Agendabundel

14

4. Verbeteren van de leefbaarheid 5. Verbeteren van bereikbaarheid en verkeersveiligheid Deze zijn ook uitgangspunt geweest voor de start van de uitwerking de uitvoeringsagenda mobiliteit Parkstad in november die Q1 2022 gereed is. Zuid-Limburg Bereikbaar Zuid-Limburg Bereikbaar is de nieuwe naam van het programmabureau Maastricht Bereikbaar. ZuidLimburg Bereikbaar heeft een programma, waarbij middels een werkgeversaanpak de werknemer de auto voor woon-werk verkeer laat staan om te kiezen voor een duurzame mobiliteitsoplossing, zoals (deel)fiets of E-bike. Het programma voorziet vooral in de gedragsbeïnvloeding en gedragsverandering, die nodig is voor de keuze van duurzame mobiliteit. De inzet van Zuid-Limburg Bereikbaar is voor uitvoering van de projecten, die vanuit de Mobiliteitsvisie (SUMP) Parkstad zullen worden geagendeerd, van belang. Velocity Mede met steun van E-Connect subsidiegelden en de regiodeal geden heeft Parkstad E-bike deelfietssysteem in Parkstad (Velocity Parkstad Limburg) geïnitieerd. In aansluiting op het netwerk in Aken zullen op locaties in Parkstad deelfietsstations worden gerealiseerd. De locaties zijn vastgesteld door de gemeenten en de betreffende bruikleenovereenkomsten getekend. Opdracht is verleend voor de realisatie (begin 2022 gereed). Openbaar Vervoer De opdracht voor de spoorverdubbeling van Heerlen-Landgraaf is verleend en in uitvoering.

Naast een bijdrage in de investering draagt Parkstad ook bij aan het bijbehorende omgevingsmanagement en -communicatie. Hiermee wordt een belangrijke technisch/fysiek obstakel beslecht in de verbinding met Aken. De ingezette lobby voor het doortrekken van de Intercity van Randstad via Heerlen naar Aken en aansluiting op het Europese HSL-netwerk is voort gezet. We voelen ons gesteund door twee aangenomen moties in Tweede Kamer die aansluiten op Europese en Rijksambities. Zowel Europa en Rijk zetten in op intensivering van goederen en personenvervoer per spoor en uitbreiding en verbetering van de aansluitingen op het Europese HSL-netwerk. Het bedrijfsleven via o.a. VNO-NCW en steden langs de lijn als Eindhoven en Den Haag steunen ons in de lobby. Er is echter nog een weg te gaan om tot definitieve besluitvorming en allocatie van de benodigde middelen te komen. De verbinding met de Randstad vergt een forse ingreep en opwaardering van station Eindhoven die voorzien rond 2030-2035. De lobbyinzet blijft er op gericht om zo spoedig mogelijk in ieder geval vanuit Eindhoven de aansluiting met HSL-Aken in de dienstregeling op te nemen.

Monitoring Ruimte Niet van toepassing. Mobiliteit We nemen samen met gemeente Heerlen deel aan het aanvullend monitoringsonderzoek Onderweg in Nederland (ODiN), dat uitgevoerd wordt door het CBS. Deelname aan het ODiN betekent dat de regio Parkstad Limburg antwoord krijgt op één van de belangrijkste basisvragen voor het regionale mobiliteitsbeleid: met welk vervoermiddel en met welk motief verplaatsen onze inwoners zich?

15

Advisering Ruimte Een extern bureau ondersteunt en adviseert bij het opstellen van het regionaal afstemmingskader. Ook is extern juridisch advies ingewonnen hoe ’het regionaal afstemmingskader geborgd kan worden in relatie tot de nieuwe Omgevingswet en bestaande structuurvisies op regionale en ZuidLimburgse schaal. Ook voor het opstellen van het facetbestemmingsplan reductie detailhandel wordt een hiervoor deskundig bureau ingeschakeld. Mobiliteit Een extern bureau heeft ondersteund bij het opstellen van de SUMP, het animatiefilmpje en het opstellen van de uitvoeringsagenda mobiliteit Parkstad

Instrumentontwikkeling Ruimte Reductie plancapaciteit In het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail is in 2021 samen met de Bestuurscommissie Economie & Toerisme gewerkt aan een regionaal facetbestemmingsplan om te komen tot een reductie van de plancapaciteit voor detailhandel/retail op bedrijven(terrein)bestemmingen (zie ‘regionaal beleid’). Mobiliteit Niet van toepassing.

Overig Ruimte De gemeente Heerlen was aangewezen als gastheer voor de Dag van de Stad in 2020 die voor de 5e keer georganiseerd werd. Het staat bekend als het nationale evenement voor toekomstbestendige stedelijke en regionale ontwikkeling., waarbij inspireren, informeren en verbinden centraal staat. Als gevolg van de coronamaatregelen was deze verplaatst naar 1 november 2021. We kunnen terugblikken op een succesvolle Heerlense editie. (zie voor een terugblik www.dedagvandestad.nl) . De Stadsregio heeft ondersteund bij de organisatie en programma-invulling). Mobiliteit Niet van toepassing.

16

2.1.2 BC Duurzaamheid Inleiding Voor het thema duurzaamheid geldt dat begin 2021 in het teken stond van de Regionale Energie Strategie (RES) Zuid-Limburg, waarbij samen met RES partners is aangegeven op welke wijze de energietransitie in de regio handen en voeten krijgt en hoe een bijdrage wordt geleverd aan de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. De RES 1.0 is medio 2021 vastgesteld door alle Parkstadgemeenten. De rest van het jaar heeft Stadsregio Parkstad met de RES-partners naar manieren gezocht om invulling te geven aan de RES Zuid-Limburg. Procesmatige en organisatorische vraagstukken stonden hierbij centraal. Het jaar 2022 zal in het teken van de uitvoering moeten komen te staan. Naast het vaststellen van de RES 1.0 was er in 2021 ook veel aandacht voor het vaststellen van de Transitievisie Warmte (TVW) en Windenergie Parkstad-Zuid. Op basis van stukken door de warmte coördinator hebben de Parkstad-gemeenten een TVW opgesteld, hetgeen als visiedocument en eerste aanzet dient om de gebouwde omgeving van het aardgas af te krijgen. Nadat gemeenteraden eind 2021 deze ‘TVW 1.0’ hebben vastgesteld zijn de Parkstad-gemeenten gezamenlijk aan de slag gegaan om startwijken te bepalen en om de potentie van warmtenetten in kaart te brengen.

Verder, door het succesvol doorlopen van de marktconsultatie van Windenergie Parkstad-Zuid, is realisatie van Windenergie Parkstad-Zuid een stap dichterbij gekomen. Aansluitend op een goed doorlopen proces hebben de gemeenteraden een samenwerkingsverband tussen commerciële en coöperatieve partijen toestemming verleend om een gemeenschappelijk plan op te stellen, en dit parallel aan de kandidatuur van de Einstein Telescoop verder uit te werken voor toekomstige besluitvorming over een vergunningsaanvraag. De komende jaren zal uitwijzen hoe dit majeure project tot wasdom zal komen. Voor de uitvoering van PALET is daarnaast ook aandacht geweest voor het Zonnepanelenproject Parkstad, samenwerking met de WoonWijzerWinkel en een programma voor verduurzaming van scholen. Ook heeft een bestuurdersconferentie in het teken van de circulaire economie plaatsgevonden en is dit onderwerp aan de portefeuille van de bestuurscommissie toegevoegd. Door het organiseren van een bestuurdersconferentie voor klimaatadaptatie en het opleveren van een klimaatadaptatie strategie zijn stappen gezet die ertoe kunnen leiden dat ook dit onderwerp mogelijk aan de portefeuille van de bestuurscommissie toegevoegd gaat worden. Hiermee is in 2021 de basis gelegd voor diepgang en verbreding, waar uitvoering van bestaande en het vormgeven van nieuwe taken van de bestuurscommissie in 2022 de boventoon zullen voeren.

Platform Door het inrichten van de Bestuurscommissie Duurzaamheid is binnen de Stadsregio een toegewijd platform voor het thema duurzaamheid gecreëerd. Hierdoor is het ambtelijk samenwerkingsverband, de PALET Broedkamer, tot een opzichzelfstaand Ambtelijk Overleg uitgegroeid. Naast het AO zijn in 2021 ook verschillende ambtelijke werkgroepen in het leven geroepen, namelijk de werkgroep warmte, de werkgroep klimaatadaptatie en de werkgroep circulariteit. Als sub-regio binnen de RES Zuid-Limburg neemt Parkstad zitting in twee bestuurlijke overleggen, namelijk ‘de Stuurgroep’ en ‘het Groot Bestuurlijk Overleg’. De voorzitter van de bestuurscommissie neemt samen met de wethouder van gemeente Heerlen zitting in de Stuurgroep RES Zuid-Limburg. Alle portefeuillehouders nemen deel aan het Groot Bestuurlijk Overleg. Ambtelijk neemt Parkstad zitting in het programmateam en de werkgroep Regionale Structuur Warmte. Voor Windenergie Parkstad-Zuid en de WoonWijzerWinkel zijn twee specifieke regionale bestuurlijke stuurgroepen ingericht.

17

Regionaal Beleid De vigerende beleidskaders voor de bestuurscommissie zijn: • Parkstad Limburg Energie Transitie – regionaal ambitiedocument PALET 1.0 • Parkstad Limburg Energie Transitie – gemeentelijke verdiepingsstudies PALET 2.0 • Parkstad Limburg Energie Transitie – regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0 • RES Zuid-Limburg – regionaal visiedocument RES 1.0 Zuid-Limburg PALET: Parkstad Limburg Energie Transitie In 2015 hebben de gemeenteraden in Parkstad unaniem het kaderstellende energietransitiebeleid (Parkstad Limburg Energietransitie: PALET 1.0 en 2.0) vastgesteld. In 2016 is dit beleid omgezet in een regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0, waarbij de ambitie om in 2040 een energieneutrale regio te zijn is vertaald in concrete acties en projecten voor de eerste periode 2016-2020 en waarbij in 2020 minimaal 8% van de doelstelling tot 2040 moet zijn gerealiseerd. In 2020 is de beleidsmatige doorontwikkeling van PALET in gang gezet met het voornemen om PALET aan te vullen met een warmteparagraaf en om een Sustainable Mobility Plan (SUMP) voor Parkstad te ontwikkelen. In 2021 is deze beleidsmatige doorontwikkeling van PALET doorgezet. Zoals in het Klimaatakkoord is afgesproken hebben Parkstad-gemeenten eind 2021 een Transitievisie Warmte vastgesteld.

In regionaal verband is de zogenaamde ‘TVW 1.0’ opgesteld, hetgeen een eerste beeld verschaft van hoe Parkstad-gemeenten in potentie aardgasvrij zouden kunnen worden. Op basis van aanvullende pandeninformatie en onderzoek naar de potentie van warmtenetten zullen in 2022 startwijken worden aangewezen en uitvoerpingsplannen worden opgesteld. SUMP valt met het introduceren van de Bestuurscommissie Duurzaamheid onder de Bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit. RES Zuid-Limburg In het kader van het Klimaatakkoord is in de afstemming tussen het Rijk en IPO, VNG en VNW ervoor gekozen de energietransitie in Nederland te versnellen via de regio. In Nederland zijn 30 regio’s aangewezen om een regionale energie strategie op te stellen. Op basis van het Energie Convenant Zuid-Limburg hebben de (nu) 16 samenwerkende gemeenten besloten samen één regionale energie strategie te zullen opstellen: de RES Zuid-Limburg. Via de RES Zuid-Limburg is een regionaal bod bij het Rijk ingediend waarin RES-partijen aangeven welke bijdrage zij zullen leveren aan de landelijke opgave van 49% CO2-reductie in 2030 t.o.v. 1990. Ook is inzicht gegeven in de huidige en verwachte energievraag in 2030 en 2050, de potentie voor de grootschalige opwek van wind en zon-PV, de warmtevraag en bovenregionaal aanbod van warmtebronnen, en de benodigde infrastructuur.

Voor Parkstad betekent dit dat het bestaande energietransitiebeleid PALET naar de kaders van de RES geconverteerd wordt. Hoewel PALET hiermee onderdeel zal uitmaken van de RES Zuid-Limburg, zal het Uitvoeringsprogramma PALET zelfstandig blijven bestaan. Ook de TVW zal een zelfstanding programma blijven. Wel wordt RES Zuid-Limburg geacht om een Regionale Structuur Warmte (RSW) aan te leveren die gemeentegrensoverschrijdend de verdeling van (duurzame) warmte beschrijft. In 2021 heeft Parkstad zitting genomen in de ambtelijke werkgroep RSW, waar op regionaal niveau onderzoek loopt naar bovengemeentelijke warmtebronnen.

Regionale Programmering •

Zonnepanelenproject Parkstad Ultimo 2021 deden ca. 4.550 huishoudens mee aan het Zonnepanelenproject Parkstad. In Q3 2020 is er een afvlakking geconstateerd van het aantal deelnemers. Derhalve werd in overleg met de serviceprovider bezien, of en zo ja hoe dit aantal kan worden gestimuleerd. Ook 2021 stond in het teken van corona, hetgeen tot annulering van fysieke informatieavonden heeft geleid. Het aantal deelnemers is daarom wederom teruggelopen, hetgeen scheefgroei veroorzaakt tussen de kosten van de administratieve eenheid en opbrengsten door het aantal

18

deelnemers. In 2022 zal een beslissing moeten worden genomen over continuering van het Zonnepanelenproject. •

Verduurzaming bedrijven i.s.m. RUD Zuid-Limburg Met de gemeenten is in 2019 afgesproken dat de RUD Zuid-Limburg 61 bedrijven zou bezoeken om hen te informeren, te adviseren en te stimuleren over (verplichte en kansrijke) verduurzamingsmaatregelen; ultimo 2020 waren, mede door de impact van het corona-virus, nog niet alle in dat jaar geplande bedrijfsbezoeken afgerond. In 2021 was dit wel het geval. Eind 2021 werd echter nog aan de eindrapportage gewerkt, die in 2022 opgeleverd zal worden.

•

Verduurzaming basisscholen en gemeentelijke gebouwen In 2019 is i.s.m. de onderwijsstichtingen INNOVO en MOVARE het onderzoek gestart om voor zeven schoolgebouwen de potentiële duurzaamheidsmaatregelen m.b.t. energiebesparing, energieopwekking en een verbetering van de luchtkwaliteit inzichtelijk te maken. Op vergelijkbare wijze zijn samen met de gemeenten onderzoeken uitgevoerd voor een 30-tal gemeentelijke gebouwen. In 2020 zijn alle rapportages afgerond en gedeeld met de gemeenten. De insteek is om te bezien hoe de financiering c.q. investering kan worden georganiseerd. Hieruit voortvloeiend is in 2021 een bestuurdersconferentie verduurzaming scholen georganiseerd. Naar aanleiding van deze conferentie is in samenwerking met Ruimte-OK een pilot project met het Bernardinuscollege in gang gezet, en zullen naar verloop van tijd alle Intergrale Huisvesting Plannen van Parkstad-scholen worden doorgelicht om te kijken waar na de pilot elders aan de slag kan worden gegaan. Verduurzaming van overige gemeentelijke gebouwen moet nog vervolg krijgen.

•

Windenergie De regionale coördinator windenergie heeft de afgelopen drie jaar de gemeenten Heerlen, Kerkrade en Simpelveld met kennis, expertise en capaciteit ondersteund om plannen voor Windenergie Parkstad-Zuid uit te werken en onderzoeken in gang te zetten. Eind 2020 hebben de drie gemeenten positief besloten om fase 1 af te ronden en in fase 2 marktpartijen en energiecoöperaties uit te nodigen om met concrete plannen te komen. In 2021 zijn, ter afronding van fase 2, twee commerciële en drie coöperatieve partijen gevraagd om een gemeenschappelijk plan te ontwikkelen. Eind 2021 zijn deze door een onafhankelijk deskundigenpanel geselecteerde winnaars aan de raden en omgeving gepresenteerd. In dezelfde periode zijn de Stadsregio en gemeentelijke partijen door de provincie op de hoogte gesteld van de kandidatuur van de Einstein Telescoop, en de mogelijk nadelige gevolgen voor Windenergie Parkstad-Zuid. Na positieve besluitvorming door raden zal, met ingang van fase 3, onderzocht moeten worden wat het effect van de Einstein Telescoop precies is en hoe een gemeenschappelijk plan voor Windenergie Parkstad-Zuid ter finale besluitvorming aan de raden kan worden voorgelegd. Parralel aan Windenergie Parkstad-Zuid loopt onderzoek naar windenergie in Brunssum. In 2022 zullen op beide fronten verdere stappen worden gezet.

•

WoonWijzerWinkel De oprichtingsakte van de WoonWijzerWinkel Zuid-Limburg B.V. is in mei 2020 gepasseerd. In oktober 2020 heeft de WoonWijzerWinkel haar deuren geopend aan de Rodaboulevard in Kerkrade. De doelstelling is om via dit concept, als hét gemeentelijke energieloket in de regio, in 10 jaar tijd 15.000 particuliere woningen in Parkstad te verduurzamen via een ontzorgingsmodel, waarbij nadrukkelijk de samenwerking wordt gezocht met het regionale/lokale bedrijfsleven. Hoewel in 2021 de WoonWijzerWinkel wederom onder corona heeft geleden, zijn financiële en bedrijfstechnische doelstelling naar omstandigheden ruimschoots behaald. Dit is met name het geval door effectief invulling te geven aan RRE subsidies. Verder zijn in 2021 stappen gezet om een ontzorgingsmodel voor burgers te ontwikkelen dat breder is dan enkel zonnepanelen, hetgeen invulling moet geven aan de bestuurlijke wens om tot een regionaal isolatieprogramma te komen. Ontzorging van de burger en het verstrekken van financiering zijn hiervoor cruciaal.

19

Monitoring De evaluatie van PALET 3.0 (2016-2020), gepland voor 2020 is, mede in relatie tot de RES ZuidLimburg, uitgesteld tot 2021 en maakt deel van een hernieuwd uitvoeringsprogramma.

Advisering Externe advisering is aan de orde geweest bij specialistisch onderzoek (o.a. verduurzaming basisscholen en advisering voor een regionaal energiebedrijf), noodzakelijke gespecialiseerde kennis en expertise (windcoördinator, warmtecoördinator, pandenanalyse, en de inzet van opdrachtnemers bij totstandkoming van de sub-RES Parkstad) en bij diverse juridische vraagstukken op project- of casusniveau (o.a. WoonWijzerWinkel, Zonnepanelenproject Parkstad en Energiepark Herzogenrath).

Instrumentontwikkeling N.v.t.

Overig In april 2020 zou in Heerlen het jaarlijkse congres van het netwerk Energy Cities plaatsvinden. In verband met de maatregelen rondom Covid19 was het Cities & Citizens Energy Forum uitgesteld tot 2021. Dit evenement heeft vanwege Covid19 wederom geen doorgang kunnen vinden.

20

2.1.3 BC Economie en Toerisme Inleiding In 2021 is in het kader van de Regio Deal Parkstad Limburg besloten over de inzet van de resterende financiële middelen binnen de themalijn ‘voorzieningen & retail’, waardoor – bovenop de 2 projecten uit de 1e en 2e termijn – er nog eens 3 projecten zijn geprogrammeerd en er reëel zicht is op het behalen van de thematische doelstellingen. Naast de investering en versterking van de regionale winkelstructuur en het transformeren van overtollige winkelmeters, zijn er via de regionale inzet van Streetwise in 2021 wederom een fors aantal nieuwe ondernemers gestart. In 2021 versnelde en vergrootte de dynamiek op de bedrijventerreinen zich. Verschillende bedrijven in de regio breiden uit en ook veel bedrijven van buiten de regio, hebben Parkstad op het oog als een interessante vestigingslocatie. Herontwikkeling van bestaande bedrijventerreinen, een toenemende vraag op de arbeidsmarkt en een verdere ruimtelijke vraag naar vestigingslocaties op, met name, de bedrijventerreinen zijn ontwikkelingen die steeds prominenter het economisch beleid van de regio zullen bepalen. Ook het cluster rond de Smart Services Campus weet zich steeds beter te manifesteren als een sterk ecosysteem op het vlak van smart services en kunstmatige intelligentie (AI). Dit ecosysteem is in 2021 benoemd als één van de 7 landelijke AI Hubs binnen de NL AI Coalitie.

Op toeristisch vlak hebben twee attracties in Parkstad in 2021 een nationale prijs ontvangen (Kasteel Hoensbroek en Discovery Museum) en is in het Maankwartier het ‘Experience Center’ geopend. Tijdens een aantal alliantiebijeenkomsten met ondernemers uit de toerisme-sector is de brede behoefte geuit om de samenwerking tussen ondernemers onderling, en tussen ondernemers en overheden in Parkstad, te versterken.

Platform Samenwerking binnen Parkstad Het platform voor de thema’s Economie & Toerisme is de bestuurscommissie Economie & Toerisme. Dit overleg wordt mede voorbereid door enerzijds het Ambtelijk Overleg Economie en anderzijds het Ambtelijk Overleg Toerisme. Drie leden van de Bestuurscommissie nemen vanuit die rol deel aan het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie (BORE) Zuid-Limburg en twee leden, waaronder de portefeuillehouder Toerisme, nemen vanuit die rol deel aan de bestuursvergadering van Visit ZuidLimburg en het Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg (BO NLZL). Samenwerking en externe oriëntatie: •

Retail-Deal (incl. ministerie van EZK) In het kader van de regionale retailaanpak via het Uitvoeringsprogramma Retail wordt, sinds de ondertekening van een Retail-Deal in maart 2019, samen gewerkt met de Nationale Retailagenda waaronder het ministerie van Economische Zaken & Klimaat. In 2021 is, geïnspireerd door deze samenwerking en de aanpak van gemeente Rotterdam, de Stratenaanpak Parkstad Limburg opgezet.

•

MKB Parkstad De afstemming met MKB Parkstad is, met name voor het thema retail, gecontinueerd door middel van structureel overleg tussen Parkstad en de Commissie Retail van MKB Parkstad. Daarnaast participeert MKB Parkstad in diverse gebiedsontwikkelingsprocessen en -projecten die in het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail zijn gestart met gemeenten, supermarktketens, Streetwise en ondernemersverenigingen. Tevens wordt in voorkomende gevallen van casuïstiek – zowel binnen als buiten Parkstad - de afstemming gezocht met MKB Parkstad. Ook wordt met MKB Parkstad op andere thema’s de samenwerking gezocht, zoals bij de MKB Innovatieregeling.

21

•

Supermarktketens In navolging van het convenant met de Aldi (2016) is op regionaal niveau het overleg met verschillende supermarktketens voortgezet. De supermarkten vormen de ruggengraat van de winkelstructuur in Parkstad (voorzieningenstructuur en leefbaarheid), en in overleg met deze supermarkten en de gemeenten wordt geprobeerd om enerzijds invulling te geven aan het maatschappelijk belang (een gezonde winkelstructuur) en anderzijds een vanuit het perspectief van de supermarkten gezonde bedrijfsexploitatie.

•

Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL) en portefeuillehoudersoverleg Economie Zuid-Limburg Parkstad is bij het bestuur van ESZL aangehaakt door een vertegenwoordiger van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme die in het bestuur van ESZL zitting heeft en door deelname aan de periodieke ambtelijke overleggen. Door ESZL is de omslag gemaakt naar een nieuwe wijze van samenwerking, waarbij gewerkt wordt met ‘coalitions of the willing’. Hiervoor wordt bestuurlijk overleg gevoerd via het portefeuillehoudersoverleg Economie Zuid-Limburg. Voorbespreking hiervan vindt plaats in de Bestuurscommissie Economie & Toerisme. Daarnaast vinden besluiten plaats bij het bestuur van ESZL of in de subregionale overleggen, zoals de Bestuurscommissie Economie & Toerisme.

•

Visit Zuid-Limburg De toeristische marketing van de Zuid-Limburgse gemeenten wordt gezamenlijk via Visit Zuid-Limburg georganiseerd. Twee leden van de bestuurscommissie hebben een adviserende rol bij het bestuur van Visit Zuid-Limburg. Medio 2021 is het Experience Center van de regio in het Maankwartier geopend. De nieuwe toeristische marketing voor Parkstad staat daarbij centraal, waarbij de historie en bijbehorende verhalen over Romeinse tijd, Middeleeuwen, Mijntijd, Transitiejaren en Nieuw Elan een prominente plek hebben.

Regionaal Beleid Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) In 2017 is de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg vastgesteld door alle ZuidLimburgse gemeenten. In de SVREZL is de hoofdstructuur van de winkel-, kantoren- en bedrijventerreinenmarkt vastgelegd. Ook zijn afspraken gemaakt over hoe om te gaan met nieuwe initiatieven, waarbij de afstemming plaatsvindt op Zuid-Limburgse schaal danwel op de schaal van Parkstad. In 2021 is de SVREZL tussentijds geëvalueerd door een extern bureau. In 2022 wordt, met als vertrekpunt de aanbevelingen van de evaluatie, bekeken of en welke aanpassingen van de SVREZL nodig zijn.

Regionale programmering Uitvoeringsprogramma Retail In 2021 is vanuit het Uitvoeringsprogramma Retail ingezet op de uitvoering van de themalijn ‘Voorzieningen & Retail’ van de Regio Deal. Daarbij wordt ingezet op projecten die bijdragen aan zowel de algehele doelstellingen uit de Regio Deal (meervoudige opgave) als de inhoudelijke, themagerichte doelstellingen (met name het versterken van winkelclusters en het onttrekken/transformeren van overtollige winkelmeters). In 2021 heeft besluitvorming plaatsgevonden (Regionale Regiegroep en DB Parkstad) over de resterende financiële middelen binnen de themalijn ‘voorzieningen & retail’, waarbij bijdragen zijn toegekend aan projecten in Brunssum-Centrum en Voerendaal-Centrum, en de regionale Stratenaanpak Parkstad Limburg tot uitvoering kan komen. Daarmee is er reëel zicht op het behalen van de thematische doelstellingen. Tevens is in 2021 voorgesorteerd op de ‘Impulsaanpak Winkelgebieden’, een a.s. fonds van het Ministerie van EZK. Ook zijn belangrijke stappen gezet in het instrumentarium, zie hierna onder ‘instrumentontwikkeling’.

22

Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen De dynamiek op de bedrijventerreinen is sterk toegenomen en veel transacties hebben plaats gevonden. Bedrijven die in de regio gevestigd zijn breiden uit, bedrijven van buiten de regio openen een nieuwe vestiging in de regio en vastgoedontwikkelaars kopen veel gronden op de bedrijventerreinen op. Als gevolg van deze ontwikkelingen heeft in september 2021 een Bestuursconferentie Bedrijventerreinen plaatsgevonden, waarbij diverse vastgoedontwikkelaars en bedrijven aanwezig waren en waar facetten als ruimtelijke ontwikkeling, arbeidsmarkt, duurzaamheid en stikstof besproken zijn. De Bestuurscommissie heeft naar aanleiding daarvan opdracht gegeven om het Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen Parkstad te actualiseren en een aantal prioritaire thema’s benoemd. Een onderzoek naar de potentie van herontwikkeling van de bestaande bedrijventerreinen is uitgezet. Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad In het Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad zijn een viertal prioriteiten benoemd: voortbouwen op de ingeslagen weg met een goede publiek-private samenwerking, de identiteit van Parkstad beleefbaar maken, zorgen voor een uitnodigende woon- en leefomgeving, verbeteren van de toeristisch-recreatieve verbindingen.

In 2021 is daarbij met name ingezet op het faciliteren van de samenwerking tussen toeristische partijen, de opening van het Experience Center van de regio in het Maankwartier en het verder uitzetten van de verhaallijnen in de regio. Regionaal ecosysteem Digitalisering In de regio zijn veel partijen actief met digitalisering en digitale innovatie. Samen met de Smart Services Campus, als spil in het netwerk, wordt het regionaal ecosysteem verder ontwikkeld. Hiervoor wordt een regionale Digitaliseringsagenda opgesteld. Ook is dit regionaal ecosysteem benoemd tot één van de zeven landelijke hubs van de Nederlandse AI Coalitie. Aansluitend op de Regio Deal, vormt Brede Welvaart het centrale thema van deze hub. Op initiatief van de Smart Services Campus wordt een digitaliseringsloket voor het MKB ontwikkeld, dat een MKB-ondernemer helpt om bij diens digitaliseringvraagstuk de juiste partijen en regelingen te vinden. Vanuit de Bestuurscommissie Economie & Toerisme wordt financieel bijgedragen aan dit initiatief. Dat geldt ook voor het ELSA-lab (‘Ethical, Legal and Societal Aspects’) armoede en schulden, dat kijkt naar de ethische, juridische en sociale aspecten van AI (kunstmatige intelligentie) voor het verminderen van armoede en schuldenproblematiek. Promotie en acquisitie De Parkstad-gemeenten werken intensief samen bij de promotie en acquisitie voor bedrijven in de regio.

Gezamenlijk wordt via het ambtelijke Promac-overleg gekeken waar nieuwe bedrijven het best kunnen landen en waar bedrijven, die uit hun jasje groeien op hun huidige locatie, binnen de regio naar toe kunnen verplaatsen. De dynamiek in het bedrijfsleven is in positieve zin sterk toegenomen in 2021, met name op de bedrijventerreinen. Voorbeelden hiervan zijn de aangekondigde verplaatsing van Ranpak naar het terrein Julia, de vestiging van Amazon op Avantis, de aankoop van Panattoni van een kavel op De Beitel, de verplaatsing van Commaxx naar de Rodaboulevard. Oostflank Brunssum Met de gemeente Brunssum, Stadsregio Parkstad Limburg en provincie Limburg is in 2021 een ambitiedocument voor de Oostflank Brunssum opgesteld. Een herontwikkeling tot een aantrekkelijke economische vestigingslocatie wordt beoogd, waarmee de kwaliteit van het gebied wordt verbeterd en er tegemoet wordt gekomen aan de grote marktvraag die er vanuit het bedrijfsleven is voor nieuwe grote kavels. Daarbij wordt vanuit de overheden gezamenlijk gestuurd op een grote toegevoegde waarde van nieuwe economische ontwikkelingen in onder andere werkgelegenheid en duurzaamheid. Het Verhaal van Parkstad Door Visit Zuid-Limburg is in 2021 de Visit Zuid-Limburg Experience Heerlen-Parkstad geopend in het Maankwartier. Dit informatiepunt is voor toeristen het startpunt van de ontdekkingsreis door

23

Parkstad. Aan de hand van vijf tijdlijnen worden toeristen meegenomen langs de attracties en bezienswaardigheden in de regio. Als vervolg op de opening van de Visit Zuid-Limburg Experience Heerlen-Parkstad wordt er in samenwerking met de ondernemers in de regio gewerkt aan het beleefbaar maken van de tijdlijnen op locaties elders in de regio.

Monitoring Vestigingenregister Door middel van het Vestigingenregister worden de ontwikkelingen van het aantal vestigingen en de werkgelegenheid in de regio gemonitord, om daarmee de bedrijven- en werkgelegenheidsdynamiek van Parkstad in kaart te brengen. In het vierde kwartaal van het daarop volgende jaar wordt door onderzoeksbureau Etil op basis van de data uit het Vestigingenregister een jaarlijks rapport uitgebracht over de ontwikkelingen van dat jaar. Locatus Via het Locatus-abonnement wordt de ontwikkeling van de winkelvoorraad in Parkstad structureel gemonitord. Hierdoor is er sprake van actueel inzicht in de winkelvoorraad (aantal verkooppunten en vierkante meters) en de leegstand (idem), zowel in algemene zin als op het niveau van de individuele SVREZL-winkelclusters. Daarmee vormt Locatus een belangrijke bron voor de monitoring van het SVREZL-beleid en het Uitvoeringsprogramma Retail in Parkstad. Rebis/Leegstandskaart Door middel van Rebis worden de ontwikkelingen op de bedrijventerreinen gemonitord voor wat betreft de kavels. Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van de gegevens uit de Leegstandskaart van Het Gegevenshuis voor de leegstand in de panden op de bedrijventerreinen. Toeristische bestedingen Elke 4 jaar wordt, in opdracht van Visit Zuid-Limburg, door ZKA Leisure Consultants de omvang van de toeristische bestedingen in Zuid-Limburg onderzocht.

In 2019 is dit onderzoek uitgevoerd over het jaar 2018. In vergelijking met het onderzoek van 4 jaar eerder bleek dat er in Parkstad een stijging van 5,5% van de toeristische bestedingen was, waarbij met name in het verblijfstoerisme een sterke groei van 33% is geweest.

Instrumentontwikkeling MKB Innovatieregeling Door de Bestuurscommissie is een MKB Innovatieregeling “Duurzaam en Sociaal Ondernemerschap in Parkstad Limburg” ingesteld. De innovatieregeling heeft tot doel om het sociale en duurzame ondernemerschap van het mkb te versterken, waarbij allianties ontstaan tussen verschillende ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties waardoor innovatieve ideeën gezamenlijk worden doorontwikkeld en een bijdrage leveren aan de (maatschappelijke) opgaven van Parkstad. Als financiële prikkel kunnen vouchers worden aangevraagd door mkb-ondernemingen. In 2021 zijn alliantiebijeenkomsten georganiseerd voor de thema’s ‘circulair bouwen’ en ‘toerisme’. Deze bijeenkomsten hadden per thema ca. 50 deelnemers en hier zijn diverse allianties uit voortgekomen. In 2021 zijn 17 voucheraanvragen binnengekomen, waarvan er 10 zijn toegekend voor een totaalbedrag van € 259.350. Vijf aanvragen zijn afgewezen en één aanvrager heeft de aanvraag ingetrokken. Medio 2021 is de website van de regeling live gegaan en zijn animatievideo’s gemaakt ter promotie van de regeling. Ook is gestart met een breder communicatietraject, met als doel om meer aanvragen te gaan ontvangen. De regeling loopt nog t/m december 2023 en er is nog budget van ca. € 870.000 voor toekenning van vouchers.

Streetwise De samenwerking met stichting Streetwise is door middel van een subsidiebeschikking verlengd tot eind 2022. Het werkgebied van Streetwise betreft in elk geval de winkelclusters in de treden 1 tot

24

en met 5.1 van de SVREZL, met uitzondering van gemeente Voerendaal en inclusief de clusters in de gemeente Beekdaelen. In 2021 heeft Streetwise 110 (potentiële) ondernemers begeleid. Dit heeft ertoe geleid dat 36 nieuwe ondernemers zijn toegevoegd aan de winkelclusters. De 36 nieuwvestigingen hebben geleid tot een invulling van 8.557 m² winkelvloer-oppervlakte, een totale investering van bijna 5 miljoen euro (waarvan bancair € 2,7 miljoen gefinancierd) en 169 nieuwe arbeidsplaatsen. Instrumentarium Uitvoeringsprogramma Retail In het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail is een plan van aanpak uitgewerkt om de plancapaciteit voor detailhandel te reduceren. Hiermee wordt bedoeld de juridisch-planologische mogelijkheden voor de functie detailhandel/retail in de vigerende bestemmingsplannen van gemeenten. In 2021 is in samenwerking met de gemeenten en met behulp van externe expertise een concept voorontwerp facetbestemmingsplan opgesteld om de onbenutte plancapaciteit detailhandel op bedrijventerreinen weg te vegen. Dit voorontwerp wordt in 2022 via de colleges in procedure gebracht. Op een later moment, vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet, wordt het ontwerp ter inzage gelegd.

Daarnaast is via het netwerk van de Nationale Retail-Agenda een aanpak uitgewerkt voor de ‘Stratenaanpak Parkstad Limburg’, dat tot doel heeft om in 5 (voormalige) aanloopstraten de transformatie van leegstaande winkels te stimuleren en te faciliteren. Op die manier kunnen positieve impulsen worden gegeven aan de leefbaarheid, die in deze straten onder druk staat. De Stratenaanpak betreft een Regio Deal-project vanuit de themalijn ‘Voorzieningen & Retail’. Eind eerste kwartaal 2022 start de Stratenaanpak. Gastheer van het Landschap In 2021 is in opdracht van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme door IVN het programma ‘Gastheer van het Landschap’ voor de regio Parkstad ontwikkeld. Tussen de 10 en 15 ondernemers hebben in het najaar aan de eerste cursus deelgenomen. Land van Kalk Vanuit Parkstad is in 2021 financieel bijgedragen aan de toeristisch-recreatieve ontwikkeling van het Land van Kalk, waarbij de samenwerking van (toeristische) ondernemers wordt ondersteund en gefaciliteerd op grond van het meerjarenplan voor de totale recreatieve ontwikkeling van het gebied.

25

2.1.4 BC Wonen en Herstructurering Speerpunten van Wonen en Herstructurering In het jaarplan van 2021 had de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een vijftal speerpunten geformuleerd: 1. Het verder vormgeven van de aanpak particulier bezit. De aanpak van particulier bezit is al jaren hét speerpunt van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering en is financieel vooral door fondsvorming via de DU Bevolkingsdaling en de Regio Deal mogelijk gemaakt. Op 1 januari 2021 stond de aanpak van 651 particuliere woningen geprogrammeerd via projecten uit de Eerste en Tweede Termijn van de Regio Deal, terwijl in de Regio Deal is afgesproken dat 1.600 particuliere woningen zouden worden aangepakt. In de Voortgangsrapportage Regio Deal 2021 is geconstateerd dat de kwantitatieve doelstelling om 1600 particuliere woningen aan te pakken niet zou wordt gehaald, doordat het beschikbare budget voor het programma wonen en leefbaarheid in 2020 naar beneden is bijgesteld, maar ook door een forse prijsstijging in de woningmarkt en door de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8%). In 2021 is de aanpak particulier bezit verder vormgegeven. Medio oktober 2021 zijn 6 projecten geselecteerd voor een bijdrage uit de Derde Termijn van de Regio Deal. Medio december 2021 is een bijdrage toegekend aan een project in Simpelveld.

Het ministerie van BZK heeft aan de Stadsregio Parkstad Limburg financiële middelen beschikbaar gesteld uit het Volkshuisvestingsfonds voor de aanpak van particuliere woningen in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. De gemeente Heerlen heeft ook een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Heerlen Noord. Dit betekent dat per 31 december 2021 de aanpak van 1.773 particuliere woningen geprogrammeerd is. Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor bredere investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid, in de herontwikkeling van openbare ruimte om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én voor koppelkansen op het gebied van duurzaamheid/circulariteit, gezondheid en klimaatadaptatie. Professionele partijen uit het fysieke domein komen ‘achter de voordeur’ en signaleren knelpunten van andere aard zodat er bijvoorbeeld op een natuurlijke manier meer aandacht ontstaat voor veiligheid; ook bij maatschappelijke partners zoals basisscholen en huisartsen in kwetsbare wijken. Ondertussen zorgt de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8%) sinds 1 januari 2021 nog steeds voor een financiële opgave van circa €4,2 miljoen.

Om ervoor te zorgen dat deze opgave geen negatieve gevolgen heeft voor de Eerste en Tweede Termijnprojecten is een reservering gemaakt in de Regio Deal (€2.052.000) en in de Programmatische Aanpak Particulier Bezit (DU Bevolkingsdaling €171.800). Per 31 december 2021 is tevens de vrijstelling voor de korting op de verhuurderheffing afgelopen, maar op 15 december 2021 is tegelijk in het nieuwe Regeerakkoord bepaald, dat de verhuurderheffing wordt afgeschaft. 2. Het opstellen én indienen van een regionale aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds In het voorjaar 2021 zijn twee aanvragen voorbereid en op 19 mei 2021 voor het Volkshuisvestingsfonds ingediend: één door gemeente Heerlen voor het stedelijke vernieuwingsgebied Heerlen Noord en één door Stadsregio Parkstad Limburg voor deelplannen Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade, Landgraaf, Heerlen Zuid, Simpelveld én op advies van BZK een deelplan voor ‘Regio Deal woningen voor de een compensatie voor de verhoging van de overdrachtsbelasting voor de projecten uit de Regio Deal. Dit laatste onderdeel (€4,339 mio) heeft Parkstad op advies van BZK echter ook weer teruggetrokken uit de aanvraag vanwege interne afwegingen bij BZK. De regionale aanvraag is in nauwe samenwerking met woningcorporaties Krijtland Wonen, HEEMwonen, Weller en Wonen Zuid opgesteld.

De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft ook gereageerd op de consultatie van de conceptversie van de Regeling. In samenwerking met gemeente Heerlen is gelobbyd voor een toekenning op de aanvragen van Heerlen Noord en van Parkstad.

26

In de zomer van ’21 heeft het ministerie van BZK de regionale aanvraag deels toegekend (€36,8 miljoen i.p.v. de gevraagde €42,8 miljoen) en de aanvraag van Heerlen Noord is geheel (€8,2 miljoen) toegekend. De deelplannen Heerlen Noord en Simpelveld zijn helaas afgewezen en het deelplan Regio Deal woningen is zoals gesteld gedurende het proces op advies van BZK teruggetrokken. De benodigde co-financieringsbijdragen van gemeenten zijn in het najaar opgenomen in de gemeentelijke begrotingen. De cofinanciering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering is in mei vastgesteld. 3. Het opstellen van een regionaal aanvalsplan nieuwe woningbouw. Begin 2021 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering besloten om een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw op te stellen. Dit aanvalsplan krijgt steeds meer vorm: enerzijds door initiatieven van onderop, anderzijds door een samenwerking met marktpartijen en woningcorporaties. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft in 2021 op grond van reguliere initiatieven uit de markt in totaal 530 nieuwe woningen aan de programmering toegevoegd. Begin 2021 werd vanuit BZK een bijdrage uit de Woningbouwimpuls aan de gemeente Heerlen toegekend. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft de Heerlense aanvraag ondersteund. 4.

Actualisatie van de Regionale Prestatieafspraken met de 9 corporaties (het ROW) en de huurdersbelangenorganisatie in Parkstad (het ROH). De Regionale Prestatieafspraken zijn geactualiseerd en in de vergadering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering van 3 december 2021 vastgesteld. Door de goede en intensieve samenwerking en de afspraken worden veel resultaten geboekt waarmee de problemen in de woningmarkt worden aangepakt. De regionale samenwerking in Parkstad wordt landelijk gezien is schoolvoorbeeld voor de rest van Nederland. 5. De implementatie van de koerswijziging van het Zuid-Limburgse woonbeleid. In 2021 heeft een duidelijke kanteling van het woonbeleid in Parkstad plaatsgevonden. Dat begon met het vaststellen van de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen’ eind 2020/begin 2021 in alle gemeenteraden. In Q3 van 2021 is in opdracht van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering het regionaal woonbehoefteonderzoek uitgevoerd en is bepaald, dat voortaan niet meer het beheersbaar maken van de gevolgen van krimp primair als uitgangspunt gehanteerd wordt maar is de ambitie uitgesproken om Parkstad als regio positief te profileren met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. In 2021 heeft ook de voorbereiding voor de nieuwe woonvisie plaatsgevonden die in 2022 wordt opgesteld. De koerswijziging zal ook hierin een plek krijgen.

Platform Voor de uitvoering van het regionaal beleid is de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering afhankelijk van andere overheden, woningcorporaties, marktpartijen en andere stakeholders. Daarom is het belangrijk om op regionaal, provinciaal en (inter)nationaal niveau tussen overheden en marktpartijen coalities te smeden, om ervoor te zorgen dat beleid kan worden uitgevoerd. In 2021 hebben daarom – naast de reguliere vergaderingen van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering – uiteenlopende bijeenkomsten of digitale webinars plaatsgevonden. Hieronder een indicatie: • • • •

bestuurlijke visiedagen voor onder meer wethouders en ambtenaren wonen gezamenlijke (digitale) werkdagen en werkgroepen met gemeenten, corporaties en het ROH die maandelijks plaatsvinden in het kader van de Regionale Prestatieafspraken afstemming van de speerpunten en ontwikkelingen in het bestuurlijk overleg van het ROW deelname aan/organiseren van programma’s van (landelijke) webinars, zoals een bijdrage aan de webinar gebiedsgerichte aanpak in het kader van de nationale conferentie Regio Deals in januari 2021, webinar Volkshuisvestingsfonds in februari 2021, een regionaal webinar over de herstructureringsaanpak van de particuliere voorraad in april 2021 en een bijeenkomst over het Volkshuisvestingsfonds tijdens de Dag van de Stad op 1 november 2021

27

•

•

overleg met commerciële marktpartijen, corporaties en het ministerie van BZK in een laboratoriumachtige setting over de herstructurering- en nieuwbouwopgave van Parkstad, hun mogelijke participatie hierin en de verkenning van de Wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarnaast zijn verschillende bijeenkomsten op Zuid-Limburgs niveau georganiseerd vanuit het BO Wonen Zuid-Limburg en het overleg van de voorzitters van de drie subregio’s.

Regionaal Beleid Het regionaal woonbeleid is bepaald in de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en bijbehorende beleidsregel Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021. Op het niveau van de regio Parkstad is de Regionale en Lokale Woonvisie 2017-2021 vigerend. Bij beiden zijn in 2021 grote veranderingen opgetreden. Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en beleidsregel Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021 De Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is sinds 2016 vigerend en betreft een ruimtelijke visie op het wonen in Zuid-Limburg. Eind 2020 is een koerswijziging in het Zuid-Limburgse woonbeleid afgesproken, vervat in een document ‘Bouwen voor behoefte’. In 2021 is de koerswijziging over het Zuid-Limburgse woonbeleid verder vormgegeven. Voor nieuwe woningbouwplannen is de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021’ vastgesteld. Er is op Zuid-Limburgse schaal een onderzoek uitgevoerd door Stec Groep over de aanpak van de particuliere woningvoorraad. Omgevingsvisie Limburg (POVI) en Omgevingsverordening Limburg De Provincie heeft in het najaar van 2021 de POVI vastgesteld. In de POVI is de ruimtelijke visie van de Provincie Limburg op Zuid Limburg geactualiseerd. Onder de POVI hangt ook een nieuwe Omgevingsverordening Limburg. Hierin zijn de kaders geschept om meer maatwerk en flexibiliteit in te bouwen binnen bestaande woningbouwplannen.

Deze is vastgesteld en bevat instructieregels voor nieuwe woningbouw. Deze treedt echter pas in werking bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2023). Regionale Woonvisie Parkstad Limburg 2017 – 2021 en Regionale Prestatieafspraken Parkstad Limburg 2019 - 2024 Eind september heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven om een nieuwe woonvisie voor te bereiden door het opleveren van een aantal bouwstenen (behoefteonderzoek en synopsis) hiervoor in 2021. Er is een opdracht gegeven aan de Stec Groep om de regionale woonbehoefte te actualiseren en er is een opdracht gegeven aan bureau Circusvis om een ‘synopsis’ (inhoudsopgave/koersbepalende vraagstukken) te maken voor de nieuwe Regionale Woonvisie. De vigerende Regionale Woonvisie is uitgangspunt voor de Regionale Prestatieafspraken van Parkstad 2019-2024 tussen de Stadsregio, de gemeenten, de 9 corporaties verenigd in het ROW en huurdersbelangenorganisaties die verenigd zijn in het ROH. De Regionale Prestatieafspraken worden jaarlijks ge-update – zo ook in 2021.

Regionale programmering Regionale Woningmarktprogrammering 2019 – 2022 De Regionale Woningmarktprogrammering is in maart 2019 door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering vastgesteld en in oktober 2020 geactualiseerd. Gedurende elke vergadering van de Bestuurscommissie worden nieuwe woningbouwplannen toegevoegd aan de programmering en daarbij op voorhand getoetst aan de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en de beleidsregel Ruim baan voor goede woningbouwplannen en de mate waarin zowel het bestaand vastgoed als de programmering daarop aansluit. Er wordt sterk ingezet op de ontwikkeling van woningen voor specifieke doelgroepen. In 2021 zijn er door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering in

28

totaal 530 woningen aan de programmering toegevoegd. Er is in 2021 géén nieuwe versie van de regionale woningmarktprogrammering op de website gepubliceerd. Regionale programmatische aanpak Particulier Bezit In 2015 is de bestuursopdracht gegeven om een regionale programmatische aanpak te ontwikkelen voor de aanpak van slecht Particulier Bezit. Van 2015 tot 2017 zijn diverse ingrepen onderzocht om de problemen in de particuliere sector aan te pakken. In 2017-2018 is dit vertaald in de uitvoering van pilots. Begin 2019 is de aanpak van de slechte particuliere voorraad door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering als speerpunt voor de Regio Deal vastgesteld. Binnen de Regio Deal is afgesproken om in totaal 1600 particuliere woningen aan te pakken. Hiervoor is sinds 2020 een Rijksbijdrage van €20 mio beschikbaar. In de Voortgangsrapportage Regio Deal 2021 is geconstateerd dat de kwantitatieve doelstelling om 1600 particuliere woningen aan te pakken niet wordt behaald doordat het beschikbare budget voor het programma wonen en leefbaarheid in 2020 naar beneden is bijgesteld, door de forse prijsstijgingen in de woningmarkt en door de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8%). Op 1 januari 2021 stond de aanpak van 651 particuliere woningen geprogrammeerd via projecten uit de Eerste en Tweede Termijn van de Regio Deal.

In 2021 is de aanpak particulier bezit verder vormgegeven. Medio oktober 2021 zijn 6 projecten voor een bijdrage uit de Derde Termijn van de Regio Deal geselecteerd en Regio Dealmiddelen toegekend. Medio december 2021 is bovendien vanuit de DU Bevolkingsdaling een bijdrage toegekend aan een project voor de aanpak van particuliere woningen in Simpelveld. Het ministerie van BZK heeft aan de Stadsregio Parkstad Limburg financiële middelen beschikbaar gesteld uit het Volkshuisvestingsfonds voor de aanpak van particuliere woningen in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. De gemeente Heerlen heeft ook een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Heerlen Noord. Dit betekent dat per 31 december 2021 de aanpak van 1.773 particuliere woningen geprogrammeerd is. Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte, om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én door koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie, besteedbaar inkomen, veiligheid, onderwijs en zorg in kwetsbare wijken.

Regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw In 2021 is gestart met het opstellen van een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw. Dit aanvalsplan krijgt steeds meer vorm: enerzijds door initiatieven van onderop, anderzijds door een samenwerking met marktpartijen en woningcorporaties. Begin 2021 is een bijdrage uit de Woningbouwimpuls toegekend aan de gemeente Heerlen. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft de Heerlense aanvraag ondersteund. Daarnaast heeft de Bestuurscommissie in 2021 de opdracht gegeven om ook voor andere gebieden binnen Parkstad te onderzoeken of zij voorbereid kunnen worden voor aan WBI-aanvraag. Het regionaal aanvalsplan is ook weer belegd in het Jaarplan 2022. Regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid In maart 2019 heeft het ROW een propositie met 30 projecten gedaan voor de Regio Deal. De bestuurscommissie heeft in afstemming met het ROW besloten deze projectenlijst vast te leggen in een regionale meerjarenprogrammering. Deze is in oktober 2019 vastgesteld als onderdeel van de Regionale Prestatieafspraken en in 2021 geactualiseerd met onder meer projecten uit het Volkshuisvestingsfonds. Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid Limburg (SVWZL) is in 2018 met de Zuid-Limburgse gemeenten een actieprogramma vastgesteld. Op grond van de evaluatie van de SVWZL en de

29

hieruit voortvloeiende acties is in 2021 een concept meerjarenplan opgesteld en als 1 e jaarschijf van het Jaarplan Wonen Zuid Limburg voorbereid. Deze wordt in Q1 2022 in Parkstad behandeld en vanwege de gemeenteraadsverkiezingen pas in juni 2022 bestuurlijk voorgelegd aan het BO Wonen Zuid Limburg.

Monitoring Woonmonitor en WoonAtlas Parkstad In 2021 is de regionale en lokale Woonmonitor 2020 vastgesteld en in 2021 is de Woonatlas – het gezamenlijke monitorings- en sturingssysteem van Parkstad en de corporaties om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering – in werking getreden en verder uitgebouwd. Regionaal woonbehoefteonderzoek Op 30 september 2021 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven aan Stec Groep om het Regionaal woonbehoefteonderzoek als bouwsteen voor de nieuwe regionale woonvisie te actualiseren. In dit onderzoek wordt gewerkt met een tweetal scenario’s: een basisscenario (zoals in het verleden gehanteerd) en een migratiescenario. Het onderzoek wordt verricht op het schaalniveau van de gemeenten. De definitieve resultaten worden in 2022 verwacht. In 2022 wordt het onderzoek ook door vertaald naar de gebieden Heerlen Centrum, Heerlen Noord en Kerkrade Centrum. Middenhuur In 2021 heeft de Stec Groep een onderzoek afgerond naar de behoefte aan woningen in het middenhuursegment in Parkstad. Dit onderzoek is uitgevoerd op het schaalniveau van de negentien ‘woongebieden’ in Parkstad. De resultaten worden sinds 2021 door een werkgroep van Parkstad met corporaties uitgewerkt tot een actieplan.

Wijkenaanpak Sinds 2010 loopt de Wijkenaanpak in Parkstad Limburg, waarbij 5 wijken in Parkstad een fysieke transformatie doormaken. In 2019 is de voortgang van de projecten door de provincie geëvalueerd en zijn enkele projecten herijkt. Verder is samen met de provincie de voortgang jaarlijks gemonitord. Zo ook in 2021 heeft de Bestuurscommissie ingestemd met het opstellen van de eindafrekening van vier van de vijf projecten. Deze eindafrekeningen zijn vastgesteld in de Bestuurscommissie. Van de Brunssum Centrum zijn de middelen van de provincie die niet waren aangewend teruggeboekt. De middelen van Parkstad van deze business case zijn naar de algemene middelen van Parkstad gegaan en het DB van Parkstad heeft aan Brunssum heeft deze middelen vervolgens weer toegekend voor afdekking van tekorten bij de gewijzigde business case voor het zelfde gebied. De restantmiddelen van Parkstad van de business case Hoensbroek stonden nog bij de Bestuurscommissie. De Bestuurscommissie heeft bepaald dat deze middelen worden aangewend voor communicatieve doeleinden over de wijkenaanpak. Voor het vijfde en laatste project heeft het besluit tot eindafrekening in december 2021 plaatsgevonden. Formeel wordt dit in het eerste kwartaal van 2022 vastgesteld. Daarmee is het traject van de Wijkenaanpak afgerond en zijn alle middelen uit het Transformatiefonds aangewend.

Super Circular Estate: Super Local zou in 2020 zijn laatste jaar ingaan. Dit project is meerjarig (3 jaar) met bijdrage van in totaal €100.000,- door het DB vastgesteld, maar bij wonen ondergebracht. Door vertraging bij andere partners in eerdere fasen van het project, konden bepaalde delen van het totale werkpakket niet worden uitgevoerd. De subsidie is echter voor het project behouden door declarabele werkzaamheden van andere partners aan te voeren; e.e.a. binnen de kaders van de regeling UIA. Het onderdeel duurzame mobiliteit is door Parkstad voorbereid conform voorwaarden voorbereid, maar zou vanwege de uitloop bij andere partners niet meer ten uitvoer kunnen worden gebracht. Aangezien alle UIA-projecten vanwege Covid 19 een half jaar uitstel van de Europese Commissie hebben gekregen, is er ruimte ontstaan om aansluiting te vinden bij het project Velocity dat met de middelen van GROS uit de Regio Deal wordt uitgerold. Het project wordt in de eerste helft van 2022

30

formeel afgesloten. De financiële en inhoudelijke verantwoording is in 2021 door Parkstad geleverd aan de gemeente Kerkrade.

Instrumentontwikkeling De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering verkent structureel welke nieuwe ingrepen of samenwerkingsstructuren kunnen helpen bij de transformatieopgave in de woningmarkt. Daarnaast is in 2021 onder projectleiding van gemeente Heerlen een gezamenlijk onderzoek verricht naar sturing op de (verdeling van) de woningvoorraad. In november 2021 heeft de bestuurscommissie bepaald dat in 2022 nog intensiever onderzoek moet worden verricht naar instrumenten en initiatieven om de woningmarkt vlot te trekken (bouwstromen, opkoopbescherming, flexwonen, stadshuwelijken, et cetera). Dit heeft geleid tot een aanvraag voor werkbudget in het kader van het Jaarplan 2022. Wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) Al in 2019 is voorzichtig een begin gemaakt met het verkennen van een mogelijke WOM, een wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarvoor is een bezoek gebracht aan de WOM Den Haag Zuid-West en is een eerste verkennend advies opgehaald bij Stec Groep. In 2020 heeft de Rebel Groep in opdracht van de Bestuurscommissie een verstrekkender advies uitgebracht. De resultaten hiervan zijn in de vergadering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering van 15 juli 2021 gepresenteerd. De Bestuurscommissie heeft bepaald, dat de haalbaarheid van een WOM aan de hand van een beperkt aantal business cases getest moet worden.

Hiervoor is met ondersteuning van Rebel Groep een eerste aanzet gemaakt in samenwerking met een aantal marktpartijen. BZK is hierbij betrokken. Verkenning bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad In de Regio Deal is afgesproken dat het Ministerie van BZK en Stadsregio Parkstad Limburg onderzoek doen naar de mogelijke bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad. In 2021 is de Rebel Groep gestart met een onderzoek en heeft een eerste verkenning opgeleverd. Daarop volgend is onder begeleiding van de Rebel groep gestart met een diepgaandere verkenning. De resultaten van dit onderzoek worden in 2022 verwacht. Businesscasemodellen aanpak particuliere voorraad De businesscase modellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) zijn de basis voor diverse projecten in Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. Op 30 september 2021 is de verordening Stimuleringsregeling Parkstad Limburg (inpondmakelaar) vastgesteld en via de colleges van B&W doorgeleid naar de gemeenteraden. In 2021 is deze verordening door vijf gemeenteraden vastgesteld en bij 1 gemeente in procedure gebracht. In 2022 zal ook de laatste gemeente de verordening in procedure brengen. In 2021 is door een stagiair tevens een advies over ‘Kluswoningen’ opgeleverd.

In het kader van het Volkshuisvestingsfonds is afgesproken dat een financieringsarrangement wordt ontwikkeld om een subsidie én laagrentende lening aan particuliere eigenaren te kunnen verstrekken. Voorzieningenwijzer In 2020 is in het kader van de Regio Deal met de woningcorporaties en gemeenten afgesproken om te starten met de inzet van de VoorzieningenWijzer. In 2021 is er vanwege corona enigszins vertraagd gestart met de implementatie en inzet van de VoorzieningenWijzer. Scholing en afstemming van de licenties per gemeente namen namelijk meer tijd in beslag dan eerst voorzien. De vertraging zat hem vooral in de checks door de privacy-officers en gesprekken over de risico’s die zij zagen. Als resultaat daarvan zijn de licentieovereenkomsten voor gemeenten aangepast. Dat heeft erin geresulteerd dat de daadwerkelijke adviesgesprekken pas later van start zijn gegaan. Daardoor lagen de startmomenten ver uiteen. De gemeente Beekdaelen heeft de licentie op 4 maart ondertekend en de gemeente Heerlen sloot als laatste aan op 29 juli 2021. Inmiddels zijn tot en met

31

31 december 2021 in het totaal 98 adviesgesprekken gevoerd waarbij het gemiddelde voordeel per advies € 601,00 bedroeg. Handreiking Wonen en Zorg In 2021 is de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering opdracht gegeven om samen met RvO/ministerie van VWS te verkennen welke aanpak kan helpen bij het uitrollen van wonen/zorgprojecten. Een ondersteuningsteam van RvO heeft een aanpak (zogenaamde handreiking) voor Parkstad uitgewerkt die in de wijken door de gemeenten, zorgpartijen en corporaties gezamenlijk kan worden toegepast om te bepalen welke zorgvoorzieningen (fysiek in de zin van huisvesting en/of als dienst in termen van zorg) in wijken wenselijk en implementeerbaar zijn. De handreiking is in 2021 opgeleverd. De Bestuurscommissie heeft in december 2021 bepaald, dat de nog beschikbare middelen worden ingezet voor het inhuren van een ondersteuningsteam voor het uitrollen van de handreiking in een aantal pilotwijken. Flexwonen In de Regio Deal is afgesproken dat het thema ‘flexwonen’ zou worden onderzocht. Daarbij is gebruik gemaakt van het traject van de verdichtingsonderzoeken van het Atelier Rijksbouwmeester. In 2021 zijn de resultaten van de verdichtingsonderzoeken in een door Stadsregio Parkstad Limburg, Rijkdienst voor Ondernemend Nederland, Atelier Rijksbouwmeester en het ministerie van BZK georganiseerde webinar gepresenteerd.

In 2021 is het besluit genomen nader onderzoek te verrichten naar de mogelijke inzet van flexwonen bij problemen in de doorstroming in de woningmarkt. Dit onderzoek wordt in 2022 door een stagiair verricht.

Lobby •

• •

•

•

•

•

Er zijn reacties ingediend in de consultatierondes van de Regeling Volkshuisvestingsfonds en de Stimuleringsregeling Ontmoetingsruimten Ouderenhuisvesting en er is een bijdrage geleverd aan het opstellen van de Regeling Volkshuisvestingsfonds. Er is een zienswijze ingediend als onderdeel van de totale zienswijze vanuit Parkstad op de ontwerp Omgevingsverordening van de Provincie Limburg. Vanuit de Bestuurscommissie is een lobby ingezet om de aanvragen Volkshuisvestingsfonds en de aanvraag Woningbouwimpuls te honoreren, door leden van de Tweede Kamer en ambtenaren binnen het ministerie van BZK te informeren over de aanvragen. Er hebben werkbezoeken plaatsgevonden van de demissionair Minister van BZK (mei), de directeur van Platform 31 (juni), de voorzitter van Aedes (juli) en een delegatie van het ministerie van BZK (oktober). Tijdens de Dag van de Stad op 1 november zijn bestuurlijke bijeenkomsten georganiseerd m.b.t. de tafels Toekomstbestendige Woningmarkt en Leefbaarheid & Veiligheid en is een ambtelijke bijeenkomst georganiseerd over het Volkshuisvestingsfonds samen met het Ministerie van BZK, gemeente Breda en Rotterdam Zuid. Er heeft een lobby plaatsgevonden om een oplossing te krijgen voor de negatieve gevolgen van de verhoging van de overdrachtsbelasting per 1 januari 2021.