05.03 - Rekenkamerrapport ‘meer bereiken’, onderzoek naar lokale inkomensregelingen
Tekst van het document
121 R. Douven e.a., Verbeteropties gemeentepolis (Den Haag: Centraal Planbureau, 2019), www.cpb.nl/verbeteropties-gemeentepolis. 122 BS&F, “Recente ontwikkelingen rond de zorgverzekering,” geraadpleegd op 29 augustus 2024, www.bsenf.nl/recente-ontwikkelingen-rond-dezorgverzekering-2023. 123 C. Hoeben en D. Jong, ”Bestaanszekerheid en kwijtschelding decentrale belastingen,” in Een financieel fundament voor lokaal sociaal beleid: Over (on)zekerheid in de bekostiging van bestaanszekerheid (Den Haag: Raad van het Openbaar Bestuur, 2024), 70. 124 Ook zonder expliciete hardheidsclausules is het op grond van art. 2.2 van de Algemene wet bestuursrecht soms mogelijk af te wijken van vastgestelde criteria. Nadelige gevolgen van een besluit mogen namelijk niet onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen.
56
meer bereiken
tabel 3-1: overzicht algemene lokale inkomensregelingen in 2024 Lokale inkomensregeling Bijzondere bijstand
Algemeen
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
• 21 jaar of ouder. Uitzondering voor 18, 19 en 20-jarige waarvan de ouders financieel niet kunnen ondersteunen. • Er is geen voorliggende voorziening. • Het moeten noodzakelijke kosten zijn.a
Inkomen: • Inkomen boven 120% wsm wordt volledig beschouwd als draagkracht.
Inkomen: • Inkomen boven 100% wsm of 110% wsm wordt (deels) beschouwd als draagkracht, afhankelijk van de soort bijzondere bijstand.
Inkomen: • Inkomen boven 115% wsm wordt volledig beschouwd als draagkracht.
Vermogen: • In aanmerking te nemen vermogen (zie Participatiewet art. 34) boven de vermogensgrens wordt beschouwd als draagkracht. De vermogensgrenzen zijn op dit moment: € 7.575 (alleenstaande); € 15.150 (alleenstaande ouder of gehuwden tezamen).
Vermogen: • In aanmerking te nemen vermogen (zie Participatiewet art. 34) boven de vermogensgrens wordt beschouwd als draagkracht. De vermogensgrenzen zijn op dit moment: - € 7.575 (alleenstaande); - € 15.150 (alleenstaande ouder of gehuwden tezamen).
Vermogen: • In aanmerking te nemen vermogen (zie Participatiewet art. 34) boven de vermogensgrens wordt beschouwd als draagkracht. De vermogensgrenzen zijn op dit moment: - € 7.575 (alleenstaande); - € 15.150 (alleenstaande ouder of gehuwden tezamen).
Overig: • Kosten zijn minder dan 6 maanden geleden gemaakt (bij verhuis- en inrichtingskosten, duurzame gebruiksgoederen en tandartskosten (voor zover in aanmerking komend) moet bijzondere bijstand voordat de kosten zijn gemaakt worden aangevraagd).b
Overig: • Kosten zijn minder dan 13 weken geleden gemaakt (bij verhuis- en inrichtingskosten, spullen voor in de woning en algemene kosten van het bestaan zoals vaste lasten moet de bijzondere bijstand voordat de kosten zijn gemaakt worden aangevraagd).c
Overig: • Een belanghebbende moet een aanvraag om bijzondere bijstand indienen en ter beoordeling voorleggen voordat hij de kosten daadwerkelijk heeft gemaakt. Bijzondere bijstand wordt niet verstrekt voor kosten die zijn gemaakt voordat de aanvraag is ingediend. • In afwijking van bovenstaande kan een aanvraag om bijzondere bijstand worden ingediend tot één maand nadat de kosten zijn gemaakt, wanneer van de aanvrager in redelijkheid niet kan worden verwacht dat deze de aanvraag indient voordat de kosten zijn gemaakt.d
tabel vervolgt op volgende pagina
57
meer bereiken
tabel 3-1: vervolg
Lokale inkomensregeling
Algemeen
Gemeentelijke collectieve • n.v.t. zorgverzekering:
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
Hoogte: • 4 verschillende polissen met aanvullende vergoedingen voor o.a. de mondzorg, optiek, fysiotherapie, preventie en eigen bijdragen Wmo. • Bijdrage van € 25,00 tot € 48,75 per maand, afhankelijk van de polis.
Hoogte: • Basisverzekering en aanvullende
Hoogte: • 2 verschillende polissen: een basisverzekering met een standaard pakket vergoedingen en dekkingen of een basisverzekering met een uitgebreid pakket vergoedingen en dekkingen. • Bijdrage van € 27,75 tot € 31,00 per maand, afhankelijk van de gekozen polis.
verzekering, met dekking voor o.a. bril, fysiotherapie, tandarts en eigen bijdrage Wmo. Afhankelijk van het inkomen: -
Tot 130% wsm: bijdrage van € 28 per maand en € 0 eigen risico. Tussen 130-150% wsm: € 0 eigen risico
Inkomen: • Inkomen tot 130% wsm.
Inkomen: • Inkomen tot 150% wsm.
Inkomen: • Inkomen tot 130% wsm.
Overig: • Leeftijd 18 jaar of ouder. • Geen hardheidsclausule opgenomen. Geen betalingsachterstand verzekering.e
Overig: • Leeftijd 18 jaar of ouder. Geen hardheidsclausule opgenomen.f
Overig: • Leeftijd 18 jaar of ouder. • Geen hardheidsclausule opgenomen, omdat van rechtswege art. 4:84 Awb van toepassing is.g
tabel vervolgt op volgende pagina
58
meer bereiken
tabel 3-1: vervolg
Lokale inkomensregeling Individuele inkomenstoeslag
Studietoeslag
• Algemeen
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
• Tussen 21 jaar en AOW-leeftijd. • Geen uitzicht op inkomensverbetering. • Geen in aanmerking te nemen vermogen. • Geen individuele inkomenstoeslag gekregen in de voorafgaande 12 maanden.h
Hoogte: • De hoogte van de uitkering in prijzen 2022 te indexeren met de consumentenprijsindex van het CBS. Dit komt voor 2024 neer op: - € 471 (alleenstaande); - € 601 (alleenstaande ouder); - € 713 (gehuwden); - € 172 (alleenstaande (ouder) in inrichting); - € 327 (gehuwden in inrichting).
Hoogte: • 40% van de bijstandsnorm, afgerond op hele euro’s naar boven. Alleenstaande ouders krijgen extra geld. € 100 voor het eerste kind, en € 50 voor het tweede kind. Dit komt in 2024 neer op: € 524 (alleenstaande) € 624 (alleenstaande ouder met 1 kind) € 674 (alleenstaande ouder met 2 of meer kinderen) € 748 (echtpaar/samenwonend).
Hoogte: • De hoogte van de individuele inkomenstoeslag wordt afgestemd op het verschil tussen bedrag van de individuele inkomenstoeslag en het volledige netto maandinkomen. Dit komt in 2024 neer op: € 402 (alleenstaande) € 510 (alleenstaande ouder) € 571 (gehuwden of samenwonenden).
Inkomen: • Inkomen maximaal 120% wsm over referteperiode van 3 jaar.
Inkomen: • Inkomen tot 100% wsm over referteperiode van 5 jaar.
Inkomen: • Inkomen tot 100% wsm over referteperiode van 3 jaar.
Overig: • Algemene hardheidsclausule opgenomen.i
Overig: • Specifieke hardheidsclausule opgenomen met minimale afwijking van norm.j
Hoogte: • Conform landelijk minimum.
Hoogte: • 20% van het minimumloon • € 427 voor 21-jaringen en ouder in 2024.
Overig: • Geen hardheidsclausule opgenomen, omdat van rechtswege art. 4:84 Awb van toepassing is.k Hoogte: • Conform landelijk minimum.
Overig: • Als rechtstreeks gevolg van een ziekte of gebrek 6 maanden niet in staat naast de studie inkomsten te verwerven • Algemene hardheidsclausule opgenomen.m
Overig: • Geen termijn opgenomen. • Geen hardheidsclausule opgenomen.n
• Kan door lichamelijke of geestelijke situatie structureel geen geld verdienen naast de studie. • Recht op studiefinanciering. • Geen Wajong aanspraak. • Minimale hoogte (€ 359,57 voor 21jarigen en ouder in 2024).l •
Overig: • Geen termijn opgenomen. • Geen hardheidsclausule opgenomen, omdat van rechtswege art. 4:84 Awb van toepassing is.o
tabel vervolgt op volgende pagina
59
meer bereiken
tabel 3-1: vervolg
Lokale inkomensregeling Kwijtschelding gemeentelijke heffingen
Algemeen
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
• Inkomen tot 90% wsm. • Er is geen of onvoldoende betalingscapaciteit. Het vermogen wordt boven de volgende vermogensgrenzen beschouwd als betalingscapaciteit: - € 2.081 (alleenstaanden); - € 2.574 (alleenstaande ouders); - € 2.794 (gehuwden). Voor aanvragers (en partners) geboren voor 1-1-1935 wordt deze grens met € 3.350 verhoogd.p
Heffingen: • Rioolheffing; • Afvalstoffenheffing.
Heffingen: • Rioolheffing; • Afvalstoffenheffing; • Hondenbelasting (t/m 2021).
Heffingen: • Afvalstofheffing; • Rioolheffing; • Onroerendezaakbelasting.
Inkomen: • Inkomen boven 100% wsm wordt beschouwd als betalingscapaciteit.
Inkomen: • Inkomen boven 100% wsm wordt beschouwd als betalingscapaciteit. • Voor pensioengerechtigden wordt inkomen boven het netto-ouderdomspensioen gehanteerd beschouwd als betalingscapaciteit.
Inkomen: • Inkomen boven 100% wsm wordt beschouwd als betalingscapaciteit. • Voor pensioengerechtigden wordt m het netto-ouderdomspensioen gehanteerd als grens waarboven betalingscapaciteit is.
Vermogen: • De vermogensgrens wordt verhoogd met: - € 1.500 (alleenstaanden); - € 1.800 (alleenstaande ouders); - € 2.000 (gehuwden).
Vermogen: • De vermogensgrens wordt verhoogd met : - € 1.500 (alleenstaanden); - € 1.800 (alleenstaande ouders); - € 2.000 (gehuwden).
Vermogen: • De vermogensgrens wordt verhoogd met : - € 1.500 (alleenstaanden); - € 1.800 (alleenstaande ouders); - € 2.000 (gehuwden).
Overig: Geen hardheidsclausule opgenomen.p
Overig: • Geen hardheidsclausule opgenomen.r
Overig: • Geen hardheidsclausule opgenomen.s
tabel vervolgt op volgende pagina
60
meer bereiken
tabel 3-1: vervolg Noten: a Participatiewet, art. 35 lid 5; ibid., art. 15; ibid., art. 35 lid 1.
b Beleidsregels Bijzondere Bijstand gemeente Barendrecht 2021, art. 5 lid 2; ibid., art. 5.3; ibid., art. 3.1.3.
c Beleidsregels aanvraagtermijn, drempel en draagkracht bijzondere bijstand 2018, art. 2 lid 1; ibid., art. 2 lid 2; ibid., 4.2; ibid., art. 5.1; ibid. art. 6. d Beleidsregels sociaal domein gemeente Lansingerland, art. 7 lid 3.1; ibid., art. 7.3.2; ibid., 7.4.12. e Beleidsregels Bijzondere Bijstand gemeente Barendrecht 2021, art. 4.5.
f Tot 2023 vergoedde de gemeente € 20. Vanwege de stijgende premie en het vervallen van de collectiviteitskorting, heeft het college besloten om € 28 te vergoeden vanaf 2023. Gemeente Capelle aan den IJssel, “Verlengen collectieve zorgverzekering en verhogen gemeentelijke bijdrage aan premie.” g Beleidsregels sociaal domein gemeente Lansingerland, art. 7 lid 14; Gezond Verzekerd, “Zorgverzekering in jouw gemeente”; gemeente Lansingerland, “Overeenkomst collectieve aanvullende zorgverzekering.” h Participatiewet, art.36 lid 1; ibid; ibid; ibid, art. 36 lid 3.
i Verordening Individuele inkomenstoeslag Barendrecht 2023, art. 3; ibid., art. 4; gemeente Barendrecht, “Individuele inkomenstoeslag.” j Verordening individuele inkomenstoeslag Capelle aan den IJssel 2015 art. 1.1d; ibid., art. 3; ibid., art. 4.1. k Beleidsregels sociaal domein gemeente Lansingerland, art. 7 lid 5.2; ibid., art. 7 lid 20.
l Participatiewet, art. 36b lid 1, ibid., art. 36b lid 3a; ibid., art. 36b lid 3b; Rijksoverheid, “Hoe hoog is de studietoeslag.” m Beleidsregels studietoeslag gemeente Barendrecht 2022, art. 7; ibid., art. 3 lid 2; ibid., art. 9. n Beleidsregels studietoeslag Capelle aan den IJssel 2022, art. 2.
o Beleidsregels sociaal domein gemeente Lansingerland, art. 7.2.
p De vermogensdefinitie wijkt af van de Participatiewet en volgt uit artikel 12 van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990. Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990, art. 12; ibid., art.16; ibid., art. 11. q Verordening kwijtschelding 2023, art. 1; ibid., art. 2; ibid., art. 3.
r Verordening kwijtscheldingsregeling gemeentelijke heffingen 2023 , art. 5. s Verordening kwijtschelding 2024, art. 1; ibid., art. 3; ibid., art. 4
61
meer bereiken
Naast de regelingen in tabel 3-1 zijn er nog een aantal andere inkomensregelingen die voortvloeien uit landelijke wetgeving, maar die buiten de scope van dit onderzoek vallen (zie kader).
inkomensregelingen die buiten de scope van het onderzoek vallen Dit onderzoek richt zich op structurele lokale inkomensregelingen. Daarmee blijven tijdelijke inkomensregelingen of inkomensondersteuning die voortkomt uit re-integratie of ondersteuning van ondernemers buiten beschouwing (zie bijlage 1).
tijdelijke lokale inkomensregelingen Naast de structurele lokale inkomensregelingen voerden alle gemeenten in de periode 2019-2024 ook enkele tijdelijke lokale inkomensregelingen uit. Deze regelingen zijn niet door de rekenkamer onderzocht. Dit betreft bijvoorbeeld: • Energietoeslag: De energietoeslag is een eenmalige toeslag voor mensen met een minimum inkomen, die door de explosief gestegen energieprijzen onvoldoende inkomen hebben om hun energierekening te betalen. 125 • Regeling opvang ontheemden Oekraïners (RooO): Deze regeling bevat de regels over de wettelijke taak van burgermeesters om zorg te dragen voor de opvang, waaronder de huisvesting en verzorging, van ontheemden uit Oekraïne, alsmede de voorbereiding daartoe. 126 • Tijdelijk handelingsperspectief alleenverdienersproblematiek: naar schatting maximaal 10.000 huishoudens komen door een samenloop van belastingen, toeslagen en sociale zekerheid onder het bestaansminimum. 127 Gemeenten zijn opgeroepen zich maximaal in te spannen deze groep te benaderen en te wijzen op de mogelijke ondersteuning via de bijzondere bijstand. 128 De gemeenten Barendrecht en Lansingerland hebben vooralsnog geen aanvullende inspanningen geleverd. De Gemeenschappelijke Regeling IJsselgemeenten heeft voor de gemeente Capelle aan den IJssel huishoudens die mogelijk in aanmerking komen uit het eigen klantenbestand benaderd.
129 In 2025 wordt een formele tijdelijke regeling ingevoerd waarmee gemeenten deze huishoudens kunnen ondersteunen met een vast bedrag, dat eind 2024 bekend gemaakt wordt. 130
aanpalend inkomensondersteunend beleid Ook voeren gemeenten aanpalend inkomensondersteunend beleid. Deze regelingen blijven eveneens buiten beschouwing in dit onderzoek. Dit betreft bijvoorbeeld: • Aanvullende tegemoetkoming kosten kinderopvang: Deze tegemoetkoming wordt verstrekt als aanvulling op de kinderopvangtoeslag die door de Belastingdienst wordt verstrekt. • Bijzondere bijstandverlening zelfstandigen (Bbz): Deze bijstand geldt voor zelfstandig ondernemers die (tijdelijk) weinig inkomen hebben. Het besluit is ingesteld om zelfstandigen uit de bijstandswet te houden. 131 • Uitstroompremie: Deze premie wordt verstrekt aan mensen die een vaste baan hebben gevonden nadat zij meer dan 3 jaar een bijstandsuitkering hebben ontvangen.
125 Participatiewet art. 35 lid 4. 126 Regeling opvang ontheemden Oekraïne, BWBR0046503, art. 2 (2024), wetten.overheid.nl/BWBR0046503. 127 M. Damen en M. van Dam, Uitvoeringstoets alleenverdienersproblematiek: fase 1 – huidige handelingsperspectief. Eindrapport versie 1.0 (Den Haag: Vereniging van Nederlandse Gemeenten, 2024), www.vng.nl/kennisbank-impactanalyse/uitvoeringstoets-alleenverdienersproblematiek-fase-1. 128 S. Warmerdam e.a., “Motie van het lid Warmerdam c.s. over het proactief benaderen van de groep huishoudens die onbedoeld onder het bestaansminimum terechtkomt,” Tweede Kamer, 26 448 nr. 719 (5 juli 2023). 129 Gemeente Barendrecht, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 22 juli 2024; e-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel; gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 7 augustus 2024. 130 Divosa, “Tijdelijke regeling alleenverdieners-problematiek naar de Tweede Kamer, ” geraadpleegd op 16 oktober 2024. www.divosa.nl/nieuws/tijdelijke-regeling-alleenverdienersproblematiek-naar-de-tweede-kamer. 131 Besluit bijstandverlening zelfstandigen, BWBR0015711, (2024), wetten.overheid.nl/BWBR0015711.
62
meer bereiken
aanvullende lokale inkomensregelingen Gemeenten verstrekken ook lokale inkomensregelingen om participatie van inwoners te bevorderen op grond van de Gemeentewet. Deze regelingen vloeien direct voort uit gemeentelijke beleidsvrijheid. 132 We noemen dat in dit rapport aanvullende lokale inkomensregelingen. Voorbeelden van dit soort regelingen zijn baby- en kindpakketten en bijdragen voor sport en cultuur. Paragrafen 3-3-1 tot en met 3-3-3 bespreken per gemeente besproken de aanvullende lokale inkomensregelingen. Tabel 3-2 geeft een overzicht van de inhoud van de regelingen in de verschillende gemeenten, inclusief de verschillende voorwaarden die voor deze regelingen gelden. Barendrecht De gemeente Barendrecht biedt aanvullend de volgende regelingen aan: • Leergeld kindpakket: verschillende producten in natura en afgeschermde betaalpassen om kinderen te helpen mee te doen. Daarnaast wordt via het Kindpakket doorverwezen naar andere ondersteuning, zoals van Stichting Jarige Job. • Meedoenregeling: dit is een tegemoetkoming om mee te kunnen doen op het gebied van sport, cultuur en lidmaatschappen en om uitjes te kunnen betalen. Volwassenen kunnen hiermee ook een Rotterdampas aanschaffen. Daarnaast biedt de meedoenregeling een vergoeding van zwemlessen voor zwemdiploma A, B en C.
In de gemeente Barendrecht wordt ook ondersteuning geboden die buiten de gehanteerde definitie van inkomensregelingen valt. De gemeente subsidieert daarbij maatschappelijk organisaties die hulp verlenen, maar bepaalt niet zelf wie voor deze ondersteuning in aanmerking komen. De rekenkamer heeft voor de volgende organisaties subsidiebeschikkingen van de gemeente Barendrecht ontvangen: • Diaconaal Fonds voor Bijzondere Noden Barendrecht: verleent steun bij plotselinge financiële problemen waarvoor voorliggende voorzieningen niet toereikend zijn. 133 Ontvangt jaarlijks subsidies ter bestrijding van armoede en het verstrekken van financiële noodvoorzieningen. In 2023 was dit € 5.000. 134 • Kledingbank UnieK: verstrekt tweedehands kleding aan mensen met een inkomen tot 130% wsm. 135 De kledingbank heeft in 2021 een eenmalige subsidie ontvangen van € 15.000 in het kader van de motie maatschappelijke organisaties. 136 Daarnaast heeft Kledingbank UnieK subsidie ontvangen in het kader van de motie help de kledingbank de winter door. Deze subsidie bedroeg in totaal € 4.250 voor de jaren 2022 en 2023. 137 Tot slot heeft de gemeente recent € 40.000 geïnvesteerd in de huisvesting van de kledingbank. 138
132 Gemeentewet, art. 108 en art. 149. 133 Diaconaal Noodfonds Barendrecht, “doelstelling,” geraadpleegd op 11 september 2024, www.diaconaalfondsbarendrecht.nl/doelstelling. 134 Gemeente Barendrecht, “Beschikking subsidie 2023,” ontvangen op 12 augustus 2024. 135 Kledingbank UnieK, “over ons,” geraadpleegd op 11 september 2024, www.stichtinguniek.nl/over-ons. 136 Gemeente Barendrecht, “Beschikking Kledingbank UnieK 2021,” ontvangen op 12 augustus 2024. 137 Gemeente Barendrecht, “Vaststellingsbeschikking Kledingbank UnieK,” ontvangen op 12 augustus 2024. 138 College van B&W Barendrecht, “Brandzaak: Investering Kruidentuin 10 t.b.v. herhuisvesting maatschappelijke partijen,” gemeenteraad Barendrecht (collegebrief, 2023-043052, 19 december 2023).
63
meer bereiken
• Voedselbank Barendrecht: verstrekt voedselpakketten aan mensen die tijdelijk niet in staat zijn te voorzien in hun boodschappen. 139 De Voedselbank ontvangt jaarlijks subsidies ter bestrijding van armoede door het beschikbaar stellen van levensmiddelen en toiletartikelen. Daarbij dient de voedselbank problemen te signaleren en waar nodig door te verwijzen naar hulpverlening. In 2023 was de subsidie die de Voedselbank ontving € 5.000. 140 De rekenkamer heeft van de gemeente Barendrecht geen subsidieverstrekkingen ontvangen ten behoeve van andere organisaties in het armoededomein. 141 Capelle aan den IJssel De gemeente Capelle aan den IJssel biedt aanvullend de volgende regelingen aan: • Babystartpakket: pakket met spullen voor de verwachte baby. • Jeugdfonds Sport & Cultuur: bijdrage in natura voor cultuur-, sport- of zwemlessen voor kinderen • Leergeld kindpakket: vanuit het Kindpakket biedt de gemeente een fiets en laptop/computer voor kinderen aan. Daarnaast wordt via het Kindpakket doorverwezen naar andere ondersteuning, zoals van Stichting Jarige Job. 142 • Maatwerkbudget: geldbedrag, lening of bijdrage in natura om grotere (financiële) problemen te voorkomen. • Meubel- en kledingbon: voucher voor kleding en/of meubels bij de kringloopwinkel. • Noodhulp: eenmalig geldbedrag vanuit het Noodfonds Capelle bij acute financiële nood.
• Rotterdampas met gereduceerd tarief: pas met gratis toegang of korting op activiteiten en uitstapjes in Rotterdam en omgeving. In de gemeente Capelle aan den IJssel wordt ook ondersteuning geboden die buiten de gehanteerde definitie van inkomensregelingen valt. In deze ondersteunt de gemeente maatschappelijk organisaties die hulp verlenen, maar bepaalt zij niet zelf wie voor deze ondersteuning in aanmerking komen. De rekenkamer heeft voor de volgende organisaties opdrachten van de gemeente Capelle aan den IJssel ontvangen: • Jeugdeducatiefonds: biedt ondersteuning aan kinderen in (dreigende) armoede via scholen waarop minstens 50% van de kinderen uit een gezin komt met een inkomen onder 150% wsm. De gemeente Capelle aan den IJssel draagt in de schooljaren 20232024 en 2024-2025 een bedrag van € 35.000 per jaar bij. • Voedselbank Capelle: verstrekt voedselpakketten aan mensen die tijdelijk niet in staat zijn te voorzien in hun boodschappen. Jaarlijks krijgt de Voedselbankvan de gemeente Capelle aan den IJssel een subsidie van € 37.500. 143
139 Voedselbank Barendrecht, “Welkom bij Stichting Voedselbank Barendrecht,” geraadpleegd op 11 september 2024, www.voedselbankbarendrecht.nl. 140 Gemeente Barendrecht, “Definitieve beschikking 2023 Voedselbank Barendrecht,” ontvangen op 12 augustus 2024. 141 De rekenkamer heeft op 9 april, 21 mei, 26 juni en 29 juli verzocht om relevante samenwerkingsafspraken met betrekking tot de inkomensregelingen.. Op 21 augustus heeft de rekenkamer een overzicht van de ontvangen samenwerkingsafspraken, uitvoeringsovereenkomsten en beschikkingen voorgelegd en daarbij opgemerkt dat de rekenkamer geen samenwerkingsafspraken heeft ontvangen van de gemeente met onder andere, Stichting altijd feest. 142 De gemeente Capelle verwijst naar het geheel van regelingen voor kinderen als het “Capelse kindpakket”. In dit rapport verwijst het kindpakket naar de ondersteuning die wordt geboden door de Leergeld Stichtingen. 143 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Subsidieverlening armoedebeleid 2023 (kp 6630041),” Voedselbank Capelle (subsidiebeschikking, 746415/747919, 9 mei 2022).
64
meer bereiken
Lansingerland In de gemeente Lansingerland worden naast de landelijke lokale inkomensregelingen, de volgende gemeente specifieke lokale inkomensregelingen aangeboden: • Rotterdampas met gereduceerd tarief: pas met gratis toegang of korting op activiteiten en uitstapjes in Rotterdam en omgeving. • Leergeld kindpakket: bevat verschillende producten in natura en afgeschermde betaalpassen om kinderen in (dreigende) armoede te ondersteunen. Daarnaast wordt via het kindpakket doorverwezen naar andere ondersteuning, zoals van Stichting Jarige Job. • Jeugdfonds Sport & Cultuur: een fonds voor kinderen om te sporten of culturele activiteiten te ondernemen. • Volwassenfonds Sport & Cultuur: een fonds voor volwassenen om te sporten of culturele activiteiten te ondernemen. In de gemeente Lansingerland wordt ook ondersteuning geboden die buiten de gehanteerde definitie van inkomensregelingen valt. In deze ondersteunt de gemeente maatschappelijk organisaties die hulp verlenen, maar bepaalt zij niet zelf wie voor deze ondersteuning in aanmerking komen. De rekenkamer heeft voor de volgende organisaties subsidiebeschikkingen van de gemeente Lansingerland ontvangen: • Voedselbank Lansingerland: verstrekt voedselpakketten aan mensen die tijdelijk niet in staat zijn te voorzien in hun boodschappen.
De Voedselbank Lansingerland werd tot en met 2024 gefinancierd vanuit de Voedselbank Rotterdam en verschillende kerkelijke instanties. Vanaf 2025 zal de gemeente een subsidie verlenen. Het subsidiebedrag is nog onbekend. 144 • Kledingbank Lansingerland: verstrekt tweedehands kleding aan mensen die een inkomen hebben onder de 130% wsm. De Kledingbank Lansingerland ontvangt jaarlijks subsidies van de gemeente Lansingerland. In 2023 was de subsidie € 9.600. 145 • Stichting Noodhulp Lansingerland: Stichting Noodhulp verleent financiële steun bij urgente financiële probleemsituaties van huishoudens. Stichting Noodhulp ontvangt jaarlijks subsidies van de gemeente Lansingerland. In 2023 was dit € 1.500. 146 • Stichting Babyspullen: Stichting Babyspullen verstrekt babystartpakketten aan (aanstaande) ouders die het financieel moeilijk hebben. De aanvraag verloopt via hulpverleners zoals de Voedselbank en de Kledingbank. De gemeente Lansingerland werkt samen met Stichting Babyspullen via een opdracht. De gemeente betaalt het aantal werkelijk gegeven babypakketten in Lansingerland. In 2023 ging het om een bedrag van € 1.000. 147 overzicht De onderzochte gemeenten bieden verschillende aanvullende lokale inkomensregelingen en geven hier op verschillende manieren invulling aan.
In tabel 32 worden lokale inkomensregelingen voor kindpaketten van de verschillende gemeenten met elkaar vergeleken. In tabel 3-3 worden de sport- en cultuurregelingen met elkaar vergeleken. In tabel 3-4 worden de overige lokale inkomensregelingen met elkaar vergeleken. Tabellen 3-2, 3-3 en 3-4 laten zien dat de onderzochte gemeenten de ondersteuning op verschillende manieren inrichten. Zo vergoedt de gemeente Barendrecht via de 144 Gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 18 oktober 2024. 145 Gemeente Lansingerland, “Prestatieafspraken 2023 – Kledingbank Lansingerland,” ontvangen op 28 mei 2024. 146 Gemeente Lansingerland, “Activiteitenplan noodhulp 2023, ” ontvangen op 28 mei 2024; gemeente Lansingerland, “Beschikking subsidie sociaal domein en cultuur 2024,” ontvangen op 28 mei 2024. 147 Gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 18 oktober 2024.
65
meer bereiken
meedoenregeling zelf (onder andere) kosten voor sport en cultuur voor kinderen, terwijl de gemeenten Capelle aan den IJssel en Lansingerland dit beleggen bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland (tabel 3-3). Ook valt op dat veel inkomensondersteuning in de gemeente Capelle aan den IJssel een vorm heeft die binnen de gehanteerde definitie van een inkomensregeling valt, terwijl de gemeenten Barendrecht en Lansingerland zulke ondersteuning indirect laten bieden door gesubsidieerde organisaties (tabel 3-4). Daarnaast verschillen gemeenten in het type ondersteuning dat zij bieden. De gemeente Capelle aan den IJssel biedt bijvoorbeeld geen ondersteuning voor sport en cultuur aan voor volwassenen (tabel 3-3). 148 Tot slot verschillen voor vergelijkbare soorten ondersteuning de voorwaarden voor en de hoogtes van de ondersteuning. Zo hanteert de gemeente Barendrecht voor het kindpakket en sport- en cultuurregelingen een inkomensgrens van 120% wsm en hanteren Capelle aan den IJssel en Lansingerland een inkomensgrens van 130% wsm (tabellen 3-2 en 3-3)
148 Wel is in 2023 en 2024 een pilot gedaan met een sport- en beweegregeling voor volwassenen. Begin 2025 is het besluit over het vervolg.
66
meer bereiken
tabel 3-2: overzicht lokale inkomensregelingen voor kindpaketten in 2024 Lokale inkomensregeling
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
Leergeld kindpakket Het kindpakket bestaat uit verschillende producten met verschillende voorwaarden die hieronder zijn uitgewerkt.
Inkomen: • Tot 120% wsm of in schuldtraject.
Inkomen: • Tot 130% wsm of in schuldtraject.
Inkomen: • Tot 130% wsm of in schuldtraject.
Overig: • Algemene hardheidsclausule.a
Overig: • Afgelopen vier jaar is de aanvraag niet gedaan • Factuur is nog niet betaald • Algemene hardheidsclausule.b
Overig: • Algemene hardheidsclausule.c
waaronder abonnement speeltuin
n.v.t.
n.v.t.
Hoogte: • Jaarabonnement voor hele familie. Overig: • Leeftijd kind tussen 3-12 jaar.
waaronder fiets
waaronder kindpas
67
meer bereiken
Hoogte: • Fiets t.w.v. gemiddeld € 215 exclusief eigen bijdrage à € 10.
Hoogte: • Fiets, waarde niet gespecificeerd.
Hoogte • Fiets; waarde niet gespecificeerd.
Overig: • Leeftijd kind tussen 4-17 jaar. • Kind zich op basisschool of middelbare school. • Kind heeft afgelopen 5 jaar geen fiets ontvangen van Stichting Leergeld. • Er geldt een eigen bijdrage van € 10.
Overig: • Kind zit (minimaal) op de middelbare school. • Kan per kind maximaal één keer per vier jaar worden aangevraagd.
Overig: • Leeftijd kind tussen 4-17 jaar. • Kind zich op basisschool of middelbare school. • Kind op de basisschool heeft de afgelopen drie jaar geen fiets of bijdrage hiervoor ontvangen van Stichting Leergeld. • Kind op de middelbare school heeft de afgelopen vijf jaar geen fiets of bijdrage hiervoor ontvangen van Stichting Leergeld. • Voor middelbare scholieren geldt een eigen bijdrage van € 10.
Hoogte: • Betaalpas t.w.v. € 100 (0 jaar tot en met de leeftijd van het primair onderwijs) of € 150 (leeftijd van voortgezet onderwijs tot 18 jaar) per jaar voor spullen zoals kleding, speelgoed en toiletartikelen.
n.v.t.
Hoogte: • Betaalpas voor spullen zoals kleding, speelgoed en toiletartikelen; waarde niet gespecificeerd.
tabel vervolgt op volgende pagina
tabel 3-2: vervolg Lokale inkomensregeling
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
waaronder laptop/computer
Hoogte: • Een nieuwe laptop t.w.v. maximaal € 500.
Hoogte: • Laptop, computer of IPad, onduidelijk welke waarde
Hoogte: • Een refurbished laptop of computer; waarde niet gespecificeerd.
Overig: • Kan per kind maximaal één keer tijdens de basisschoolperiode en één keer tijdens de middelbare schoolperiode worden aangevraagd. • Er worden maximaal twee laptops of computers in de basisschoolperiode en twee in de middelbare schoolperiode verstrekt aan gezinnen met twee of meer kinderen. • Er geldt een eigen bijdrage van € 50.
Overig: • Kind zit (minimaal) in groep 7. • Kan per kind maximaal één keer per vier jaar worden aangevraagd.
Overig: • Kind zit op basisschool, middelbare school of op het mbo. • Gezin heeft de afgelopen drie jaar geen laptop/computer of bijdrage hiervoor ontvangen van Stichting Leergeld. • Er wordt maximaal één laptop per gezin verstrekt.
Hoogte: • Pas om schoolspullen van te kopen t.w.v. € 25, € 75 of € 150 per kalenderjaar.
Stichting Leergeld Hollandsche IJssel verstrekt op eigen kosten een schoolspullenpas. Dit valt buiten de opdracht van de gemeente Capelle aan den IJssel.
Hoogte: • Pas om schoolspullen van te kopen; waarde niet gespecificeerd.
Stichting Jarige Job verstrekt op eigen kosten een Verjaardagsbox. Dit is geen opdracht van de gemeente Capelle aan den IJssel.
Overig: • Leeftijd kind tussen 4-17 jaar. Hoogte: • Een verjaardagsbox verstrekt via Stichting Jarige Job; waarde niet gespecificeerd.
waaronder schoolspullenpas
Overig: • Leeftijd kind tussen 4-17 jaar.
waaronder verjaardagsbox
Hoogte: • Een verjaardagsbox t.w.v. € 35 verstrekt via Stichting Jarige Job. Overig: • Leeftijd kind tussen 4-18 jaar. • Niet ingeschreven bij de Voedselbank (dan krijgt het gezin het automatisch).
Noten: a Verordening Kindpakket in natura Barendrecht 2021, art. 7; ibid, art. 3; ambtelijk wederhoor
Overig: • Leeftijd kind tussen 4-18 jaar. • Niet ingeschreven bij de Voedselbank (dan krijgt het gezin het automatisch).
b Het bestuur van Leergeld Hollandsche IJssel kan besluiten om een onderdeel van het kindpakket toe te kennen, ook wanneer een gezin niet voldoet aan de gestelde voorwaarden. Deze hardheidsclausule wordt circa 6 keer per jaar toegepast. Gemeente Capelle aan den IJssel en Leergeld Hollandsche IJssel, “Overeenkomst goederen voor schoolgaande kinderen”; e-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel. c Gemeente Lansingerland en Leergeld Zuid-Holland Midden en gemeente Lansingerland, “Samenwerkingsovereenkomst”; Leergeld Zuid-Holland Midden, “Elk kind doet mee Lansingerland.”
68
meer bereiken
tabel 3-3: overzicht lokale inkomensregelingen voor sport- en cultuur in 2024 Lokale inkomensregeling
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
Jeugd sport en cultuur ondersteuning:
Hoogte: • per kind € 200 tussen 0-3 jaar; € 350 tussen 4-10 jaar; en € 550 tussen 11-17 jaar. • Vergoeding van zwemlessen voor zwemdiploma A, B en C. Turbolessen of speciale vakantielessen worden niet vergoed. Een eigen bijdrage van € 10 per 4-weken zwemkaart wordt vergoed na behalen van het zwemdiploma.
Hoogte: • Contributie sport bedraagt € 100 voor kleding en materiaal en € 150 voor lesgeld; • Contributie cultuur bedraagt € 150 voor kleding en materiaal en € 300 voor lesgeld; • Contributie bedraagt € 935 voor 2 jaar zwemles (diploma A en B).
Hoogte: • Richtlijn contributie sport bedraagt € 300; • Richtlijn contributie cultuur bedraagt € 600; • Richtlijn contributie zwemles (diploma A en B) bedraagt € 981.
Inkomen: • Tot 120% wsm.
Inkomen: • Tot 130% wsm.
Inkomen: • Tot 130% wsm.
Vermogen: • Vermogensgrenzen: - € 7.575 (alleenstaande); - € 15.150 (alleenstaande ouder of gehuwden).
Vermogen: • Geen vermogensgrens.
Vermogen: • Geen vermogensgrens.
Overig: • Zwemles: kind van 5 t/m 17 jaar oud. • Algemene hardheidsclausule.a
Overig: • Leeftijd kind tussen 4 en 17 jaar. • Zwemles: Leeftijd kind minimaal 5 jaar. • Geen hardheidsclausule opgenomen.b n.v.t.e
Overig: • Leeftijd kind tot en met 17 jaar. • Geen hardheidsclausule opgenomen.c
Voor de gemeente Barendrecht omvat dit een deel van de meedoenregeling. Voor de gemeenten Capelle aan den IJssel en Lansingerland omvat dit het Jeugdfonds Sport & Cultuur
Volwassenen sport en cultuur ondersteuning: Voor de gemeente Barendrecht omvat dit een deel van de meedoenregeling.
Hoogte: • Tot € 150 per gezinslid van 18 jaar of ouder.
Inkomen: Voor de gemeente Lansingerland omvat dit het • Tot 120% wsm. Volwassenenfonds Sport & Cultuur Vermogen: • Vermogensgrenzen: - € 7.575 (alleenstaande); - € 15.150 (alleenstaande ouder of gehuwden). Overig: • Algemene hardheidsclausule.d
69
meer bereiken
Hoogte: • Richtlijn contributie sport bedraagt € 250. • Richtlijn contributie cultuur bedraagt € 500. Inkomen: • Tot 130% wsm. Vermogen: • Geen vermogensgrens.
Overig: • Geen hardheidsclausule opgenomen.f
tabel vervolgt op volgende pagina
tabel 3-3: vervolg Noten: a Verordening Meedoen Barendrecht 2021, art. 4; ibid. art. 3 lid 1c; ibid., art. 3 lid 1d; ibid, art. 8; ibid, art. 3 lid 3. b Gemeente Capelle aan den IJssel en Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland. “Samenwerkingsovereenkomst.” c Gemeente Lansingerland en Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, “Samenwerkingsovereenkomst.” d Verordening Meedoen Barendrecht 2021, art. 4; ibid. art. 3 lid 1c; ibid., art. 3 lid 1d; ibid, art. 8.
e Er is in Capelle aan den IJssel in 2023 en 2024 een pilot gedaan met een sport- en beweegregeling voor 60+’ers met een inkomen tot 120% wsm (het Fit- en Beweegfonds 60+). Begin 2025 wordt besloten over een eventueel vervolg. f Gemeente Lansingerland en Volwassenfonds Sport & Cultuur, “Samenwerkingsovereenkomst.”
70
meer bereiken
tabel 3-4: overzicht overige lokale inkomensregelingen in 2024 Lokale inkomensregeling
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
Babystartpakket
n.v.t.
Hoogte: • Pakket met veelal tweedehandsspullen voor de baby. Nieuwwaarde ligt rond de € 1.250.
Er wordt samengewerkt met Stichting Babyspullen, maar niet via een inkomensregeling.
Inkomen: • Een besteedbaar inkomen tot 130% wsm. Overig: • Geen hardheidsclausule opgenomen.a Maatwerkbudget
n.v.t.
Hoogte: • Lening of gift voor benodigde bedrag. • Voedselbonnen t.w.v.€ 20. • Fietsvoucher voor fiets bij Promen (eigen bijdrage € 20).
n.v.t.
Inkomen: • Er zijn geen absolute inkomensgrenzen. Overig: • Er is een duidelijk probleem dat wordt opgelost. • Het is duidelijk hoe de ontvanger van het geld in de toekomst dergelijke problemen kan voorkomen. • Er is geen andere voorziening van toepassing. • In principe eenmalig.b
tabel vervolgt op volgende pagina
71
meer bereiken
tabel 3-4: vervolg Lokale inkomensregeling
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
Meubels en kleding
Er is een gesubsidieerde Kledingbank, maar dit betreft geen inkomensregeling.
Hoogte: Met de meubel- en kledingbon kunnen de volgende goederen tegen de volgende prijzen worden gehaald: • Kledingpakketten: € 55 voor een volwassene en € 30 voor een kind • Meubels: gemiddelde prijzen van de meubel- en kledingbank • Witgoed: vaste prijzenlijst
Er is een gesubsidieerde Kledingbank, maar dit betreft geen inkomensregeling.
Inkomen: • Tot 120% wsm. Overig: • Geen voorliggende voorzieningen • Inwoners met hoger inkomen die in schuldhulpverleningstraject of die door levensgebeurtenissen in financiële problemen zijn gekomen, kunnen hier ook aanspraak op maken. • Geen hardheidsclausule opgenomen.c Noodhulp
Er is een gesubsidieerde organisatie die noodhulp verzorgt, maar dit betreft geen inkomensregeling.
Hoogte: • Maximaal € 2.000.
Er is een gesubsidieerde organisatie die noodhulp verzorgt, maar dit betreft geen inkomensregeling.
Inkomen: • Geen absolute inkomensgrens. Overig: • Er is een acute (financiële) noodsituatie. • Er zijn geen andere regelingen om het probleem op te lossen . • De hulpverlener heeft een onderbouwing voor de aanvraag toegevoegd en een plan van aanpak om herhaling te voorkomen.d
tabel vervolgt op volgende pagina
72
meer bereiken
tabel 3-4: vervolg Lokale inkomensregeling
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Lansingerland
Rotterdampas tegen gereduceerd tarief
Kan voor volwassenen zonder korting aangeschaft worden via de meedoenregeling. Dit gaat ten koste van het totale individuele beschikbare budget via de meedoenregeling.
Hoogte: • Volwassenentarief is € 5e • Gratis pas voor kinderen tot 18 jaar. Moet tegelijk met pas van ouder worden aangevraagd.
Hoogte: • Volwassenentarief is € 5e • Gratis pas voor kinderen tot 18 jaar. Moet tegelijk met pas van ouder worden aangevraagd. • Midden tarief voor volwassenen bedraagt € 32,50 en voor kinderen € 10
Inkomen: • Afhankelijk van de woonsituatie maximaal: € 2.100 (Samenwonend/getrouwd); € 1.850 (Alleenstaande ouder); € 1.500 (Alleenstaande).
Inkomen: • Laag tarief als het gezamenlijke netto-maandinkomen (excl. toeslagen) niet hoger is dan: - € 1.600 alleenstaanden; - € 2.000 alleenstaande ouders; - € 2.275 gehuwd of samenwonend • Midden tarief als het gezamenlijke nettomaandinkomen (excl. toeslagen ligt tussen: - € 1.600 en € 1.825 alleenstaanden; - € 2.000 en € 2.350 alleenstaande ouders; - € 2.275 en € 2.625 gehuwd of samenwonend.
Overig: Geen hardheidsclausule opgenomen.f
Overig: • Geen hardheidsclausule opgenomen.g
•
Noten: a Capelle aan den IJssel, “Opdrachtbrief aan Stichting Babyspullen 2023”; Stichting Babyspullen, “Gemeenten.”
b Welzijn Capelle, Maatwerkbudget en aanvulling jumbobonnen en fietsvoucher.”
c Gemeente Capelle aan den IJssel, “Overgang Meubel- en Kledingvoucher naar nieuwe partij”; gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 21 oktober 2024. d Beleidsregels Noodhulp Capelle 2021; e-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel.
e In 2022 is er een voorstel geweest van het Rotterdampasbureau om een middentarief in te voeren voor huishoudens met een inkomen tussen 130 en 150% van het wsm en het lage tarief te laten gelden voor huishoudens met een inkomen tussen 100 en 130% van het wsm. Het tarief van de Rotterdampas voor mensen die meer verdienen dan 150% wsm zou dan met € 5 worden opgehoogd tot € 65. Capelle aan den IJssel heeft besloten om het middentarief niet in te voeren, mede vanwege de hogere kosten voor de inkomens boven 150% wsm. Het volledige tarief van de pas is desondanks omhoog bijgesteld naar € 65. Rotterdampasbureau, ”Conceptvoorstel voor aanpassing Rotterdampas tariefstelsel”; gemeente Capelle aan den IJssel, “Memo aanpassing inkomensgrens Rotterdampas.” f Gemeente Capelle aan den IJssel, “Rotterdampas aanvragen of verlengen.” g Gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 23 augustus 2024.
73
meer bereiken
samenvatting en vergelijking De gemeenten Barendrecht, Capelle aan den IJssel en Lansingerland bieden grotendeels dezelfde soort lokale inkomensregelingen aan. Naast de verplichte regelingen uit de Participatiewet kennen alle gemeenten kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, een gemeentelijke collectieve zorgverzekering en regelingen gericht op het meedoen van kinderen. De gemeenten Barendrecht en Lansingerland bieden daarbij ook een structurele sport- en cultuurregeling voor volwassenen. De gemeente Capelle aan den IJssel biedt noodhulp en een maatwerkbudget als gemeentelijke voorziening, terwijl noodhulp in Barendrecht en Lansingerland door particuliere noodfondsen wordt verstrekt. De regelingen verschillen binnen gemeenten met name in de gehanteerde inkomensgrenzen. Met name de gemeenten Capelle aan den IJssel en Lansingerland hanteren verschillende inkomensgrenzen; in de gemeente Barendrecht zijn de inkomensgrenzen meestal gelijk: 120% wsm. Opvallend is dat in alle gemeenten de inkomensgrens voor de gemeentelijke collectieve zorgverzekering het hoogst is (130% wsm in Barendrecht en Lansingerland en 150% wsm in Capelle aan den IJssel). De inkomens- en vermogensgrenzen voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen zijn in alle gemeenten vastgesteld op het wettelijk maximum, dat lager ligt dan de gehanteerde grenzen voor andere regelingen.
Tussen gemeenten verschillen de regelingen ook in hoogte, vermogensgrenzen en aanbieder. Deze verschillen zijn het grootst bij structurele sport- of cultuurregelingen voor volwassenen: de gemeente Capelle aan den IJssel biedt die niet, terwijl de gemeente Barendrecht daarmee tot € 150 per jaar vergoedt en de gemeente Lansingerland tot € 750 per jaar. De gemeente Barendrecht stelt aan de andere kant bijvoorbeeld vermogenseisen voor sport- en cultuurondersteuning aan kinderen, terwijl de gemeenten Capelle aan den IJssel en Lansingerland dat niet doen. Tot slot valt op dat de gemeente Barendrecht sport- en cultuurondersteuning zelf aanbiedt via een meedoenregeling, terwijl de gemeenten Capelle aan den IJssel en Lansingerland dit hebben uitbesteed aan het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland (beide) en het Volwassenfonds Sport & Cultuur (alleen gemeente Lansingerland).
74
meer bereiken
4
beleid en organisatie
inleiding Dit hoofdstuk bespreekt per gemeente welke relevante beleidskaders er gelden, hoe (en met wie) de uitvoering van lokale inkomensregelingen is georganiseerd en hoeveel deze regelingen gebruikt worden en kosten. Hiermee geeft dit hoofdstuk antwoord op de volgende deelvraag: Hoe is in de gemeenten het beleid rondom lokale inkomensregelingen vormgegeven? Paragraaf 4-3 doet dit voor de gemeente Barendrecht. Paragraaf 4-4 bespreekt de gemeente Capelle aan den IJssel en paragraaf 4-5 de gemeente Lansingerland. In paragraaf 4-2 worden eerst de belangrijkste landelijke beleidsinitiatieven geschetst als algemene context geschetst. Paragraaf 4-6 vat de bevindingen samen. In dit hoofdstuk is aandacht voor zowel het beleid als de organisatorische vormgeving daarvan. Omdat verschillende organisaties bij de lokale inkomensregelingen betrokken zijn is samenwerking een integraal onderdeel van de organisatorische vormgeving. De rekenkamer onderscheidt daarbij twee vormen van samenwerking. Ten eerste één-op-één samenwerking: de samenwerking tussen twee organisaties op beleidsniveau en op casusniveau, waarbij de gemeente vaak opdrachtgever is. Ten tweede samenspel: de samenwerking en afstemming tussen alle betrokken partijen waarbij de gemeente een rol als aanjager heeft.
landelijk beleid De rijksoverheid probeert richting te geven aan gemeentelijk beleid voor lokale inkomensregelingen. Zo zet het rijk extra middelen in en richt het programma’s op om het gemeentelijk beleid te helpen vormgeven. Deze paragraaf schetst deze achtergrond. Sinds 2017 probeert het rijk gemeenten te stimuleren meer te doen voor kinderen in armoede. Sinds dat jaar is er structureel € 100 miljoen extra beschikbaar om te bevorderen dat kinderen in Nederland kansrijk kunnen opgroeien. 149 Dit worden ook wel de ‘Klijnsmagelden’ genoemd, naar de toenmalig staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Jette Klijnsma. Van deze middelen gaat onder andere € 85 miljoen via een decentralisatie-uitkering naar gemeenten. Deze worden onder gemeenten verdeeld op basis van het aantal kinderen met een kans op armoede. 150 Over de besteding hiervan zijn bestuurlijke afspraken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) gemaakt. 151 Deze afspraken zijn grotendeels
149 Staatssecretaris van SZW, “Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting,” Tweede Kamer (kamerbrief, 24 515 nr. 378, 20 september 2016). 150 Ministerie van BZK, Meicirculaire 2024 (Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2024), www.rijksoverheid.nl/documenten/circulaires/2024/05/27/meicirculaire-gemeentefonds-2024. 151 Staatssecretaris van SZW, “Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting,” Tweede Kamer (kamerbrief, 24 515 nr. 380, 11 november 2016).
75
meer bereiken
nagekomen. 152 € 10 miljoen gaat naar Sam&, een samenwerkingsverband van maatschappelijke organisaties gericht op het helpen van kinderen die opgroeien in armoede. 153 In 2022 is de bijdrage aan SAM& eenmalig met € 4,5 miljoen verhoogd. 154 Daarnaast probeert het rijk via programma’s (lokale) inkomensregelingen onderling af te stemmen en te versimpelen. Er is op landelijk niveau aandacht voor het nietgebruik van regelingen. Onder andere om niet-gebruik tegen te gaan wordt landelijk onder andere ingezet op de vereenvoudiging van het stelsel van inkomensondersteuning. 155 In reactie op het intradepartementaal beleidsonderzoek ‘vereenvoudiging sociale zekerheid’ en het eindrapport van de Commissie sociaal minimum is het domein overstijgende programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM) opgezet, waaraan ook de VNG meewerkt. 156 De agenda van dit programma richt zich onder andere op vereenvoudiging van de Participatiewet, mogelijke problemen in de stapeling van regelingen en knelpunten in de toegang en overdracht door beperkte gegevensuitwisseling. 157 Dit lijkt met name te raken aan lokale inkomensregelingen die voortvloeien uit de Participatiewet. Tot slot neemt de omvang van het gemeentefonds in 2026 naar verwachting af. 158 Dit jaar wordt daarom ook wel het “ravijnjaar” genoemd.
Algemene middelen uit het gemeentefonds vormen de voornaamste financieringsbron voor lokale inkomensregelingen (zie paragraaf 2-3-2). De miljoenennota 2025 becijfert deze terugloop op ongeveer € 2,5 miljard. 159 De voornaamste reden hiervoor is dat een aantal tijdelijke middelen in het gemeentefonds dat jaar afloopt. 160 Omdat in 2027 ook de indexatiesystematiek beperkt wordt, is de verwachting dat gemeenten bij ongewijzigd beleid aanlopen tegen een meerjarig en toenemend financieel tekort. 161
152 R. Beerepoot e.a., Vervolgevaluatie bestuurlijke afspraken kinderarmoede (Enschede: I&O Research, 2021), 38, www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2021/07/08/io-researchvervolgevaluatie-bestuurlijke-afspraken-kinderarmoede. 153 Staatssecretaris van SZW, “Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting,” Tweede Kamer (kamerbrief, 24 515 nr. 455, 21 november 2018). Op dit moment zijn de volgende organisaties aangesloten bij SAM&: Leergeld Nederland, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Nationaal Fonds Kinderhulp, Stichting Jarige Job en het Jeugdeducatiefonds. Sam&, “Over ons,” geraadpleegd op 14 oktober 2024, www.samenvoorallekinderen.nl/overons. 154 Rijksoverheid, “Voortgang aanpak geldzorgen, armoede en schulden,” geraadpleegd op 14 oktober 2024, www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/armoedebestrijding/nieuws/2023/12/19/voortgang-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden. 155 Minister van SZW en Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, “Structuur van de uitvoering werk en inkomen (SUWI),” Tweede Kamer (kamerbrief, 26 488, nr. 696, 28 maart 2023). 156 Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, Minister van SZW, Minister van VWS, Minister van BZK, Minister van OCW, Staatssecretarissen van Financiën, “Modernisering van de overheid en structuur van de uitvoering werk en inkomen (SUWI),” Tweede Kamer (kamerbrief, 29 362, nr.
347, 8 december 2023). 157 Ministerie van SZW, Vereenvoudigingsagenda sociale zekerheid 2024: Een overzicht van onderwerpen waarop SZW (samen-)werkt aan vereenvoudiging voor mensen en de uitvoering (Den Haag: 2024), www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2024/06/04/ vereenvoudigingsagendasociale-zekerheid-2024. 158 CPB, Centraal Economisch Plan 2024: Verantwoordingsdocument (Den Haag: Centraal Planbureau, 2024), 22, www.cpb.nl/raming-februari-2024cep-2024#docid-161334. 159 Rijksoverheid, Miljoenennota 2025 (Den Haag, 2024), 48, www.rijksfinancien.nl/sites/default/files/kamerstuk_related_items/BeslisnotasMiljoenennota-2025.pdf. 160 ROB, Een financieel fundament voor grote opgaven: over (on)zekerheid in de financiële verhoudingen (Den Haag: Raad voor het Openbaar Bestuur, 2023), www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2023/04/12/een-financieel-fundament-voor-grote-opgaven. 161 M. Allers, Financiële ruimte gemeentes 2022-2028: Prognoses op basis van Voorjaarsnota en meicirculaire 2022 (Groningen: Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden, 2022), www.coelo.nl/images/rapporten/Financile_ruimte_gemeenten_2022-2028__Prognoses_gebaseerd_op_de_Voorjaarsnota_-_20_juni_2022.pdf.
76
meer bereiken
Barendrecht Barendrecht maakte onderdeel uit van de BAR-organisatie. De BAR-organisatie was een gemeenschappelijke regeling met beleids- en uitvoeringstaken voor de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk. Deze taken omvatten ook beleid en uitvoering rondom lokale inkomensregelingen. Elk van de drie gemeenten had daarbinnen een eigen beleidsplan voor het sociaal domein. Per 1 januari 2024 is de BAR-organisatie ontvlochten. Dat betekent dat het merendeel van de beleids- en uitvoeringstaken sindsdien (weer) door de gemeente Barendrecht zelf wordt verricht. Gemeentelijke bedrijfsvoeringstaken, zoals de financiële en rechtmatigheidscontroles, worden sindsdien gezamenlijk met de gemeenten Albrandswaard en Ridderkerk door De BedrijfsvoeringsPartner uitgevoerd. 162 Een van de achterliggende ambities van deze ontvlechting was om de dienstverlening van de gemeente te verbeteren en inwoners in zo min mogelijk stappen te helpen. 163 Als gevolg van deze ontvlechting zijn beleid en uitvoering in beweging. Met de ontvlechting zijn medewerkers van de BAR-organisatie verdeeld over de verschillende deelnemende gemeenten. Daarnaast zijn er nieuwe medewerkers gestart. Er wordt in eerste instantie veelal aangesloten bij het beleid en de uitvoering van de BARorganisatie. 164 Tegelijkertijd is er de ambitie om zaken anders te gaan doen.
Deze paragraaf beschrijft de huidige stand van zaken en biedt waar mogelijk een doorkijk naar de voorliggende ambities. relevante beleidskaders De gemeente Barendrecht heeft in 2021 de nota ‘Integraal beleid sociaal domein’ opgesteld waarin zij de algemene uitgangspunten van het sociaal beleid vastlegt. De daarin opgenomen gemeentelijke missie luidt: “Samen met inwoners en maatschappelijke organisaties wil de gemeente werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig.” 165 Deze nota is verder uitgewerkt in het beleidsplan ‘Minimabeleid en Plan Schuldhulp verlening 2021-2024’ waarin het armoedebeleid staat beschreven. 166 De gemeente legt in beide documenten de nadruk op een integrale en preventieve aanpak. Met integrale dienstverlening beoogt de gemeente Barendrecht verschillende hulpverleners te laten samenwerken om meervoudige problemen op te lossen. Inwoners met financiële problemen kunnen immers bijkomende problemen hebben, bijvoorbeeld op het vlak van welzijn of gezondheid. De gemeente Barendrecht verstaat onder een preventieve aanpak dat hulpverleners samenwerken om inwoners te ondersteunen met het oplossen van actuele problemen en het voorkomen van toekomstige problemen.
De gemeente verwacht dat de integrale en preventieve aanpak op termijn goedkoper zal zijn, omdat deze voorkomt dat “zware” ondersteuning nodig is. 167 Daarnaast richt de gemeente zich op het voorkomen van fraude. 168 De doelen en implementatie van toezicht in het sociaal domein zijn verder uitgewerkt in een 162 Organisatieregeling BAR-organisatie (De Bedrijfsvoeringspartner) 2024, CVDR710220 (2023), lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR710220; Gemeenschappelijke regeling De Bedrijfsvoering partner, CVDR721716 (2024), lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR721716 163 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview. 164 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview. 165 Gemeente Barendrecht, Samenleven in Barendrecht: Nota integraal beleid sociaal domein, 25 januari 2022, 9. 166 Gemeente Barendrecht, Beleidsplan ‘Minimabeleid en plan schuldhulpverlening 2021-2024’, 14 juni 2021. 167 Gemeente Barendrecht, Samenleven in Barendrecht, 59; gemeente Barendrecht, Beleidsplan minimabeleid. 168 Gemeente Barendrecht, Samenleven in Barendrecht, 28.
77
meer bereiken
beleidsplan dat is opgesteld in 2020. 169 In het beleidsplan heeft de gemeente zich voorgenomen om dit toezicht op te intensiveren om misbruik te bestrijden. 170 Dit voornemen heeft vooralsnog geen concrete invulling gekregen. 171 Het gemeentelijk beleid noemt verschillende doelgroepen specifiek. 172 Dit betreft mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) en laaggeletterden. Verder richt de gemeente zich specifiek op kinderen die opgroeien in armoede en op werkende mensen die in armoede leven. Alleen voor de doelgroep kinderen die opgroeien in armoede zijn er specifieke lokale inkomensregelingen. Het huidige meerjarenprogramma ‘Barendrecht Werelddorp 2022 – 2026’ biedt beperkte aanknopingspunten voor beleid rondom lokale inkomensregelingen. Het daarin geschetste algemene beleidsdoel luidt: “De hulp of ondersteuning is afgestemd op behoefte en noodzaak: lichte eenvoudige ondersteuning waar mogelijk en zware zorg daar waar nodig.” 173 Dit is nog niet omgezet in specifieke doelen voor de lokale inkomensregelingen. Ook worden de ambities met betrekking tot de dienstverlening aan burgers verder uitgewerkt. 174 Op dit moment werkt de gemeente Barendrecht aan een inventarisatie van het beleid met betrekking tot inkomensregelingen. Het doel daarvan is om duidelijk te maken welke regeling geboden worden, aan wie, en welke ruimte er is om die te verbreden of versmallen.
Daarmee beoogt de gemeente opties in kaart te brengen om verder invulling te geven aan het meerjarenprogramma. 175 Deze inventarisatie moet gezien worden in het licht van financiële krapte. Met die krapte in het achterhoofd, beoogt de gemeente kritisch te beoordelen wat precies de meerwaarde van de verschillende minimaregelingen is en of de hoogte en doelgroepen daarvan preciezer afgebakend kunnen worden. 176 Vooruitlopend op deze inventarisatie zijn in de Voorjaarsnota 2025 enkele voorstellen gedaan met betrekking tot de lokale inkomensregelingen. Om tot een structureel sluitende begroting te komen, heeft de gemeente Barendrecht verschillende maatregelen aangekondigd op het gebied van zowel uitgaven als inkomsten. Zo is er voorgesteld te stoppen met de gemeentelijke collectieve zorgverzekering begroot op jaarlijks € 400.000 en de subsidiebijdrage aan KijkopWelzijn te verlagen met structureel € 750.000. 177 Ook omvatte de voorjaarsnota voorstellen tot verhoging van de OZB, met doorwerking op de kwijtschelding. 178 Omdat de besluitvorming voor de Voorjaarsnota 2025 is aangehouden, zijn deze voorstellen op dit moment vooralsnog geen staand beleid. 179 organisatie De gemeente voert een aantal regelingen zelf uit. Dit betreft lokale inkomensregelingen op basis van de Participatiewet (bijzondere bijstand, individuele
169 Gemeente Barendrecht, Beleidsplan toezicht en handhaving in het sociaal domein Barendrecht, 28 december 2023. 170 Gemeente Barendrecht, Samenleven in Barendrecht, 34. 171 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview. 172 Gemeente Barendrecht, Samenleven in Barendrecht, 8; gemeente Barendrecht, Beleidsplan minimabeleid, 3. 173 Gemeente Barendrecht, Barendrecht werelddorp 2022-2026, 8 november 2022, 35. 174 Gemeente Barendrecht, Barendrecht werelddorp 2022-2026, 6; ambtenaren Barendrecht, interview. 175 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview. 176 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview. 177 Gemeente Barendrecht, Voorjaarsnota 2025, 17 juni 2024, 14. 178 Gemeente Barendrecht, Voorjaarsnota 2025, 12. 179 Commissie Algemene Zaken & Financiën Gemeenteraad Barendrecht, “Advies openbare Commissie Algemene Zaken & Financiën van 24 juni 2024,” (24 juni 2024).
78
meer bereiken
inkomenstoeslag en studietoeslag) en de regeling meedoen. Voor deze regelingen kunnen inwoners een aanvraag indienen bij de gemeente Barendrecht. Een inkomensmanager beoordeelt vervolgens of deze aanvraag kan worden toegekend en beschikt daarop. Wanneer de aanvraag onvolledig is, wordt een hersteltermijn geboden. Voorlopig worden aanvragen voor deze regelingen op dezelfde manier beoordeeld als toen Barendrecht nog deelnam aan de BAR-organisatie. 180 Sommige regelingen worden door maatschappelijk organisaties uitgevoerd. Zo is de kwijtschelding van lokale heffingen belegd bij de gemeenschappelijke regeling SVHW. Dit Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling heft de lokale belastingen voor dertien gemeenten en een waterschap. Leergeld Zuid-Holland Midden is verantwoordelijk voor het toekennen en verstrekken van het kindpakket. Deze toekenning gebeurt op basis van criteria die de gemeente bepaalt en heeft vastgelegd in de Verordening Kindpakket in natura Barendrecht 2021. 181 Voor de gemeentelijke collectieve zorgverzekering werkt de gemeente Barendrecht samen met BS&F en zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars bieden de zorgverzekeringen met verschillende opties. BS&F bemiddelt tussen de gemeente Barendrecht en zorgverzekeraars en adviseert de gemeente bij het behalen van de beleidsdoelen met de collectieve zorgverzekering.
182 Daarnaast beheert BS&F de website waarop de collectieve zorgverzekering kan worden afgesloten. De rekenkamer heeft geen samenwerkingsafspraken met BS&F ontvangen. 183 Daarnaast zijn er verschillende relevante maatschappelijke organisaties die geen inkomensregelingen uitvoeren. Dit betreft organisaties die aanvullende hulp bieden (zie paragraaf 3-3-1). Ook zijn er organisaties die ondersteuning bieden bij het aanvragen van inkomensregelingen (zie paragraaf 7-2-2). Tot slot zijn er organisaties die vooral een rol spelen bij het verwijzen naar inkomensregelingen. Dit betreft zowel organisaties in het sociale domein, zoals Centrum Jeugd en Gezin Rijnmond en Vluchtelingenwerk, als scholen en bibliotheken. samenspel De gemeente brengt al deze maatschappelijke organisaties niet met elkaar in verbinding. In (eerdere) subsidiebeschikkingen heeft de gemeenten subsidiepartijen daarom verplicht bij te dragen aan de samenwerking tussen betrokken organisaties. 184 De gemeente Barendrecht voert op dit moment echter geen regie om samenspel en verbinding en afstemming structureel te organiseren en borgen. 185 Hoewel de partijen elkaar ad hoc lijken te vinden, bestaat wel behoefte aan zulke verbinding en afstemming. 186
180 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview. 181 Gemeente Barendrecht en Leergeld Zuid-Holland Midden, “Gewijzigde uitvoeringsovereenkomst kindpakket in natura Barendrecht,” ontvangen op 12 augustus 2024, 3. 182 BS&F, “Adviseur en kennispartner sociaal domein,” geraadpleegd op 23 oktober 2024, www.bsenf.nl/oplossingen/adviseur-en-kennispartner-sociaaldomein. 183 De rekenkamer heeft op 9 april, 21 mei, 26 juni en 29 juli verzocht om relevante samenwerkingsafspraken met betrekking tot de inkomensregelingen. Op 21 augustus heeft de rekenkamer een overzicht van de ontvangen samenwerkingsafspraken, uitvoeringsovereenkomsten en beschikkingen voorgelegd en daarbij opgemerkt dat de rekenkamer geen samenwerkingsafspraken heeft ontvangen van de gemeente met onder andere BS&F. 184 De gemeente sprak daarbij de ambitie uit elk kwartaal partners een podium geven om toe te lichten welke producten en diensten ze leveren en welke resultaten en maatschappelijke effecten daarmee worden gehaald. En om in gesprek te gaan over het versterken van elkaars aanbod en het verbeteren van de samenwerking tussen de organisaties, inclusief de vrijwilligers. Gemeente Barendrecht, “Beschikking subsidie kindpakket 2022,” ontvangen op 22 juli 2024; gemeente Barendrecht, “Beschikking subsidie kindpakket 2021,” ontvangen op 22 juli 2024. 185 Ambtenaar gemeente Barendrecht, interview.
186 Matschappelijke organisaties gemeente Barendrecht, focusgroep.