Bijlage 1 - Programmabegroting 2027 (1)
Tekst van het document
-4.215 De reservemutaties zijn opgenomen in de financiële begroting in het overzicht 'baten en lasten' Mutaties na kadernota Geen mutaties. 26 27 5. Inwoners, bestuur en veiligheid Beleidsvelden Het programma omvat de dienstverlening aan inwoners, de bestuurskracht, het functioneren van de organisatie en integrale veiligheid en crisisbeheersing. Maatschappelijk doel We zetten in op de kwaliteit van onze dienstverlening en besluitvorming en streven daarbij naar waardering vanuit onze inwoners, bedrijven en instellingen. We willen een gemeente zijn die veilig is en waarin mensen zich veilig voelen. Externe ontwikkelingen We zetten ingezet beleid op het gebied van inwoners, bestuur en veiligheid voort en werken aan het opstellen van een nieuw uitvoeringsprogramma. Wat willen we & wat doen we? Beleidsveld Inwonerszaken Doelstelling: We zijn een toegankelijke en dienstverlenende overheid die dicht bij de inwoners staat. We zorgen voor uitstekende dienstverlening, waarbij onze inwoners snel, vriendelijk en correct worden geholpen via het kanaal van hun voorkeur (digitaal, telefonisch of aan de balie). Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? • Wij handelen minimaal 50% van de telefonische vragen direct af bij het eerste contact. • Wij beantwoorden binnenkomende digitale en schriftelijke klantvragen binnen 5 werkdagen.
• Wij optimaliseren de kennis van onze KCC-medewerkers om klantvragen zoveel mogelijk zelf af te handelen. • Wij wijzen vragen direct toe aan de juiste medewerker en wijzen hen op de geldende termijnen voor antwoord. Beleidsveld Inwonerszaken Doelstelling: Een betrouwbare, accurate en zorgvuldige ondersteuning van onze inwoners bij alle belangrijke levensgebeurtenissen, identiteitsvraagstukken en registraties. Wij waarborgen een correcte, actuele en veilige Basisregistratie Personen (BRP) en zorgen dat officiële documenten snel en op verzoek beschikbaar zijn voor onze inwoners. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? • Wij houden de uitval en foutmarge binnen de Basisregistratie Personen (BRP) onder de 0,5% op jaarbasis. • Wij zorgen dat inwoners binnen twee weken terechtkunnen voor een afspraak aan de balie en te allen tijde digitaal voor zover dit mogelijk is binnen de wettelijke kaders. • Wij voeren kwaliteitscontroles uit op de gegevens in de BRP en voeren bij signalen en op basis van integrale plannen adres- en leegstandsonderzoeken uit. • Wij zorgen voor voldoende bezetting en opgeleide medewerkers en wijzen inwoners via website en direct contact op de digitale mogelijkheden. 28 Beleidsveld Veiligheid Doelstelling: Een veilige, leefbare en weerbare leefomgeving in alle zeventien kernen en het buitengebied van Buren.
We werken hierin samen met onze partners en in lijn met - en binnen de kaders van het Integraal Veiligheidsplan De Waarden. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? • Wij werken - op basis van het nieuwe Integraal Veiligheidsplan - een Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid uit, met de concrete actiepunten voor onze gemeente per prioriteit uit het Veiligheidsplan. • Wij zorgen voor zichtbare en benaderbare toezicht & handhaving in al onze kernen. • Wij organiseren minimaal 1 interventie of actie per prioriteit uit het Veiligheidsplan. • Wij zorgen dat onze BOA's minimaal eenmaal per week werken in iedere kern. Beleidsveld Bestuur Doelstelling: Een besluitvaardig bestuur dat in verbinding staat met inwoners, bedrijven, instellingen en andere stakeholders.Dat geldt ook voor onze strategische samenwerkingsverbanden, waar een deel van onze werkzaamheden uitgevoerd worden. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? • Wij werken vanuit een duidelijke ambitie en visie • We werken vanuit een duidelijk kader voor wat betreft de verbonden partijen • Wij stellen een uitvoeringsprogramma op voor de komende raadsperiode • In regio verband wordt een nieuwe nota verbonden partijen opgesteld en aan de gemeenteraad voorgelegd.
Verbonden partijen Regio Rivierenland, Regionaal Archief en Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Wat kost het? Taakvelden | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten Bestuur | 92 | 92 | 92 | 92 | 92 Burgerzaken | 609 | 724 | 724 | 724 | 724 Crisisbeheersing en Brandweer | 20 | 20 | 20 | 20 | 20 Openbare orde en veiligheid | 47 | 39 | 39 | 39 | 39 Totaal baten | 768 | 875 | 875 | 875 | 875 Lasten Bestuur | 2.379 | 2.369 | 2.347 | 2.347 | 2.346 Burgerzaken | 1.004 | 1.138 | 1.138 | 1.138 | 1.138 Crisisbeheersing en Brandweer | 2.960 | 3.117 | 3.270 | 3.309 | 3.337 Openbare orde en veiligheid | 661 | 698 | 698 | 698 | 698 Totaal lasten | 7.004 | 7.322 | 7.453 | 7.492 | 7.519 Totaal saldo | -6.235 | -6.447 | -6.577 | -6.616 | -6.644 De reservemutaties zijn opgenomen in de financiële begroting in het overzicht 'baten en lasten' Mutaties na kadernota Toelichting financiële ontwikkelingen | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting + is een voordeel / - is een nadeel | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x €1.000 Wettelijk noodzakelijk Overige personele lasten | 146 | 163 | 163 | 163 In het coalitieakkoord is vastgesteld dat het college met 1 FTE minder gaat werken. Dat zorgt voor een vrijval in de begroting aan salarislasten.
Daarnaast zijn mogelijke wachtgeldregelingen en de pensioenen wethouders weer geactualiseerd. Diverse correcties < € 50.000 | -14 | -14 | -14 | -14 29 30 6. Bedrijfsvoering (inclusief algemene dekkingsmiddelen) Beleidsvelden Dit programma omvat de bedrijfsvoering, hieronder verstaan we alle activiteiten die ondersteunend zijn aan het bestuur en de organisatie. Maatschappelijk doel Wij investeren in een organisatie die dienstbaar, professioneel en toegankelijk is, en die inwoners en ondernemers snel en duidelijk helpt. Wij voeren een sober en solide financieel beleid. Daarbij bewaken we onze reservepositie, zodat we financiële tegenvallers kunnen opvangen zonder direct in te grijpen in de dienstverlening. Externe ontwikkelingen De hoogte van de algemene uitkering via het Gemeentefonds blijft afhankelijk van rijksbeleid en daarmee een onzekere factor. Wat willen we & wat doen we? Beleidsveld Organisatie Doelstelling: We investeren in een sterke, zelfstandige ambtelijke organisatie door het aantrekken, behouden en ontwikkelen van vakbekwame medewerkers die werken volgens onze kernwaarden: persoonlijk, professioneel en met plezier. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? We investeren in leren en ontwikkelen van medewerkers met als doel duurzame inzetbaarheid en behoud van medewerkers (onboarding).
We versterken de arbeidsmarktcommunicatie om de gemeente Buren aantrekkelijk te positioneren als werkgever en lokaal betrokken medewerkers aan te trekken. We ondersteunen leidinggevenden bij de ontwikkeling van houding en gedrag van medewerkers, passend bij ons motto: "Echt Buren, in de kern maken we het samen mogelijk." We zorgen voor een goed onboarding proces voor nieuwe medewerkers. We stellen een organisatie breed opleidingsplan op. Daarnaast is strategische personeelsplanning onderdeel van de jaarlijkse HR gesprekscyclus. We sturen op formatiebeheer en investeren in een training voor leidinggevenden op gebied van ziekteverzuim. We werken samen aan de ontwikkeling van "Echt Buren in de kern maken we het samen mogelijk" in de teams. Beleidsveld Financiën Doelstelling: Een sober en solide financieel beleid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Een structureel sluitende (meerjarenbegroting). Wij stellen een plan van aanpak met ombuigingsmaatregelen voor de begroting 2028-2031 op, om een gezond financieel meerjarenperspectief te waarborgen. Wij willen samen met de auditcommissie bepalen op welke manier we de gemeenteraad periodiek informeren over de financiële ontwikkelingen en budgetten. Verbonden partijen NV Bank Nederlandse Gemeenten en NV Vitens Een overzicht van de verbonden partijen is opgenomen in de paragraaf | 'Verbonden partijen'.
Een overzicht van de baten en lasten op overhead vindt u hier | Toelichting overhead. Wat kost het? Taakvelden | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten Overhead | 1.881 | 1.703 | 1.399 | 1.289 | 1.126 Treasury | 60 | 70 | 70 | 70 | 70 OZB Woningen | 6.642 | 6.814 | 6.814 | 6.814 | 6.814 OZB niet-woningen | 2.580 | 2.645 | 2.645 | 2.645 | 2.645 Belastingen overig | 84 | 64 | 44 | 24 | 0 Algemene uitkering en overige | 52.855 | 54.947 | 52.769 | 52.904 | 53.542 uitkeringen Overige baten en lasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal baten | 64.102 | 66.243 | 63.741 | 63.746 | 64.197 Lasten Overhead | 14.150 | 13.658 | 13.624 | 13.655 | 13.574 Treasury | -43 | -44 | 87 | 144 | 142 OZB Woningen | 597 | 590 | 559 | 559 | 559 OZB niet-woningen | 75 | 82 | 82 | 82 | 82 Belastingen overig | 151 | 180 | 180 | 180 | 178 Algemene uitkering en overige uitkeringen Overige baten en lasten | 230 | 870 | 877 | 875 | 875 Totaal lasten | 15.160 | 15.336 | 15.409 | 15.495 | 15.410 Totaal saldo | 48.942 | 50.908 | 48.332 | 48.251 | 48.787 De reservemutaties zijn opgenomen in de financiële begroting in het overzicht 'baten en lasten' Mutaties na kadernota Toelichting financiële ontwikkelingen | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting + is een voordeel / - is een nadeel | 2027 | 2028 | 2029 | 2030
Bedragen x €1.000 Financieel technische wijzigingen Staat van investeringen | 56 | 23 | -9 | 26 In de begroting actualiseren we altijd het overzicht van de investeringen. We passen onder andere het percentage van de rente toerekening aan. Daarnaast worden de verrekeningen met voorzieningen indien nodig ook aangepast. Dit zorgt voor een positief effect van het saldo op de begroting 2027. Algemene uitkering | 735 | 579 | 270 | 362 De algemene uitkering is begroot op het niveau van de meicirculaire 2026. De bedragen en opbouw hiervan zijn opgenomen in de raadsinformatiebrief van 30 juni 2026. Legesverordening | 155 | 155 | 155 | 155 In de legesverordening 2027 is opnieuw beoordeeld hoeveel aanvragen op de diverse belastbare feiten worden gedaan, zijn de tarieven geïndexeerd en is de kostendekkendheid bepaald. Om de kostendekkendheid van de legesverordening 2027 rond de 100% te brengen is het tarief op de bouwleges (met name de ruimtelijke toets) naar boven bijgesteld. Dit voordeel komt terug in programma 1. In de programma's twee, drie, en vijf is de mutatie van de legesverordening meegenomen in de overige mutaties onder de € 50.000. Wettelijk noodzakelijk Personeelslasten organisatie | 192 | 215 | 215 | 215 Bij de kadernota 2027 is een inschatting gemaakt van de personele lasten. Daarbij is rekening gehouden met de huidige CAO en alle trede stijgingen.
In geval van vacatures worden de salarislasten geschat op halverwege de salarisschaal. Dat is besloten bij ZBB. Na het actualiseren van alle salarislasten blijkt dat we een voordeel in de meerjarenbegroting kunnen realiseren. Diverse correcties < € 50.000 | 88 | 99 | 99 | 99 31 32 Paragrafen 33 Lokale Heffingen Inleiding De opbrengsten uit de lokale heffingen vormen een belangrijk deel van de inkomsten van onze gemeente. In deze paragraaf laten we de ontwikkelingen van de verschillende heffingen zien. De heffingen bestaan uit algemene heffingen en bestemmingsheffingen. Algemene heffingen zijn bijvoorbeeld onroerende-zaakbelastingen, hondenbelasting en verblijfsbelasting. De opbrengsten van de algemene heffingen behoren tot de algemene dekkingsmiddelen. Bij bestemmingsheffingen is er een samenhang tussen de opbrengsten en bepaalde aanwijsbare kosten of tegenprestaties. Denk bij bestemmingsheffingen aan de rioolheffing of leges. Bestemmingsheffingen worden ook wel retributies genoemd. In de Gemeentewet en enkele bijzondere wetten, zoals de Wet milieubeheer, staat aangegeven welke belastingen een gemeente mag heffen. Wij heffen een deel van de toegestane belastingsoorten. De raad besluit tot het invoeren, wijzigen of afschaffen van belastingen door het vaststellen van een verordening. Voor elke heffing stelt de raad een afzonderlijke verordening vast.
Beleidskaders De gemeenteraad stelt de verordeningen vast voor alle gemeentelijke belastingen en heffingen. Bij het vaststellen van de tarieven gelden de volgende uitgangspunten: De afvalstoffenheffing, rioolheffing, lijkbezorgingsrechten en leges mogen wettelijk gezien maximaal 100% van de kosten dekken. Dit betekent dat de begrote inkomsten van deze belastingen niet hoger mogen zijn dan de begrote uitgaven. Bij sommige heffingen zien wij af van volledige kostendekking. Dit doen we bijvoorbeeld bij lijkbezorgingsrechten. Het overzicht van de kostendekkendheid vindt u in deze paragraaf. De kosten die wij maken voor de heffing en invordering van de belastingen en rechten worden verdeeld over de bestemmingsheffingen en de algemene heffingen. Omdat de meeste werkzaamheden niet specifiek voor één belastingsoort zijn, is het niet mogelijk om een specifiekere inschatting te maken. Eventuele besluitvorming na het maken van deze begroting verwerken wij bij het opstellen van de belastingverordeningen. Ontwikkelingen Er zijn geen ontwikkelingen van toepassing op de lokale heffingen. 34 Belastingen Op grond van de Gemeentewet kan de gemeente belastingen heffen. Bij een belasting mag de gemeente het tarief en de bestemming zelf bepalen. De onroerendezaakbelasting (OZB) is in onze gemeente de belasting met de grootste opbrengst. Daarnaast heffen wij hondenbelasting en verblijfsbelasting.
Hondenbelasting Inleiding De hondenbelasting is gebaseerd op artikel 226 van de Gemeentewet. De belasting wordt geheven naar het aantal honden per huishouden. De hondenbelasting is een algemeen dekkingsmiddel. Bij een algemeen dekkingsmiddel is het doel van de opbrengsten niet vooraf bepaald en kan de gemeente zelf kiezen waaraan ze het geld besteedt. Beleidskaders De raad stelt de verordening hondenbelasting vast. Jaarlijks vindt een hondencontrole plaats in een deel van de gemeente. Ontwikkelingen We schaffen de hondenbelasting in 2030 af. De raad heeft destijds besloten om dit in tien jaar af te laten nemen. Jaar 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Tarief 32 29 24 16 9 0 Onroerende zaakbelastingen Inleiding De onroerendezaakbelastingen (OZB) worden geheven op grond van artikel 220 van de Gemeentewet. De gemeente heft twee soorten belastingen: • Een eigenarenbelasting van de eigenaren van woningen en van niet-woningen. • Een gebruikersbelasting van de gebruikers van niet-woningen. Woningen zijn vrijgesteld van gebruikersbelasting. Bij niet-woningen met woondelen wordt voor de gebruikersbelasting ook de waarde van de woondelen buiten beschouwing gelaten. Denk bij woondelen aan een boerderij of een winkelpand met bovenwoning. De onroerendezaakbelasting is een algemeen dekkingsmiddel.
Bij een algemeen dekkingsmiddel is het doel van de opbrengsten niet vooraf bepaald en kan de gemeente zelf kiezen waaraan ze het geld besteedt. Grondslag De grondslag voor de OZB is de WOZ-waarde. WOZ staat voor de Wet waardering onroerende zaken. Deze waarde wordt jaarlijks opnieuw vastgesteld. Aan het begin van elk jaar ontvangt iedere belastingplichtige een nieuwe WOZ-beschikking met daarbij de OZB-aanslag. Gebruik WOZ-waarde in woningwaarderingsstelsel De WOZ-waarde heeft ook invloed op de maximaal redelijke huurprijs voor huurwoningen. Het puntensysteem van het woningwaarderingsstelsel is voor een deel gebaseerd op de WOZ -waarde van de woning. Huurders van woningen hebben hierdoor een formeel belang bij de WOZ -waarde van hun woning. De jaarlijkse huurverhoging kan beïnvloed worden door de maximaal redelijke huurprijs, die direct in verband staat met de WOZ-waarde. Daarom is het belangrijk dat de huurder van een woning de mogelijkheid heeft om bezwaar te maken tegen de WOZ-waarde. Zij ontvangen op verzoek ook een WOZ-beschikking. 35 Beleidskaders De gemeenteraad stelt de verordening onroerendezaakbelastingen (OZB) vast. Ontwikkelingen Het tarief van de onroerendezaakbelasting wordt in 2027 verhoogd met de BBP index van 2,5% Dit is vastgesteld in de kadernota 2027.
Verblijfsbelasting Inleiding Op grond van artikel 224 van de Gemeentewet heft de gemeente verblijfsbelasting van aanbieders met overnachtingsmogelijkheden binnen de gemeente. Denk hierbij aan hotels, pensions, campings, vakantieparken en het verblijf van buitenlandse arbeidskrachten. De verblijfsbelasting is een algemeen dekkingsmiddel. Bij een algemeen dekkingsmiddel is het doel van de opbrengsten niet vooraf bepaald en kan de gemeente zelf kiezen waaraan ze het geld besteedt. Beleidskaders De gemeenteraad stelt de verordening vast voor de verblijfsbelasting. We gebruiken het vastgestelde kader van de gemeenteraad bij het vaststellen van de tarieven voor 2027. De tarieven worden verhoogd met een indexering. Ontwikkelingen Sinds 2024 heeft de gemeenteraad gekozen voor een gedifferentieerd tarief. Campings betalen een lager tarief per persoon dan hotels en B&B's. We verwachten jaarlijks een geleidelijke toename van de opbrengst van verblijfsbelasting. Dit komt door de ontwikkeling van grootschaligere recreatieparken in onze gemeente. Sinds 2026 is het mogelijk om een aangifte verblijfsbelasting digitaal bij de gemeente via de website in te dienen. Jaar 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Tarief 1,3 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 Heffingen In de Gemeentewet staat dat de gemeente ook rechten kan heffen. Bij de rechten zijn wij niet vrij in het bepalen van het tarief.
Het tarief van een recht mag maximaal alle kosten dekken. Tegenover het betalen van rechten staan directe diensten. In totaliteit van de verordening mag de gemeente hier geen winst op maken. De kostendekkendheid wordt beoordeeld door te kijken naar de begrote inkomsten en uitgaven. Kostendekkendheid houdt in dat we niet meer belasting mogen heffen dan de kosten. Wij kennen een afvalstoffenheffing (via de Avri/BSR), lijkbezorgingsrechten, rioolheffing en leges voor bijvoorbeeld paspoorten, rijbewijzen en vergunningen. Bij tarieven voor bijvoorbeeld paspoorten en rijbewijzen zijn we gebonden aan maximale bedragen, vastgesteld door het Rijk. Afvalstoffenheffing (via Avri) Inleiding De afvalstoffenheffing wordt geheven op grond van de Wet milieubeheer. De heffing is voor gebruikers van percelen, waar huishoudelijk afval kan ontstaan, waarvoor wij verplicht zijn huishoudelijk afval in te zamelen. De Avri brengt een vast bedrag per huishouden in rekening. Daarnaast brengen we een bedrag per weggegooide afvalzak of geleegde container in rekening. Het uitgangspunt bij het bepalen van het tarief is dat die 100% de kosten dekt. Beleidskaders Onze gemeente laat de afvalstoffenheffing via een gemeenschappelijke regeling uitvoeren door de Avri. De belastingaanslagen worden verzonden door de BSR (Belastingsamenwerking Rivierenland) in Tiel.
De tarieven worden bepaald door het bestuur van de Avri. Er is sinds 2019 een vast tarief en een variabel (per afvalzak) tarief. Meer informatie vindt u op de website van de Avri . Ontwikkelingen Meer informatie vindt u op de website van de Avri . Jaar | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Tarief | 341 | 361 | 368 | 368 | 368 | 368 Lijkbezorgingsrechten Inleiding Op grond van artikel 229, eerste lid, aanhef en onderdelen a en b van de Gemeentewet mag de gemeente lijkbezorgingsrechten heffen. Lijkbezorgingsrechten worden betaald als iemand een graf afkoopt. Voor oude graven kunnen mensen nog gebruikmaken van het jaarlijks onderhoud. Beleidskaders De gemeenteraad stelt de verordening lijkbezorgingsrechten vast. Bij het vaststellen van de tarieven voor 2027 gelden de volgende uitgangspunten: • | De lijkbezorgingsrechten mogen wettelijk gezien maximaal 100% de kosten dekken. Dit betekent dat de begrote opbrengsten van deze belastingen niet hoger mogen zijn dan de begrote uitgaven. Bij de lijkbezorgingsrechten streeft de gemeente niet naar 100% kostendekking. • | Sinds 2021 is de korting bij het afkopen van het onderhoud 10%. In het verleden was dit 25%. • | De jaarlijkse tarieven stijgen mee met de BBP index van 2,5%. Ontwikkelingen We actualiseren het begraafplaatsenbeleid.
Daarnaast krijgen | rechthebbenden over vijf jaar (2030) een jaarlijkse onderhoudsaanslag over de graven die zij in het verleden voor onbepaalde tijd afkochten. Voor de komende jaren zal op basis het nieuwe beleid ook de afweging gemaakt moeten worden hoe de voorziening op peil gebracht wordt. Jaar | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Tarief | 146 | 149,9 | 153,6 | 153,6 | 153,6 | 153,6 Leges Inleiding Voor het verlenen van diensten heffen wij leges. In de legesverordening is op grond van artikel 229 van de Gemeentewet geregeld voor welke diensten leges betaald moeten worden. De persoon die leges moet betalen, is degene die de dienst aanvraagt of voor wie het is bedoeld. Beleidskaders De gemeenteraad stelt de verordening vast voor de leges. Bij het vaststellen van de tarieven gelden de volgende uitgangspunten: • | De gemeente mag het tarief zelf bepalen | . Het tarief mag nooit meer dan 100% kostendekkend zijn. Dit betekent dat de begrote opbrengst van deze heffingen | in totaal niet hoger mag zijn dan de begrote uitgaven. • | Tegenover het betalen van rechten staan directe diensten. • | De kostendekkendheid wordt beoordeeld op de begrote inkomsten en uitgaven. | We passen bij de leges op verordeningenniveau kruissubsidiëring toe. Dit betekent dat we de opbrengsten voor het een product gebruiken om de kosten voor een ander product te verlagen.
| Hierdoor kan het kostendekkendheidspercentage per product verschillen, afhankelijk van de omstandigheden. Dit gebeurt bij bijna elke legesverordening. • | Voor een aantal tarieven, zoals het tarief voor paspoorten, identiteitsbewijzen en rijbewijzen, bepaalt het Rijk de maximale bedragen. 36 37 Ontwikkelingen De raad hanteert als uitgangspunt dat leges zoveel mogelijk 100% kostendekkend moeten zijn. Wanneer er bij een dienst bewust wordt gekozen voor een lager bedrag, dient de rest van de kosten gedekt te worden uit de algemene middelen of de financiële bijdragen uit het Gemeentefonds. Elk jaar wordt de kostendekkendheid van de tarieven bekeken met de vakafdelingen. Het voorstel voor het vaststellen van de legestarieven wordt in de maand december aan de raad voorgelegd. Rioolheffing Inleiding De rioolheffing is gebaseerd op de Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken. De rioolheffing is een belasting voor huishoudens en bedrijven om het beheer en het behoud van de riolering te betalen. Het gaat om de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. De rioolheffing is geregeld in artikel 228a van de Gemeentewet. Beleidskaders De gemeenteraad stelt de verordening rioolheffing vast. Bij het vaststellen van de tarieven geldt het volgende uitgangspunt: • De rioolheffing mag wettelijk gezien maximaal 100% de kosten dekken.
Dit betekent dat de begrote opbrengsten van deze heffing niet hoger mogen zijn dan de begrote uitgaven. Wij voldoen hieraan. In het gemeentelijke rioleringsplan (GRP) staan de tarieven voor meerdere jaren vermeld. Ontwikkelingen We stellen in 2026 een nieuw gemeentelijk rioleringsplan 2027-2030 (GRP) vast. De actualisatie van dit GRP kan invloed hebben op de hoogte van de rioolheffing voor de komende jaren. Het nieuwe gemeentelijk rioleringsplan wordt in de raad van december 2026 voorgelegd. In onderstaande tabel zijn de tarieven opgenomen zoals vastgesteld door de raad in oktober 2022 (Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie deel 1 2022, Z.043927) Jaar 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Tarief 255 260 265 270 275 280 Ontwikkeling tarieven Belasting of heffing Ontwikkeling Hondenbelasting Ieder jaar wordt de opbrengst met € 20.000 verlaagd. Onroerende zaakbelastingen Het tarief van de OZB wordt jaarlijks verhoogd met de inflatie Lijkbezorgingsrechten De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatie. Leges De tarieven zijn maximaal kostendekkend op basis van de begrote kosten en begrote opbrengsten Rioolheffing Maximaal kostendekkend. In december 2026 zal het nieuwe rioleringsplan worden voorgelegd aan de raad. Verblijfsbelasting Het tarief wordt, in overeenstemming met de kadernota 2027, met 2 cent verhoogd.
Opbrengsten Soort belasting of heffing | Werkelijk | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Belastingen Baten hondenbelasting | 84 | 64 | 44 | 24 | 0 Baten OZB eigenaren niet-woningen | 1.565 | 1.604 | 1.604 | 1.604 | 1.604 Baten OZB eigenaren Woningen | 6.622 | 6.788 | 6.788 | 6.788 | 6.788 Baten OZB gebruikers | 1.015 | 1.040 | 1.040 | 1.040 | 1.040 Baten verblijfsbelasting | 460 | 516 | 566 | 566 | 566 Totaal belastingen | 9.747 | 10.013 | 10.043 | 10.023 | 9.999 Heffingen Afvalverwijdering en verwerking | 4.083 | 4.473 | 4.473 | 4.473 | 4.473 Baten rioolheffing | 3.376 | 3.537 | 3.537 | 3.537 | 3.537 Baten sec.leg burgerz/Sec.leg burgerz | 75 | 66 | 66 | 66 | 66 bat en afdr Begraafplaatsrechten | 113 | 117 | 117 | 117 | 117 Totaal heffingen | 7.647 | 8.192 | 8.192 | 8.192 | 8.192 In de tabel hierboven staan de belastingopbrengsten van de OZB eigenaren woningen gebaseerd op opbrengsten uit belastingaanslagen. Op het taakveld OZB Woningen staan ook opbrengsten geraamd voor aanmaningen en dwangbevelen van € 20.000. Deze opbrengsten maken geen onderdeel uit van bovenstaande tabel.
Kostendekkendheid Recapitulatie kostendekkendheid leges 2027 gemeente Buren | Lasten | Baten | % Rioolheffing | 3.537.000 | 3.537.000 | 100% Kosten taakveld | 2.984.658 Inkomsten taakveld, exclusief heffingen | -232.814 Toe te rekenen overhead | 408.898 Toe te rekenen BTW | 200.000 Storting in voorziening GRP | 176.258 Lijkbezorgingsrechten | 495.405 | 171.204 | 35% Kosten taakveld | 514.962 Inkomsten taakveld, exclusief heffingen | -26.500 Toe te rekenen overhead | 62.886 Lasten die niet toegerekend worden (raadsbesluit) | -55.943 Legesverordening (hoofdstukken 1, 2 en 3) | 3.154.677 | 3.129.390 | 99% Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening | 1.036.204 | 1.098.043 | 106% Netto kosten taakveld | 911.350 Toe te rekenen overhead | 124.855 Hoofdstuk 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ | 2.051.247 | 1.995.924 | 97% omgevingsvergunning Netto kosten taakveld | 1.804.087 Toe te rekenen overhead | 247.160 Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder Europese | 67.225 | 35.422 | 53% dienstenrichtlijn Netto kosten taakveld | 59.125 Toe te rekenen overhead | 8.100 38 Lokale lastendruk Inleiding De opbouw van de woonlasten van de gemeente Buren en de omliggende vier gemeenten Tiel, Neder-Betuwe, West-Betuwe en Culemborg staan in het onderstaande overzicht. De gegevens zijn afkomstig van de website van het COELO en gaan over het jaar 2026.
Lastendruk Buren en regiogemeenten In de vergelijking gaan we uit van een woningeigenaar (met gezin) met een gemiddelde WOZ | -waarde van € 571.064, die ook gebruiker is van de woning. In het overzicht gaan we uit van de tarieven die geldig zijn in het belastingjaar 2026. De tarieven voor 2027 zijn nog niet bekend. In onderstaand overzicht is een vergelijking gemaakt met vier omliggende gemeenten. Voor de onroerendezaakbelasting, afvalstoffenheffing en de totale lastendruk is een gemiddelde berekend. De gemiddelde WOZ-waarde in onze gemeente is hoger dan in de andere omliggende gemeenten waardoor ook de lastendruk bovengemiddeld is. Belastingsoort | Buren | Tiel | Neder-Betuwe | West Betuwe | Culemborg | Gemiddelde OZB Eigendom Woning | € 669 | € 425 | € 542 | € 539 | € 503 | € 536 Rioolheffing Eigendom | € 260 | n.v.t. | € 213 | n.v.t. | € 297 | € 313 Rioolheffing Gebruik | n.v.t. | € 252 | n.v.t. | € 542 | n.v.t. Afvalstoffenheffing | € 428 | € 442 | € 419 | € 427 | € 436 | € 430 Lastendruk 2025 | € 1.357 | € 1.119 | € 1.174 | € 1.508 | € 1.236 | € 1.279 Bezwaar en beroep WOZ Inleiding Vanwege de aanslagen gemeentelijke belastingen ontvangen wij bezwaarschriften. Als een inwoner het niet eens is met de uitspraak op het bezwaarschrift, dan kan hij in beroep gaan bij de rechtbank of in hoger beroep gaan bij het gerechtshof.
Ontwikkelingen We investeren tijd in en hebben aandacht voor de bezwaarprocedure door de informele aanpak. We verwachten dat het aantal formele bezwaren en beroepen voor belastingen en WOZ | -zaken stabiel blijft. 39 40 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is een wettelijke verplichte paragraaf. De bepalingen over deze paragraaf zijn verwoord in artikel 11 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV). Deze paragraaf geeft een indicatie over de robuustheid van de voorliggende begroting. Met welke risico's kan de gemeente te maken krijgen en in welke mate kunnen ze opgevangen worden zonder ingrijpende maatregelen te moeten treffen? In hoofdstuk Risicomanagement is het geactualiseerde risicoprofiel opgenomen. De bestaande risico's zijn beoordeeld op omvang en kans dat het risico zich daadwerkelijk voordoet. Indien aanwezig, zijn nieuwe risico's toegevoegd. In hoofdstuk Weerstandsvermogen vindt u de actuele omvang van het gemeentelijke weerstandsvermogen. Beleidskaders Het gemeentelijke beleid is vastgelegd in de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2023. Weerstandsvermogen Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft aan in welke mate de gemeente in staat is om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit leidt tot een directe aanpassing van het beleid.
Voor het beoordelen van de 'weerstand' is inzicht nodig in de omvang en de achtergronden van de risico’s (benodigd) en het aanwezige vrije vermogen (beschikbaar). Het gaat hierbij alleen om risico's waarvoor geen of wellicht onvoldoende verzekeringen zijn afgesloten, voorzieningen zijn gevormd of budgetten binnen de begroting beschikbaar zijn. Beschikbaar weerstandsvermogen Incidenteel weerstandsvermogen 1. Algemene reserve De algemene reserve is het belangrijkste instrument om onvoorziene tegenvallers op te vangen. De reserve bestaat uit twee delen, het vrij aanwendbare deel en het beklemde deel. Het beklemde deel is gelijk aan de omvang van het risicoprofiel. Beide delen vormen samen één reserve. De totale
41 algemene reserve is beschikbaar om incidentele risico’s op te vangen. 2. Vrij besteedbare bestemmingsreserves Bestemmingsreserves hebben een specifiek doel. Omdat de raad de mogelijkheid heeft om het doel van de bestemmingsreserve te wijzigen, kunnen deze bestemmingsreserves deel uitmaken van het incidenteel weerstandsvermogen. Dit geldt alleen voor het "vrije" deel van de bestemmingsreserve oftewel dat deel waarvoor nog geen verplichtingen zijn aangegaan. 3. Post onvoorzien De post onvoorzien is € 1.000. 4. Positief begrotingsresultaat Er is geen sprake van een vrije begrotingsruimte in 2027. Het saldo is € 1.246.000 negatief. Zie voor meer informatie over het verloop van het saldo de financiële beschouwingen. We houden rekening met het saldo inclusief incidentele posten. Het onderscheid tussen incidenteel en structureel is hier niet relevant. Structureel weerstandsvermogen 5. Onbenutte belastingcapaciteit Het gaat hier om de wettelijke ruimte die er is om onze belastingopbrengsten te verhogen. De totale onbenutte belastingcapaciteit 2027 bedraagt € 1.438.331.
Verwacht weerstandsvermogen op 1 januari 2027 (x 1.000) Bedrag Incidenteel weerstandsvermogen Algemene reserve € 3.388 Vrij besteedbare reserves 0 Post onvoorzien 1 Begrotingsresultaat 2027 € -1.246 Saldo incidenteel € 2.142 Structureel weerstandsvermogen Onbenutte belastingcapaciteit € 1.438 Saldo structureel € 1.438 Totaal € 3.580 42 Risicomanagement Hieronder presenteren wij de meest omvangrijke risico's. Onder een risico verstaan we het gevaar voor (financiële) schade of verlies als gevolg van interne en/of externe omstandigheden. Het risico heeft betrekking op het samenvallen van die bepaalde omstandigheden (de kans) en de negatieve gevolgen (de schade). Wij hebben de risico-inventarisatie geactualiseerd, de risico's geanalyseerd en beoordeeld en vervolgens zoveel als mogelijk gekwantificeerd. De risico's die we kunnen kwantificeren, staan vermeld in deze paragraaf. Net als bij de begroting 2026 werken met vaste categorieën omdat we zien dat door de jaren heen steeds dezelfde risico's onze aandacht vragen. Ook zien we dat gemeenten doorgaans dezelfde risico's opnemen. Het risico-overzicht is vooral informatief bedoeld. We zien dat we in de praktijk maar zeer beperkt een beroep doen op het weerstandsvermogen. In sommige gevallen zijn we verzekerd (datadiefstal), of stelt de rijksoverheid een specifieke uitkering beschikbaar (Covid, opvang Oekraïners e.d.).
Ten opzichte van voorgaande jaren is het risico-overzicht uitgebreid met informatie over de kans en impact. Daarnaast zijn er (indien mogelijk) beheersmaatregelen opgenomen. Sommige risico's hebben, als zij zicht voordoen, een structureel effect op de gemeentebegroting. Omdat het dan enkele jaren vraagt om dit risico op te vangen binnen de begroting worden deze risico's meegewogen met de factor 2,5. Dit staat bij een gemiddelde ingroei (eerste jaar 100%, tweede jaar 75%, derde jaar 50% en vierde jaar 25%) gelijk aan het percentage waarmee het ten laste zal komen van de algemene reserves. 43 nr Risico Omschrijving risico Beheersmaatregel Kans Geldgevolg Fin effect structureel Fin effect incidenteel 1 Gemeentefonds De grootste inkomstenbron van de gemeente is de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Voor deze inkomsten is de gemeente sterk afhankelijk van het Rijk. Nieuwe financieringssystematiek (waaronder herverdeling), bezuinigingen e.d. werken door in het gemeentefonds. Het eerder aangekondigde ravijnjaar is verschoven naar 2028. Het Rijk heeft een aantal aanvullende maatregelen gepresenteerd, waarbij de kosten van jeugdzorg vanaf 2028 zouden moeten afnemen. De inspanning voor deze maatregelen, die nog niet heel concreet zijn, ligt bij het Rijk.
Daarnaast zien we een risico in de inflatiecorrectie, waarbij prijsstijgingen niet altijd volledig gecompenseerd worden in de algemene uitkering. We houden in onze begroting al rekening met zowel het ravijnjaar als de herverdeeleffecten door de nieuwe financieringssystematiek. Als de rijksmaatregelen op jeugdzorg niet behaald worden, volgt er compensatie in de algemene uitkering. We hebben de financiële gevolgen van deze maatregelen budgetneutraal in onze begroting opgenomen. Voor de werkelijke indexering hebben we een schatting opgenomen in een stelpost. 30% 750.000 225.000 2 Nieuwe taken Gemeente kunnen als gevolg van gewijzigd rijksbeleid nieuwe taken opgelegd krijgen of te maken krijgen met nieuwe eisen ten aanzien van bestaande taken. Actuele voorbeelden hiervan zijn: Omgevingswet: sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. De nieuwe wet voegt oude wetten samen en voorziet in één loket waar inwoners een vergunning kunnen aanvragen. Vanaf 2024 wordt gewerkt aan nieuwe omgevingsprogramma’s. Tevens moet het tijdelijk omgevingsplan, dat bestaat uit de huidige bestemmingsplannen, voor 1 januari 2032 worden omgezet naar een gebiedsdekkend omgevingsplan. Rijksontwikkelingen en ontwikkelingen in wet- en regelgeving worden nauwlettend in de gaten gehouden. De mogelijke gevolgen kunnen zowel incidenteel al structurele impact hebben op de gemeente.
In geval van structurele effecten wordt bekeken op welke wijze deze binnen de begroting opgevangen kunnen worden door bijvoorbeeld herprioritering 30% 1.000.000 300.000 3 Hervormingsagenda | Deze agenda heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg | We volgen de ontwikkelingen op de voet en zijn actief | 50% | 300.000 | 150.000 Jeugd | structureel aan te pakken. Een ander doel is het | betrokken bij de regionale invulling. Daarnaast geven jeugdzorgstelsel financieel houdbaar temaken voor de | we lokaal zo pragmatisch mogelijk uitvoering aan de vrij toekomst. De hervormingsagenda vraagt zowel regionaal als | complexe wetgeving, waarbij inwoners zoveel mogelijk lokaal om aanpassingen in de uitvoering, waaronder de | profiteren van de gewenste veranderingen en we ons ontwikkeling van stevige lokale teams en het inbedden van | behoeden voor extra overheadkosten. kortdurende ondersteuning daarin. Dit om hulpvragen sneller op te pakken en dure indicaties te voorkomen. Deze ontwikkelingen vragen om personele capaciteit en om nieuwe samenwerkingsafspraken met uitvoeringspartners. Onzeker is nog welke inzet hier precies voor nodig is en welke vergoedingen daar tegenover staan vanuit het Rijk. 4 Verbonden partijen | Gemeenten besteden een substantieel deel van hun taken | Tijdig reageren op begrotingen van gemeenschappelijke | 30% | 400.000 | 120.000 uit aan verbonden partijen.
Aandachtspunt daarbij is de | regelingen. Indien mogelijk/ noodzakelijk gezamenlijk regie op kosten en het vinden van samenwerking met | optreden met de regiogemeenten. Sterke positie andere gemeenten. Gemeenschappelijke regelingen hebben | innemen in de verschillende Algemene en Dagelijkse hun eigen weerstandscapaciteit om risico's op te kunnen | Besturen (AB en DB). vangen. Indien deze capaciteit niet toereikend is, dan zijn de eigenaren van de gemeenschappelijke regelingen (de gemeenten) achtervang. 5 Verbonden partijen | Ontvlechting AVRI | AVRI | 60% | 400.000 | 240.000 De gemeente Buren heeft metvier andere gemeenten | Vanwege een gebrek aan transparantie alsmede om de binnen de GR AVRI een DVO afgesloten voor de uitvoering | kosten in voldoende mate als gemeente te kunnen van een aantal taken in de openbare ruimte, zoals onder | monitoren, zodat we de kosten weer kunnen andere het groenbeheer. Op de steeds toenemende kosten | beheersen, is besloten om een aantal taken bij AVRI te heeft de gemeente te weinig zicht en grip. | onttrekken en hierin als gemeente zelf weer de regie te nemen.
ODR De Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) houdt toezicht op | ODR en biedt ondersteuning bij de naleving van milieuwetgeving | Zorgdragen voor duidelijke en uitvoerbare afspraken en andere regels die te maken hebben met de fysieke | over de totstandkoming van de DVO voor de specifieke leefomgeving. | taken, zodat de gemeente als opdrachtgever tijdig De kosten van de ODR stijgen aanzienlijk, terwijl we als | keuzes kan maken. gemeente hier onvoldoende invloed op hebben. 44 45 6 Verbonden partijen Nieuwe GR sociaal domein Binnen de hervormingsagenda jeugd, die als apart risico genoemd wordt, is één van de opgaven te komen tot een nauwere samenwerking in de regio. Dit in de vorm van een GR. Er kunnen als gevolg hiervan risico's optreden m.b.t. regionale kosten. We beperken de risico's door de ontwikkelingen kritisch te volgen en middels zienswijze en AB input te leveren. Onze invloed kent echter grenzen. We bespreken met collega's in de regio hoe we hier goed op kunnen anticiperen en grip op kunnen houden. 30% 50.000 15.000 7 Open einde regelingen We hebben te maken met diverse open-einderegelingen op het gebied van participatie, Wmo, jeugdhulp en leerlingenvervoer. Daarbij is de ondersteuningsbehoefte van inwoners leidend, wat betekent dat bij een toenemende vraag uitputting van het budget geen reden kan zijn om ondersteuning niet te verstrekken.
Zodoende is bij open- einderegelingen het risico van budgetoverschrijding reëel. Dit doet zich voor bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) als gevolg van een vergrijzende bevolking en beperkte doorstroommogelijkheden naar geschikte woningen. Ook bij jeugdhulp is sprake van kostenstijging als de problemen complexer worden en meer jongeren en/of gezinnen behoefte hebben aan ondersteuning. Bij zowel Wmo als Jeugdhulp zien we, om genoemde redenen de trend dat zwaardere en langere hulp nodig is. Met name bij woningaanpassingen vanuit de Wmo en residentiële jeugdzorg gaat het om grote bedragen, die per indicatie kunnen oplopen tot meer dan € 100.000. Naast de toename van het aantal en de zwaarte van de hulpvragen hebben we te maken met indexeringen en stijgende tarieven, onder andere als gevolg van cao-aanpassingen. We monitoren het kostenverloop, analyseren het beroep dat wordt gedaan op de regelingen en zetten gericht preventieve maatregelen in om grip te krijgen op deze uitgaven. 80% 1.000.000 800.000 46 8 Grondexploitaties Wij hebben op dit moment drie actieve grondexploitaties. Dit is het Bedrijventerrein Doejenburg II, en Beusichem Zuid en Het Woud II voor de ontwikkeling van woningbouw. De grondexploitaties voor de woningbouwlocaties zijn nog in de opstartfase en meerjarig van aard.
Gedurende de looptijd van een grondexploitatie kunnen de omstandigheden zowel in positieve als negatieve zin wijzigen. Om de financiële risico’s te beperken, wordt jaarlijks per grondexploitatie een risicoanalyse uitgevoerd. Indien nodig worden de langjarige uitgangspunten voor het rentepercentage, de discontovoet ende ontwikkeling van kosten en opbrengsten aangepast. Het is van belang dat we in de grexen als gemeente een volwaardige rol hebben en dat we ons focussen op eerder gemaakte afspraken over het woonprogramma en de omgevingsvisie. Daarnaast is voldoende initiërend en regisserend vermogen nodig om op juiste wijze te sturen op de (financieel) resultaten van de grexen. Hiervoor is voldoende gekwalificeerd personeel nodig. Hierin zijn we behoorlijk kwetsbaar. 10% 2.000.000 200.000 9 Vastgoed en accommodaties Er zijn risico’s verbonden aan zowel de krimp als de groei van scholen binnen onze gemeente. We hebben te maken met een mix van (zeer) kleine en grotere scholen. Voor kleine scholen (minder dan 52 leerlingen) vormt een mogelijk risico het doen van een investering in huisvesting, terwijl de levensvatbaarheid op termijn onzeker is. Als leerlingenaantallen blijven dalen, kan sluiting binnen enkele jaren onvermijdelijk zijn. Tegelijkertijd brengt het blijven investeren in groeiende scholen ook risico’s met zich mee.
Verdere groei van deze scholen kan ten koste gaan van de instroom bij kleinere scholen in de omgeving, waardoor deze nog verder onder druk komen te staan. Deze ontwikkelingen vragen om een zorgvuldige en strategische afweging. In het geactualiseerde Integraal Huisvestingsplan (IHP) worden nieuwe beleidskeuzes gemaakt, in overleg met de schoolbesturen. Hierin wordt bepaald welke scholen worden opgenomen voor nieuwbouw, renovatie of uitbreiding. 30% 1.000.000 300.000 10 Projecten en | Er lopen diverse programma's en projecten. Waaronder: | Programma's en projecten worden periodiek | 40% | 1.000.000 | 400.000 programma's | Woningbouw: mede als gevolg van klimaatveranderingen | gemonitord. Afwijkingen worden gemeld in de kunnen de eisen vanuit de woondeal om toekomstig | tussentijdse rapportages. bestendig te bouwen leiden tot hogere kosten. Verder is sprake van risico's vanwege stijgende bouwkosten, vergunningsachterstanden en procedures (complexe en vertraagde vergunningverlening door personeelstekorten, een tekort aan betaalbare of sociale huurwoningen). Energietransitie: de energietransitie is het onvermijdelijke gevolg van het Klimaatakkoord dat onder andere overheden de opdracht geeft energievoorzieningen te verduurzamen. De energietransitie introduceert nieuw technologieën waarover minder kennis en ervaring is. 11 Personeel | Verlofsparen en inhuur.
| Verlofsparen en inhuur. | 50% | 800.000 | 400.000 Op de lange termijn kan een risico optreden met betrekking | Monitoren van de ontwikkelingen en tijdig inspelen op tot verlofsparen. Medewerkers kunnen hun pensioen | opdracht in geval van bereiken pensioengerechtigde vervroegen. De verlofstuwmeren vormen op zichzelf geen | leeftijd. groot financieel risico. Ook is de inhuur niet bovengemiddeld Ten aanzien van inhuur is in coalitieakkoord opgenomen hoog. Wel kan het hoge ziekteverzuim leiden tot extra | dat we dit willen terugdringen en dat elke inhuur inhuur. | zorgvuldig afgewogen moet worden. In de coalitie periode wordt dit als actiepunt opgepakt. Pensioenen bestuurders. Tenslotte zijn de pensioenen en eventuele | Pensioenen bestuurders. arbeidsongeschiktheid van (oud)bestuurders een risico. | Ten aanzien van pensioenen van (oud)bestuurders: per 1 januari 2028 gaan bestuurders ook over naar het ABP. Tot die tijd moet nog een eigen voorziening worden aangehouden. De komende periode wordt bekeken of het bedrag dat wordt ingebracht bij het ABP voldoende is; indien nodig wordt dit in twee stappen aangevuld tot het benodigde niveau. 12 Personeel | Wachtgeldverplichting oud wethouder. | We beperken dit risico door loopbaanbegeleiding te | 40% | 200.000 | 80.000 faciliteren. 47 13 ICT | We werken met persoonsgegevens, waardoor de schade | We werken aan een nieuw informatieplan.
Daarin | 30% | 1.000.000 | 300.000 voor inwoners of ondernemers bij oneigenlijk gebruik groot | hebben we aandacht voor het beperken van deze kan zijn. We lopen het risico dat gegevens door | risico's. onbevoegden worden ingezien. Gevoelige informatie kan in verkeerde handen komen. Ook lopen we het risico op fouten en gegevensverlies. Aandachtspunt is dat niet alle applicaties AVG-proof zijn. Ook zijn niet alle processen integraal gedigitaliseerd. 14 Overig | Er kunnen risico's optreden door incidenten en calamiteiten. | We beperken de risico's door aandacht te hebben voor | 20% | 1.000.000 | 200.000 Ook kunnen zaken buiten de aansprakelijkheidsverzekering | preventie en het voorkomen van schade. Ook lichten we vallen. | periodiek de verzekeringsportefeuille door. 15 Ombuigingen | We starten een traject voor ombuigingen. Het risico bestaat | 30% | 1.000.000 | 300.000 dat we de ombuigingen niet volledig kunnen realiseren en een beroep moeten doen op de algemene reserve. Totaal risico's met structureel karakter | 510.000 Totaal benodigd voor incidentele risico's (structurele risico's x 2,5) | 1.275.000 | 3.520.000 Totaal benodigde weerstandscapaciteit | 4.795.000 48 Weerstandscapactiteit Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen, zetten we het benodigd weerstandsvermogen af tegen het beschikbare weerstandsvermogen.
De uitkomst van deze berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen en ziet er als volgt uit: Ratio weerstandsvermogen | = | Beschikbaar weerstandsvermogen Benodigd weerstandsvermogen We maken gebruik van een waarderingstabel om de uitkomst van de berekening te beoordelen: Waardering | Ratio | Betekenis A | > 2,0 | Uitstekend B | 1,4 < x < 2,0 | Ruim voldoende C | 1,0 < x < 1,4 | Voldoende D | 0,8 < x < 1,0 | Matig E | 0,6 < x < 0,8 | Onvoldoende F | < 0,6 | Ruim onvoldoende U besloot dat de weerstandsratio tenminste 1 (categorie C) moet zijn. Een weerstandsratio van 1 houdt in dat we alle geïnventariseerde risico’s kunnen opvangen en in die periode maatregelen kunnen nemen. Deze maatregelen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit het wegnemen of verkleinen van het risico of het verhogen van het beschikbare weerstandsvermogen. Voor 2027 is de weerstandsratio 0,75 (onvoldoende), spoor 1 is hierin nog niet verwerkt: Overzicht risico's | Bedrag (x 1.000) Totaal beschikbaar | € 3.580 Totaal benodigd | € 4.795 Weerstandsratio | 0,75 Weerstandsratio | 2027 | 2026* | 2025* | 2024* | 2023* 0,75 | 2,13 | 1,75 | 3,5 | 2,11 *Bron jaarstukken: in de jaarstukken van 2025 staat de ratio voor 2023 t/m 2026 49 Financiële kengetallen We zijn wettelijk verplicht om in deze paragraaf te rapporteren over verschillende financiële kengetallen.
Bij ministeriële regeling zijn nadere regels vastgesteld voor de wijze waarop deze kengetallen worden berekend en in de begroting worden opgenomen. De kengetallen geven u een globaal inzicht in de verwachte financiële ontwikkelingen in onze gemeente. Ook geven we een toelichting op de onderlinge verhouding tussen deze kengetallen en wat dat betekent voor onze financiële positie. Ze leveren daarmee een bijdrage aan de voor u kaderstellende en controlerende rol. We onderscheiden voor elk kengetal drie categorieën: ‘minst risicovol’, ‘neutraal’ en ‘meest risicovol’: Kengetal | Hoe interpreteren | Signaleringswaarden Minst | Neutraal | Meest risicovol | risicovol 1. Netto schuldquote a. Zonder correctie | Hoe lager het % hoe | < 90% | van 90% t/m 130% | > 130% doorgeleende gelden | beter b. Met correctie | Hoe lager het % hoe | < 50% | van 90% t/m 130% | > 130% doorgeleende gelden | beter 2. Solvabiliteitsratio | Hoe lager het % hoe | > 50% | van 20% t/m 50% | < 20% beter 3. Grondexploitatie | Hoe lager het % hoe | < 20% | van 20% t/m 35% | > 35% beter 4. Structurele | Hoe lager het % hoe | > 0% | 0% | < 0% exploitatieruimte | beter 5.
Belastingcapaciteit | Hoe lager het % hoe | < 95% | van 95% t/m 105% | > 105% beter Naam kengetal | Werkelijk | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 1,01% | 25,86% | 29,53% | 38,60% | 39,10% | 56,68% Toelichting kengetal Deze indicator weerspiegelt het niveau van onze schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Nadere toelichting: vergelijk het met een hypotheek. Hoeveel geld u kunt lenen, is afhankelijk van uw loon. De hoogte van de te dragen schuld hangt af van de inkomsten. Conclusie In 2026 is ons financieringsoverschot in 2026 omgeslagen naar een financieringstekort. We staan op dat we onze kortlopende schulden moeten gaan omzetten in langlopende leningen. Onze schulden last verdient de komende jaren de aandacht. We gaan dit nauwgezet monitoren. We blijven de score "minst risicovol" houden. Naam kengetal | Werkelijk | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote gecorrigeerd | 0,98% | 25,83% | 29,51% | 38,57% | 39,07% | 56,65% Toelichting kengetal Deze indicator weerspiegelt het niveau van onze schuldenlast gecorrigeerd met alle doorverstrekte leningen ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.
Conclusie Zie kengetal netto schuldquote. 50 Naam kengetal | Werkelijk | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Solvabiliteitsratio | 41,20% | 29,46% | 30,59% | 27,81% | 23,07% | 16,75% Toelichting kengetal De mate waarin we in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Dit drukken we uit in een percentage van het eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal. Oftewel welk deel van ons bezit is betaald met eigen middelen? Conclusie Op dit gebied lopen we steeds meer risico, waarbij we nu prognosticeren dat we in 2030 in de categorie risicovol vallen. Om deze situatie te voorkomen zijn de maatregelen binnen spoor en 1 en 2 nodig om onze financiële verplichtingen positief bij te stellen. Naam kengetal | Werkelijk | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Grondexploitatie | 5,04% | 4,84% | 0,83% | -0,72% | -5,81% | -6,24% Toelichting kengetal Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Conclusie We voeren we op dit moment drie eigen grondexploitaties uit, waarvan Doejenburg II zich in de eindfases bevindt. De grondexploitaties 't Woud in Ingen en de Hoge Akker in Beusichem bevinden zich in de beginfase. De signaleringswaarde voor dit kengetal is gezond (onder de 20%). Hierbij is nog geen rekening gehouden met de herziening in oktober 2026.
Naam kengetal | Werkelijk | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Structurele exploitatieruimte | -0,75% | -2,13% | -1,27% | -3,36% | -3,38% | -3,18% Toelichting kengetal Deze indicator helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit percentage negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Conclusie In deze meerjarenbegroting is sprake van een begrotingstekort. De incidentele baten en lasten zijn hierin niet meegenomen. Gelijktijdig met deze begroting loopt spoor 1 met bezuinigingen voor de bezuinigingsopgave die er ligt voor het jaar 2027. In 2027 starten we met spoor 2 om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting 2028-2030. Het structurele saldo is van belang om onder repressief toezicht van de provincie te blijven. Naam kengetal | Werkelijk | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Belastingcapaciteit (lokale lasten) | 131,69% | 127,73% | 123,29% | 123,74% | 124,20% | 124,66% Toelichting kengetal Hieronder verstaan we de woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in jaar t ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1. Hiermee komt tot uitdrukking de ruimte om de belastingen te verhogen.
Ook kan er vergeleken worden met eerdere jaren en andere gemeenten. Conclusie Onze belastingcapaciteit is hoger dan het landelijk gemiddelde. Dit heeft verder geen consequenties. Dit komt mede door een hogere gemiddelde woningwaarde in de gemeente Buren ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Dat heeft invloed op de onroerende zaakbelasting. 51 52 Algehele conclusie Wanneer we de kengetallen in samenhang bekijken is het meerjarenperspectief minder rooskleurig geworden. Hoofdzakelijk scoren we wel "minst risicovol" en in een enkel geval "neutraal". We hebben echter te maken met een structureel tekort, waarvoor we inmiddels een bezuinigingstraject zijn gestart. Extra aandacht heeft het effect van onze toekomstige investeringen op onze schuldenpositie Ook de invloed van onze grondexploitatie is hierop van toepassing, omdat de inkomsten en uitgaven van grote omvang zijn. Het blijft belangrijk om de komende jaren onze financiële positie goed te monitoren. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Wij hebben een groot deel van ons vermogen geïnvesteerd in kapitaalgoederen. Denk bij kapitaalgoederen aan gebouwen, wegen en bruggen, openbare verlichting, groen, riolering en water. Het onderhoud van deze goederen is een kerntaak van de gemeente. Dit is een belangrijke taak voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers.
We hebben het onderhoud van kapitaalgoederen vastgelegd in beleids- en beheerplannen. In deze paragraaf gaan wij in op het beleid, de kwaliteitsnormen, het onderhoud, de financiële middelen en de risico's. Beleidskaders Het beleidskader is vastgelegd in: • | het integraal overzicht beheerplannen (de 10 Assets) openbare ruimte 2025-2035 • | het beleidsplan Begraafplaatsen 2020-2030 • | het uitwerkingskader vastgoed en accommodaties De nieuwe integrale beheerplannen openbare ruimte zijn vastgesteld. De 10 beheeronderdelen in het IBOR richten zicht op een effectieve inzet van onze middelen. Het geeft inzicht in de kwantiteit en kwaliteit van het areaal, de kosten en hoe en wanneer we het onderhoud uitvoeren. In 2022 is het gemeentelijk verkeer- en vervoersplan (GVVP) met bijbehorend uitvoeringsplan vastgesteld. In 2023 is met het uitwerkingskader vastgoed en accommodaties richting gegeven aan de bezuinigingsopgave voor het beheer en onderhoud van het gemeentelijk vastgoed. De uitvoering daarvan vond plaats in de periode tot 2026. In onderstaande tabel zijn de beheerplannen opgenomen.
Jaar | Jaar | loop | Vastgesteld | Achterstallig | Via Kapitaalgoed | van | tot en | tijd | door Raad | Actueel | onderhoud | voorziening ingang | met | of exploitatie Wegen | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Voorziening Openbare | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie verlichting Bomen | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie Groen | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie Begraafplaatsen | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Voorziening Spelen en bewegen | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie Civiele kunstwerken | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie Artistieke objecten | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie Riolering en water | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Voorziening Straatmeubilair en | 2026 | 2029 | 5 | 30-9-2025 | Ja | Nee | Exploitatie verkeerselementen Gemeentelijk | 2026 | 2035 | 5 | 28-10-2025 | Ja | Nee | Voorziening vastgoed Ontwikkelingen De openbare ruimte is een essentieel onderdeel van onze leefomgeving. Het is de plek waar inwoners samenkomen, leven en recreëren. We stelden nieuwe kwaliteitsnormen vast voor het integraal beheer van de openbare ruimte. We richten ons de komende jaren op een groene, gezonde, klimaatbestendige en verzorgde leefomgeving. Wij staan voor onze waardevolle landschappen, biodiversiteit en openbare ruimte.
Baggeren Beleidskaders We houden onze sloten op de juiste diepte door te baggeren. Op die manier dragen we bij aan een goed watersysteem en schoon water. Voor het baggeren hebben we een planning per gebied. In de planning sluiten we aan op het uitvoeringsprogramma van het waterschap. 53 54 Ontwikkelingen Geen Financiën Op 1 januari 2027 is de stand van de voorziening baggeren watergangen naar verwachting € 363.500. In 2027 storten we € 260.000 in de voorziening. De verwachte uitgaven in 2027 zijn € 110.500. De huidige voorziening is voldoende om de geplande baggerwerkzaamheden uit te voeren. Begraafplaatsen Beleidskaders In het begraafplaatsenbeleid 2020-2030 staan de volgende maatregelen: • De rechthebbende is de persoon die verantwoordelijk is voor het graf. Het is de bedoeling dat de rechthebbende van een graf voor onbepaalde tijd vanaf 2030 meebetaalt aan het beheer van de begraafplaatsen. • Wanneer een graf voor onbepaalde tijd wordt hergebruikt, zetten we het grafrecht om in een grafrecht voor bepaalde tijd. • Er is een kortingsfactor opgesteld op het tarief afkoop onderhoud van 90%. • In 2026 is het uitvoeringsbesluit Begraafplaats Buren vastgesteld. Ontwikkelingen • We voerden de meeste maatregelen van het begraafplaatsenbeleid uit. • Enkele maatregelen uit het beleidsplan vragen om extra aandacht.
Daarom leggen we eind 2026 een voorstel voor aan de raad voor een vernieuwing van het begraafplaatsenbeleid. Financiën Voor de begraafplaatsen gebruiken we twee voorzieningen. Een voorziening voor de afkoopsommen van grafrechten en een voorziening voor de afkoopsommen van het onderhoud. 1. Voorziening afkoopsommen grafrechten begraafplaatsen Op 1 januari 2027 is de stand van de voorziening naar verwachting € 128.500. In 2027 halen we € 26.500 uit de voorziening. De verwachte opbrengsten aan grafrechten zijn € 40.000. De huidige voorziening is daarmee voldoende. 2. Voorziening afkoopsommen onderhoud begraafplaatsen Op 1 januari 2027 is de stand van de voorziening naar verwachting € 69.500. In 2027 halen we naar verwachting € 344.500 uit de voorziening. De verwachte opbrengsten aan grafrechten zijn € 185.500. Daarmee komt de voorziening onder nul. Dit is niet toegestaan. Daarom halen we in 2027 € 140.000 van de kosten uit de algemene middelen en niet uit de voorziening. Om ervoor te zorgen dat er de komende jaren genoeg geld in de voorziening, is in de jaren 2028 tot en met 2030 ook € 140.000 van de kosten voor het onderhoud toegerekend aan de algemene middelen en niet aan de voorziening. De huidige voorziening is daarmee tot en met 2030 voldoende. Civieltechnische kunstwerken Beleidskaders We hebben ruim 550 civieltechnische kunstwerken in de gemeente Buren.
Jaarlijks voeren we onderhoudswerkzaamheden uit aan deze civieltechnische kunstwerken. We kijken daarvoor naar de meerjarenplanningen. Civieltechnische kunstwerken zijn bijvoorbeeld grondkeringen, bruggen, duikers en steigers. In de koepelvisie IBOR met bijbehorende beheeronderdelen staan de uitgangspunten en randvoorwaarden voor het onderhoud. Civieltechnische kunstwerken zijn belangrijk voor de gemeente Buren omdat ze zorgen dat de infrastructuur goed werkt en bereikbaar blijft. Zo zorgen ze ervoor dat mensen en goederen zich goed en veilig kunnen verplaatsen. Hoewel civieltechnische kunstwerken vooral functionele onderdelen zijn, kunnen ze een rol spelen in de identiteit en het karakter van een gebied. 55 Ontwikkelingen Over het algemeen zijn de bruggen en overige kunstwerken in goede tot redelijke staat. Ook het merendeel van de individuele bouwdelen zijn in een uitstekende of goede staat. In 2027 vindt er een inspectie plaats van het areaal. Dit gebeurt periodiek om de drie jaar. Financiën In 2027 is € 113.000 beschikbaar voor klein onderhoud. Dit budget is bedoeld voor inspecties, reinigingen en kleine herstelmaatregelen. Het gaat om jaarlijks terugkerende exploitatiekosten. Voor groot onderhoud is in 2027 een bedrag van € 193.000 begroot.