelde expertise over geldzaken in te richten waar Capellenaren (ook fysiek) terecht kunnen voor informatie, advies en ondersteuning op financieel vlak.

- De samenhang verstevigen tussen de preventiegerichte voorzieningen, door na te gaan waar de voorzieningen beter op elkaar kunnen aansluiten en door gezamenlijke bijeenkomsten van de medewerkers om kennis en ervaring uit te wisselen. - Meer gebruik maken van de kennis van ervaringsdeskundigen, bijvoorbeeld door middel van focusgroepen en testpanels. - Onderzoeken of het zinvol is een inkomenseffectrapportage uit te voeren, om na te gaan of bepaalde huishoudtypen in Capelle structureel te weinig geld hebben om te voorzien in de noodzakelijke levensbehoeften en om inzicht te krijgen in de armoedeval.

33

4. Financieel kader Dit hoofdstuk bevat het financieel kader voor de aanpak van armoede en schulden voor de periode 2021-2024.

4.1 Huidige budgetten In de meerjarenbegroting 2021-2024 zijn binnen Programma 6 Sociaal Domein voor het armoede- en schuldenbeleid de onderstaande budgetten (tabel 1) beschikbaar om de uitvoering van de reguliere activiteiten voort te zetten. Tabel 1: Meerjarenbegroting budget armoede- en schuldenbeleid72 Armoedebeleid algemeen* Jeugdfonds Sport & Cultuur ** Brede schuldenaanpak Totaal

2021

2022

2023

2024

305.832 405.000 357.000 1.067.832

215.832 335.000 357.000 907.832

215.832 335.000 357.000 907.832

215.832 335.000 357.000 907.832

*Het verschil in beschikbaar budget tussen de jaarschijf 2021 en 2022 komt door het eenmalige bedrag van € 50.000,- ter verbetering van de toegang naar en het stroomlijnen van de inkomensondersteunende regelingen ** Het verschil in beschikbaar budget tussen de jaarschijf 2021 en 2022 komt door het eenmalig bedrag van € 70.000,- in verband met de eventuele voorbereidingskosten voor een lokale sport- en cultuurregeling.

4.2 Nieuwe budgetten Via de Decembercirculaire 2020 heeft het Rijk voor 2020 € 54.470,- en voor 2021 €111.356,- beschikbaar gesteld aan Capelle in de vorm van een decentralisatie-uitkering voor de aanpak van de verwachte toename van de schuldenproblematiek als gevolg van de coronapandemie. De afweging over de besteding van deze extra middelen maakt deel uit van de besluitvorming over de Voorjaarsnota 2021. Hierin is het voorstel opgenomen op de middelen verspreid in te zetten, namelijk € 48.000,- voor 2021, € 48.000,- voor 2022 en € 69.000,- voor 2023. Eventuele verdere extra benodigde financiële middelen voor de aanpak van armoede en schulden komen aan bod bij de betreffende momenten in de P&C-cyclus. Tabel 2: Voorstellen Voorjaarsnota 2021 2021 Schuldenaanpak 48.500

2022 48.500

2023 68.500

2024

72

Dit overzicht is inclusief de Najaarsnota 2020 en exclusief de inkomensondersteunende regelingen van GR IJsselgemeenten Sociale Zaken, de kwijtscheldingen gemeentelijke belastingen en de Rotterdampas voor laaginkomenhuishoudens.

34

5. Monitoring, uitvoering en verantwoording 5.1 Meer inzicht door meten en monitoren Binnen het sociaal domein werken we aan een efficiënte en effectieve inzet van middelen. Om te bepalen of we de juiste dingen doen, is inzicht nodig in de realisatie van de gewenste maatschappelijke effecten van het beleid. Ter verantwoording beschrijven we de resultaten van onze inzet voor de vier beleidslijnen voor de aanpak van armoede en schulden en de samenhang daarvan met de maatschappelijke effecten (namelijk: vergroten van de maatschappelijke participatie, financiële zelfredzaamheid en veerkracht van Capellenaren). Vaak is echter niet een-op-een aantoonbaar in welke mate de resultaten bijdragen aan bijvoorbeeld ‘meer meedoen’ of ‘meer financiële zelfredzaamheid’, maar gaan we uit van aannemelijkheid. Daarbij richten we ons bij de resultaatmeting met name op die aspecten waar we op gemeentelijk niveau invloed op hebben. Naast de resultaatmeting voor de vier beleidslijnen geven we cijfermatig en kwalitatief inzicht in ontwikkelingen en resultaten rondom de aanpak van armoede en schulden met: • De (lokale) Armoedemonitor en (landelijke) benchmark Armoede en Schulden. Deze instrumenten geven onder andere inzicht in de ontwikkeling van de omvang van het aantal laaginkomenhuishoudens en achtergrondkenmerken (onder meer inkomensbron, huishoudsamenstelling, leeftijd, geografische spreiding).

• Het Dashboard schuldenproblematiek van het CBS. • Het Capelse dashboard armoede en schulden. • De managementrapportages en klanttevredenheidsonderzoeken van onder andere GR IJsselgemeenten Sociale Zaken en Welzijn Capelle. De managementrapportages bieden inzicht in het bereik en het resultaat van de schulddienstverlening. • Focusgroepen, klantpanels en klantreizen, om na te gaan in hoeverre het ondersteuningsaanbod goed toegankelijk is en aansluit bij de behoefte van de doelgroep. • Evaluatie van instrumenten, om na te gaan in hoeverre beoogde doelen en resultaten worden behaald. Verder volgen we onderzoeken naar werkzame aanpakken en instrumenten van kennisorganisaties als ZonMw, Divosa, Platform 31 en Stimulansz naar effectiever aanpakken van armoede en schulden.

5.2 Uitvoering en verantwoording Prestatieafspraken met de partners De aanpak van armoede en schulden wordt grotendeels uitgevoerd door onze maatschappelijke partners (zie beleidslijn 2 e). Afspraken hierover leggen we formeel vast in het kader van (Dienstverlenings)overeenkomsten en subsidiebeschikkingen. Deze afspraken betreffen onder andere de te leveren prestaties, de wijze van registratie en de verantwoording. Uitvoeringsplan aanpak armoede en schulden Dit Beleidskader is uitgewerkt in een tweejarig uitvoeringsplan voor de periode 2021-202273. Het uitvoeringsplan wordt jaarlijks bijgesteld in afstemming met de P&C-cyclus en de prestatieafspraken met onze partners. De bijstelling van het Uitvoeringsplan aanpak armoede en schulden 2021-2022 doen we in het vierde kwartaal 2022.

73 Het Uitvoeringsplan aanpak armoede en schulden 2021-2022 is inclusief de kortetermijnlijst voor de periode januari-juni 2021 die

onderdeel uitmaakt van het Raadsbesluit Verlenging Beleidskaders Maatschappelijke ondersteuning & Gezondheid 2017-2020, Aanpak Armoede & Schulden 2017-2020 en Werk & Inkomen 2017-2020. 28 september 2020. Djuma documentnummer 282269.

35

Bijlage 1: Wettelijk kader gemeentelijk schuldenbeleid De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening bepaalt dat gemeenten iedere vier jaar een plan vaststellen dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners van zijn gemeente (artikel 2, lid 1). Het plan kan tussentijds gewijzigd worden (art 2, lid 2). Het plan bevat de hoofdzaken van het door de gemeente te voeren beleid betreffende integrale schuldhulpverlening en het voorkomen dat inwoners schulden aangaan die ze niet kunnen betalen (artikel 2, lid 3). Het Beleidskader aanpak armoede en schulden 2021-2024 geeft op hoofdlijnen aan hoe de gemeente Capelle aan den IJssel inhoud geeft aan de integrale schuldhulpverlening (Beleidslijn 3) en het voorkomen van schulden (Beleidslijn 1, 2 en 4), met verwijzing naar het Actieplan schulden aanpakken in Capelle74 dat een beschrijving geeft van de brede, integrale schulddienstverlening (van preventie tot en met nazorg), de Beleidsregels schuldhulpverlening75 en de Verordening beslistermijn schuldhulpverlening 2021 76. Artikel 2, lid 4 geeft een aantal eisen over wat in het plan van gemeenten voor integrale schuldhulpverlening in ieder geval moet zijn aangegeven. Hieronder staat hoe Capelle daaraan beantwoordt. a. Te behalen resultaten.