(042) Programmabegroting 2026-2029

Dit document beschrijft welke instrumenten we kunnen inzetten om op verantwoorde manier sneller deze woningen te kunnen realiseren.

Trends en ontwikkelingen Woningbouw In de komende jaren neemt het aantal huishoudens verder toe. Dit komt bijvoorbeeld door de vorming van meer kleinere huishoudens, een hogere vergrijzingsdruk en migratie. Dat betekent dat Brummen blijvend moet bouwen voor deze ontwikkelingen. De druk op de woningmarkt blijft onverminderd hoog als er niet gebouwd wordt. Voor de periode 2025-2035 is een Woondeal in voorbereiding met de regio Stedendriehoek, de provincie Gelderland en het Rijk. Deze wordt meegenomen in de Omgevingsvisie versie 2.0. In de woondeal 2025-2035 komen afspraken te staan om de druk op de woningmarkt te verlichten. Dit vraagt van Brummen om, naast de lopende projecten, te blijven zoeken naar mogelijke nieuwe locaties. Dit terwijl de beschikbare ruimte beperkt is en er veel opgaven zijn die een beroep doen op die ruimte. Oekraïense ontheemden Wij vangen vanaf medio 2025 135 Oekraïense ontheemden op. Wij voorzien voor 2026 geen uitbreiding van onze opvang capaciteit. De EU-Richtlijn Tijdelijk Bescherming van Oekraïense ontheemden loopt in 2026 af. Het is nog niet duidelijk hoe het landelijke en Europese kader voor de opvang van ontheemden er daarna uit zal zien. Doorstroomlocatie (DSL) Onze afspraak met het Ministerie van Asiel en Migratie voor de bekostiging van de doorstroomlocatie loopt in de loop van 2026 af. Welke voorzieningen er tegen die tijd zijn voor de 30

(tijdelijke) huisvesting van statushouders is afhankelijk van beleid zoals dat nu door het rijk wordt ontwikkeld. Asielzoekerscentrum (AZC) Op 18 september 2025 heeft een raadsmeerderheid een motie aangenomen waarin staat dat: ‘het college vanaf heden geen onomkeerbare stappen of beleidsuitvoering onderneemt ten aanzien van een azc voor 350 asielzoekers, totdat de gemeenteraad een besluit heeft genomen over het initiatiefvoorstel’. Zowel de motie als het initiatiefvoorstel worden bij het “ter perse gaan” van deze begroting bekeken door het college. Zodoende is in deze begroting nog uitgegaan van de baten en lasten die eerder in 2025 geraamd waren voor locatie Michaëlshoeve. Anders hadden we een tekort van € 2,5 miljoen in deze begroting moeten verwerken, een en ander zoals verwoord door wethouder Van de Graaf in de vergadering van 18 september 2025. Wat willen we bereiken? 1. Mogelijkheden creëren voor onze inwoners om binnen de gemeente te blijven wonen.

Wat gaan we doen? 1. Conform de Routekaart Woningbouw tot 2030 1.250 woningen toevoegen aan ons woningbestand. In de Routekaart Woningbouw staan alle stappen beschreven, hier conformeren wij ons aan.

Wanneer zijn we tevreden? 1. Per jaar worden er minimaal 157 woningen bijgebouwd.

Het financieel verloop van het focusgebied Wonen Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029

Focusgebied Wonen Lasten

1.223

1.271

1.318

1.357

Baten

1.029

1.035

1.042

1.048

Totaal Focusgebied Wonen

-194

-236

-275

-309

Saldo incl. bestemmingen

-194

-236

-275

-309

Financiële ontwikkelingen Focusgebied Wonen Kostendekkendheid bouwleges Bouwleges mogen maximaal kostendekkend zijn. We zijn aan het onderzoeken of de tarieven nog in lijn zijn met de kosten. Ook kunnen er keuzes gemaakt worden op welke wijze bouwleges worden verhaald. Hiervoor komen we in een later stadium terug. Namelijk bij het vaststellen van de tarievennota en legesverordening. Voor de langere termijn blijven er onzekerheden. Dit komt door de doorwerking van de Omgevingswet en de gevolgen van wet- en regelgeving over stikstof. Opvang bijzondere doelgroepen Voor de verschillende opvanglocaties voor bijzondere doelgroepen maken we kosten. Hier staan rijksbijdragen tegenover. De doorstroomlocatie geldt voor de periode 1 juni 2024 tot 11 juni 2026. Hierna stopt de doorstroomlocatie. Bouwgrond De geraamde kosten worden doorberekend aan de actieve bouwcomplexen. Dus financieel neutraal voor de begroting. 31

Basistaken Fysieke leefomgeving Portefeuillehouders S. van de Graaf P. Inberg Y. Cegerek

Uitgangspunten coalitieakkoord Openbare ruimte De openbare ruimte is een visitekaartje van onze gemeente. We willen de openbare ruimte zo inrichten en onderhouden dat deze uitnodigt tot wandelen, fietsen, sporten en ontmoeten voor iedereen met en zonder beperking. Absolute prioriteit heeft de bereikbaarheid voor wandelaars en fietsers van winkels, scholen en maatschappelijke voorzieningen. De inrichting en het onderhouden van het openbaar groen is belangrijk om de negatieve effecten van klimaatverandering te verminderen. Beheer van de openbare ruimte vinden we een kerntaak van onze gemeente. De regie daarop houden we in eigen beheer. Ook zetten we in op een resultaatgerichte uitvoering. We sluiten daarbij kleinschalige particuliere initiatieven om het beheer over te nemen niet uit. Mobiliteit Een goede inrichting en goed onderhoud van onze infrastructuur draagt bij aan allerlei doelstellingen zoals veiligheid, klimaatbeleid en gezondheid. Voor het verkeer in en rondom Eerbeek is in samenwerking met de provincie en de buurgemeenten Apeldoorn en Rheden een verkeersplan opgesteld. Daarnaast is in 2024 het gemeentelijk Programma Mobiliteit 2050 vastgesteld. Dit plan bevat beleidskaders voor onder andere verkeersstructuur, verkeersveiligheid, openbaar vervoer en parkeren. Toerisme en recreatie en economische zaken We streven naar balans tussen economische en leefbaarheidsbelangen.

We ontwikkelen de spoorzone van Eerbeek als een toegangspoort naar de Veluwe. Dit draagt bij aan werkgelegenheid door een impuls voor toerisme en recreatie. In Brummen stimuleren we verblijfsrecreatie voor meer dynamiek en economisch draagvlak.

Trends en ontwikkelingen Openbaar Groen Bij het beheer van de openbare ruimte werken we verder aan de verbetering van de biodiversiteit en aan onze klimaatopgaven. Dit zoals opgenomen in de programma’s “Water en Riolering” en “Groen”. Plantsoenen worden heringericht met planten die een meerwaarde hebben voor de biodiversiteit en daarnaast klimaatbestendig zijn. Regenwater wordt opgevangen in plantsoenen terwijl onze inwoners gestimuleerd worden het regenwater van hun dak te laten infiltreren in hun tuin. Door de aanplant van bomen in zowel de kernen als het buitengebied zorgen we voor meer schaduw als schuilgelegenheid voor vogels en dieren. De bermen en watergangen in het buitengebied werken we aan ecologisch bermbeheer. Om een besparing te realiseren wordt dit getemporiseerd doorgevoerd. Door verschralingsbeheer, met maaien en afvoeren van de vegetatie, worden soortenrijke bermen en soorten nagestreefd. Aangepaste wetgeving maakt dat alleen uitzichthoeken voor het verkeer en de eerste meter naast de verharding geklepeld mag worden. De ontwikkeling van de vegetatie monitoren we met behulp van vrijwilligers.

32

Om de biodiversiteit in onze gemeente te verbeteren is in 2025 een biodiversiteitsplan opgesteld. Dit in nauwe samenwerking met lokale partners. Het plan wordt begin 2026 ter besluitvorming aangeboden. Het document maakt de aanwezige biodiversiteit in de gemeente inzichtelijk en brengt de kansen in beeld om de biodiversiteit te verbeteren en versterken. Aan het biodiversiteitsplan is een uitvoeringsprogramma gekoppeld. De grote hoeveelheid gevallen neerslag in 2023/2024 bracht gebreken in het afwateringssysteem in het buitengebied aan het licht. Aan de andere kant eisen lange perioden van droogte en hitte hun tol bij de aanwezige natuurwaarden. Daar waar voor droge perioden het regenwater zo lang mogelijk in het gebied moet blijven, moeten we in natte perioden juist een te veel aan water snel kunnen afvoeren. Samen met het Waterschap en de Provincie zoeken we naar een herijking van het watersysteem en de benodigde werkzaamheden aan watergangen. In park 't Goor is de aanwezige vijver dicht geslibd. Hierdoor is de waterkwaliteit slecht. In warme en droge zomers is er te weinig water om de aanwezige vissen te laten overleven. Gezien de ligging van de vijver in een omgeving met veel natuurwaarden is een maatwerkoplossing noodzakelijk om de natuurwaarden te behouden. Door de vijver uit te baggeren en het slib af te voeren wordt de situatie weer beheersbaar.

Soortenmanagementplan (SMP) Om bouw- en isolatieactiviteiten aan gebouwen in de kernen van Brummen en Eerbeek eenvoudiger te kunnen laten verlopen heeft de gemeente een SMP voor deze kernen laten opstellen. Met een goedgekeurd SMP hoeven (ver-)bouwende partijen niet zelf ecologisch onderzoek te doen naar 'gebouw bewonende beschermde dieren'. En dus ook niet voor elke activiteit een ontheffing op de natuurwetgeving aan te vragen. Onder de vlag van het SMP kunnen deze activiteiten veelal vergund worden . Het SMP voorziet namelijk in duurzaam behoud van de aanwezige beschermende soorten. Het SMP is in 2025 ter goedkeuring aangeboden aan de provincie. Op basis van de door de provincie te verlenen ontheffing voor de natuurwetgeving kunnen wij bouwactiviteiten eenvoudiger verlenen. Ter compensatie worden (extra) verblijfplaatsen ingericht voor de soorten die in het SMP opgenomen zijn. Begraafplaatsen De begraafplaatsen zijn herdenkingsparken waar met respect voor de overledenen en hun nabestaanden gewerkt wordt. Door elektrische maaimachines te gebruiken, blijft de begraafplaats nog rustiger. Zo'n serene omgeving maakt de begraafplaats ook een geschikte verblijfplaats voor plant en dier. Met gerichte aanplant van bomen en struiken en meer ecologisch beheer kan een mooie combinatie gemaakt worden van representativiteit en biodiversiteit.

Wegbeheer De gemeentelijke wegen worden op een basisniveau onderhouden volgens het in 2025 vastgestelde Wegenbeheerplan. Onderhoud vindt plaats op basis van de uitgangspunten uit dit plan én op basis van een tweejaarlijkse inspectie. Op grond van de uitkomsten van de inspectie worden onderhoudsmaatregelen ingepland. Bij de uitvoer van de onderhoudswerkzaamheden kijken we of wensen vanuit de programma’s Mobiliteit, Groen of Water en Riolering in de uitvoering gecombineerd en gerealiseerd kunnen worden. Grootschalige herinrichtingen pakken we op vanuit de prioriteiten in het uitvoeringsplan Mobiliteit. De herinrichting van de Zutphensestraat (binnen de bebouwde kom) start als eerste grootschalige herinrichting in 2026. Herinrichting van de Loenenseweg is voorzien in 2027.

33

Uitvoering visie Mobiliteit Op basis van de in 2024 vastgestelde Visie Mobiliteit 2050 is een uitvoeringsplan opgesteld. De eerste maatregelen uit dit uitvoeringsplan zijn in 2025 uitgevoerd. Waar mogelijk worden verdere maatregelen opgepakt in combinatie met wegwerkzaamheden. Grootschalige activiteiten wachten op extra financiering. Wij zetten in op behoud van de veerpont Brummen-Bronckhorst. Dit doen we door waar mogelijk het proces tot overname te ondersteunen. Denk hierbij aan gesprekken met investeerders en subsidieverstrekkers. Rioolbeheer In de komende jaren wordt verder gewerkt aan de uitvoering van het programma Water en Riolering 2023-2027. Vervanging van de riolering van de Loenenseweg en het saneren van de riooloverstort bij Empe zijn daarbij grote projecten. Deze vragen veel voorbereiding. Er is echter sprake van lange wachttijden voor het verleggen van kabels en leidingen door nutsbedrijven. Dit zijn werkzaamheden die voorafgaand aan de rioolwerkzaamheden uitgevoerd moeten worden. De wachttijden vertragen de uitvoering van onze rioolprojecten op dit moment aanzienlijk. In 2027 starten we met het opstellen van een nieuw programma Water & Riolering. Openbare verlichting In 2024 is het onderhoud van de openbare verlichting in samenwerking met enkele andere gemeenten voor meerdere jaren openbaar aanbesteed.

Onderdeel van de werkzaamheden was in 2025 de vervanging van traditionele verlichting door Ledlampen. Begin 2026 is het hele verlichtingsbestand hiermee verduurzaamd en besparen we op de energiekosten. In 2025 is een nieuw beleids- en beheerplan opgesteld met onder andere uitgangspunten voor het toepassen van een dimregiem op de verlichting. Hiermee willen we nog meer energie besparen. Uitrol hiervan vindt vanaf 2026 plaats. Grondstoffenplan Het oude Grondstoffenplan liep in 2025 af. Het beoogde doel om eind 2025 nog maximaal 80 kilogram restafval per inwoner in te zamelen is niet behaald. Eind 2025 is een nieuw grondstoffenplan opgesteld. Dit plan bevat nieuwe ambities en maatregelen om te komen tot minder restafval en meer hergebruik van grondstoffen. Toerisme en recreatie Onze gemeente is onderdeel van één van de populairste vakantiebestemmingen van Nederland: de Veluwe. Toerisme en recreatie zien we niet meer als een doel op zich maar als een middel om een bijdrage te leveren aan lokale opgaven zoals leefbaarheid, behoud van erfgoed en de landbouwtransitie. Een goed en strategisch ontwikkelde toeristische sector is hierbij essentieel. Daarom zetten we in op aanbodontwikkeling, verbinden we toerisme aan lokale opgaven, positioneren we in de communicatie de gemeente als uniek onderdeel van de Veluwe en zoeken we lokale en regionale samenwerking.

Zo kan toerisme bijvoorbeeld een integrale bijdrage leveren aan doelstellingen van het coalitieakkoord als versterken van dorps- en gemeenschapshuizen voor sociale cohesie, economische belangen en cultuur. Het huidige toeristisch beleid loopt na 2026 af. Daarom werken we samen met de raad en de sector in 2026 aan nieuw beleid. Economie Economie en ondernemerschap spelen een centrale rol in de vitaliteit van onze samenleving. Ten eerste dragen ze bij aan werkgelegenheid en inkomen. Daarnaast dragen ondernemers substantieel bij aan het voorzieningenniveau en het behalen van maatschappelijke doelstellingen. Het ondernemersklimaat staat tegelijkertijd onder druk.

34

In 2025 is het voor het eerst een gemeentelijke visie op economisch beleid vastgesteld. Deze visie bevat ook een uitvoeringsprogramma. De komende jaren geven we hier uitvoering aan. Wat willen we bereiken? 1. Een goed onderhouden, bereikbare en klimaatbestendige openbare ruimte.

Wat gaan we doen? 1. We vormen versleten plantsoenvakken om naar biodiverse en klimaatbestendige groenvoorzieningen.

Wat willen we bereiken? 2. Een infrastructuur die bijdraagt aan doelstellingen op het gebied van veiligheid, klimaatbeleid en gezondheid.

Wat gaan we doen? 2. Veilige fietsverbindingen realiseren van Eerbeek naar Zutphen, Dieren en Apeldoorn en verbetering en uitbreiding van het aantal fiets- en wandelroutes.

Wat willen we bereiken? 3. Verhogen van het aantal overnachtingen, stimuleren van werkgelegenheid, verhogen van de gemiddelde bestedingen in de toeristische sector door aanbodontwikkeling en verbinden van toerisme om een bijdrage te leveren aan lokale opgaven.

Wat gaan we doen? 3. Inzetten op publiek-private en samenwerking om recreatief aanbod te ontwikkelen.

Wat willen we bereiken? 4. Versterken van de lokale economie en het ondernemersklimaat aan de hand van het programma economie gemeente Brummen 2030 met bijbehorende uitvoeringsagenda.

Wat gaan we doen? 4. We werken samen met ondernemers aan betere ruimteverdeling, aantrekkelijker winkelcentra en toegang tot Rijks- en provinciale stimuleringsregelingen voor opkomende sectoren.

Wanneer zijn we tevreden? 1. Eind 2026 hebben we de projecten uit het programma Groen gerealiseerd met de aanplant van minimaal 554 extra laan- of straatbomen en de realisatie van 6700 m2 bloemrijke graslanden. 2. We in 2026 zijn gestart met de herinrichting van de Zutphensestraat. 3a. In het eerste kwartaal van 2026 brengen we het Ontwikkelkader Toerisme actief onder de aandacht via drie kanalen. 3b. We benutten 2026 om met de sector nieuw toeristisch beleid te maken, dat eind 2026 in bestuurlijke besluitvorming wordt gebracht. 3c. We leveren in 2026 ten minste twee thematische audioroutes op waarbij kenmerkende Brummense verhalen beter kunnen worden beleefd. 4a. Begin 2026 hebben we het uitvoeringsprogramma economie gemeente Brummen SMART gemaakt. 4b. Aan het einde van het tweede kwartaal van 2026 hebben we door middel van een rapport inzichtelijk gemaakt of we de bestaande ruimte op bedrijventerreinen beter kunnen benutten en welke vervolgacties nodig zijn. 35

4c. We zetten in 2026 twee georganiseerde samenwerkingsvormen op tussen ondernemers in de gemeente Brummen.

Het financieel verloop van de basistaken Fysieke leefomgeving Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029

Basistaken fysieke leefomgeving Lasten

12.969

13.477

13.964

14.527

Baten

7.167

7.129

6.518

6.524

2

0

0

0

Stortingen Onttrekkingen

249

250

250

250

Totaal Basistaken fysieke leefomgeving

-5.555

-6.098

-7.196

-7.753

Saldo incl. bestemmingen

-5.555

-6.098

-7.196

-7.753

Financiële ontwikkelingen Basistaken Fysieke Leefomgeving Gemeentelijk vastgoed en gronden Wij hebben nog panden in bezit die geen toegevoegde waarde hebben voor de uitvoering van gemeentelijke taken. We stellen voor om deze panden te verkopen. We ramen hiervoor een opbrengst in 2026 van € 200.000. Verder vindt de financiële afhandeling plaats van een grenscorrectie met de gemeente Rheden. Dit levert in 2026 een incidentele opbrengst op van € 122.000. Openbare ruimte Het jaarlijkse investeringsbudget 'vervanging/rehabilitatie wegen', voor de periode van 2022 tot en met 2032, voorziet in een budget van € 2,5 miljoen per jaar. Dit biedt vanuit verkeerskundig oogpunt een gunstig perspectief om, in bepaalde projecten en waar mogelijk, (financieel) mee te liften en te voorzien in (meer) passende weginrichtingen. In het op te stellen uitvoeringsprogramma, dat in samenspraak met ‘beheer en onderhoud wegen’ wordt opgesteld, vindt afstemming plaats over de inzet van dit budget. De kapitaallasten vanuit de investeringen voor rehabilitatie Wegen zijn meer gefaseerd in deze begroting opgenomen. Dit leidt voor de jaren 2026 en 2027 tot lagere lasten. In 2029 lopen de kapitaallasten weer wat op. Deze worden echter deels gedekt uit de investeringsruimte vanuit focusgebied Ruimte voor Eerbeek.

(zie bij onderdeel Financiële positie het overzicht van meerjarige investeringen) Bij de berekening van de kosten voor riolering is uitgegaan van de bedragen zoals opgenomen in het Programma Water en Riolering, vastgesteld in december 2022. Dit inclusief de te nemen klimaatmaatregelen én inclusief het project Drinkbare IJssel. Verder is rekening gehouden met het lagere waterverbruik in voorgaande jaren. Vooral de lagere inkomsten vanuit de rioolheffing zorgt ervoor dat de heffing in 2026 met 14% moet stijgen. In 2023 is het Programma Groen door de raad vastgesteld. Naast de toegenomen kosten voor inflatie wordt vanaf 2026 rekening gehouden met areaaluitbreiding van Lombok-Zuid. In het budget voor het groenonderhoud van de begraafplaatsen is conform de Perspectiefnota rekening gehouden hogere kosten door met elektrische maaimachines te werken. Circulariteit en afval De kosten van Circulus voor het inzamelen en verwerken van het afval stijgen voor het jaar 2026 met 36

4,83%. Deze index wordt onder andere veroorzaakt door de ontwikkeling van het kostenniveau 'binnenlands wegvervoer'. Rekening houdend met deze genoemde kostenstijging, de eigen overige kosten en opbrengsten vanuit Nedvang en rekening houdend met de beschikbare voorziening afvalstoffenheffing, moet het tarief voor het jaar 2026 met 7,5% stijgen.

Beleidsindicatoren BBV nr.

Benaming

Lokaal Banen in recreatie en toerisme

14

16

33

34

35

36

37

38

39

Functiemenging

Vestigingen (van bedrijven)

Omvang huishoudelijk restafval

Hernieuwbare elektriciteit

Gemiddelde WOZ Waarde

Nieuw gebouwde woningen

Demografische druk

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Toelichting

Jaar Waarde Brummen

%

2020

8,0%

6,1% LISA/CBS

2021

7,1%

5,8%

2022

7,7%

6,4%

2023

7,8%

6,7%

2020

46,3

53,2 LISA

2021

46,2

53,3

2022

46,2

53,8

2023

46,4

54,2

2020

143,0

157,8 LISA

2021

146,8

164,5

2022

152,6

173,3

2023

159,9

181,8

2020

106

171 CBS

2021

103

164

2022

99

153

%

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar

Kg/inwoner

Waarde Nederland

Bron

2023

98

2019

3,4%

16,8% Klimaatmonitor RWS

2020

5,6%

22,1%

2021

11,9%

24,9%

2022

21,8%

32,5%

2022

€ 310

€ 317 CBS

2023

€ 370

€ 368

2024

€ 381

€ 379

2025

€ 391

€ 398

2021

14,2

2022

14,9

8,9 Basisregistratie 9,3 adressen en gebouwen

2023

15,3

9,1

2024

6,8

8,4

Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 2022 65 jaar of ouder per 100 personen van 20 2023 tot 65 jaar. 2024

81,3%

70,3% CBS

82,3%

70,3%

82,4%

70,4%

2025

83,5%

70,7%

2022

€ 829

€ 823 COELO

2023

€ 978

€ 860

2024

€ 1.019

€ 911

2025

€ 1.009

€ 957

2022

€ 1.056

€ 905 COELO

2023

€ 1.149

€ 942

2024

€ 1.221

€ 994

2025

€ 1.159

€ 1.050

%

x € 1.000

Aantal per 1.000 woningen

In Euro’s

In Euro’s

37

148

Programma 3 Sociale leefomgeving Introductie Dit programma gaat over het focusgebied: •

Sociaal domein

Dit programma gaat over de basistaak: •

Vitale Samenleving

Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029

Lasten Incidenteel

1.670

221

37

18

Structureel

38.397

39.848

40.824

42.150

Totaal Lasten

40.067

40.069

40.861

42.168

Baten Incidenteel

1.557

18

18

18

Structureel

7.618

7.756

8.057

8.095

Totaal Baten

9.174

7.774

8.075

8.113

-30.892

-32.295

-32.786

-34.055

Mutaties reserves

1.389

300

300

300

Totaal Stortingen

1.389

300

300

300

Mutaties reserves

1.228

264

162

69

Totaal Onttrekkingen

1.228

264

162

69

Saldo excl. bestemmingen Stortingen

Onttrekkingen

Bestemmingen per saldo

-161

-36

-138

-231

Saldo incl. bestemmingen

-31.054

-32.331

-32.924

-34.285

38

Focusgebied Sociaal domein Portefeuillehouders G.I. Timmer Y. Cegerek

Uitgangspunten coalitieakkoord Als gemeente zorgen we voor passende zorg en ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben. Dat kunnen we alleen waarmaken als we zorgvuldig omgaan met aanvragen voor ondersteuning. We zijn ons ervan bewust dat door de krimp op de arbeidsmarkt er een extra opgave komt om zekerheid van het bieden van zorg te waarborgen. Als iemand er zelf én met hulp van de omgeving niet uitkomt, dan is er een vangnet. Dit betekent dat we een goede balans nodig hebben tussen heldere en duidelijke richtlijnen enerzijds en de menselijke maat anderzijds. Onder andere bij de Participatiewet zorgen we dat het beleid en de uitvoeringsregels voldoende ruimte laat aan medewerkers om in de uitvoering de menselijke maat te kunnen hanteren. Preventie en laagdrempelige zorg - door middel van een aanbod van algemene en voorliggende voorzieningen zonder een beschikking van de gemeente - is een noodzakelijke belangrijke opgave in de transformatie van de zorg in onze gemeente. We streven naar tijdiger en effectiever signaleren en naar een algemener en laagdrempeliger aanbod. Daarom zoeken we samenwerking in de regio. Dit in lijn met spoor vier van het ontwikkelplan Bestuurskracht. Vangnet en voorkómen zijn geen nieuwe uitgangspunten. Het onderzoeksrapport ‘Naar een evenwichtig sociaal domein’ uit 2020 bevat goede bouwstenen om een evenwichtig beleid te voeren.

Beleid met de juiste zorg en ondersteuning en een beheersbare kostenstijging. Deze koers zetten we door in de komende jaren. Een solide en sociaal vangnet met onder andere goed toegankelijke minimaregelingen is aanwezig. Daar hoort ook een effectieve integrale schuldhulpverlening en armoedebestrijding bij. We zien veel samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen. Denk aan huiswerkbegeleiding van jongeren combineren met sporten, het leren omgaan met geld, gezonde voeding én met samenwerken en inzetten voor anderen. Maar ook het samen optrekken van onderwijs, sportverenigingen en Stichting Welzijn Brummen in het aanbod. En de samenwerking met inwoners bij de energietransitie, de inrichting van hun straat of de integratie van nieuwkomers. Kortom, we stimuleren dat samenleven wordt versterkt door buurtwerk en een gebiedsgerichte aanpak. In dit licht streven we bij de decentralisatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis met een passende lokale structuur van voorzieningen en ondersteuning.

Trends en ontwikkelingen Integrale kadernota sociaal domein met een visie op de sociale basis De integrale kadernota Sociaal Domein met een visie op de sociale basis wordt uitgewerkt naar een uitvoeringsagenda. Dit gebeurt in samenhang met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA). Het AZWA is het akkoord dat het Integraal Zorg Akkoord (IZA) vervangt. Dit akkoord is in september 2025 door de onderhandelaars uit de verschillende branches, waaronder de VNG, ondertekend. Doel van de uitvoeringsagenda is het versterken van de sociale basis en het creëren van een lokale preventie infrastructuur. De waarden en uitgangspunten in de integrale kadernota Sociaal Domein met een visie op de sociale basis zijn leidend in alles wat we in 2026 gaan doen en willen bereiken.

39

Hervormingsagenda Jeugd a) Herijking van de Jeugdwet en transformatie In het Implementatieplan Hervormingsagenda 2023-2028 van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is opgenomen dat de Jeugdwet wordt herijkt. De lichte vormen van ondersteuning en opvoedondersteuning gaan uit de Jeugdwet verdwijnen. Hoe dit er precies uit gaat zien is nog niet bekend. Vooruitlopend op de aangekondigde herijking van de Jeugdwet starten we een traject met de gemeenteraad om de reikwijdte van de plicht tot het leveren van jeugdhulp te bepalen. In aanloop naar de wijziging van de Jeugdwet werkt onze gemeente sinds 2025 aan een plan om te komen tot deze transformatie. De Galangroep ondersteunt ons hierbij. In 2025 is verkend en uitgewerkt op welke wijze de lichte ambulante hulpverlening vorm krijgt in de algemene en preventieve voorliggende voorzieningen in onze gemeente. In 2026 en de jaren daarna ligt onze focus op de doorontwikkeling van deze transformatie én de bijbehorende voorzieningen en werkwijzen. b) De context van het gezin centraal Een andere belangrijke opdracht in de hervormingsagenda is om de context van het gezin centraal te stellen in de uitvoering. In de huidige aanpak kijken we te veel alleen naar de jeugdige. Terwijl de problematiek vaak een oplossing in het gehele gezin vraagt.

Binnen het project lichte ambulante hulpverlening geven we invulling aan deze opdracht uit de hervormingsagenda. Belangrijk hierbij is om Jeugdhulp steviger te verbinden met aanpalende domeinen zoals het onderwijs, de volwassenen geestelijke gezondheidszorg en Werk & Inkomen voor de bestaanszekerheid van inwoners. c) Stevige Lokale Teams We werken aan een sterk lokaal team. Dit doen we aan de hand van de richtlijnen “Stevige Lokale Teams" van de VNG. We werken hierin met de VNG samen en zij ondersteunen ons. Op basis van een analyse die samen met de VNG is opgesteld, gaan we verbeteringen doorvoeren en versterkingen aanbrengen. Hierbij betrekken we het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en de leidraad Werken aan Veiligheid. Het toekomstscenario geeft voor de lange termijn richting aan een fundamentele stelselwijziging. Gemeenten krijgen hierbij meer regie, hulp wordt eenvoudiger, sneller en gezinsgerichter georganiseerd. De leidraad biedt concrete handvatten voor het dagelijks handelen voor professionals om nu al beter samen te werken in complexe gezinssituaties. d) Essentiele functies De Hervormingsagenda Jeugd gaat uit van een sluitend aanbod van essentiële functies. Deze zorg kopen we vanaf januari 2025 bovenregionaal in.

De opdracht “Essentiële functies” vraagt om samenwerking tussen aanbieders uit de sectoren Jeugd & Opvoedhulp, mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB), geestelijke gezondheidszorg voor de jeugd, Verslavingszorg en Forensische zorg. Regionaal zij we twee diensten gestart die we in 2026 verder ontwikkelen. Te weten: • Mobiele brigade: de “voordeur” voor de essentiële functies. Dit is een team dat actief naar jongeren toe gaat om de benodigde zorg te verlenen. Het brengt letterlijk de zorg naar jongeren toe i.p.v. dat jongeren naar de zorg toe moeten. Dit team heeft voldoende capaciteit om hands-on, met het netwerk, te werken aan oplossingen. Dit kan in de vorm van kortdurende interventies/directe ondersteuning. • Integrale hoog specialistische zorg. Dit is een integraal “totaalpakket” van zorg met verblijf voor de kinderen die in aanmerking komen voor de essentiële functies. Participatiewet in Balans Nadat de aangekondigde wet meerdere keren is uitgesteld, is het streven van het Rijk dat de 40

Participatiewet in Balans op 1 januari 2026 in werking treedt. Deze wet heeft tot doel om evenwicht te brengen tussen de drie kernelementen van de Participatiewet: bestaanszekerheid, participatie en handhaving. Uitgangspunt om tot dit evenwicht te komen is het centraal stellen van de mens en uitgaan van vertrouwen. Lokaal en in de subregio Apeldoorn, werken we met andere gemeenten samen aan de voorbereiding op deze wetswijzing. We zorgen er dus voor dat we gereed zijn om de wet uit te voeren. Omdat de Participatiewet in Balans veel impact heeft op de lokale uitvoering vraagt de invoering van de wet in 2026 de nodige aandacht en inzet. Dit gaat met name om scholing en training van de medewerkers in de uitvoering. Ook vraagt invoering goede en zorgvuldige communicatie richting inwoners en maatschappelijke partners. Jaarlijks presenteren we de “monitor uitvoering WerkFit Brummen” aan de gemeenteraad. Integrale armoedebestrijding en minimaregelingen In 2025 is de integrale armoedenota en de routekaart voor een vernieuwd pakket minimaregelingen vastgesteld. De implementatie en uitvoering van het beleid vindt plaats. De drie nieuwe regelingen die in 2025 gestart zijn worden verder ingevoegd. Het gaat om de fietsregeling, het Jeugdfonds Sport en Cultuur en het babystartpakket. Op 1 januari 2026 start de regeling collectieve zorgverzekering.

Dit vraagt inzet om inwoners in 2026 goed over deze nieuwe regeling te informeren. Ook werken we aan de invoering van een pas om mee te kunnen doen aan activiteiten en om erop uit te kunnen gaan. Deze pas kan in 2027 gebruikt worden. We gaan door met het uitvoeren van het communicatieplan waarmee we in 2025 zijn gestart. Ook werken we aan de aangekondigde wijzigingen in de uitvoering schuldhulpverlening en maatregelen vanuit het Rijk om de schuldhulpverlening en armoedebestrijding sneller, beter en effectiever te laten werken. Dit om problematische schulden meer te gaan voorkomen. Inburgering Wij willen dat nieuwkomers in onze gemeente zich welkom voelen. We zorgen ervoor dat nieuwkomers tijdig een Persoonlijke Inburgering Plan hebben. Ook faciliteren wij dat zij de Nederlandse taal kunnen leren, meedoen én integreren in de lokale samenleving. We stimuleren komende jaren het meer betaald gaan werken van nieuwkomers. Zowel lokaal als regionaal zetten we hierop in. Dat doen we in samenwerking met het Werkcentrum Stedendriehoek Veluwe. Wat willen we bereiken? 1. Een deel van de volwassen inwoners die eerder individuele begeleiding kregen, worden nu geholpen in het voorliggend veld.

Wat gaan we doen? 1. We zetten in op preventie via algemene voorzieningen die bijdragen aan zelfstandigheid en voorkomen dat problemen van inwoners groter worden.

41

Wat willen we bereiken? 2. We geven uitvoering aan de Hervormingsagenda Jeugd.

Wat gaan we doen? 2a. Medio 2026 is de jeugdhulpondersteuning als (groepsgerichte) vrij toegankelijke voorziening voor inwoners laagdrempelig en dichtbij beschikbaar. 2b. We maken een plan van aanpak om te gaan voldoen aan alle kenmerken sociaal wijkteam zoals die zijn bepaald in het convenant ‘stevige lokale teams’, waarin het Toekomstscenario Kind -en Gezinsbescherming wordt meegenomen.

Wat willen we bereiken? 3. Nieuwkomers zijn welkom, worden op tijd aangemeld voor inburgeringstrajecten, spreken de Nederlandse taal, zijn ingeburgerd, doen mee, zijn zelfredzaam en werken naar vermogen.

Wat gaan we doen? 3. We voeren het plan van aanpak Inburgering uit zodat inburgeraars kunnen integreren binnen de samenleving en de arbeidsmarkt.

Wat willen we bereiken? 4. Vermindering en voorkomen van problematische schulden en armoede.

Wat gaan we doen? 4. De uitvoering van de integrale armoedenota & de routekaart vernieuwd pakket minimaregelingen continueren we. We zetten in op vroegsignalering waardoor problematische schulden kunnen worden voorkomen.

Wat willen we bereiken? 5. Meer inwoners die in aanmerking komen voor gemeentelijke inkomensondersteuning en minimaregeling maken gebruik van deze ondersteuning en regelingen.

Wat gaan we doen? 5. De implementatie van de integrale armoedenota & de routekaart voor een vernieuwd pakket minimaregelingen wordt gecontinueerd. In de uitvoering werken we aan de maatregelen die bijdragen aan dat meer inwoners gebruik maken van de regelingen.

Wanneer zijn we tevreden? 1a. Eind 2026 is een daling van 3% van de WMO 'maatwerkvoorziening begeleiding individueel' gerealiseerd. 1b. In het cliëntervaringsonderzoek 2027 (over het uitvoeringsjaar 2026) geven inwoners aan positief te zijn over het (nieuwe) aanbod van algemene voorzieningen. Dit met de score van een 7. 2a. Eind 2026 is (lichte) ambulante jeugdhulp en opvoed- en opgroeiondersteuning beschikbaar als (groepsgerichte) vrij toegankelijke voorziening. In 2027 blijkt uit onderzoek dat jeugdigen en hun ouders tevreden zijn over het nieuw te vormen aanbod van algemene voorzieningen door op dit onderdeel een 8 te scoren. 2b. Het plan van aanpak ‘stevige lokale teams’ is in samenwerking met de VNG ontwikkeld en in het eerste kwartaal 2026 vastgesteld. 2c. Als uit de monitorgegevens blijkt dat er voldoende plekken integrale hoog specialistische zorg beschikbaar zijn voor de meest kwetsbare kinderen zodat er geen kinderen op de wachtlijst staan.

42

3a. Inburgeraars zijn tevreden over het inburgeringsaanbod en geven het een cijfer 7. De tevredenheid wordt gemeten door het afnemen van interviews door samenwerkingspartners betrokken bij inburgeringstrajecten. 3b. Er zijn geen wachtlijsten voor start inburgering. 3c. Het Persoonlijk plan Inburgering en Participatie wordt binnen 10 weken termijn afgerond met een beschikking. 4. 100% van de meldingen van betalingsachterstanden door verhuurders van woningen, drinkwaterbedrijven, energieleveranciers en zorgverzekeraars, worden actief door Team voor Elkaar opgepakt. 5. Wanneer inwoners uit de doelgroep minimaregeling bij een enquête eind 2026 aangegeven dat ze de vereenvoudigde aanvraagprocedure inkomensondersteuning, minimaregelingen en de communicatie vanuit de gemeente hierover beoordelen met het cijfer 7.

Het financieel verloop van het focusgebied sociaal domein Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029

Focusgebied sociaal domein Lasten

32.008

32.298

32.836

34.064

Baten

7.506

6.530

6.806

6.820

Stortingen

1.089

0

0

0

Onttrekkingen

1.139

175

75

0

Totaal Focusgebied sociaal domein

-24.453

-25.593

-25.956

-27.244

Saldo incl. bestemmingen

-24.453

-25.593

-25.956

-27.244

Financiële ontwikkelingen focusgebied Sociaal Domein In de Perspectiefnota 2026-2029 zijn diverse ontwikkelingen opgenomen. Onder andere de nieuwe inkoop voor Jeugd en Wmo vanaf 2026, de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming, de deskundigencommissie Van Ark, Participatiewet in Balans, de integrale armoedebestrijding, de visie op de sociale basis en het Integraal Zorg Akkoord. De trend van jaarlijkse kostenstijging door met name prijsstijging (voor het hanteren van een reële en marktconforme prijs) en toegenomen en complexere zorgvraagstukken, zorgen voor een uitdagend toekomstperspectief voor het Sociaal Domein en daarmee voor de gemeentelijke organisatie als geheel. Jeugdzorg Tariefstijging en volumestijging Het uitgevoerde kostprijsonderzoek heeft de afgelopen jaren geleid tot aanpassingen van de tarieven met respectievelijk 12% over 2024, 10,5% over 2025 en 5,13% voor 2026. De Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) schrijft voor dat gemeenten een reële prijs moeten overeenkomen bij contracten en verlengingen daarvan. Deze tariefstijging is een groot onderdeel van de te verwachten kostenstijging voor het jaar 2026. De huidige verwachting is dat de kosten voor Jeugdzorg Zorg in Natura in 2025 samen zo’n € 9 miljoen bedragen.

Met enkel het doorrekenen van de tariefstijging uit het kostprijsonderzoek komt dit (dus zonder volumetoename in 2026) uit op 43

€ 9,46 miljoen. De afgelopen jaren is het aantal jeugdigen met een betaald jeugdzorgtraject gemiddeld met 6% gestegen. Door alle maatregelen en trajecten die ingezet worden, verwachten we de volumetoename in 2026 te beperken tot maximaal 3.5%. De begrote kosten voor Jeugdzorg Zorg in Natura komen hierdoor uit op € 9,8 miljoen. Dit is ten opzichte van de Perspectiefnota - waarbij is uitgegaan van het kostenniveau van 2024 - een stijging van € 2,18 miljoen. De tariefontwikkeling in de jeugdzorg kende de afgelopen jaren een forse stijging. Voor de komende jaren wordt een iets stabielere ontwikkeling voorzien. Echter is er sprake van druk op de zorg en blijvende personeelstekorten. Daarom is de verwachting dat de tariefstijging boven de gebruikelijke CPI-indexering uitkomt. Dit is de reden dat ervoor is gekozen om de tariefstijging van 2026 à 5,13% door te rekenen naar 2027 en verder. We zetten in op het door ontwikkelen van de al genomen maatregelen en werken onder andere aan trajecten met de Galangroep voor het verplaatsen van licht ambulante zorg naar het voorveld, het opzetten van een Sterk Lokaal Team volgens de richtlijnen van de VNG en de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. Hiermee beogen we de jaarlijkse toename in volumegroei van het aantal jeugdigen met een geïndiceerd en specialistisch zorgtraject vanaf 2027 te zullen beperken.

Dit betekent dat we ernaar streven om het aantal jeugdigen met een zorgtraject niet verder toeneemt. Dit omdat de voorliggende voorzieningen vrij beschikbaar worden gemaakt in het voorveld en we inzetten op preventie en het vergroten van de zelfredzaamheid van gezinnen. Voor het doorbreken van de trendlijn van de volumestijging is een stelselverandering en de aanpassing nodig van de reikwijdte van de Jeugdwet door de Rijksoverheid. Beperking van de volumestijging kan eveneens door inzet op preventie, gedragsverandering en het stimuleren van bewustzijn. Dit vraagt iets van ons allemaal samen; het Rijk, inwoners, gemeente, zorgaanbieders en maatschappelijk partners. Daarnaast de kanttekening vanuit de inventarisatie van risico's, wanneer er één of meerdere gezinnen met al geïndiceerde zorg verhuist van een andere gemeente naar de gemeente Brummen, dan komen de jeugdzorgkosten vanaf dat moment voor onze rekening. Dit is niet beïnvloedbaar en heeft onherroepelijk en direct een negatieve invloed op de kosten. Meer complexe problematiek In de uitvoering jeugdzorg is merkbaar dat de problematiek bij de jeugdigen de afgelopen jaren steeds zwaarder is. Intensievere en duurdere jeugdzorg is daardoor nodig. Ook landelijk en in de regio is deze trend zichtbaar. Door middel van de Hervormingsagenda Jeugd streven we naar een afname van het aantal jongeren dat afhankelijk is van jeugdhulp.

We streven ook naar stabilisatie en vermindering van de uitgaven. Het groeipad voor de invoering van de Hervormingsagenda Jeugdzorg is voorzien tot en met 2027. Vanaf 2028 heeft de Rijksoverheid een korting verwerkt in de algemene uitkering. Het kabinet gaat er daarbij van uit dat de uitvoering van de programma’s uit de Hervormingsagenda vanaf dat moment leidt tot kortere trajecten en daardoor lagere kosten. Dit betekent een taakstelling/korting vanaf 2028 van € 262 miljoen voor alle gemeenten en € 274.000 voor Brummen. Eveneens is de Rijksoverheid voornemens om een eigen bijdrage voor Jeugdzorg in te voeren vanaf 2028. Ook hiervoor wordt een korting op de algemene uitkering toegepast. Voor Brummen betekent dit € 269.000 minder bijdrage vanuit het Rijk. Aangezien de verwachting is dat tegenover de korting van de eigen bijdrage een gelijke opbrengst moet staan, is deze korting exploitatieneutraal opgenomen in de begroting.

44

Binnen de uitvoering jeugdzorg is bij twee onderdelen sprake van lagere kosten. In lijn met het landelijk en lokale beleid wordt er minder Jeugdhulp Crisis LTA verblijf en Jeugdreclassering ingezet. Hierdoor kunnen deze budgetten naar beneden bijgesteld worden. Gezien bovenstaande zijn de volgende mutaties aan de orde voor 2026: Jeugdbescherming

+ € 71.000

Jeugdreclassering

- € 16.000

Jeugdzorg maatwerk GGZ

+ € 477.000

Jeugdhulp crisis LTA Verblijf

- € 261.000

Jeugdzorg begeleiding

+ € 669.000

Jeugdzorg behandeling

+ € 243.000

Jeugdzorg dagbesteding

+ € 48.000

Pleegzorg

+ € 53.000

Jeugdhulp gezinsgericht

+ € 243.000

Jeugdzorg verblijf zwaar

+ € 658.000

Totaal

€ 2.185.000

Toekomstperspectief Vanwege het negatieve financiële perspectief zetten we volop in op ombuigingstrajecten en nemen we kostenbesparende maatregelen. •

•

•

We gaan meer regie voeren op de Top 25 duurste gezinnen. Deze gezinnen beslaan ongeveer 50% van de totale jeugdzorgkosten. Door hier meer regie op te voeren creëren we een kans dat er lichtere hulpvormen, kortere trajecten of andere hulp ingezet zal worden. Mogelijk zorgt dit voor een dempend financieel effect. Daarnaast is het traject met de Galangroep gericht op het gefaseerd verschuiven van lichte ambulante jeugdhulp naar het voorliggend veld. Door in 2026 gericht te investeren in deze voorzieningen, verwachten we dat op middellange termijn (circa 3 tot 5 jaar) een structurele kostenverlaging behaald kan worden. Vergelijkbare trajecten in onder andere Zutphen en Zwolle laten zien dat deze aanpak aantoonbaar bijdraagt aan zowel effectievere ondersteuning als financiële beheersbaarheid. Ook loopt er een traject samen met de VNG voor het opzetten van 'Stevige Lokale Teams'. Doel is om de lokale teams sterker en effectiever te maken, met een duidelijke opdracht, heldere rolverdeling en betere samenwerking tussen bestuur, beleid en uitvoering. De inzet is dat lokale teams sneller en doelgerichter lichte hulp kunnen bieden. Zwaardere jeugdzorg is hierdoor minder vaak nodig. Hiervoor is een investering nodig in regie, structuur en personele capaciteit.

De daadwerkelijke effecten op kosten en effectiviteit worden verwacht op een middellange termijn (circa 3 tot 5 jaar), vergelijkbaar met het traject met de Galangroep. De eerste zichtbare veranderingen zijn echter al te realiseren binnen één tot 45

•

•

•

•

twee jaar. Dit zodra het team werkt vanuit een heldere opdracht en met versterkte regie en structuur. We zetten volop in om van geïndiceerde zorg de uitzondering te maken. Dit door uit te gaan van het principe 'nee, tenzij'. Hierdoor wordt in eerste instantie gekeken naar de omgeving. Denk hierbij aan ouders, familie, school en verenigingen, naar voorliggende en groepsvoorzieningen. Dit in plaats van individuele zorgproducten. In de nieuwe jeugdverordening wordt de reikwijdte van de Jeugdwet scherper geformuleerd. Deze aanscherping maakt duidelijker welke vormen van ondersteuning onder de Jeugdwet vallen en welke juist binnen het voorliggend veld thuishoren. Lichte hulpvormen, zoals opvoedondersteuning en sociale begeleiding, worden voortaan nadrukkelijker georganiseerd via algemene voorzieningen en informele netwerken. Dit zonder formele indicatie. Door de inzet van jeugdhulp te beperken tot situaties waarin geen lichtere alternatieven beschikbaar zijn, ontstaat meer ruimte voor maatwerk bij complexe casuïstiek. Tegelijkertijd wordt de druk op het jeugdstelsel verlicht en kunnen middelen doelmatiger worden ingezet. Bij iedere verlenging gaan we uit van het principe "nee, tenzij". Er wordt niet automatisch meer verlengd, maar gekeken naar andere mogelijkheden om de jongere te helpen en ondersteunen om weer op eigen benen te staan in de samenleving en met het gezin.

In lijn met de Hervormingsagenda Jeugd wordt er ook gekeken waar we invloed kunnen uitoefenen op het verkorten van de trajectduur. Dit om ervoor te zorgen dat jeugdhulp een uitzondering is in plaats van de regel. Onze gezinnen en jongeren worden weerbaarder en lossen de meeste zaken op binnen de sociale kring en het voorliggende veld wat ingericht wordt.

Kanttekening: de Rijksoverheid is voornemens om vanaf 1 januari 2028 een eigen bijdrage in te stellen voor jeugdzorg. De kans is aanwezig dat de eigen bijdrage niet wordt ingevoerd vanwege diverse tegengeluiden. Wanneer de eigen bijdrage wél wordt ingesteld, vermindert mogelijk de aanzuigende werking van de Jeugdwet. De vraag loopt dan terug waarmee het kostenverloop ook positief wordt beïnvloed. Jeugdhulp en onderwijs Om te komen tot inclusiever onderwijs worden jeugdhulp en onderwijs nauwer aan elkaar verbonden. Dit is één van de afspraken in de Hervormingsagenda Jeugd. In onze regio loopt binnen het samenwerkingsverband Zutphen een pilot op alle VO-scholen in Zutphen en Het Rhedens in Dieren. Het gaat hier om preventief jongerenwerk. Besloten is om deze samenwerking in pilotvorm ook in 2026 voort te zetten. De totale kosten van dit project worden evenredig verdeeld tussen het onderwijs en de deelnemende gemeenten. Dit gebeurt naar de verhouding van het aantal afgegeven beschikkingen. Het aandeel voor de gemeente Brummen bedraagt opnieuw € 40.000 voor 2026. Dit bedrag wordt gedekt vanuit de bestemmingsreserve Hervormingsagenda Jeugdzorg. Dit omdat het inzetten op de verbinding jeugdhulp en onderwijs onderdeel is van de Hervormingsagenda Jeugdzorg.

46

Wmo De nieuwe inkoopstrategie en overeenkomst gaat in vanaf 1 januari 2026. Dit zorgt eenmalig voor een voordeel voor de Wmo-kosten in 2026. De producten zijn aangepast en enkele tarieven zijn negatief geïndexeerd. In 2026 stijgt het totale budget voor de Wmo-uitvoering met € 42.000. In het meerjarenperspectief is de verwachting dat de tarieven, het verloop van de afgelopen periode met beperkte stabilisatie zullen volgen. Hiervoor zijn de tarieven met een jaarlijkse indexering van 5,13% opgenomen. De wijzigingen in bedragen voor Wmo komen daarmee uit op + € 295.000 voor 2027, + € 560.000 voor 2028 en + € 850.000 voor 2029. Incidenteel wordt budget ontvangen voor de transitie van beschermd wonen naar beschermd thuis, dit budget wordt toegevoegd aan de reserve van Beschermd Thuis. Conform het opgestelde jaarwerkplan van 2026 onttrekken we € 792.000. Deze middelen worden ingezet voor het verder bouwen aan de zorginfrastructuur. Deze preventieve zorginfrastructuur ondersteunt de transitie naar zorg die dichtbij is. Hierbij gaat het om het voortzetten van de lopende (preventieve) inspanningen voor Beschermd Thuis en de lokale infrastructuur (werk, zorg en wonen) en ook de uitbreiding van activiteiten. Bij de huishoudelijke hulp is de uitgestelde en verwachtte in te voeren inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage per 1 januari 2027 een belangrijke kanttekening.

Na invoering treedt er naar verwachting een positief effect op en wordt de kostenstijging enigszins gedempt. De vraag vanuit de meer welgestelde huishoudens naar huishoudelijke hulp via de Wmo zal naar verwachting lager zijn. Dit effect is niet financieel becijfert, maar kan het meerjarenperspectief positief beïnvloeden. Daar de invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage al eerder is uitgesteld en het kabinet gevallen is, wordt vermoedelijk de wetgeving hiervoor opnieuw uitgesteld. WerkFit Brummen Het aantal WSW-medewerkers neemt gestaag af omdat er vrijwel geen nieuwe instroom meer is. De uitstroom binnen deze groep wordt veroorzaakt door het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd of door overlijden. De instroom van WSW-medewerkers is beperkt tot eventuele verhuizers afkomstig van een andere gemeente naar onze gemeente. Het budget hiervoor is naar de loonindexatie van de begroting bijgesteld. Dit leidt tot een verlaging van het budget met € 26.000 voor 2026, aflopend tot € 7.000 in 2028 en een verhoging met € 89.000 in 2029. Er is in de meicirculaire 2025 een decentralisatie uitkering "impulsbudget sociale infrastructuur" opgenomen ter hoogte van € 43.000. Dit budget wordt structureel beschikbaar gesteld voor WerkFit Brummen. Participatiewet De budgetten worden vastgesteld op basis van zowel het historisch als het objectief bepaalde budget.

De inkomsten voor de bijstand laten in lijn van de vermelde extra inkomsten van de Perspectiefnota een verhoging zien. Inkomensvoorzieningen De vraag naar de Inkomensvoorziening van Oudere en gedeeltelijke Arbeidsongeschikte werkloze Werknemers (geboren voor 1 januari 1965) vertoont al enkele jaren een structurele daling. De verwachting is dat dit een structureel effect met zich meebrengt. De financieel positieve mutatie die hieruit voortvloeit is opgenomen in de perspectiefnota en is op gelijkblijvend niveau opgenomen.

47

Minimaregelingen De nieuwe minimaregelingen en het communicatieplan van 2025 lopen in 2026 door en krijgen dan verder vorm. Het totaalbudget van de minimaregeling is structureel verlaagd met € 15.000. Naar verwachting dekt dit de kosten. Inburgeraars en statushouders We willen statushouders en andere inburgeraars een goede start in onze gemeente geven. Gezien de trend die wijst op een toename van het aantal Inburgeringsplichtigen, is een tijdelijke uitbreiding van de formatie inburgering aanwezig. Dit voor het opstellen van een Persoonlijk Inburgering Plan (PIP) en regievoering op inburgering. De tijdelijke extra formatie van 2 fte is in 2026 nog beschikbaar voor het uitvoeren van deze wettelijke taak. Ter dekking van de tijdelijke kosten wordt een bedrag van € 172.000 onttrokken uit de bestemmingsreserve huisvesting bijzondere doelgroepen. PlusOV De kosten van PlusOV stijgen de komende jaren van € 1,2 miljoen (2026) naar € 1,4 miljoen (2029). Deze bedragen zijn inclusief het leerlingenvervoer wat onder de basistaken Vitale Samenleving valt. Ten opzichte van de perspectiefnota resulteert dit in een bijstelling van + € 18.000,- in 2026. PlusOV past voor de vervoerskosten de NEA-index toe deze is vastgesteld op 4,6% en voor de loonkosten houdt zij rekening met 3,4% voor 2026 en 4,3% voor 2027.

PlusOV probeert de stijging van het aantal vervoersbewegingen en passagiers te beperken tot maximaal 3,5%. Hier is een zienswijze over ingediend, dit kan een financieel negatief effect hebben van maximaal € 75.000 per jaar.

48

Basistaken Vitale Samenleving Portefeuillehouders Y. Cegerek G.I. Timmer

Uitgangspunten coalitieakkoord We hebben in onze gemeente een sterke samenleving waarin mensen elkaar kennen en bereid zijn om de handen uit de mouwen te steken. Je treft elkaar om, onder andere in verenigingsverband, te genieten van hobby’s, kunst en cultuur en om te sporten. Samenwerken, leidinggeven, klussen klaren en meningsverschillen oplossen komen bij uitstek naar voren in het verenigingsleven. Dit draagt bij aan vorming en een sterke samenleving. Graag willen wij de verbinding zien met bijvoorbeeld jeugdwerk of andere maatschappelijke functies. Door middel van multifunctioneel gebruik worden de accommodaties waardevoller voor iedereen. Iedereen weet: bewegen is gezond, zowel fysiek als mentaal. Het is onderdeel van een gezonde leefstijl. De kans om gezond oud te worden neemt hierdoor toe. Het is een sociaal moment om vrienden en (on)bekenden te treffen. Wij willen daarin niet de bibliotheken vergeten, want die horen bij de basale voorzieningen die wij willen behouden in onze gemeente. Om bewegen en ontmoeting mogelijk te maken vinden we het belangrijk dat verschillende sportvoorzieningen in onze gemeente beschikbaar zijn. En dat de openbare ruimte uitnodigt om te bewegen. We willen dat de gemeentelijke sportaccommodaties laagdrempelig zijn zodat inwoners zo min mogelijk worden gehinderd door financiële, fysieke of sociale drempels om mee te doen.

We onderscheiden gemeentelijke en niet-gemeentelijke accommodaties. Sportscholen, tennisbanen en de golfbaan zijn voorbeelden van fantastische voorzieningen waar we als gemeente geen eigenaar van zijn. En ook geen financiële relatie mee hebben. Daarnaast hebben we sportaccommodaties in eigendom waar onder andere de verschillende sporters gebruik van maken. Ons sportbeleid richt zich op de individuele sporter en op de sportaccommodaties die we in eigendom hebben. Cultuur is een andere belangrijke pijler. Generaties lang wordt cultuur gevormd en verrijkt met nieuwe accenten, invloeden en impulsen. Cultuur maakt hoe we samenleven in onze gemeente.

Trends en ontwikkelingen Uitvoering kadernota sociaal domein en de visie op de sociale basis. In 2026 voeren we de Kadernota Sociaal Domein en de daarin opgenomen visie op de sociale basis uit. We doen dit in samenhang met het lokale plan van aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord, het uitvoeringsprogramma van de Sportvisie en het uitvoeringsprogramma van de Cultuurvisie. We zetten in op inclusie, bewegen, ontmoeten, gezond leven, sport en cultuur om gezond en veilig opgroeien en oud worden mogelijk te maken. Een duurzame uitvoering en een toekomstbestendige organisatie Sportkompas Sportkompas voert een aantal belangrijke taken uit. Dit doet zij in opdracht van de gemeente. Het gaat onder andere om het beheer van de sportaccommodaties, de ondersteuning en versterking van de sportverenigingen en het stimuleren van sport en bewegen via de buurtsportcoaches. In juni 2025 heeft de gemeenteraad een besluit genomen over de beheersvorm en Sportkompas. Focus ligt nu op bestendigen en borgen in de afspraken en samenwerking tussen de gemeente, Sportkompas, de verenigingen en maatschappelijke partners zoals Stichting Welzijn Brummen. 49

Uitvoeringsagenda Sport en Bewegen In 2025 is de geactualiseerde uitvoeringsagenda Sport en Bewegen ontwikkeld. In 2026 vindt de uitvoering van de agenda plaats. Uitvoeringsagenda Cultuur In 2025 is de uitvoeringsagenda Cultuur ontwikkeld en vastgesteld. In 2026 vindt de uitvoering van de agenda plaats. Inclusieagenda In september 2025 zijn de kaders om een inclusiepanel in te kunnen richten vastgesteld. In 2026 gaat dit inclusiepanel met ervaringsdeskundigen, met ambtelijke ondersteuning een lokale inclusie agenda (LIA) opstellen. Wat willen we bereiken? 1. Het kader- en visie document wordt, samen met inwoners en maatschappelijk partners, omgezet in concrete activiteiten. Zo bouwen we verder aan een stevige sociale basis waarin preventieve voorzieningen en samenwerking centraal staan.

Wat gaan we doen? 1. Er wordt een subsidieregeling algemene voorzieningen ontwikkeld die ook richtlijnen en kaders geeft voor de financiering van algemene voorzieningen.

Wat willen we bereiken? 2. We versterken het culturele leven in onze gemeente.

Wat gaan we doen? 2. In 2026 geven we uitvoering aan het uitvoeringsplan cultuur. Dit doen we in samenspraak met onze partners.

Wat willen we bereiken? 3. In 2026 heeft het inclusiepanel een activiteitenagenda opgesteld welke bijdraagt aan het bevorderen van de inclusieve samenleving.

Wat gaan we doen? 3. We ondersteunen en faciliteren het inclusie panel om te komen tot een lokale inclusie agenda.

Wat willen we bereiken? 4. Meer inwoners nemen deel aan sport en beweegactiviteiten.

Wat gaan we doen? 4. In 2026 voeren we de uitvoeringsagenda sport en bewegen uit waarbinnen we onder andere concrete initiatieven, samen met partners en inwoners ontwikkelen, gericht op het versterken van de sport- en beweeginfrastructuur.

Wanneer zijn we tevreden? 1. Wanneer aanvragers van de nieuwe subsidieregeling algemene voorzieningen bij een korte enquête eind 2026 de score 7 aangeven voor de eenvoud en duidelijkheid van de aanvraagprocedure. 2. De voor 2026 gestelde doelen en KPI’s uit het uitvoeringsplan cultuur zijn bereikt. 3. Door het inclusiepanel is een lokale inclusie agenda opgesteld. 4. Wanneer er eind 2026 4 nieuwe initiatieven gestart zijn die actief bijdragen aan het versterken van de sport- en beweeginfrastructuur en waar inwoners concreet gebruik van kunnen maken.

50

Het financieel verloop van de basistaken vitale samenleving Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029

Basistaken Vitale Samenleving Lasten

8.058

7.772

8.025

8.104

Baten

1.668

1.244

1.269

1.293

Stortingen

300

300

300

300

Onttrekkingen

89

89

88

69

Totaal Basistaken Vitale Samenleving

-6.601

-6.738

-6.968

-7.041

Saldo incl. bestemmingen

-6.601

-6.738

-6.968

-7.041

Financiële ontwikkelingen basistaken sociale leefomgeving Stichting Sportkompas De subsidie voor Sportkompas is vanaf 2025 verhoogd met € 216.000. Een bedrag van zo'n € 130.000 wordt in 2026 binnen het programma gedekt. Dit wordt grotendeels gefinancierd uit SPUKmiddelen. Hierover is door de Rijksoverheid de toezegging gedaan dat deze middelen na het aflopen van de SPUK met een korting worden toegevoegd aan de algemene uitkering van het Gemeentefonds. Deze overdracht is nog niet opgenomen in de circulaire van het Gemeentefonds, waardoor de verhoogde subsidie vanaf 2027 het resultaat negatief beïnvloed. Stichting Welzijn Brummen De uitvoeringskosten voor de algemene voorzieningen die Stichting Welzijn Brummen levert aan de inwoners is alleen voor jaarschijf 2029 bijgesteld./ Deze bedragen + € 26.000. SWB voert ook het jeugd- en jongerenwerk uit. Deze bijdrage is gemiddeld met + € 6.000 bijgesteld per jaar. Er wordt door de gemeente minder gebruik gemaakt van de huur van ruimtes, waardoor het budget voor het huren van ruimtes met gemiddeld € 7.500 per jaar naar beneden is bijgesteld. SPUK GALA en IZA-middelen Conform beschikking en geïndexeerde bedragen zijn de te ontvangen bedragen exploitatie-neutraal in de begroting opgenomen. De SPUK GALA-middelen zijn voor het grootste gedeelte tot en met 2026 beschikbaar, evenals de IZA-middelen.

GGD NOG De kosten van de regionale Gemeentelijke Gezondheidsdienst Noord- en Oost-Gelderland (GGD NOG) stijgen licht. De stijging van de kosten bedraagt € 11.000 (2026), € 14.000 (2027), - € 3.000 (2028) en € 16.000 (2029). De ramingen sluiten aan bij de definitief vastgestelde meerjarenbegroting van de GGD. Omdat GGD NOG één van de weinige GGD'en is zonder de Jeugdgezondheidzorg voor 0 tot 4 jarigen, zijn in verhouding de overheadkosten een veel groter deel van de totale kosten. Bezuinigingen zijn daardoor slechts beperkt mogelijk. De kosten voor asielzoekers en nieuwkomers zijn de afgelopen periode hoger dan geraamd. Het is nog niet bekend of dit een structurele ontwikkeling is. Deze ontwikkeling is daarom niet meegenomen in de begroting. Er is onvoldoende zicht op het incidentele dan wel structurele karakter ervan. Cultuur Voor de uitvoering van de Cultuurvisie wordt een subsidie verschaft aan Stichting Welzijn Brummen. Dit voor het vormgeven van de Cultuurbrede combinatiefunctie. Omdat dit met name salariskosten zijn, is hierop een hogere indexatie toegepast. Die zorgt voor het volgende verloop aan meerkosten 51

ten opzichte van de Perspectiefnota: + € 3.000 (2026), + € 7.000 (2027), + € 10.000 (2028) en + € 14.000 (2029). De komende drie jaren worden volgens het al eerder genomen besluit de "oude coronamiddelen" uit de reserve ingezet als incidenteel Cultuurbudget.

Beleidsindicatoren BBV nr.

Benaming

Lokaal Gebruik Peuteropvang

17

18

19

20

21

22

23

24

26

27

Absoluut verzuim

Relatief verzuim

Vroegtijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

Niet sporters

Banen

Jongeren met een delict voor de rechter

Kinderen in uitkeringsgezin

Netto arbeidsparticipatie

Werkloze jongeren

Personen met een bijstandsuitkering

Toelichting

Jaar Waarde Brummen

%

2019

78%

2021

78%

2022

78%

2023

78%

2021

2,3

2022

9,4

2,7 DUO & Ingrado 4,2

2023

4,3

6,3

2024

5,9

6,7

2021

16

2022

33

20 DUO & 24 Ingrado

2023

20

27

2024

18

28

% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs 2021

1,6%

2022

1,4%

1,9% DUO & 2,4% Ingrado

2023

1,6%

2,3%

2024

2,4%

2,3%

2016

47,3%

2020

52,7%

48,7% GGD, CBS & RIVM 49,3%

2022

48,2%

46,4%

Aantal per 1.000 leerlingen

Aantal per 1.000 leerlingen

%

Waarde Nederland

Bron CBS

2024

42,0%

42,5%

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 2020 jaar 2021

637,0

795,7 CBS & LISA

638,3

805,1

2022

645,3

824,7

2023

656,8

836,6

2020

1%

1% CBS

2021

1%

1%

2022

1%

1%

2023

1%

1%

2020

3%

6% CBS

2021

2%

6%

2022

2%

6%

2023

3%

6%

2021

70,3%

70,4% CBS

2022

72,2%

72,2%

2023

72,8%

73,1%

2024

72,6%

73,2%

2020

2%

2% CBS

2021