(042) Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
PROGRAMMABEGROTING
2026-2029
Programmabegroting 2026-2029 Zaaknummer: Z119487 Documentnummer: D468635 Vastgesteld B&W: 30-09-2025 2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave........................................................................................................................................ 3 Aanbieding van de Programmabegroting ............................................................................................... 4 Programmabegroting 2026-2029 ........................................................................................................... 7 Financiële Hoofdlijnen ............................................................................................................................ 8 Programma 1 Bestuur en Veiligheid ..................................................................................................... 12 Focusgebied Bestuurskracht ............................................................................................................. 13 Basistaken Bestuur en Dienstverlening ............................................................................................ 16 Basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving................................................................................ 19 Programma 2 Fysieke leefomgeving ..................................................................................................... 22 Focusgebied Klimaat en duurzaamheid ............................................................................................
23 Focusgebied Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek Loenen 2030 ............................................................. 26 Focusgebied Centrum Brummen ...................................................................................................... 28 Focusgebied Wonen ......................................................................................................................... 30 Basistaken Fysieke leefomgeving...................................................................................................... 32 Programma 3 Sociale leefomgeving ..................................................................................................... 38 Focusgebied Sociaal domein ............................................................................................................. 39 Basistaken Vitale Samenleving.......................................................................................................... 49 Programma 4 Financiën ........................................................................................................................ 54 Basistaken Bedrijfsvoering en financiën ........................................................................................... 55 Paragrafen............................................................................................................................................. 62 A.
Lokale heffingen ........................................................................................................................... 63 B. Weerstandvermogen en Risicobeheersing ................................................................................... 67 C. Onderhoud kapitaalgoederen....................................................................................................... 76 D. Financiering .................................................................................................................................. 82 E. Bedrijfsvoering .............................................................................................................................. 85 F. Verbonden partijen ....................................................................................................................... 89 G. Grondbeleid .................................................................................................................................. 99 H. Openbaarheid van Bestuur......................................................................................................... 102 I. Leefbaarheid ................................................................................................................................
103 Financiële begroting............................................................................................................................ 104 Baten en lasten ............................................................................................................................... 105 Financiële positie ............................................................................................................................ 112 Bijlagen................................................................................................................................................ 122 1. Subsidieplafonds ......................................................................................................................... 123 2. Financiële uitgangspunten en grondslagen ................................................................................ 124 3. Taakvelden .................................................................................................................................. 127 4. Beleidsdocumenten .................................................................................................................... 129 5. Overzicht doelen, maatregelen, KPI's ......................................................................................... 131
3
Aanbieding van de Programmabegroting Geachte leden van de raad, Vertrouwen, verbinden, versterken. Daarmee begonnen we deze bestuursperiode in 2022. Voor u ligt de laatste Programmabegroting van die periode. Een begroting die, net als drieënhalf jaar, geleden in het teken staat van grote opgaven en een onzekere toekomst. Hoewel het ravijnjaar gedeeltelijk is uitgesteld, blijft het een uitdaging om de dienstverlening op peil te blijven houden. Dit kan alleen als we samen in vertrouwen de verbinding zoeken en samen de Brummense samenleving versterken.
Jeugdzorg als uitdaging ... Eén van de grootste uitdagingen blijft jeugdzorg. De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met een toename in prijs, volume en complexiteit. Als gevolg van landelijke wetgeving zijn er kostprijsonderzoeken uitgevoerd die de afgelopen twee jaar tot kostprijsstijgingen van respectievelijk 12% en 10% hebben geleid. Daarnaast neemt het aantal kinderen in jeugdzorg jaar na jaar toe. In 2000 had 1 op 27 kinderen te maken met geïndiceerde zorg, inmiddels is dat gestegen naar 1 op 7 kinderen. Tot slot zien we ook dat de complexiteit van de casussen toeneemt. Deze ontwikkelingen samen leiden tot een forse toename van de kosten en een toenemende druk op de sector. Het is essentieel dat de zorg beschikbaar blijft voor de kinderen en gezinnen die dit het hardst nodig hebben, daarom hebben we het streven om in 2040 het aantal kinderen in geïndiceerde zorg terug te brengen naar 1 op de 27. Om dit te bereiken kiezen we nadrukkelijk voor een koers waarin we inzetten op de versterking van het voorveld. Hieronder verstaan we alles waar je eerst terecht kunt voor hulp of steun, voordat je zwaardere zorg nodig hebt. Dit betekent de komende jaren een extra investering in lijn met de Hervormingsagenda Jeugd.
We investeren in vroegtijdige signalering, laagdrempelige ondersteuning en preventieve maatregelen als bewuste strategie om ervoor te zorgen dat de instroom in zwaardere zorg beperkt blijft. Hiermee willen we grip krijgen op de kosten, maar vooral de juiste zorg op het juiste moment bieden. We streven ernaar dat gezinnen en kinderen in 2040 weerbaarder zijn en het opnieuw een uitzondering is wanneer er geïndiceerde zorg is ingezet. Dit is naar ons idee een duurzame route om het zorgstelsel betaalbaar en in stand te houden.
… vraagt om keuzes om voorzieningen te behouden. Uit het onderzoek naar de bestuurlijke toekomst is gebleken dat inwoners het dienstverleningsniveau goed beoordelen en ook erg belangrijk vinden om dit te behouden. Waarbij het gaat om dienstverlening over de volle breedte van wat een gemeente doet: dus van groenonderhoud tot paspoortuitgifte, en van sportvoorzieningen tot hulp aan minima. De vraag hoe de dienstverlening en voorzieningen op de langere termijn te behouden stond dan ook centraal in het onderzoek naar de bestuurlijke toekomst waar uw raad ons op 21 maart 2024 unaniem opdracht toe gaf. Op 17 april 2025 kreeg dit een vervolg toen uw raad, wederom unaniem, het college opdracht gaf om een vervolgonderzoek te doen naar een mogelijke herindeling met de gemeenten Rheden en Zutphen. Het doel is om in het voorjaar van 2026 te komen tot een principebesluit over herindeling met één van beide buurgemeenten. Mede daarom willen wij ook op de korte termijn géén concessies doen wat betreft onze dienstverlening. We zetten ons ervoor in om het dienstverleningsniveau ten minste gelijk te houden en daar niet op te bezuinigen. Om de begroting in de eerste jaren structureel sluitend te maken, is 4
dan het verhogen van de lokale belastingen onvermijdelijk. Door kostenstijgingen en beperkte compensatie door het Rijk kijken gemeenten door het hele land naar mogelijkheden om de inkomsten te vergroten. Ook in de perspectiefnota's van de gemeenten om ons heen zien we dat tariefsverhogingen van OZB en toeristenbelasting fors zijn aangekondigd of dat nieuwe belastingen worden ingevoerd. We begrijpen dat iedere inwoner dit direct voelt in de portemonnee. We realiseren ons dat dit een forse stap is. Zeker in een tijd waarin onze inwoners ook al met stijgende kosten voor levensonderhoud worden geconfronteerd. We maken deze keuze met de overtuiging en vanuit het besef dat een financieel gezonde gemeente de basis vormt voor het gewenste zorgniveau, voldoende voorzieningen, adequate dienstverlening en een goede leefbaarheid.
Met open vizier naar de toekomst durven kijken … In deze programmabegroting kijken we vooruit naar een toekomst waarin veel grote ontwikkelingen spelen. Onderliggend bij al deze thema's ligt de vraag op welke manier we kansen kunnen pakken, uitdagingen te lijf gaan en tegelijkertijd oog houden voor onze identiteit als open plattelandsgemeente. Welke keuzes moeten we nu maken om onze taken en ambities "op z'n Brummens" te kunnen blijven uitvoeren? We blijven onderzoeken hoe we in de huidige situatie (nog) meer kunnen aansluiten bij de behoeftes van inwoners. Met de inzet op gebiedsgericht werken benutten we koppelkansen, versterken we de samenwerking met maatschappelijke partner en stimuleren we bewonersinitiatieven. Op 18 september 2025 heeft een raadsmeerderheid een motie aangenomen waarin staat dat: ‘het college vanaf heden geen onomkeerbare stappen of beleidsuitvoering onderneemt ten aanzien van een azc voor 350 asielzoekers, totdat de gemeenteraad een besluit heeft genomen over het initiatiefvoorstel’. Zowel de motie als het initiatiefvoorstel worden bij het “ter perse gaan” van deze begroting bekeken door het college. Zodoende is in deze begroting nog uitgegaan van de baten en lasten die eerder in 2025 geraamd waren voor locatie Michaëlshoeve.
Anders hadden we een tekort van € 2,5 miljoen in deze begroting moeten verwerken, een en ander zoals verwoord door wethouder Van de Graaf in de vergadering van 18 september 2025. Daarnaast lopen de Rijksregelingen voor opvang van Oekraïense ontheemden en de afspraken over de bekostiging van de doorstroomlocatie in 2026 af. We volgen het nog te ontwikkelen Rijksbeleid hierin. Nieuwkomers in onze gemeente ondersteunen we met een Persoonlijk Inburgering Plan. Ook stimuleren we nieuwkomers de komende jaren naar betaald werk. Dit doen we samen met het Werkcentrum Stedendriehoek Veluwe. In het fysieke domein werken we aan een aantal grote opgaven. Zo werken we aan de energietransitie om energie en warmte nu én in de toekomst betaalbaar te houden en de beschikbaarheid te waarborgen. In het kader van de Woondeal realiseren we nieuwe woningen. Bijvoorbeeld aan het Graaf van Limburg Stirumplein en op het Burgersterrein. De toenemende trend om - ondanks participatie vooraf en de normale democratische beslissing in de gemeenteraad over omgevingsplannen - “automatisch” bezwaar te maken bij de Raad van State, zorgt voor veel vertraging in de daadwerkelijke bouw van nieuwe woningen. Ook de stikstofproblematiek geeft een extra uitdaging om nieuwe woningen te bouwen. In het openbaar groen maken we werk van een bijstelling van het watersysteem.
Door langere periodes met extreem veel of juist helemaal géén neerslag, onderzoeken we samen met het Waterschap naar een werkbare oplossing. Ook willen we onze ligging ten opzichte van de Veluwe 5
meer en breder inzetten voor lokale en regionale samenwerking met de toerisme- en recreatiesector. Naast een verhoogde vraag naar jeugdzorg stijgt eveneens de vraag naar Wmo hulp. De gemeente kent een steeds ouder wordende demografie waarvan inmiddels 27,4% in de leeftijdscategorie van 65 jaar en ouder valt. Vergeleken met het landelijke gemiddelde waar dit 20,8% is zorgt ook dit voor een verhoogde zorgvraag. Diverse initiatieven waaronder het Geheugensteunpunt ondersteunen ouderen om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen. Ook voor deze inwoners heeft de gemeente de uitdaging om de zorgvraag en zorgbehoefte goed te matchen met oog voor de beschikbare financiële middelen. Hierin kijken we altijd naar de mogelijkheden binnen het sociale netwerk van de inwoners en het vergroten van de zelfredzaamheid. We werken samen met het Rijk om de algemene gezondheidszorg toegankelijk en betaalbaar te houden. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (Gala), het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) investeren we in preventie en gezondheid dicht bij huis. Om iedereen te stimuleren voldoende te bewegen investeren we in de samenwerking met Sportkompas. Zij beheren onze sportaccommodaties, ondersteunen en versterken sportverenigingen en stimuleren sport en bewegen via de buurtsportcoaches.
Dit doen we vanuit de bijgestelde uitvoeringsagenda Sport en Bewegen. Om sport en bewegen ook beschikbaar te stellen voor inwoners die het financieel niet kunnen dragen, zijn we aangesloten bij het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Informatie krijgt een steeds belangrijkere rol in de samenleving. Dit biedt kansen, maar geeft ook bedreigingen en verplicht tot de nodige (extra) investeringen. Door meer data gedreven te werken kunnen we gegrondere beslissingen nemen en onze dienstverlening mogelijk efficiënter inrichten. Daarnaast ontwikkelt AI zich razendsnel. Dit biedt ons kansen om processen te optimaliseren en besluitvorming te ondersteunen. We investeren in trainingen voor medewerkers en onderzoeken hoe we AI veilig en effectief kunnen gebruiken, binnen de wettelijke kaders. Databeveiliging wordt steeds belangrijker. Verschillende incidenten bij andere gemeenten toont dit aan. De gemeente krijgt te maken met een verzwaarde zorgplicht, toezicht en meldplicht. Hiervoor wordt structureel geïnvesteerd in de informatiebeveiliging. Projecten voor onder andere de digitalisering van huwelijksformulieren en het begrafenisportaal zijn reeds uitgevoerd. De gemeentelijke website wordt met open source software vernieuwd. In oktober zijn de Tweede Kamerverkiezingen en in maart volgen de gemeenteraadsverkiezingen.
We zetten in op het bevorderen van de opkomst en het goed ondersteunen van een nieuwe raad bij het vormgeven van de volgende bestuursperiode.
Uw raad is aan zet Met al deze ontwikkelingen in het vooruitzicht, moeten we samen keuzes maken. In deze programmabegroting hebben wij opgenomen waar wat ons betreft de prioriteiten gelegd moeten worden. Maar uiteindelijk is het aan uw raad om samen vorm te geven waar de gemeente in 2026 mee aan de slag gaat. We zien uit naar constructieve besprekingen met u over dit belangrijke document.
Het college van burgemeester en wethouders Brummen, september 2025 6
Programmabegroting 2026-2029
7
Financiële Hoofdlijnen Inleiding In dit hoofdstuk laten we het verloop van het financieel meerjarenperspectief 2026-2029 zien. Het gaat om de stap van Perspectiefnota naar deze Programmabegroting . Daarnaast geven we inzicht in het structurele begrotingssaldo, de ontwikkeling van de algemene reserve en de weerstandsratio.
Financieel meerjarenperspectief 2026-2029 In tabel 1 staat het financieel meerjarenperspectief voor de jaren 2026-2029. Hierin zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen ten opzichte van de Perspectiefnota 2026-2029. Tabel 1 (Bedragen x 1.000)
2026
Saldo Perspectiefnota 2026-2029
2027
2028
2029
€ 347
€ 798
-€ 377
€ 120
Autonome ontwikkelingen
-€ 2.004
-€ 3.403
-€ 3.854
-€ 4.404
Aanvullende nieuwe ontwikkelingen
€ 1.719
€ 2.784
€ 2.990
€ 3.137
€ 62
€ 179
-€ 1.241
-€ 1.147
Financieel meerjarenperspectief 2026-2029
Toelichting financieel meerjarenperspectief 2026-2029 Saldo Perspectiefnota 2026-2029 In bovenstaande tabel zijn de saldi opgenomen zoals die zijn besloten in de Perspectiefnota 20262029. In de begroting zijn een aantal mutaties op deze saldi verwerkt. De wijzigingen die voortvloeien uit het bestaande beleid worden "autonome ontwikkelingen" genoemd. Als er nieuwe beleidskeuzes worden voorgesteld, dan valt dit onder de noemer "nieuwe ontwikkelingen". Autonome ontwikkelingen De kosten van de jeugdzorg lopen flink op. Er is sprake van een toename in tarieven, volume en complexiteit. Hier bent u in september middels een raadsbrief over geïnformeerd (D467169). Het effect voor de begroting bedraagt € 2,3 miljoen in 2026, oplopend tot € 3,8 miljoen in 2029. Daarnaast is er vanaf 2028 sprake van een korting op het gemeentefonds vanwege een verwachte besparing vanuit de Hervormingsagenda jeugd (€ 480.000), de invoering van een eigen bijdrage jeugdzorg (€ 270.000) en sturing op de trajectduur (€71.000). Voor deze ontwikkelingen hebben wij, in lijn met het advies van de VNG, stelposten opgenomen in 2028 en 2029. Daarnaast zullen in het sociaal domein de tarieven van de WMO de komende jaren naar verwachting met ruim 5% per jaar stijgen. Voor 2026 heeft dit nog een beperkt effect, maar vanaf 2027 zullen de kosten toenemen met € 260.000 per jaar.
En in deze begroting zijn de effecten van het raadsbesluit rondom Sportkompas verwerkt. Ongeveer een kwart van de begroting bestaat uit loonkosten van het ambtelijk personeel en de griffie. In de zomer zijn de vakbonden en de VNG de nieuwe CAO gemeenten overeengekomen. Deze valt voor de komende twee jaar lager uit dan waar het CPB rekening mee hield in haar prognose. Dit betekent een voordeel van € 500.000 en € 200.000 in 2026 en 2027. In de jaren erna houden we weer rekening met de prognose van het CPB. Dit valt iets hoger uit dan in voorgaande begroting. In overleg met de provincie hebben we de investeringsplanning kritisch tegen het licht gehouden. Hierbij houden we zo goed mogelijk rekening met de doorlooptijd van projecten en daarmee de startdatum van de kapitaallasten. Dit betekent een voordeel van € 600.000 in 2026 en € 680.000 in 2027. In de jaren erna valt het voordeel lager uit. Hier staat tegenover dat de stelpost onderuitputting kapitaallasten ook is vervallen. Dit betekent een nadeel van structureel € 425.000. 8
Daarnaast loopt de rente op en lopen leningen die in het verleden tegen een zeer gunstige rente zijn afgesloten langzaamaan af. Dit betekent dat de rentelast toeneemt. Vanaf 2027 gaat het om € 200.000 per jaar, oplopend naar € 322.000 in 2029. In de Voorjaarsnota heeft het Rijk voor de jaren 2026 en 2027 extra geld beschikbaar gesteld in het gemeentefonds. Hier hadden we in de perspectiefnota al een voorschot op genomen middels een stelpost. Per saldo valt de meicirculaire voor 2026 nog iets gunstiger uit. Dit betekent een extra inkomst van € 460.000. In de jaren erna komt de meicirculaire overeen met de stelpost uit de perspectiefnota. Nieuwe ontwikkelingen Door de stijgende kosten in het sociaal domein zijn we genoodzaakt om ingrijpende besluiten te nemen om de begroting sluitend te krijgen. In de afweging is leidend geweest dat we de dienstverlening en voorzieningen op het huidige niveau willen handhaven. Om die reden zijn maatregelen verwerkt in de begroting die de inkomsten verhogen, financieel-technisch van aard zijn en beperkte bezuinigingen. In deze begroting wordt voorgesteld om de OZB en de toeristenbelasting extra te verhogen. De OZB wordt in 2026 en 2027 met respectievelijk 14% en 13% verhoogd. Dit betekent een structurele extra opbrengst van € 812.000 in 2026 en € 1.700.000 vanaf 2027.
De toeristenbelasting wordt extra verhoogd met gemiddeld € 0,50 per persoon per nacht in 2026 en 2027. Hierbij wordt het tarief voor kampeeronderkomens en groepsaccommodaties ontzien. Op basis van circa 550.000 overnachtingen betekent dit een extra opbrengst van € 225.000 in 2026 en € 550.000 vanaf 2027. Hiervan wordt 25% afgestort in de reserve Toerisme en Recreatie en blijft zo beschikbaar voor toeristische projecten. Financieel-technisch zijn twee maatregelen getroffen. Er wordt jaarlijks geld toegevoegd aan de reserve onderwijshuisvesting. Deze reserve is bedoeld om vooraf te sparen om investeringen in onderwijshuisvesting te doen. De storting van jaarlijks € 550.000 wordt verlaagd naar € 300.000. Daarnaast is er een stelpost opgenomen voor de verrekening van het BTW-compensatiefonds. Gemeenten mogen hier BTW uit declareren. Het bedrag dat overblijft, wordt via het gemeentefonds weer over de gemeenten verdeeld. De provincie staat toe om hier al een voorschot op te nemen door een stelpost BCF. Voor Brummen is dit een structureel voordeel van € 250.000. In de programma's zijn een aantal kleinere bezuinigingsmaatregelen getroffen. Zo wordt het ecologisch bermbeheer beperkt (€ 95.000), het budget van klimaat en duurzaamheid verlaagd en de reservetoevoeging beperkt (resp. € 50.000 en € 25.000) en wordt het budget voor drukcontracten structureel verlaagd (€ 35.000).
9
Overzicht incidentele lasten en baten In tabel 2 wordt inzicht gegeven in de mutaties tussen het totale financiële meerjarenperspectief en het structurele meerjarenperspectief. Een gedetailleerd overzicht van de incidentele bedragen vindt u in de financiële begroting. Tabel 2 (Bedragen x € 1.000)
2026
Financieel meerjarenperspectief 2026-2029 (zie tabel 1)
2027
2028
2029
€ 62
€ 179
-€ 1.241
-€ 1.147
Incidentele lasten
€ 3.074
€ 1.321
€ 1.001
€ 776
Incidentele baten
€ 2.626
€ 756
€ 742
€ 742
Incidentele toevoegingen
€ 1.091
€0
€0
€0
Incidentele onttrekkingen
€ 1.168
€ 200
€ 93
€0
€ 433
€ 544
-€ 1.075
-€ 1.112
Structureel meerjarenperspectief 2026-2029 (zie tabel 3)
Structureel meerjarenperspectief 2026-2029 In tabel 3 is het structureel meerjarenperspectief voor de begrotingsjaren 2026-2029 opgenomen. Structureel begrotingssaldo (bedragen x 1.000)
2026
2027
2028
2029
Lasten exclusief mutaties reserves
-74.366
-75.702
-77.369
-79.509
Baten exclusief mutaties reserves
74.744
76.148
76.352
78.589
378
446
-1.017
-920
Toevoegingen reserves
-1.850
-826
-677
-587
Onttrekkingen reserves
1.533
559
453
360
Geraamd saldo van baten en lasten
Geraamd resultaat
62
179
-1.241
-1.147
Incidentele lasten inclusief incidentele toevoegingen reserves
-4.166
-1.321
-1.001
-776
Incidentele baten inclusief incidentele toevoegingen reserves
3.794
956
835
742
434
544
-1.075
-1.113
Structureel begrotingssaldo
Toelichting structureel meerjarenperspectief 2026-2029 Voor de jaren 2026 en 2027 is een licht overschot geraamd. Vanaf 2028 is het structurele meerjarenperspectief negatief en zijn aanvullende maatregelen noodzakelijk. Op dit moment kiezen we ervoor om het tekort van de eerste twee jaren op te lossen. Er zijn veel grote ontwikkelingen gaande die van invloed zijn op de gemeente. Daarnaast is er volgend jaar sprake van een nieuwe politieke situatie op landelijk en lokaal niveau. Het negatieve saldo wordt voornamelijk veroorzaakt door de kostprijsstijging en complexiteitstoename binnen de Jeugdzorg. Om de complexiteitstoename van de casuïstiek te beperken, wordt onder andere ingezet op investeringen in het voorveld. Als gemeente willen we met deze investering eerder betrokken zijn bij het gezin en kind. Hiermee beogen we dat er minder crises zijn en de vraag naar en de inzet van hoog complexe zorg minder vaak nodig zijn.
10
Ontwikkeling algemene reserve Tabel 4 toont de stand van de algemene reserve aan het begin en eind van elk jaar. De jaarlijkse structurele storting en incidentele toevoegingen of onttrekkingen worden onder de tabel toegelicht. Tabel 4 (bedragen x € 1.000) Jaar
Algemene reserve per 1 januari
Jaarlijkse storting Incidentele mutaties Algemene reserve per 31 december
2026
€ 10.080
€0
-€ 548
€ 9.532
2027
€ 9.532
€0
€ 62
€ 9.594
2028
€ 9.594
€0
€ 179
€ 9.772
2029
€ 9.772
€0
-€ 1.241
€ 8.531
2030
€ 8.531
€0
-€ 1.147
€ 7.387
Ontwikkeling weerstandsratio In tabel 5 wordt - op basis van de stand van de algemene reserve in tabel 4 - de stand van de behoedzaamheidsreserve, de raming van de post onvoorzien in het meerjarenperspectief en de geïnventariseerde risico's de weerstandsratio in beeld gebracht tot eind 2029. Tabel 5 (Bedragen x € 1.000)
1-1-2026
1-1-2027
1-1-2028
1-1-2029
1-1-2030
- Algemene reserve
€ 10.080
€ 9.532
€ 9.594
€ 9.772
€ 8.531
- Behoedzaamheidsreserve
€ 1.748
€ 1.748
€ 1.748
€ 1.748
€ 1.748
€ 20
€ 20
€ 20
€ 20
€ 20
€ 4.312
€ 4.312
€ 4.312
€ 4.312
€ 4.312
2,7
2,6
2,6
2,7
2,4
Weerstandsvermogen
- Post onvoorzien
Geïnventariseerde risico's
Ontwikkeling weerstandsratio
Toelichting ontwikkeling weerstandsratio De weerstandsratio wordt berekend door de weerstandscapaciteit te delen door de geïnventariseerde risico's. De weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, de behoedzaamheidsreserve en de post onvoorzien. Op basis van de geactualiseerde risico's zien we dat de risico's stijgen van € 3,57 miljoen in de risico-inventarisatie van juni 2024 naar € 4,31 miljoen in deze begroting. Het benodigde weerstandsvermogen stijgt doordat de verwachte impact van enkele bestaande risico’s toeneemt en er nieuwe risico’s zijn toegevoegd; hierdoor is onze financiële positie kwetsbaarder dan vorig jaar. Met maatregelen sturen we op het voorkomen van risico's of dempen van de (financiële) effecten. Aanvullend hebben we prijs- en loonindexen opgenomen in de begroting. Door het instellen van een behoedzaamheidsreserve kunnen we onder andere schommelingen in het gemeentefonds afdekken. De weerstandsratio komt op dit moment uit op 2,7. Dit wordt beoordeeld als voldoende.
Vaststelling Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 13 november 2025. De gemeenteraad van Brummen,
M.E.A. Knook griffier
G.J.M. van Rumund voorzitter
11
Programma 1 Bestuur en Veiligheid Introductie Dit programma gaat over het focusgebied: •
Bestuurskracht
Dit programma gaat over de basistaken: •
Bestuur en dienstverlening
•
Veiligheid, toezicht en handhaving
Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Lasten Incidenteel
30
0
0
0
Structureel
6.134
6.484
6.759
6.903
Totaal Lasten
6.164
6.484
6.759
6.903
Structureel
466
501
501
502
Totaal Baten
466
501
501
502
Saldo excl. bestemmingen
-5.698
-5.983
-6.258
-6.401
Saldo incl. bestemmingen
-5.698
-5.983
-6.258
-6.401
Baten
12
Focusgebied Bestuurskracht Portefeuillehouders G.J.M. van Rumund
Uitgangspunten coalitieakkoord De komende jaren blijven we verder werken aan het versterken van onze bestuurskracht. Dat doen we met als doel om het niveau van dienstverlening en voorzieningen op peil te houden en daarmee inwoners, ondernemers en organisaties zo goed mogelijk te bedienen. Daarnaast is versterking ook nodig om beter in positie te komen in de opgaven die de aanwezigheid van de papierindustrie in Eerbeek met zich meebrengt. De uitvoering van deze bestuurskrachtversterking loopt langs vijf ontwikkelsporen: 1. 2. 3. 4. 5.
Politiek-bestuurlijk samenspel De organisatieontwikkeling De aanwezigheid van de papierindustrie Brummen en de regio Draagvlak binnen de gemeente
Deze ontwikkeling overlapt meerdere raadsperioden en loopt tot 2030. De ontwikkelmonitor Bestuurskracht - waar de gemeente Brummen in samenwerking met de provincie Gelderland aan heeft gewerkt - is inmiddels succesvol afgerond. In de raadsperiode 2022-2026 staan de doelen, acties en mijlpalen uit fase twee van het ontwikkelplan centraal. We volgen de uitvoering en bepalen jaarlijks of we nog op koers liggen. Afronding van de ontwikkelmonitor betekent namelijk niet dat dit onderwerp klaar is. Er zijn ontwikkelsporen die voor Brummen blijvende aandacht vragen.
Trends en ontwikkelingen Versterking Bestuurskracht In 2021 heeft de raad ingestemd met de oplossingsrichting van het ontwikkelplan om de bestuurskracht van de gemeente de komende jaren te versterken. Doel was en is om college en raad samen en met meer focus te laten werken aan de opgaven waar onze gemeente voor staat. Brummen is sinds 2023 goed aangehaakt bij de regionale samenwerkingsverbanden. Er is volop inzet bij de Regio Stedendriehoek én de samenwerkingsverbanden in het sociaal domein. Daarnaast is Brummen aangehaakt bij de Regiodeals in de Stedendriehoek en de Regiodeal Veluwe. Ook na 2025 blijft de gemeente zich inzetten om via de regiodeals meer lokale opgaven te realiseren. In 2023 heeft de raad extra budget beschikbaar gesteld om met deze belangrijke vraagstukken aan de slag te gaan. De capaciteit van de strategische adviseurs is inmiddels versterkt. Door een leerprogramma en het beter benutten van integrale afstemmingen (intern en extern) is het strategisch vermogen verder verstevigd. Met een training "Werken voor de politiek in een politiek bestuurlijke omgeving" zijn de strategen in Brummen getraind om meer strategisch te werk te gaan. De grote opgaven (Eerbeek-Loenen 2030, visie op sociale basis, omgevingsvisie en klimaat & duurzaamheid) zijn in samenhang opgepakt en worden meer strategisch op elkaar afgestemd.
Deze manier van werken krijgt de komende jaren verder vervolg. Toekomstvisie/bestuurlijke toekomst Brummen Het coalitieakkoord bevat de ambitie om de toekomstvisie 2030 te actualiseren. Een vernieuwde toekomstvisie moet een looptijd krijgen tot 2035. In maart 2024 heeft de raad echter het voorstel aangenomen om eerst een onderzoek te gaan doen naar de bestuurlijke toekomst van onze gemeente. Dit onderzoek krijgt voorrang op de nog vast te stellen toekomstvisie. 13
In maart 2025 is het onderzoeksrapport naar de bestuurlijke toekomst van de gemeente opgeleverd. In dit onderzoeksrapport staat de volgende kernvraag centraal: ‘Met welk toekomstscenario wordt het beste richting gegeven aan de ontwikkeling van het bestuur en de organisatie op langere termijn, waardoor minimaal het huidige dienstverlening- en voorzieningenniveau van onze inwoners langdurig wordt gewaarborgd?’’ In dit onderzoek werden verschillende scenario’s meegenomen. In april 2025 heeft de raad besloten om een tweede fase van het onderzoek naar de bestuurlijke toekomst te starten. Scenario 4A (herindelen als geheel met één andere gemeente) is het best passende scenario voor alle toekomstige uitdagingen. Er wordt onderzocht in hoeverre Rheden of Zutphen in dit scenario een potentiële partner kan zijn. Daarnaast is een tweede gesprek gevoerd met Voorst en Apeldoorn. Begin 2026 neemt de raad een besluit over deze tweede fase van het onderzoek. Afhankelijk van het besluit van de raad komt er in 2026 mogelijk wel/geen vervolg van het onderzoek. Wat willen we bereiken? 1. Ook in de toekomst onze gemeentelijke taken goed uit kunnen voeren, beter in positie komen bij opgaven die we hebben en een beter beeld krijgen van de toekomstige uitdagingen van onze gemeente
Wat gaan we doen? 1. Afronden van de bestuurlijke toekomst fase 2 en daarnaast zorgdragen voor het blijven door ontwikkelen van de strategisch vraagstukken binnen de gemeente Brummen.
Wanneer zijn we tevreden? 1a. In het eerste kwartaal van 2026 wordt het overdrachtsdocument voor de nieuwe bestuursperiode aangeboden aan de gemeenteraad. 1b. De vijf ontwikkelsporen uit de Bestuurskracht-opdracht blijven terugkomen in de afdelingsjaarplannen. 1c. In het eerste kwartaal van 2026 wordt er een besluit genomen over de bestuurlijke toekomst fase 2. 1d. Voor de zomer van 2026 wordt, afhankelijk van het besluit van de gemeenteraad in januari, fase 3 van de bestuurlijke toekomst opgestart. De raad wordt hier uiterlijk in kwartaal 3 van 2026 over geïnformeerd.
14
Het financieel verloop van het focusgebied Bestuurskracht Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Focusgebied Bestuurskracht Lasten
0
74
148
148
Totaal Focusgebied Bestuurskracht
0
-74
-148
-148
Saldo incl. bestemmingen
0
-74
-148
-148
Financiële ontwikkelingen focusgebied Bestuurskracht In januari 2021 heeft de raad ingestemd met de oplossingsrichting van het ontwikkelplan om de bestuurskracht van de gemeente de komende jaren te versterken. De financiële strategie gaat uit van een ingroeimodel van de lasten. Stapsgewijs wordt elk jaar bekeken hoe het staat met de uitvoering en of de aanvankelijk geraamde lasten realistisch en noodzakelijk zijn. De integrale afweging vindt jaarlijks plaats. In 2026 is er geen budget geraamd voor het versterken van de bestuurskracht. In de volgende jaren is er budget voor het versterken van regie- en contractmanagement. In 2027 gaat dit om € 74.000 en vanaf 2028 om € 148.000.
15
Basistaken Bestuur en Dienstverlening Portefeuillehouders G.J.M. van Rumund Y. Cegerek
Uitgangspunten coalitieakkoord Als gemeente zijn we onderdeel van de lokale samenleving. We willen met inwoners, organisaties, ondernemers en wijk- en dorpsraden bespreken welke opgaven er zijn en welke oplossingen we samen kunnen realiseren. Door met inwoners en instanties uit een bepaald gebied meer samen te werken, ligt de focus niet op één specifiek onderdeel, maar op de samenhang van opgaven. Zo werken we aan vertrouwen tussen gemeente en samenwerkingspartners. Een andere opgave is het bereiken van de stille meerderheid. Bij participatie gaat het om samenwerken en de wisselwerking met inwoners. Als gemeentebestuur is het onze taak alle belangen te wegen die dat met zich meebrengt. Ook de belangen van hen die zich niet (kunnen) laten horen in het proces. Voor veel inwoners is de gemeente de meest nabije overheid. Voor leefbaarheid vinden we dat ook belangrijk. Inwoners moeten makkelijk ‘binnenstappen’ en vragen kunnen stellen. In dit opzicht willen we de 1-loket gedachte uit de Omgevingswet goed vormgeven. Concreet betekent dat een goed contact met andere overheden zoals provincie, waterschap en omgevingsdiensten. Het vertrouwen in overheden is laag. Dat blijkt onder meer uit de vele proteststemmen bij recente verkiezingen voor Provinciale Staten en Tweede Kamer. Maar ook uit de lagere opkomst bij de Gemeenteraadsverkiezingen in 2022.
Raadsleden, burgemeester, wethouders en ambtenaren werken echter keihard om juist voor inwoners goede dingen te doen. Daar zou juist veel vertrouwen in moeten zijn. Dat vertrouwen willen we daarom graag terugwinnen. Dat begint met toegankelijk en aanspreekbaar zijn. Wat ons betreft worden raadsleden, het college van B&W en ambtenaren daarom nog veel zichtbaarder in de samenleving.
Trends en ontwikkelingen Projecten Gebiedsgericht Werken In 2025 voeren we drie gebiedsgerichte projecten uit. Het project in Empe en Tonden bevindt zich momenteel in de afrondende fase. Daarnaast ronden we na de zomer het project af in de Brummense Enk West. Ook starten we na de zomer met het nieuwe project in de Eerbeekse Enk (Oud Eerbeek). Doel van deze projecten is om uitvoering van opgaven optimaal te laten aansluiten bij behoeften van inwoners en mogelijkheden in het gebied. En om koppelkansen te vinden voor de leefbaarheid in een buurt, de samenwerking met partners te versterken en om initiatieven en inzet van inwoners te stimuleren. Eind 2025 worden de drie nieuwe buurten die in 2026 gepland staan, bekendgemaakt.
16
Wat willen we bereiken? 1. We willen gemeentelijke activiteiten beter op elkaar afstemmen. Dan versterken ze elkaar.
Wat gaan we doen? 1. We investeren in de kwaliteit van de informatievoorziening.
Wat willen we bereiken? 2. Een toegankelijk en zichtbaar gemeentebestuur
Wat gaan we doen? 2a. We gaan het uitvoeringsplan gebiedsgericht werken en de kaders voor participatie verder in de praktijk brengen. Bij communicatie leggen we meer accent op de maatschappelijke impact van gemeentelijke activiteiten. 2b. In aanvulling op de inspanningen van politieke partijen, stimuleren we activiteiten die bijdragen aan een goede opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen.
Wanneer zijn we tevreden? 1a. Een gemiddeld rapportcijfer van 7,0 voor de dienstverlening van Burgerzaken (op basis van onderzoek onder inwonerspanel). 1b. We actualiseren de servicenormen voor onze dienstverlening, nadat we onze inwoners hierover via panelonderzoek hebben laten meedenken. 2a. Een gemiddeld rapportcijfer van 6,5 voor de wijze waarop de gemeente inwoners en belangenorganisaties betrekt en de samenwerking zoekt (op basis van jaarlijkse uitvraag onder inwonerspanel). 2b. Een gemiddeld rapportcijfer van 7,0 voor de gemeentelijke informatievoorziening en communicatie (op basis van jaarlijkse uitvraag onder inwonerspanel). 2c. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 is het opkomstpercentage gelijk of hoger dan het landelijke opkomstcijfers. Een plan voor opkomstbevordering ligt hiervoor aan de basis.
17
Het financieel verloop van de basistaken Bestuur en Dienstverlening Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Basistaken bestuur en dienstverlening Lasten Baten
3.312
3.427
3.531
3.624
461
496
496
497
Totaal Basistaken bestuur en dienstverlening
-2.851
-2.931
-3.035
-3.128
Saldo incl. bestemmingen
-2.851
-2.931
-3.035
-3.128
Financiële ontwikkelingen Basistaken Bestuur en Dienstverlening Gemeenteraad en griffie Op 17 april 2025 heeft de raad het Jaarplan Griffie 2025 vastgesteld. De uitbreiding van de formatie die daarin is opgenomen, bedraagt structureel € 45.000 aan extra lasten. Daarnaast zijn de vergoedingen voor raads- en commissieleden geactualiseerd. Dit betekent een structurele toename van de lasten van € 40.000. Regio Stedendriehoek De regio Stedendriehoek heeft haar meerjarenbegroting aangescherpt. Dit heeft een lagere inwonersbijdrage tot gevolg. Het gaat voor Brummen om € 12.000 aan structurele lasten. Projecten Gebiedsgericht Werken Het eerste project van 2025 loopt, het tweede en derde moeten nog opgestart worden. Dat maakt het lastig om nu al een oordeel te vormen over het belang en hoogte van een structureel budget. Vanaf eind 2025 zijn projectevaluaties beschikbaar en kunnen we dit bij een volgende perspectiefnota beter onderbouwen. Voor nu wordt voorgesteld om ook in 2026 een incidenteel budget op te nemen. Op basis van de huidige (verwachte) uitgaven volstaat een budget van € 30.000
18
Basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving Portefeuillehouders G.J.M. van Rumund
Uitgangspunten coalitieakkoord Over het algemeen mogen wij ons in de gemeente Brummen gelukkig prijzen met een veilige gemeente. Er is een goede samenwerking met het politieteam waaronder de drie wijkagenten. Binnen onze grenzen is er sprake van een goede sociale controle. De lijnen zijn kort tussen gemeente, SWB, politie, brandweer en andere organisaties en instellingen. Belangrijke spelers op het gebied van veiligheid zijn natuurlijk de politie en de brandweer. De politie wordt bekostigd door de Rijksoverheid en de brandweer via de gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland. De gemeente Brummen scoort over het algemeen beter dan het landelijke gemiddelde op klassieke veiligheidsindicatoren zoals geweldsmisdrijven, diefstal uit woningen en vernielingen in de openbare ruimte. Minder zichtbaar in de veiligheidsindicatoren zijn de ondermijnende criminaliteit en de cybercriminaliteit. De aanpak van ondermijning en de georganiseerde criminaliteit vraagt om een goed georganiseerde en samenwerkende overheid. Daarom besteden we aandacht aan bewustwording en aan het op orde hebben van beleid, regelgeving en onze eigen systemen.
Trends en ontwikkelingen De afgelopen jaren krijgt ondermijning steeds nadrukkelijker onze aandacht. In het Integraal Veiligheidsplan 2024-2028 is ondermijnende criminaliteit als prioriteit opgenomen. Daarbij is specifiek aandacht voor productie, handel en gebruik van drugs, zorgfraude en mensenhandel. De projectleider coördinator is de verbindende schakel tussen districtsniveau en lokaal niveau op het gebied van ondermijning. Als verbindende schakel stemt zij af met de collega’s van Openbare Orde en Veiligheid om richting te geven aan bovengenoemde prioriteit. In het vierde kwartaal van 2025 wordt de gemeenteraad geïnformeerd over het onderwerp Ondermijning als gemeentelijke opgave. De landelijk richtlijn is dat er meer aandacht gevraagd wordt voor de weerbaarheid van onze inwoners. Wat willen we bereiken? 1. Een veilige gemeente blijven.
Wat gaan we doen? 1. We voeren een evaluatie uit conform het Beleidsplan VTH en stellen aan de hand van onze bevindingen een uitvoeringsprogramma op.
Wanneer zijn we tevreden? 1a. Noodzakelijke multidisciplinaire overleggen met alle betrokken (externe) partners vinden binnen 5 tot 10 werkdagen plaats. 1b. De cyclus beleid-uitvoering-evaluatie is doorlopen in 2026.
19
Het financieel verloop van de basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Basistaken veiligheid, toezicht en handhaving Lasten Baten
2.852
2.983
3.080
3.131
5
5
5
5
Totaal Basistaken veiligheid, toezicht en handhaving
-2.847
-2.978
-3.075
-3.126
Saldo incl. bestemmingen
-2.847
-2.978
-3.075
-3.126
Financiële ontwikkelingen Basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving Per saldo stijgen de lasten in 2026 met krap € 20.000. De helft hiervan betreft budget voor de verplichting vanuit het rijk om zelfredzaamheid en weerbaarheid te vergroten. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de noodsteunpunten. De baten voor deze basistaak dalen met afgerond € 9.000. We zien een structureel lagere leges aan vergunningen APV afgelopen jaren.
20
Beleidsindicatoren BBV nr.
Benaming
Lokaal Tevredenheid dienstverlening
Lokaal Tevredenheid communicatie
Lokaal Tevredenheid participatie
6
8
9
10
11
Verwijzingen Halt
Winkeldiefstallen
Geweldsmisdrijven
Diefstallen uit woning
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Toelichting
Jaar Waarde Brummen
Rapportcijfer
2018
6,8
2022
6,3
2023
6,5
2024
6,5
2018
6,6
2022
6,3
2023
6,3
2024
6,4
2018
6,1
2022
5,9
2023
6,2
2024
6,3
2021
5
8 Bureau Halt
2022
5
8
2023
11
9
2024
1
9
2021
0,5
1,8 CBS
2022
0,5
2,3
2023
0,7
2,5
2024
0,2
2,2
2021
1,9
4,4 CBS
2022
1,9
4,5
2023
2,1
4,2
2024
2,1
4,3
2021
1,4
1,4 CBS
2022
1,4
1,4
2023
1,2
1,3
2024
1,2
1,2
2021
6,5
6,1 CBS
2022
4,3
6,0
2023
5,0
5,8
2024
2,8
5,7
Rapportcijfer
Rapportcijfer
Aantal per 1.000 jongeren
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
21
Waarde Nederland
Bron Inwonerspanel Brummen Spreekt
Inwonerspanel Brummen Spreekt
Inwonerspanel Brummen Spreekt
Programma 2 Fysieke leefomgeving Introductie Dit programma gaat over de focusgebieden: •
Klimaat en duurzaamheid
•
Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek-Loenen 2030
•
Centrum Brummen
•
Wonen
Dit programma gaat over de basistaak: •
Fysieke leefomgeving
Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Lasten Incidenteel
1.065
856
781
758
Structureel
15.817
16.516
17.078
17.665
Totaal Lasten
16.882
17.371
17.859
18.423
Baten Incidenteel
1.070
738
724
724
Structureel
7.879
8.169
7.565
7.576
Totaal Baten
8.948
8.908
8.289
8.300
Saldo excl. bestemmingen
-7.933
-8.464
-9.569
-10.123
Mutaties reserves
52
50
50
50
Totaal Stortingen
52
50
50
50
Mutaties reserves
305
295
290
290
Totaal Onttrekkingen
305
295
290
290
Bestemmingen per saldo
253
245
240
240
Saldo incl. bestemmingen
-7.680
-8.219
-9.329
-9.882
Stortingen
Onttrekkingen
22
Focusgebied Klimaat en duurzaamheid Portefeuillehouder P. Inberg
Uitgangspunten coalitieakkoord Het coalitieakkoord bevat een stevige inzet om de energietransitie te bevorderen. Nadruk ligt op praktische realisatie van duurzame energiebronnen en energiebesparing. Dat is nodig, want we staan als maatschappij voor grote en urgente opgaven op het gebied van ons klimaat. Denk aan de overgang naar schone en hernieuwbare energie, klimaatveranderingen, schaarste aan grondstoffen en veranderingen in ons voedsel- en landbouwsysteem. Deze complexe vraagstukken vergen ook in onze lokale samenleving veel aandacht. Vanuit deze koers werken we aan de uitdagingen voor de komende jaren. Dat doen we met aandacht voor participatie van inwoners en organisaties bij het maken van plannen, besluitvorming en uitvoering. Want het gaat om veranderingen met een maatschappelijke en/of ruimtelijke impact. Daarom zoeken we de dialoog op waar dat kan.
Trends en ontwikkelingen In 2021 zijn wij gestart met een programma Klimaat en Duurzaamheid. Dit betekent focus op de gemeentelijke ambities en maatschappelijke opgaven zoals in het coalitieakkoord vastgelegd. Sinds die start zijn een aantal belangrijke stappen gerealiseerd. Denk aan het beleid voor opwek van schone energie, een maatschappelijke tender voor zonnevelden, een visie over warmtetransitie, een onderzoek naar een warmtenet, een strategie voor duurzame gebiedsontwikkeling, verduurzaming van gemeentelijke panden, deelname aan regionale projecten zoals voor biobased bouwen, bijdrage aan de regionale energiestrategie, en het vormgeven van lokale aanpak isoleren. De programmatische benadering is belangrijk om voort te kunnen bouwen op deze resultaten. Maar ook om te kunnen blijven inspelen op trends en ontwikkelingen zoals onder andere hieronder aangegeven. Regionaal Programma Energie Onze infrastructuur voor elektriciteitsvoorziening staat enorm onder druk: hoe komen we aan extra stroom voor nieuwe woningbouw en economische uitbreiding? En waar is het mogelijk om meer stroom op te wekken? Dit vraagt niet alleen om alertheid voor actuele ontwikkelingen, maar ook om een bewuste strategie voor de (middel)lange termijn. De uitgangspunten hiervoor staan onder andere in het Regionaal Programma Energie (RPE, voorheen RES 2.0).
Het RPE geeft de kaders waarbinnen gemeenten in de Stedendriehoek werken aan de opgave om in 2050 van het aardgas af te zijn. Voor onze gemeente geeft dat de richting om verder te werken aan duurzame opwek en de opslag van energie. Nieuwe wetgeving Warmtevoorziening en Warmtetransitie Wat betreft het gebruik van energie is de warmtetransitie een belangrijk vraagstuk. Dat vereist een effectief warmtebeleid. Mogelijk gaat vanaf 2026 de Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) gelden. Dit als vervanging van de huidige Warmtewet. Het doel van de nieuwe wet is om de ontwikkeling van warmtenetten makkelijker te maken en zo de energietransitie te bevorderen. Maar ook om betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid van collectieve warmtelevering te waarborgen. Dat gebeurt onder andere door gemeenten meer regie over de warmtetransitie te geven. Dit laatste wordt geregeld in de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Hiermee krijgen gemeenten de bevoegdheden om regie te kunnen voeren in de wijk- of 23
gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie. Een belangrijk instrument uit de Wgiw is de aanwijsbevoegdheid. Als de wetgeving eenmaal in werking is getreden, kunnen en moeten we vanaf 2026 aan de slag. Dit doen we op basis van het gemeentelijke warmteprogramma. Hiermee stellen wij lokale regels voor de overgang van aardgas naar andere vormen van energie. De organisatie moet daarop worden ingericht voor een lange periode, want de warmtetransitie loopt tot 2050. Stikstof en natuurherstel In het landelijke gebied spelen een aantal grote opgaven. Denk aan stikstofaanpak en natuurherstel, verbeteren van waterkwaliteit, bewaken van het grondwaterpeil, een gezonde bodem, klimaatadaptatie en zorg voor meer biodiversiteit. Hierin spelen Rijksregelingen, provinciaal beleid en regionale samenwerking een bepalende rol; zowel voor de maatregelen die van onze gemeente worden verwacht als voor de kansen en beperkingen in ons buitengebied. De complexiteit van economische en maatschappelijke ontwikkelingen en de (onderlinge) afhankelijkheden in nieuw beleid van medeoverheden, maakt dat de uitvoering bij gemeenten vaak later kan beginnen dan gehoopt. Drinkbare IJssel Samen met waterschap Vallei en Veluwe en acht andere partners werken we - met cofinanciering van het Rijk - aan een project om de Drinkbare IJssel een paar stappen dichterbij te krijgen. Wat willen we bereiken? 1.
Verduurzamen van de gebouwde omgeving.
Wat gaan we doen? 1a. We werken aan een concept Warmteprogramma dat begin 2027 ter inzage kan worden gelegd. 1b. We hebben een lokale aanpak isolatie om met inzet van rijksmiddelen inwoners te helpen om hun woning te verduurzamen.
Wanneer zijn we tevreden? 1a. In 2026 is bij de totstandkoming van het ontwerp een participatieproces georganiseerd. 1b. In uiterlijk 2026 zijn 300 woningen geïsoleerd met tenminste 1 maatregel.
24
Het financieel verloop van het focusgebied Klimaat en duurzaamheid Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Focusgebied klimaat en duurzaamheid Lasten
1.611
1.629
1.641
1.669
Baten
752
743
729
729
Stortingen
50
50
50
50
Onttrekkingen
56
45
40
40
Totaal Focusgebied klimaat en duurzaamheid
-853
-891
-923
-950
Saldo incl. bestemmingen
-853
-891
-923
-950
Financiële ontwikkelingen focusgebied Klimaat en Duurzaamheid Klimaat en energietransitie Voor de komende jaren blijft budget nodig voor maatregelen die komen uit ons klimaat- en duurzaamheidsbeleid. Komende jaren ligt de focus nog meer bij stappen voor de warmtetransitie (onze samenleving gaat van het aardgas af). Daarnaast vervolgen we de aandacht voor onze ecologische omgeving. Naast deze structurele kosten is incidenteel budget nodig voor advisering bij projecten en ondersteuning van activiteiten uit het programma. Deze kosten worden onttrokken uit de reserve Duurzaamheid. Jaarlijks wordt € 50.000 toegevoegd aan deze reserve. Voor de jaren 2026 tot en met 2029 ontvangen wij een rijksvergoeding voor de inzet van capaciteit voor klimaat- en energiebeleid. Dit op grond van de CDOKE-regeling (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid). Van deze gelden dekken we voor € 100.000 aan interne capaciteit. Verduurzaming bedrijfsvoering In de periode tot 2030 werken we gericht verder aan de verduurzaming van onze bedrijfsvoering. Dit aan de hand van een gecoördineerde organisatiebrede aanpak op vier themagebieden. Het gaat hier om social return, milieu en biodiversiteit, klimaat en circulariteit (inclusief biobased materiaalgebruik). In lijn van de Perspectiefnota is budget vanaf 2026 structureel geraamd op € 25.000.
Landschap en biodiversiteit Voor het landschapscontract 2023-2027 is budget gereserveerd. Hierbij wordt rekening gehouden met 75% subsidie en 25% dekking vanuit de bestemmingsreserve Ligt op Groen.
25
Focusgebied Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek Loenen 2030 Portefeuillehouder S. van de Graaf
Uitgangspunten coalitieakkoord Sinds 2018 richten provincie Gelderland, Industriekern Eerbeek-Loenen (IKEL) en de gemeente Brummen zich op een toekomstbestendig Eerbeek. In het programma Eerbeek-Loenen 2030 werken we daarnaast samen met Veluwonen, waterschap Vallei en Veluwe en gemeente Apeldoorn aan diverse plannen, projecten en maatregelen die effect hebben op de leefbaarheid in de kern Eerbeek, het vestigingsklimaat van het bedrijfsleven en de energietransitie. De Eerbeekse wijk- en dorpsraden zijn hierbij actief betrokken. We combineren onze inzet voor de opgaven in Eerbeek met de ontwikkeling van onze gemeentelijke rol en versterking van bestuurskracht. Er liggen in en om het centrum mogelijkheden om de aantrekkelijkheid te vergroten. Deze projecten realiseren we in afstemming met de partners binnen het programma Eerbeek-Loenen 2030. Naast gemeentelijke inspanningen voor leefbaarheid is er een Rijksopgave die door de provincie samen met de papierindustrie wordt vertaald in concrete plannen om de stikstofreductie en de CO2uitstoot te verminderen.
Trends en ontwikkelingen In het programma Eerbeek-Loenen 2030 werken we in partnerverband voortdurend verder richting het behalen van onze doelen in het dorp. Denk hierbij vooral aan de ontwikkeling van het Burgersterrein, de Spoorzone, het PAKhuis en het Kerstenterrein. Verder zijn het wegennet, het provinciaal inpassingsplan bij Folding Boxboard (FOLBB) en de waterrotonde belangrijk in de leefbaarheid van het gebied. Ook een belangrijk aandachtspunt is de energievoorziening, zowel als het gaat om elektriciteit als om warmte. Tot slot hebben we aandacht voor de toekomst van de locatie 'De Hoop'. Wat willen we bereiken? 1. Zichtbare verbeteringen in de aantrekkelijkheid in en om het centrum, in balans met het vestigingsklimaat voor de papierindustrie.
Wat gaan we doen? 1. We werken aan de gebiedsontwikkeling op het Burgersterrein. 2. We richten het Stationsplein opnieuw in, als onderdeel van de ontwikkeling van de Spoorzone (De Wasacker tot en met Kerstenterrein).
Wanneer zijn we tevreden? 1. Minimaal 100 woningen op het Burgersterrein uiterlijk in 2029. 2. Het heringericht Elis Ligtlee Stationsplein (planning 2026) bevat een toeristische opstapplaats.
26
Het financieel verloop van het focusgebied Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek Loenen 2030 Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Focusgebied ruimte voor Eerbeek/Eerbeek-Loenen 2030 Lasten
970
960
899
831
0
0
0
0
Totaal Focusgebied ruimte voor Eerbeek/EerbeekLoenen 2030
-970
-960
-899
-831
Saldo incl. bestemmingen
-970
-960
-899
-831
Onttrekkingen
Financiële ontwikkelingen focusgebied Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek-Loenen 2030 Om de komende jaren vanuit de gemeente de gewenste inzet te kunnen blijven leveren binnen het samenwerkingsprogramma Eerbeek-Loenen 2030 zijn in deze begroting meerjarig incidentele middelen opgenomen tot aan het jaar 2030. Dit past ook in de afspraken die in de Bestuursovereenkomst van september 2021 zijn vastgelegd. Om jaarlijks een bedrag beschikbaar te hebben voor zaken als onderzoek, expertise, cofinancieringen en kleine verbeteringen in de openbare ruimte, is jaarlijks een incidenteel programmabudget opgenomen van € 100.000. Vanuit de reservering bij het focusgebied Bestuurskracht is vanaf 2026 € 95.000 overgeheveld naar dit focusgebied. Verder is er budget gereserveerd om toekomstige investeringen te kunnen dekken. Vanaf 2026 is rekening gehouden met de kapitaallasten van de herinrichting van de Wasacker, Volmolenweg, 't Haagje en Poelkampstraat. En vanaf 2027 met de kapitaallasten van de herinrichting van de Spoorzone in Eerbeek en Wayfinding (bewegwijzering) fiets. Na deze voorgenomen investeringen resteert er een bedrag van afgerond € 189.000. Vanaf 2028 met de kapitaallasten voor het eerste deel van het project Wegennet (kanaalzone) en Wayfinding wandelen.
Tot slot 2029 met de kapitaallasten voor het tweede deel van het project Wegennet (kanaalzone) en de fietsoversteken Coldenhovenseweg/Loubergweg. Na deze hiervoor genoemde projecten resteert er afgerond een bedrag van € 9.000.
27
Focusgebied Centrum Brummen Portefeuillehouder S. van de Graaf
Uitgangspunten coalitieakkoord In de kern Brummen streven we naar een dorpscentrum met wonen, recreëren, winkels en ontmoeting. Een klein kernwinkelgebied met parkeren in de nabijheid van de voorzieningen. De kern heeft veel beeldbepalend groen. Dat willen we in het centrumgebied versterken als bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit. Een lommerrijke omgeving levert ook een belangrijke bijdrage aan de klimaatdoelstellingen. De aanwezigheid van een NS-station draagt in grote mate bij aan de woonkwaliteit van dit dorp.
Trends en ontwikkelingen Op het Graaf van Limburg Stirumplein werken we zowel verder aan de woningbouwopgave als het samen huisvesten van SWB en bibliotheek. Het bestemmingsplan voor het Graaf van Limburg Stirumplein is in mei 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. Voor de uitvoering van dit plan is een grondexploitatie vastgesteld. De uitbreiding van supermarkt Jumbo brengt het vergroten en deels anders inrichten van het parkeerterrein aan het Burgemeester Dekkerplein met zich mee. Voor de uitbreiding van de supermarkt wordt een deel gemeentelijke grond verkocht. De Jumbo draagt bij aan de inrichting van de parkeerplaatsen. Ook de verkoop van de voormalige Wilhelminaschool voor de bouw van appartementen vindt in deze periode plaats. Voor de uitvoering van deze plannen is de bestemmingsreserve Centrum Brummen vastgesteld. Kosten en opbrengsten van plannen binnen het overkoepelende project Centrum Brummen worden in de bestemmingsreserve met elkaar verrekend. Mocht in de bestemmingsreserve na verrekening een positief bedrag overblijven, dan wordt dit ingezet voor een kwaliteitsimpuls van de openbare ruimte van het Marktplein. Dat is eveneens vastgesteld in het projectplan Centrum Brummen. Het projectplan Centrum Brummen richt zich vooral op woningbouwontwikkeling.
We trekken samen op met toerisme/recreatie en economische zaken om aanvullend op het projectplan acties te formuleren voor ondernemen en recreëren. Wat willen we bereiken? 1. Een aantrekkelijk centrum voor inwoners, toeristen en ondernemers.
Wat gaan we doen? 1. We voeren het Plan van Aanpak voor het Centrum van Brummen uit, waarin maatregelen en plannen zijn opgenomen voor het behouden en versterken van het centrum van Brummen.
Wanneer zijn we tevreden? 1a. Uitbreiding van Jumbo met ongeveer 400 m2. Realisatie Jumbo in 2026. 1b. Uitbreiding van Dekamarkt met ongeveer 400 m2. Realisatie Dekamarkt 2027. 1c. Herontwikkeling Wilhelminaschool van 14 appartementen in de sociale sector. Realisatie 2026/2027. 1d. Ontwikkeling Van Limburg Stirumplein van 59 appartementen in 2 woonblokken. Samenvoeging bibliotheek en SWB tot een multifunctioneel gebouw met ongeveer 1.700 m2. Realisatie 2026/2027.
28
Het financieel verloop van het focusgebied Centrum Brummen Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. Begroting 2028 Progr.begr. Begroting 2029 Progr.begr. 2026-2029 2026-2029 2026-2029 2026-2029
Focusgebied centrum Brummen Lasten
33
35
37
39
Totaal Focusgebied centrum Brummen
-33
-35
-37
-39
Saldo incl. bestemmingen
-33
-35
-37
-39
Financiële ontwikkelingen focusgebied Centrum Brummen Geen financiële ontwikkelingen.
29
Focusgebied Wonen Portefeuillehouders G.I. Timmer P. Inberg S. van de Graaf
Uitgangspunten coalitieakkoord De gemeente Brummen is een fijne gemeente om in te wonen. De ligging tussen Veluwe en IJssel, de dorpskernen, het landschap en de inwoners maken dat mensen hier graag willen blijven wonen. Of willen terugkeren na verblijf elders in het land. De druk op de woningmarkt in onze regio is hoog, Daarom is door de regiogemeenten afgesproken om 20.000 woningen te bouwen tot 2030. Voor onze gemeente betekent dat een opgave om in dit decennium 1.250 woningen toe te voegen. Deze 1.250 toe te voegen woningen zijn ook afgestemd met onze partners zoals Veluwonen en de provincie Gelderland. Met de toevoeging van deze woningen dragen we een steentje bij aan een woningmarkt die de mogelijkheid biedt aan onze inwoners om binnen de gemeente te blijven wonen. Van deze 1.250 zijn al 773 woningen gerealiseerd. Hiervan zijn 535 woningen opgeleverd en zitten er 238 in de pijplijn. Dit is exclusief Elzenbos Deelgebied III Oost en III West. De mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de bestaande woningmarkt zijn beperkt. Daarom moet elke nieuwe woning raak en toekomstgericht zijn. De woningen dragen bij aan de vitaliteit van onze kernen. Ons doel is dat de kern Brummen doorgroeit naar 10.000 inwoners. De strategie om dit te bereiken is opgenomen in de "Routekaart woningbouw".