(032) Eindrapport Bestuurlijke Toekomst Brummen-Rheden-Zutphen

Zorgen

Sociaal domein gaat over de zorg en ondersteuning van inwoners.

Tegelijkertijd vormen het mogelijk verdwijnen van korte lijnen, goede bereikbaarheid en nabijheid een zorg. Inwoners van beide gemeenten zijn bang dat een grotere gemeente afstandelijker

Uit de reacties van inwoners uit de gemeenten Brummen en Zutphen komt naar voren dat zij in het

wordt, met meer bureaucratie, minder persoonlijk contact en langere wachttijden, terwijl

sociaal domein zowel kansen als zorgen zien bij een mogelijke herindeling. In beide gemeenten

juist vertrouwde gezichten en lokaal maatwerk als belangrijk worden ervaren. Inwoners uit de

worden meer zorgen dan kansen genoemd.

gemeente Brummen benoemen dat de zwaardere sociale problematiek in de gemeente Zutphen mogelijk gaat doorwerken in de nieuwe gemeente, waardoor lasten stijgen en voorzieningen in de dorpen onder druk komen te staan. Inwoners uit de gemeente Zutphen vragen zich af hoe stedelijke problematiek, politieke kleur en cultuur zich verhouden tot het meer dorpse gemeente Brummen.

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

64

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

Maar ook of bestaand sociaal beleid en voorzieningen kunnen worden behouden. Er wordt door

bezoekers en het beter benutten van bestaande voorzieningen. Ook worden het bundelen van

inwoners uit beide gemeenten benadrukt dat vrijwilligers, buurtinitiatieven en sociale samenhang

kennis en krachten, verduurzaming van industrie en landbouw, en verbetering van infrastructuur

onmisbaar zijn, maar dat deze niet onbeperkt belast kunnen worden.

en bereikbaarheid (auto, OV, fiets) als gezamenlijke kansen genoemd.

“De daadwerkelijke uitvoering hiervan. En hoe gaat er gezorgd worden voor korte lijnen als de

“Zutphen is een mooie stad met veel mogelijkheden qua toerisme en heeft flinke industriegebieden die

gemeente aanzienlijk groter wordt?” – Inwoner gemeente Brummen

werkgelegenheid bieden. Brummen ligt mooi tussen de historische stad en de Veluwezoom.” – Inwoner gemeente Brummen

“Sociaal domein heeft vaak belang bij persoonlijke contact. Uitbreiding gaat ten koste van korte lijnen.” – Inwoner gemeente Zutphen

“Met een nieuwe schaalgrootte is de gemeente beter in staat voorwaardenscheppend te zijn voor bedrijven en ook beter in staat invulling te geven aan de energietransitie.” – Inwoner gemeente

8.3.6 Economie

Zutphen

Economie gaat over werk en bedrijven in de gemeente.

Zorgen

Uit de reacties van inwoners uit de gemeenten Brummen en Zutphen blijkt dat zij bij een mogelijke

Specifiek in de gemeente Brummen leggen inwoners extra nadruk op de mogelijke voordelen

herindeling economische kansen zien, maar daar ook zorgen tegenover zetten. In de gemeente

van de sterkere, meer industriële economische basis van Zutphen, die stabiliteit en banen zou

Brummen zijn er meer zorgen dan kansen aangegeven. In de gemeente Zutphen zijn er evenveel

kunnen opleveren voor Brummen en Eerbeek. Tegelijk leeft daar de zorg dat juist de belangen

kansen als zorgen genoemd.

van de papierindustrie, het buitengebied en de dorpse economie minder goed worden gezien of beschermd. Bij inwoners uit de gemeente Zutphen speelt daarnaast de vraag hoe wordt omgegaan

Kansen

met de zwaardere industrie/papierindustrie in Eerbeek. Ook wordt genoemd dat de economische

In beide gemeenten wordt genoemd dat een grotere gemeente een sterker economisch en

aansluiting voor Eerbeek mogelijk beter is met Apeldoorn/Loenen dan met Zutphen.

regionaal profiel kan krijgen, met meer invloed, investeringskracht en mogelijkheden om werkgelegenheid te creëren. Door de combinatie van stad en natuur zien inwoners kansen voor

Inwoners van de gemeente Zutphen noemen zorgen over welke en hoeveel industrie wordt

een aantrekkelijker toeristisch gebied, met meer en gevarieerder toerisme, betere spreiding van

toegestaan, en wat dit betekent voor milieu, natuur en gezondheid. Tegelijk zijn er in beide

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

65

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

gemeenten zorgen over de vraag of een grotere gemeente daadwerkelijk tot meer economische

Kansen

groei leidt. Ook worden in het algemeen zorgen geuit over onvoldoende aandacht voor

Een gedeelde wens is om de kwaliteiten van stad én platteland beter te benutten: een gemeente

ondernemers, toenemende regeldruk en het risico van vertrek van bedrijven, met leegstand

waarin historische stad, dorpen, landgoederen, IJssel en natuurgebieden elkaar aanvullen.

en verlies van banen als gevolg. Daarnaast zijn er zorgen over de bereikbaarheid van de nieuwe

Inwoners zien kansen om met één gezamenlijke visie beter te sturen op een gezonde balans tussen

gemeente.

woningbouw, landschap, landbouw en recreatie. Daarbij worden extra mogelijkheden genoemd voor woningbouw, zowel nieuwbouw als herbestemming en woningsplitsing, met speciaal oog

“Mijn zorg is dat de papierindustrie in Eerbeek niet naar waarde gewaardeerd zal worden.” – Inwoner

voor starters en senioren. Ook verwachten sommigen dat een grotere gemeente meer slagkracht

gemeente Brummen

heeft om infrastructuur en openbaar vervoer te verbeteren en ruimtelijke keuzes beter op elkaar af te stemmen.

“De bereikbaarheid van de nieuwe gemeente. Er komen steeds meer huizen bij, maar de infrastructuur blijft gelijk. Voor bedrijven is het ook belangrijk dat werknemers en klanten er kunnen komen.

“Goede visie ontwikkelen met balans groei en behoud en balans dorpen, landerijen, bos, IJssel en

Verkeersproblemen liggen op de loer.” – Inwoner gemeente Zutphen

stedelijk gebied.” – Inwoner gemeente Brummen

8.3.7 Ruimte

“Zoek de verbinding, tussen stad en platteland, benadruk de kenmerken, leg extra fietspaden aan, wandelpaden en kies voor specifieke locaties voor woningbouw.” – Inwoner gemeente Zutphen

Ruimte gaat over hoe de openbare ruimte wordt gebruikt: voor wonen, werken, verkeer, natuur, water, energie, toerisme en recreatie.

Zorgen

Uit de reacties van inwoners uit de gemeenten Brummen en Zutphen blijkt dat zij op het onderwerp Ruimte, zowel kansen als zorgen zien bij een mogelijke herindeling. In de gemeente Brummen zijn er aanzienlijk meer zorgen dan kansen aangegeven. In de gemeente Zutphen zijn er net meer zorgen dan kansen genoemd.

<< terug naar inhoudsopgave

Tegelijkertijd is er in beide gemeenten een duidelijke zorg over het behoud van natuur, open ruimte en het dorpse en kleinschalige karakter. Inwoners noemen dat een grotere gemeente kan leiden tot verstedelijking van het buitengebied en dat juist de groene kwaliteiten van de gemeente Brummen onder druk komen te staan. Daartegenover staat wel de wens om voldoende betaalbare woningen te realiseren. De spanning tussen “genoeg bouwen” en “niet te veel volbouwen” loopt als rode draad door veel reacties.

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

66

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

Inwoners uit de gemeente Brummen noemen de vrees dat de gemeente Zutphen, als stad met weinig

Kansen

eigen buitengebied, vooral in Brummen woningen wil uitbreiden en onvoldoende gevoel heeft voor

In beide gemeenten leeft een sterke wens voor meer zichtbare politie en buitengewoon

agrarische en landschappelijke belangen. Inwoners uit de gemeente Zutphen benadrukken dat de stad

opsporingsambtenaars (BOA’s) en herkenbare wijkagenten. Mensen hopen dat een grotere gemeente

ruimte tekortkomt en dat herindeling kansen biedt voor woningbouw, maar tegelijk is men bang dat het

meer capaciteit, deskundigheid en samenwerking tussen politie, BOA’s, gemeenten en hulpdiensten

historische, kleinschalige stadse karakter én de eigenheid van de huidige gemeente Brummen onder druk

betekent, zodat overlast, criminaliteit en verkeersonveiligheid zichtbaarder en consequenter worden

kunnen komen. Over en weer klinkt daarom de oproep om bij ruimtelijke keuzes expliciet recht te doen

aangepakt. Inwoners zien kansen door de bestaande samenwerking tussen de gemeenten op het gebied

aan zowel stad als platteland.

van veiligheid. Ook zien inwoners kansen in een lokale en preventieve aanpak. Investeren in jongerenwerk, sport en ontmoetingsplekken, buurtapps en buurtpreventie, en het benutten van bestaande netwerken.

“Een zorg is dat het buitengebied van Brummen gebruikt gaat worden om woningen te bouwen. Zo wordt nu ook al het buitengebied rondom de Hoven steeds voller gebouwd.” – Inwoner gemeente Brummen

“Versterking van de bestaande samenwerking.” – Inwoner gemeente Brummen “Schaalvergroting van het hele team, hopelijk daardoor betere inzetbaarheid met minder werkdruk

“Wij maken ons zorgen dat er teveel natuur plaats moet maken voor woningbouw, dat is erg zorgelijk voor mens, dier en natuur.” – Inwoner gemeente Zutphen

per persoon.” – Inwoner gemeente Zutp hen

Zorgen Tegelijkertijd maken inwoners zich zorgen over de huidige beperkte zichtbaarheid van politie en

8.3.8 Veiligheid

handhaving, lange aanrijtijden en het risico dat een grotere gemeente niet automatisch tot meer

Veiligheid gaat over een veilige leefomgeving. Denk hierbij aan openbare orde, criminaliteit

capaciteit leidt. Inwoners uit de gemeente Brummen benadrukken daarbij specifiek de afstand

en verkeer.

tot de stad. Zij vrezen dat aandacht, capaciteit en middelen vooral naar de gemeente Zutphen gaan, dat bijvoorbeeld Eerbeek en het buitengebied “ver weg” liggen voor hulpdiensten en dat

Uit de reacties van inwoners uit de gemeenten Brummen en Zutphen komt naar voren dat zij bij een

dorp-specifieke problemen minder prioriteit krijgen. In de gemeente Zutphen ligt de nadruk

mogelijke herindeling op het onderwerp Veiligheid, zowel kansen zien als zorgen hebben. In beide

sterker op stedelijke vraagstukken zoals (jeugd)overlast, drugs en verkeersproblemen rond

gemeenten worden er meer zorgen dan kansen genoemd.

drukke wegen. Ook worden zorgen geuit over (extra) opvanglocaties en mogelijke overlast rond asielzoekerscentra bij een herindeling.

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

67

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

“Zorg is de zichtbaarheid van de wijkagent etc. Op dit moment zie je weinig blauw in de straten. Hoe

“Een grotere gemeente is een aantrekkelijkere werkgever waardoor kennis en kunde blijft of kan

gaat de gemeente zorgen voor een juiste balans in gevoel van veiligheid bij alle inwoners (stad en

worden aangetrokken.” – Inwoner gemeente Brummen

dorp)?” – Inwoner gemeente Brummen “Dit is het belangrijkste potentiële voordeel van de grotere gemeente, meer specialistische kennis.” – “Tot nu toe zie ik weinig van Boa’s in de wijken…evenals de bekendheid van de wijkagent en hoe

Inwoner gemeente Zutphen

te bereiken. Ben bang dat dit nog lastiger wordt als gemeente groter wordt.” – Inwoner gemeente

Zorgen

Zutphen

Tegelijkertijd zijn er in beide gemeenten zorgen over wat schaalvergroting betekent voor

8.3.9 Organisatie en bestuur

kleinschaligheid, identiteit en de afstand tussen inwoner en bestuur. Inwoners vrezen dat een grotere gemeente tot meer bureaucratie en tragere besluitvorming kan leiden, en dat het

Organisatie en bestuur gaat over hoe de gemeente werkt en beslist. Uit de reacties van inwoners uit de gemeenten Brummen en Zutphen komt naar voren dat zij in een mogelijke herindeling op bestuurlijk en organisatorisch vlak zowel kansen zien als zorgen hebben. In beide gemeenten worden er meer zorgen dan kansen genoemd.

Kansen In beide gemeenten wordt genoemd dat een grotere organisatie meer slagkracht kan geven. Taken kunnen beter verdeeld worden, middelen en budgetten kunnen gebundeld worden en er ontstaat ruimte om expertise op te bouwen en talent aan te trekken en te behouden. Men verwacht dat dit kan leiden tot professionelere ambtenaren, een betere dienstverlening en meer continuïteit en veerkracht van de organisatie. Ook zien inwoners in beide gemeenten mogelijkheden om dorps-

moeilijker wordt om korte communicatielijnen en persoonlijk contact met bestuurders en ambtenaren in stand te houden. Zowel onder inwoners uit de gemeente Brummen als uit de gemeente Zutphen leeft de vraag of de beloofde efficiëntie en kwaliteitsverbetering in de praktijk wel worden waargemaakt, en of de gemeente na een herindeling nog net zo goed bereikbaar en toegankelijk is voor inwoners.

Specifiek in de gemeente Brummen klinkt de zorg dat de eigen, meer dorpse identiteit en het plattelandskarakter onder druk komen te staan, dat kleinere kernen minder gewicht krijgen en dat de gemeente Zutphen, met grote stad, de toon zal zetten in beleid en prioriteiten. In de gemeente Zutphen wordt juist vaker gewezen op mogelijke verschillen in politieke kleur en cultuur tussen stad en platteland, en op de impact van een herindeling op personeel en organisatiecultuur.

en wijkraden sterker te positioneren, zodat inwonersparticipatie en betrokkenheid beter kunnen worden benut in een grotere gemeente.

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

68

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

“Zorgen om het samenvoegen van de gemeenteraden en het college. Hoe zorg je ervoor dat de belangen

“Blij met de stabiele basis van gemeente Zutphen, waar gemeente Brummen op voort kan bouwen

van nu nog de gemeente Brummen goed wordt vertegenwoordigd in elk bestuur?” – Inwoner gemeente

vanuit de afgelopen jaren. De samenvoeging zorgt voor toename van slagkracht op bestaande

Brummen

uitdagingen.” – Inwoner gemeente Brummen

“Kleinschaligheid, korte lijnen in grotere gemeente, lijkt mij moeilijk.” – Inwoner gemeente Zutphen

“Zutphen heeft de financiën goed op orde en Brummen is kwetsbaarder. Samen staat de nieuwe gemeente veel sterker.” – Inwoner gemeente Zutph en

8.3.10 Financiën Zorgen Financiën gaat over de geldzaken van de gemeente. Inwoners van de gemeenten Brummen en Zutphen zien bij een mogelijke herindeling zowel kansen als zorgen voor de financiën. In beide gemeenten worden meer zorgen dan kansen genoemd.

Tegelijkertijd uiten inwoners uit beide gemeente zorgen. Zo zijn er zorgen over de hoge en verder stijgende kosten van met name het sociaal domein. Daarnaast leeft de vrees in de gemeente Brummen dat de kosten in de gemeente Zutphen, voor bijvoorbeeld zorg en voorzieningen, hoog zijn en dat dit kan leiden tot hogere gemeentelijke belastingen voor alle inwoners. Inwoners uit de gemeente Brummen hebben zorgen dat zij moeten betalen voor de kosten van de gemeente

Kansen In beide gemeenten wordt genoemd dat een grotere gemeente financieel sterker kan staan. Meer financiële middelen, slagkracht en stabiliteit, waardoor de gemeente robuuster wordt. Inwoners uit beide gemeenten verwachten dat er door schaalvergroting efficiënter kan worden gewerkt, onder andere door slimmer in te kopen, dubbele taken te verminderen en administratie en organisatie beter in te richten. Dat zou kosten kunnen besparen, zowel voor de gemeente als uiteindelijk voor inwoners. Inwoners uit de gemeente Brummen verwijzen daarbij vaak positief naar de financiële positie van de gemeente Zutphen, waarbij men de mogelijkheid ziet om aan te haken bij een financieel sterke gemeente. Inwoners uit de gemeente Zutphen zien ook dat hun gemeente een sterke financiële positie heeft, waar de gemeente Brummen bij aan kan sluiten, zodat het een

Zutphen en dat de dorpen ondergesneeuwd raken bij financiële keuzes. In de gemeente Zutphen klinkt een soortgelijke zorg, want inwoners uit de gemeente Zutphen wijzen op de minder sterke financiële positie van de gemeente Brummen en de angst dat de gemeente Zutphen achteruitgaat als de gemeente Brummen erbij komt. Daarnaast vrezen inwoners dat een grotere organisatie niet altijd efficiënter is, maar juist meer bureaucratie, hogere overhead en stijgende kosten met zich meebrengt, terwijl er per inwoner niet meer geld beschikbaar komt.

“Ik maak me zorgen dat de verdeling van het geld naar evenredigheid over Zutphen en Brummen zal plaats vinden.” – Inwoner gemeente Brummen

financieel nog sterker geheel wordt. Daarnaast zien inwoners uit beide gemeenten dat er meer ruimte kan ontstaan om te investeren in het sociaal domein.

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

69

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

“Ik ben bang dat de goede positie van Zutphen zal verslechteren door Brummen.” – Inwoner gemeente

“Vrijwel alle samenwerkingsverbanden blijven intact. Dat geeft rust en zorgt voor een soepele

Zutphen

transitie.” – Inwoner gemeente Brummen

8.3.11 Samenwerkingsverbanden

“Brummen en Zutphen samen kunnen een betere vuist maken naar de stedelijke dominantie van Apeldoorn en Deventer. De belangen van Zutphen en Brummen komen beter tot hun recht.” – Inwoner

Samenwerkingsverbanden gaat over hoe en met wie de gemeente samenwerkt in de regio,

gemeente Zutphen

zoals met andere gemeenten en organisaties voor zorg/preventie, veiligheid en economie.

Zorgen Inwoners van de gemeenten Brummen en Zutphen zien bij een mogelijke herindeling zowel kansen

Tegelijkertijd uiten inwoners ook zorgen. In de gemeente Brummen leeft de angst dat de gemeente

als zorgen voor de samenwerkingsverbanden. In beide gemeenten worden meer kansen dan zorgen

door de herindeling met het stedelijke Zutphen zijn dorpse en landelijke karakter en invloed

genoemd.

verliest, en dat Zutphen als grotere stad de boventoon gaat voeren in regionale beslissingen. Inwoners van de gemeente Zutphen zien daarnaast verschillen in belangen tussen de stad en het

Kansen

landelijke Brummen, en mogelijke gevolgen voor de beschikbaarheid van zorg en de aanrijtijden

De huidige samenwerking binnen onder andere de Regio Stedendriehoek wordt door inwoners

van hulpverlening. Ten slotte uiten inwoners uit de gemeente Zutphen zorgen dat het nadelig kan

ervaren als stabiel en vertrouwd en biedt bij een herindeling continuïteit. Doordat er al veel

zijn voor de Regio Stedendriehoek als de gemeente Brummen deze verlaat en dat de bestaande

samen wordt gewerkt tussen beide gemeenten zien inwoners uit beide gemeente dat dit bij een

verbinding zal verwateren.

herindeling eenvoudig kan worden voortgezet en verder uitgebouwd, zonder extra kosten of grote veranderingen voor inwoners door de regio-indeling. Daarbij wordt genoemd dat praktische

“Komen belangen van plattelandsbewoners van deze nieuwe gemeente wel goed tot z’n recht in de

zaken, zoals de schoolvakantieregio en afspraken in de zorg, gelijk kunnen blijven wat rust geeft.

regio? Sneeuwen dorpse belangen niet onder aan die van de stadse?” – Inwoner gemeente Brummen

Vanuit beide gemeenten wordt gezien dat een grotere gemeente een sterkere positie kan innemen binnen de Regio Stedendriehoek en richting provincie en Rijk. Inwoners uit de gemeente Zutphen

“Zorg is de verzwakking van de positie van de gemeente Zutphen, als de gemeente Brummen geen deel

benadrukken dat er met meer slagkracht opgetreden kan worden tegenover andere steden in de

meer uitmaakt van de Stedendriehoek.” – Inwoner gemeente Zutphen

regio, zoals Apeldoorn en Deventer. Ook zien inwoners uit de gemeente Zutphen extra kansen om het ziekenhuis in Zutphen open te houden.

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

70

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

8.3.12 Wat inwoners verder nog willen meegeven

Daarnaast zijn er inwoners die alternatieve oplossingen aandragen, zoals het splitsen van de

In deze laatste paragraaf wordt beschreven wat inwoners verder nog wilden meegeven over een

gemeente (Brummen bij Zutphen, Eerbeek richting Apeldoorn of Rheden, Empe naar Voorst) of

mogelijke nieuwe gemeente. Afsluitend konden inwoners, los van de eerdere onderwerpen, zelf

een herindeling met een andere partner, bijvoorbeeld de gemeente Voorst. Ook klinkt de wens

benoemen wat zij verder nog belangrijk vinden, welke (andere) kansen zij zien en welke (andere)

om de gemeente Brummen zelfstandig te houden. Daarnaast vragen inwoners om serieuze

zorgen zij hebben. Een deel van de reacties gaat over de concrete combinaties van gemeenten,

betrokkenheid bij het proces; blijf inwoners goed informeren, wees transparant en eerlijk over

maar er zijn ook opmerkingen gemaakt over het proces, alternatieve samenwerkingspartners en

de afwegingen, en zorg voor ambtenaren die het gesprek met de dorpen kennen. Ook zijn er

onderwerpen die niet direct aan bod kwamen in de vragenlijst. Ook hebben inwoners punten die al

inwoners die kritische kanttekeningen bij de vragenlijst plaatsen. Deze wordt als te positief

eens genoemd zijn, nog eens benadrukt.

geformuleerd of sturend ervaren. Tot slot maken inwoners van de gelegenheid gebruik om enkele algemene aandachtspunten mee te geven die voor hen zwaar wegen, zoals openbaar vervoer en

Inwoners gemeente Brummen

bereikbaarheid, het op peil houden van lokale voorzieningen en de manier waarop wordt omgegaan

Inwoners uit de gemeente Brummen benadrukken allereerst hoe belangrijk het is dat de

met (mogelijke) asielzoekerscentra.

identiteit van de gemeente Brummen en haar dorpen herkenbaar blijft. Zij vragen om een goede balans tussen stad en dorpen als er sprake is van een herindeling en willen voorkomen dat het

Inwoners gemeente Zutphen

dorpse karakter en het groene landschap op de achtergrond raken. Ook zijn er inwoners die een

In de gemeente Zutphen zijn er inwoners die positief zijn over een herindeling, vaak met het

herindeling met de gemeente Zutphen als logisch en kansrijk zien. Volgens hen is de gemeente

argument dat grotere gemeenten de toekomst zijn, dat bundeling van kennis, capaciteit en

Brummen nu al sterk op Zutphen georiënteerd, de stad biedt veel voorzieningen en samen kan

financiën de gemeente sterker maken en dat de gemeenten Brummen en Zutphen als buren met

een sterke gemeente ontstaan. Daartegenover zijn er inwoners die aangeven geen herindeling

veel raakvlakken logisch bij elkaar passen. Zij zien kansen in een grotere, groene gemeente waarin

met de gemeente Zutphen te willen, met als genoemde toelichting onder andere de zorg dat de

stad en platteland elkaar aanvullen.

stad Zutphen overheersend wordt, in het groene buitengebied te veel gebouwd gaat worden, of dat voorzieningen voor inwoners uit het huidige gemeente Brummen te ver weg komen te liggen.

Daarnaast zijn er inwoners uit de gemeente Zutphen die meegeven geen voorstander van een

Er zijn inwoners uit de gemeente Brummen die de voorkeur voor de gemeente Rheden uitspreken.

herindeling met de gemeente Brummen te zijn. Zij benadrukken vooral de verschillen tussen stad en dorp. Zij vinden dat de gemeenten Brummen en Zutphen cultureel en politiek niet goed bij elkaar passen. Ook worden vraagtekens gezet bij de meerwaarde. Men verwacht geen verbetering van

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

71

DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen

de dienstverlening, vreest hogere kosten, grotere afstanden binnen de nieuwe gemeente en het risico dat stedelijke en dorpse vraagstukken een andere aanpak vragen. Daarbij klinkt een duidelijke wens om de unieke identiteit van de gemeente Zutphen (historische stad, kleinschalig karakter, progressieve mentaliteit) te behouden.

Daarnaast geven inwoners een aantal proces- en inhoudelijke aandachtspunten mee. Zij willen dat de gemeente transparant, eerlijk en zorgvuldig communiceert over de stappen en gevolgen van een mogelijke herindeling en inwoners actief betrekt. Ook zijn er inwoners die kritische kanttekeningen plaatsen bij de vragenlijst zelf, die als te positief geformuleerd of sturend wordt ervaren. Ook noemen inwoners thema’s waar voldoende aandacht naar moet gaan, zoals bereikbare en goede dienstverlening, beter openbaar vervoer, voldoende woningen, aandacht voor groen, milieu en klimaat en een zorgvuldige omgang met asielzoekerscentra.

<< terug naar inhoudsopgave

Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025

72

DEEL IV: Financiële quickscan herindelingsscenario’s Provinvie Gelderland

Financiële quickscan herindelingsscenario's Brummen Rheden, Brummen - Zutphen Een onderzoek naar het financieel beeld van de betrokken gemeenten en de effecten op de algemene uitkering en frictiekostenvergoeding bij de verschillende herindelingsscenario's

Status Versie Datum Afdeling

: : : :

Auteur

:

Definitief 1.0 24 september 2025 Bestuurszaken: Team Bestuur, Toezicht en Weerbaarheid Peter Bouwmeester en Paul Schulpen

Financiële scan herindelingsscenario's Brummen-Rheden, Brummen-Zutphen 24 september 2025

INHOUDSOPGAVE 1

Hoofdstuk 1: Hoofdconclusies financiële positie gemeenten ........................................................3 1.1

2

Algemeen beeld .......................................................................................................................3 1.1.1

Brummen......................................................................................................................3

1.1.2

Rheden..........................................................................................................................4

1.1.3

Zutphen ........................................................................................................................4

Hoofdstuk 2: Financiële positie drie gemeenten ........................................................................... 5 2.1 Financiële duiding ...................................................................................................................5 2.1.1

Beeld jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenperspectief ......................... 5

2.1.2 Bezuinigingstrajecten ..................................................................................................6 2.1.3 Ontwikkeling eigen vermogen .................................................................................... 8 2.1.4 Weerstandsvermogen ................................................................................................. 8 2.1.5 Financiële kengetallen ............................................................................................... 10 2.2 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................... 12 2.2.1 Actualiteit beheerplannen en onderhoudsachterstanden Brummen ...................... 13 2.2.2 Actualiteit beheerplannen Rheden ........................................................................... 13 2.2.3 Actualiteit beheerplannen Zutphen .......................................................................... 13 2.3 Getrouwheidsverklaring accountant en rechtmatigheidsverklaring college bij jaarrekening 2024 ................................................................................................................. 13 3

Hoofdstuk 3: Eigen inkomsten ..................................................................................................... 15 3.1 Verschillen in woonlasten in drie gemeenten ...................................................................... 15 3.2 Overige belastingen ............................................................................................................... 16

4

Algemene uitkering en frictiekostenvergoeding .......................................................................... 17 4.1 Algemene uitkering na herindeling ...................................................................................... 17 4.2 Bestuurskosten ...................................................................................................................... 18 4.3 Frictiekostenvergoeding ....................................................................................................... 18

Geraadpleegde bronnen: ...................................................................................................................... 20

2

Financiële scan herindelingsscenario's Brummen-Rheden, Brummen-Zutphen 24 september 2025

1

Hoofdstuk 1: Hoofdconclusies financiële positie gemeenten

1.1

Algemeen beeld De gemeenten Brummen, Zutphen en Rheden hebben alle drie een structureel en reëel sluitende begroting 2025. Vanaf 2026 verandert dit beeld en stevenen alle drie de gemeenten af op structurele tekorten, veroorzaakt door de daling van de algemene uitkering. Richting 2028 heeft alleen Zutphen in 2028 een structureel en reëel sluitende begroting. De gemeenten Brummen en Rheden hebben in het meerjarenperspectief nog structurele en reële tekorten. Bij ongewijzigd beleid heeft dat een ongunstig effect op de algemene reserves en het weerstandsvermogen. Op basis van de stand van het weerstandsvermogen en de algemene reserves bij de jaarrekening 2024 beschikken alle drie de gemeenten nog wel over voldoende buffers, maar structureel bijsturen is wel noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de gemeenten duurzaam financieel gezond blijven. De voorjaarsnota 2025 van het Rijk en de daarop gebaseerde meicirculaire biedt enige financiële verlichting, maar is waarschijnlijk niet voldoende om alle tekorten vanaf 2026 te kunnen oplossen. De gemeenten Brummen en Rheden zullen aan de uitgavenkant en/of in combinatie met de inkomstenkant keuzes moeten gaan maken, om zo weer te komen tot een sluitende begroting en meerjarenperspectief. Indien de gemeenten zich opmaken voor een herindeling is een sluitende begroting en meerjarenraming nog meer van belang.

Onder de gemeentewet is er nog de keuzemogelijkheid voor gemeenten om een structureel sluitende begroting in te dienen voor het komende begrotingsjaar, of kunnen ze aannemelijk maken dat de begroting sluit in het laatste jaar van de meerjarenraming (t+3). Bij een herindeling geldt echter de Wet arhi (algemene regels herindeling) en dan is het noodzakelijk dat alle jaren van de begroting sluiten. Potverteren is namelijk onder arhi-toezicht niet toegestaan. De nieuwe gemeente behoort financieel gezien zo gezond mogelijk opgeleverd te gaan worden. De provincie treedt op als belangenbehartiger van de nieuw te vormen gemeente en zal daar ook het financieel toezicht op instellen.

1.1.1

Brummen In Brummen is de financiële situatie stabiel en de gemeente heeft sinds de beëindiging van het preventief toezicht in 2021 een stijgende lijn naar boven gevonden. Dat blijkt uit: • •

De toename van de algemene reserve (JR 2021 € 1,7 miljoen, JR 2024: € 12,6 miljoen); De verbetering van de kengetallen: solvabiliteit: (JR 2021: 12%, JR 2024: 26,4%), netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen: (JR 2021: 90%, JR 2024: 46,5%).

De voornaamste verbeterpunten bij de volgende begroting zijn zoals benoemd in de begrotingsbrief 2025 het actualiseren van twee beheerplannen en het inhalen van onderhoudsachterstanden. Dit betreft het beheerplan openbare verlichting, het beheerplan wegen en het inhalen van het achterstallig onderhoud groen. De actualisaties zijn deels vertraagd doordat de ambtelijke capaciteit hiervoor (nog) niet op orde was. Het achterstallig onderhoud is in de begroting geraamd en ingepland. Het wegwerken van het achterstallig onderhoud verloopt op schema. Verder geldt dat de meerjarenraming 2026-2028 nog niet structureel en reëel en sluitend is. De gemeente zal dus extra maatregelen moeten gaan treffen om te komen tot een sluitende (meerjaren) begroting, indien het Rijk niet voor afdoende extra financiële middelen zorgt. De tekorten in de meerjarenraming lopen niet in de miljoenen, dus de verwachting is dat de gemeente voldoende in staat is om dit te kunnen ombuigen.

3

1.1.2

Rheden In Rheden is de financiële situatie houdbaar, doordat de gemeente een omvangrijk bezuinigingspakket, in combinatie met inkomstenverhogende maatregelen heeft geïmplementeerd bij de begroting 2025. In 2025 is in totaal € 7,1 miljoen aan maatregelen verwerkt, voor € 4,1 miljoen aan bezuinigingen en € 3 miljoen aan inkomstenverhogende maatregelen. Het meerjarenperspectief kent nog structurele tekorten van € 2 miljoen in 2026, € 0,5 miljoen in 2027 en € 1 miljoen in 2028. Voor Rheden geldt eveneens dat de gemeente extra maatregelen moet gaan treffen om te komen tot een sluitende (meerjaren) begroting, indien het Rijk niet voor afdoende extra financiële middelen zorgt. Een ander aandachtspunt bij Rheden is de solvabiliteit. Deze is met 14% (stand jaarrekening 2024) laag en valt bij de beoordeling door de provincie in de meest risicovolle categorie C. Een lage solvabiliteit geeft aan dat de schuldpositie ten opzichte van de eigen vermogenspositie relatief hoog is. De consequentie van een lage solvabiliteit en een relatief hoge schuldquote is dat bij een rentestijging er bij een herfinanciering, dan wel het aantrekken van nieuwe financiering, een groter deel van de ruimte in de exploitatiebegroting benut wordt voor het dragen van de kapitaallasten. Die middelen kunnen dan niet meer voor het primaire proces ingezet worden.

Indien de inkomsten dalen, of onvoldoende meegroeien, zullen er financiële maatregelen getroffen moeten worden. Dit maakt de begroting minder flexibel voor het opvangen van eventuele tegenvallers.

1.1.3

Zutphen De gemeente Zutphen laat een gezond financieel beeld zien en heeft op dit moment de sterkste financiële uitgangspositie van de drie gemeenten. De laatste jaarrekening sluit met een positief saldo van € 10,6 miljoen en een structureel en reëel saldo van € 10,8 miljoen. De afgelopen jaren zijn er forse overschotten geweest op het rekeningsaldo waardoor de reservepositie van de gemeente aanzienlijk is versterkt. In 2026 en 2027 verwacht de gemeente echter tekorten vanwege de terugloop van het gemeentefonds. Hierdoor zal de gemeente mogelijk in moeten teren op de reserves om deze tekorten te dekken. Ook is het onderhoudsplan voor wegen niet meer actueel. Hierdoor kunnen de lasten hiervan hoger liggen dan nu in de begroting en meerjarenraming zijn opgenomen. De financiële gezondheid van de gemeente is ook terug te zien in het weerstandsvermogen en in de kengetallen. De combinatie van de groei van de reserves en de beperkte financiële risico’s binnen de gemeente, zorgen voor een weerstandsratio van 5,18 op begrotingsbasis. Dit houdt in dat de gemeente de financiële effecten van haar risico’s 5,18 maal kan indekken met haar reserves. De kengetallen van de gemeente Zutphen liggen op alle punten in lijn of zijn beter dan het landelijke en provinciale gemiddelde. De provincie ziet op basis van kengetallen dus geen grote risico’s.

De belastingdruk voor de inwoners van Zutphen is op begrotingsbasis even hoog als het gemiddelde in Nederland. Op basis van de jaarrekening 2024 ligt de belastingdruk lager dan gemiddeld.

4

2 2.1

Hoofdstuk 2: Financiële positie drie gemeenten Financiële duiding Dit hoofdstuk geeft inzicht in de financiële positie van de gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen en is ingegaan op de bevindingen uit de accountantsverklaring over de getrouwheid van de jaarrekening 2024 en de rechtmatigheidsverklaring van het college van B&W. In de analyse is gebruik gemaakt van de door de raden vastgestelde jaarrekeningen 2024 en vastgestelde begrotingen 2025. De gemeenten sturen deze stukken namelijk vanuit een wettelijke verplichting ter beoordeling naar Gedeputeerde Staten van Gelderland. Tabel 1: Geraamd saldo en structureel en reëel saldo X €1.000

Brummen Geraamd saldo Brummen Structureel en reëel saldo Rheden Geraamd saldo Rheden Structureel en reëel saldo Zutphen Geraamd saldo Zutphen Structureel en reëel saldo

2.1.1

JR 2024

B2025

2026

2027

2028

700

1.543

-187

62

25

-31

1.182

-675

-142

-241

7.101

135

-2.095

470

576

4.474

2.577

-2.045

-495

-1.014

10.640

0

-2.350

-2.265

769

10.830

2.215

-5.004

-2.265

769

Beeld jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenperspectief In bovenstaande tabel zijn de jaarrekeningsaldi en begrotingssaldi opgenomen. Het geraamde saldo is het saldo dat door de gemeenteraad is vastgesteld bij de jaarrekening en de begroting. Het structurele en reëel saldo is het saldo dat bij de jaarrekeningbeoordeling en begrotingsbeoordeling door de provincie is berekend. Het verschil tussen beide saldo’s wordt hierna nader verklaard. Beeld jaarrekening 2024 Het saldo dat is vastgesteld door de gemeenteraad wijkt af van het structurele en reëel saldo zoals deze is bepaald door de provincie. Bij de beoordeling van de jaarrekening worden de incidentele baten (negatieve correctie) en incidentele lasten (positieve correctie) gecorrigeerd in combinatie met eventuele overige correcties om zo het structureel en reëel resultaat te kunnen vaststellen. Brummen De gemeente Brummen heeft een klein negatief structureel en reëel saldo van € -31.000 bij de jaarrekening 2024 bij een omzet van € 77,3 miljoen. Het vastgestelde saldo door de raad is € 0,7 miljoen positief. Echter doordat er per saldo meer incidentele baten negatief zijn gecorrigeerd door de provincie op het jaarrekening saldo (€ 9,1 miljoen), dan dat er incidentele lasten positief zijn gecorrigeerd (8,4 miljoen) is het structureel en reëel resultaat van de jaarrekening negatief.

Rheden De gemeente Rheden heeft een positief structureel en reëel jaarrekeningresultaat van bijna € 4,5 miljoen bij een omzet van € 169,8 miljoen. Het vastgestelde saldo door de raad is € 7,1 miljoen positief. Doordat er bij Rheden eveneens meer incidentele baten negatief gecorrigeerd zijn (€ 14,9 miljoen), dan dat er incidentele lasten positief gecorrigeerd zijn (€ 12,3 miljoen) is het structureel en reëel jaarrekeningresultaat lager dan het vastgestelde saldo door de gemeenteraad. Het positieve saldo wordt voornamelijk verklaard bij Rheden door voordelen op de taakvelden Samenkracht en Burgerparticipatie (€ 5,6 miljoen) en inkomensregelingen (€ 0,9 miljoen).

5

Zutphen De gemeente Zutphen heeft een positief structureel en reëel jaarrekeningresultaat van € 10,8 miljoen. De totale omzet van de gemeente in 2024 was € 221,3 miljoen. Het vastgestelde saldo door de raad is € 10,6 miljoen. De incidentele baten waren in 2024 € 0,2 miljoen lager dan de incidentele lasten. Grote incidentele voordelen waren de ESF-subsidie en de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Het overschot op structurele middelen wordt voor een groot deel veroorzaakt door de hogere algemene uitkering. Beeld begroting 2025 en meerjarenperspectief Het saldo dat is vastgesteld door de gemeenteraad wijkt af van het structurele en reëel saldo zoals deze is berekend door de provincie. Bij de beoordeling van de begroting toetst de provincie de realiteit en onderbouwing van de opgenomen ramingen (van onder meer bezuinigingen en onderhoud) en worden de incidentele baten (negatieve correctie) en incidentele lasten (positieve correctie) gecorrigeerd om zo het structureel en reëel resultaat te kunnen bepalen. Het structureel en reëel saldo is naar het oordeel van de provincie bij alle drie de gemeenten positief in 2025. Dit beeld verslechtert vanaf 2026. In het laatste begrotingsjaar 2028 is alleen bij Zutphen sprake van een sluitend meerjarenperspectief. Bij Brummen en Rheden is dat niet het geval.

Bij alle drie de gemeenten is zichtbaar dat de structurele daling van de algemene uitkering in 2026 een duidelijk negatief effect heeft op het begrotingssaldo. Alle drie de gemeenten laten vanaf 2026 een tekort zien en alleen Zutphen weet dit tekort in het meerjarenperspectief in 2028 te herstellen naar een overschot van € 0,8 miljoen.

2.1.2

Bezuinigingstrajecten Brummen In Brummen is het eerste jaar van de begroting structureel en reëel sluitend met een positief saldo van bijna € 1,2 miljoen bij een omzet van € 69,6 miljoen. Er zijn voor € 2,2 miljoen aan bezuinigingsmaatregelen ingeboekt.1 Eén maatregel is negatief gecorrigeerd en dat betreft de raming van de onderuitputting van kapitaallasten van € 425.000. Onderuitputting kapitaallasten mag namelijk op begrotingsbasis niet geraamd worden. Door de negatieve correctie van de provincie op deze post heeft de meerjarenraming van de begroting van Brummen een negatief saldo. Zoals te zien is in onderstaande grafiek. Figuur 1: geraamd saldo en structureel en reëel begrotingssaldo gemeente Brummen

Ondanks de bezuinigingsmaatregelen verslechtert het structureel en reëel begrotingssaldo naar € -675.000 negatief in 2026, weer teruglopend naar een tekort van respectievelijk €-142.000 in 2027 en €-241.000 in 2028. Voor de bezuinigingsmaatregel onderuitputting kapitaallasten zal dus een alternatief dekkingsmiddel gevonden moeten gaan worden om weer te komen tot een sluitende (meerjaren) begroting. 1 Bezuinigingsmaatregelen zijn volgens de definitie in het GTK 2020, p. 40: Lastenverlagende maatregelen om een begrotingstekort weg te werken. Een bezuiniging is iets wat al rechtstreeks op de lasten van de begroting wordt verwerkt. In de begroting zijn deze bezuinigingen op programmaniveau verwerkt.

6

Rheden In Rheden is het eerste jaar van de begroting structureel en reëel sluitend met een positief saldo van bijna € 2,6 miljoen bij een omzet van € 177 miljoen. In 2025 is in totaal voor € 7,1 miljoen aan maatregelen verwerkt, € 4,1 miljoen aan bezuinigingen/taakstellingen en voor € 3 miljoen aan inkomstenverhogende maatregelen. Het meerjarenperspectief kent nog structurele tekorten van € 2 miljoen in 2026, € 0,5 miljoen in 2027 en € 1 miljoen in 2028. De bezuinigingen op salarissen en subsidies zijn bij de beoordeling door de provincie aangemerkt als risicovol, voor een bedrag van bijna € 2,5 miljoen eind 2028. Twee taakstellingen zijn negatief gecorrigeerd, omdat deze onvoldoende zijn onderbouwd. Dit betreft een taakstelling voor de Connectie en het verhogen van kostenverhaal bij ontwikkelingen. In totaal voor € 350.ooo eind 2028. Figuur 2: geraamd saldo en structureel en reëel begrotingssaldo gemeente Rheden

Zutphen Het vastgestelde saldo door de gemeenteraad van de gemeente Zutphen komt in de begroting 2025 uit op € 0 bij een omzet van € 214,7 miljoen. Het structureel en reëel begrotingssaldo komt na een correctie van de provincie uit op € 1,4 miljoen. Op basis van de meerjarenraming is door de terugloop van het gemeentefonds in 2026 een structureel en reëel tekort te zien van € 5,1 miljoen. In 2028 komt het structurele en reële resultaat echter weer positief uit op € 0,8 miljoen. In figuur 3 is het overzicht van het begrotingssaldo zoals deze door de gemeente is vastgesteld te zien. Daarnaast is ook het structurele en reële begrotingssaldo volgens de provincie te zien. Doordat het vastgestelde saldo in 2025 is begroot op € 0, is er geen staaf zichtbaar in de grafiek. Zutphen heeft in de begroting 2025 geen bezuinigingsplannen meegenomen omdat de gemeente verwacht dat dit niet noodzakelijk gaat zijn. Figuur 3: geraamd saldo en structureel en reëel begrotingssaldo gemeente Zutphen

7

2.1.3

Ontwikkeling eigen vermogen Onderstaande tabel geeft de eigen vermogenspositie weer van de drie gemeenten. Het eigen vermogen bestaat uit de optelling van de algemene reserves, de bestemmingsreserves en het resultaat na bestemming van de jaarrekening en begroting. Het eigen vermogen is bedoeld als weerstandsbuffer om onverwachte schommelingen in de uitgaven te kunnen opvangen, om investeringen te kunnen doen, bijvoorbeeld door een deel te bestemmen voor een bestemmingsreserve kapitaallasten, en om onvoorziene risico’s te kunnen afdekken. Tabel 2: Eigen vermogen x €1.000

JR2024

B2025 1/1

B2025 31/12

2026

2027

2028

Brummen

22.708

20.701

21.559

23.393

23.684

24.238

Rheden

27.601

24.713

25.457

25.239

27.047

29.061

Zutphen

86.698

68.666

61.276

55.878

53.058

53.409

Brummen De ontwikkeling van het eigen vermogen van Brummen is volgens de geprognosticeerde balans vanaf begroting 2025 naar het meerjarenperspectief stijgend van € 20,7 miljoen begin 2025 naar € 24,2 miljoen eind 2028. De gemeente presenteert volgens de eigen cijfers met uitzondering van 2026 een sluitende begroting 2025 en meerjarenperspectief voor 2027 en 2028. Bij toevoeging van deze beoogde positieve resultaten bij de jaarrekening aan de algemene reserve in de toekomst zal indien dit zich voor zal doen het eigen vermogen licht gaan stijgen. De stand van het eigen vermogen bij de jaarrekening 2024 is hoger dan bij de begroting 2025. De algemene reserve is hoger (€ 12,6 miljoen) dan bij de begroting 2025 was voorspeld (€ 9,6 miljoen). Dat is de voornaamste verklaring van het verschil. Rheden De ontwikkeling van het eigen vermogen van Rheden is volgens de geprognosticeerde balans vanaf begroting 2025 naar het meerjarenperspectief stijgend van € 24,7 miljoen begin 2025 naar € 29,1 miljoen eind 2028. De stijging zit volgens de geprognosticeerde balans in zowel een toename van de algemene reserve, alsook een toename van de bestemmingsreserves. De gemeente Rheden voegt jaarlijks in de meerjarenbegroting 2026-2029 € 1 miljoen toe aan de algemene reserve ter versterking van de vermogenspositie. Verder verwacht de gemeente m.u.v.

2026 positieve rekeningresultaten, waardoor het eigen vermogen in die jaren ook licht zal stijgen volgens die verwachting. De stand van het eigen vermogen bij de jaarrekening 2024 is hoger dan bij de begroting 2025 als gevolg van het positieve jaarrekeningresultaat. Zutphen Het eigen vermogen in Zutphen daalt van € 68,7 miljoen in het begin van 2025 naar € 53,4 miljoen eind 2028. Deze daling wordt veroorzaakt door het dekken van de begrotingstekorten met incidentele middelen in 2026 en 2027. Daarnaast wordt de daling tussen begin 2025 en eind 2025 veroorzaakt door een terugloop in de dekkingsreserves kapitaallasten. Van het positieve saldo van de jaarrekening 2024 van € 10,6 miljoen zal € 7,97 worden overgeheveld naar de algemene reserve. Omdat de jaarrekening 2024 later is opgesteld dan de begroting 2025 is dit nog niet terug te zien in tabel 2 m.u.v. de kolom jaarrekening 2024.

2.1.4

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken dan wel middelen heeft vrijgemaakt om niet begrote financiële tegenvallers op te vangen, zonder ingrijpende beleidswijzigingen. Het weerstandsvermogen bestaat uit twee onderdelen, namelijk de

8

weerstandscapaciteit en de risico’s. Het weerstandsvermogen geeft de verhouding tussen deze twee onderdelen aan.2 In onderstaande tabel is het weerstandsvermogen weergegeven: Tabel 3: Weerstandsvermogen bij begroting 2025 Begroting 2025

Brummen

Rheden

Zutphen

Berekende risico’s (x € 1.000) Aantal inwoners

3.570

9.600

4.937

21.483

43.656

49.013

Risicobedrag per inwoner (x € 1) Beschikbare weerstandscapaciteit (Vrij aanwendbare deel algemene reserve) (x € 1.000)

166,18

219,90

100,73

9.623

8.309

25.549

Beschikbare weerstandscapaciteit per inwoner (x € 1)

477,94

190,33

521,27

Ratio Weerstandsvermogen

2,70 (A)

0,87 (B)

5,18 (A)

Gemeenten stellen zelf een beleid vast over de volgens de gemeente noodzakelijk geachte weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s (ratio). De gemeenten kunnen conform het GTK 2020 3 bepalen wat ze tot de weerstandscapaciteit kunnen rekenen. De gemeente vermeldt in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing welke risico’s zij loopt. Deze risico’s dienen gekwantificeerd te zijn. De beschikbare weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s resulteert in een ratio. Deze ratio dient minimaal gelijk of hoger te zijn dan de ratio (norm) die de raad vastgesteld heeft. Een weerstandsvermogen dat hoger of gelijk is aan 1 wordt door de provincie beoordeeld als ‘minst risicovol’. De berekening van het weerstandsvermogen is als volgt: weerstandscapaciteit/risicobedrag = weerstandsvermogen. In de gemeenten Brummen en Zutphen ligt de ratio voor het weerstandsvermogen bij de beoordeling van de begroting 2025 boven de norm van 1, daarmee wordt volgens de provinciale beoordeling deze als voldoende beoordeeld (categorie A). Voor Rheden ligt de ratio onder 1 en is daarmee als matig beoordeeld (Categorie B). De gemeente Rheden hanteert overigens wel een substantieel hoger risicobedrag bij de berekening van de weerstandsratio. Dat blijkt ook uit de berekening van het risicobedrag per inwoner. Die ligt een stuk hoger dan bij Brummen en Zutphen.

Tabel 4: Weerstandsvermogen bij jaarrekening 2024 Brummen

Rheden

Zutphen

Bekende risico’s (x € 1.000) Aantal inwoners

Jaarrekening 2024

3.570

9.850

5.804

21.483

43.656

49.013

Risicobedrag per inwoner (x € 1) Beschikbare weerstandscapaciteit (Vrij aanwendbare deel algemene reserve) (x € 1.000)

166,18

225,63

118,42

12.623

20.964

24.959

Beschikbare weerstandscapaciteit per inwoner (x € 1)

587,58

480,21

509,23

Ratio Weerstandsvermogen

3,54 (A)

2,13 (A)

4,3 (A)

2 Conform definitie zoals opgenomen in het GTK2020, p. 42.

3 Zie paragraaf 7.5 Weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risico’s van het GTK 2020 op p. 22 en 23.

9

De stand van de ratio voor het weerstandsvermogen bij de jaarrekening 2024 is bij zowel Brummen als Rheden aanmerkelijk hoger dan bij de beoordeling van de begroting 2025. Deze stijging zit hem in het tellereffect van de toegenomen vrij aanwendbare algemene reserves. De risico’s zijn bij Brummen gelijk gebleven en bij Rheden heel licht gestegen in vergelijk met de begroting 2025. De algemene reserves zijn toegenomen door de positieve tussentijdse resultaten bij de afgelopen twee jaarrekeningen. Ook hier geldt dat de gemeente Rheden een substantieel hoger risicobedrag bij de berekening van de weerstandsratio hanteert dan de andere twee gemeenten. De ratio weerstandsvermogen bij Zutphen is bij de jaarrekening 2024 afgenomen ten opzichte van de begroting 2025 vanwege hogere risico’s. De afgelopen jaren is de weerstandscapaciteit van Zutphen aanzienlijk gegroeid door positieve jaarrekeningresultaten. Alle drie de gemeenten vallen bij de jaarrekening 2024 in categorie A met betrekking tot het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen is dus bij alle drie de gemeenten voldoende in relatie tot de geïnventariseerde risico’s.

2.1.5

Financiële kengetallen In de beoordelingsbesluiten gemeentebegrotingen zijn door de provincie volgens het uitvoeringsprogramma IBT zeven kengetallen opgenomen. Deze sluiten aan bij de zes kengetallen die sinds begroting 2016 en jaarrekening 2015 zijn voorgeschreven volgens het BBV. Bij de beoordeling door de provincie zijn ten opzichte van de zes voorgeschreven kengetallen volgens het BBV nog het weerstandsvermogen toegevoegd. Zie daarvoor de vorige paragraaf. De belastingcapaciteit wordt uitgedrukt in een percentage ten opzichte van het landelijke gemiddelde, waarbij het landelijke gemiddelde 100% is. In onderstaande tabellen is ervoor gekozen om zes kengetallen op te nemen, om zo begroting 2025 en jaarrekening 2024 zo goed mogelijk met elkaar te kunnen vergelijken. Het kengetal voor de meerjarenraming is daarom niet opgenomen. Kengetallen zijn getallen die de verhouding weergeven tussen bepaalde onderdelen van de begroting/jaarrekening en de balansstand en zijn een hulpmiddel bij de beoordeling van de financiële gezondheid van een gemeente. De kengetallen behoren met elkaar in samenhang te worden beoordeeld. Kengetallen bij begroting 2025 Kengetal Netto schuldquote

Toelichting Geeft aan hoeveel schulden de gemeente heeft ten opzichte van haar totale baten

Netto schuldquote gecorrigeerd

Geeft aan hoeveel schulden de gemeente heeft ten opzichte van haar totale opbrengsten gecorrigeerd voor doorgeleende baten

Solvabiliteitsratio

Geeft aan welk aandeel van het vermogen van de gemeente bestaat uit eigen vermogen

Grondexploitatie

Geeft aan hoeveel gemeentelijke middelen er vast zit in grondexploitatie.

Structurele exploitatieruimte

Geeft aan wat het structurele jaarresultaat is ten opzichte van de jaarlijkse baten.

Belastingcapaciteit

Geeft aan hoe hoog de lokale belastingen zijn ten opzichte van de rest van Nederland (100% is gemiddeld)

In de onderstaande tabel zijn de kengetallen bij de begroting 2025 van de gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen met elkaar en met het Gelderse gemiddelde vergeleken. In de tabel zijn tevens de signaleringswaarden van de provincie opgenomen.

10

Tabel 5: risicobeoordeling financiële positie begroting 2025

Begroting 2025 Brummen Rheden Zutphen Gemiddelde Gelderse gemeenten

Netto schuldquote

Netto schuldquote gecorrigeerd

Solvabiliteitsratio

82% A 87% A 70% A 61% A

76% A 83% A 66% A 55% A

23% B 12% C 24% B 32% B

Grondexploitatie

10% A 0% A -2% A 8% A

Structurele exploitatie ruimte

2% A 1% A 1% A 1% A

Belastingcapaciteit

107% C 92% A 100% B 101% B

Brummen De financiële positie van Brummen is na de beëindiging van het preventief toezicht in 2021 sterk verbeterd. Zowel de netto schuldquote, netto schuldquote gecorrigeerd, grondexploitatie en de structurele exploitatieruimte bevinden zich volgens de risicobeoordeling van de provincie in de minst risicovolle categorie A. De solvabiliteit is met beoordeling B nog voldoende (boven de 20%). Alleen de belastingcapaciteit is met categorie C het meest risicovol. Dit kengetal geeft weer dat inwoners van de gemeente Brummen zwaarder belast worden met lokale heffingen dan het landelijke gemiddelde. De gemeente heeft na de beëindiging van het preventief toezicht de lokale lasten (met name de rioolheffing) verhoogd, wat in combinatie met bezuinigingen ook nodig was om te komen tot een structureel sluitende begroting. Sindsdien is het repressief toezicht vanaf februari 2021 (toezicht achteraf door de provincie) gecontinueerd en heeft de gemeente goed gewerkt aan het financieel herstel. Wat zich uit in de beoordeling van de financiële kengetallen. Brummen zit met uitzondering van de structurele exploitatieruimte bij de overige kengetallen iets ongunstiger ten opzichte van het Gelderse gemiddelde, maar wijkt daar niet sterk vanaf. Rheden De gemeente Rheden scoort op bijna alle kengetallen een A. De enige uitzondering die in negatieve zin opvalt is de solvabiliteitsratio.

Deze scoort met een C als meest risicovol. Een lage solvabiliteit geeft aan dat de schuldpositie ten opzichte van de eigen vermogenspositie relatief hoog is. De consequentie van een lage solvabiliteit en een relatief hoge schuldquote is dat bij een rentestijging er bij een herfinanciering, dan wel het aantrekken van nieuwe financiering, een groter deel van de ruimte in de exploitatiebegroting benut wordt voor het dragen van de kapitaallasten. Die middelen kunnen dan niet meer voor het primaire proces ingezet worden. Indien de inkomsten dalen, of onvoldoende meegroeien, zullen er financiële maatregelen getroffen moeten worden. Dit maakt de begroting minder flexibel voor het opvangen van eventuele tegenvallers. Daarentegen is de belastingdruk volgens de gemeente in Rheden relatief laag. Deze scoort met 92% volgens de gemeente wat gunstiger dan het landelijke gemiddelde. Zutphen De kengetallen van de gemeente Zutphen vallen allemaal onder de categorie A of B. Geen enkel kengetal bevindt zich dus in de meest risicovolle categorie volgens de risicobeoordeling van de provincie. De netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd zijn hoger dan het Gelders gemiddelde maar lager dan de grens van 90%, waardoor ze in de categorie A ‘minst risicovol vallen’. De solvabiliteit ligt onder de 50%, maar boven de 20% waardoor deze in categorie B valt.

De afgelopen jaren is de solvabiliteit niet meer onder de 20% gezakt en werd het kengetal begroot tussen de 20% en 30%. De belastingdruk ligt volgens de gemeente op 100% (categorie B), wat betekent dat het gelijk is aan het landelijke gemiddelde. Kengetallen bij jaarrekening 2024 In de onderstaande tabel zijn de kengetallen bij de jaarrekening 2024 van de gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen met elkaar vergeleken. Er is geen Gelders gemiddelde opgenomen, omdat deze nog niet is vastgesteld. In de tabel zijn tevens de signaleringswaarden van de provincie opgenomen.

11

Tabel 6: risicobeoordeling financiële positie

Jaarrekening 2024 Brummen Rheden Zutphen

Netto schuldquote

Netto schuldquote gecorrigeerd

Solvabiliteitsratio

Grondexploitatie

Structurele exploitatie ruimte

Belastingcapaciteit

52% A 75% A 38%

47% A 71% A 34%

26% B 14% C 38%

6,5% A -2% A -1%

0% A 1,6% A 4,9%

107% C 92% A 92%

A

A

B

A

A

A

Brummen De kengetallen bij de jaarrekening 2024 scoren op twee na beter dan bij de begroting 2025. De netto schuldquote, netto schuldquote gecorrigeerd en grondexploitatie scoren wat gunstiger en vallen allemaal in de minst risicovolle categorie A. De solvabiliteit is 26% bij de jaarrekening (categorie B) en scoort beter dan de 23% bij de begroting. De Structurele exploitatieruimte is 0%, scoort daarmee eveneens een A, maar is wel iets minder gunstig dan bij de beoordeling van de begroting. De belastingcapaciteit is met 107% gelijk aan de beoordeling bij de begroting. Rheden In vergelijk met de Begroting 2025 scoren bijna alle kengetallen beter bij de jaarrekening 2024 en vallen met uitzondering van de solvabiliteitsratio (categorie C) allemaal in de minst risicovolle categorie A. Alleen de belastingcapaciteit is gelijk gebleven. Door een positief jaarrekeningresultaat scoren de kengetallen netto schuldquote, netto schuldquote gecorrigeerd, solvabiliteitsratio en structurele exploitatieruimte beter. Het eigen vermogen neemt dan namelijk toe ten opzichte van de schuldpositie en dat heeft een positief effect op al deze kengetallen. Het kengetal grondexploitatie scoort nog iets beter bij de jaarrekening 2024 dan bij de begroting 2025 door het verplicht volgens het BBV verhogen van de verliesvoorziening.

Deze verliesvoorziening is getroffen vanwege het verwachte negatieve resultaat op de grondexploitatie Rijn IJssel District. Doordat er nog relatief weinig kosten zijn gemaakt op dit project maakt dat er voor de grondexploitatie een negatief bedrag is opgenomen aan de activazijde van de balans voor de balanspost “bouwgronden in exploitatie”. Deze negatieve boekwaarde resulteert in een negatief kengetal voor de grondexploitatie. Zutphen De kengetallen in de jaarrekening 2024 van de gemeente Zutphen scoren beter dan bij de begroting 2025. Het grootste verschil is te vinden in de netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd, welke voor beide kengetallen 32% lager uitvalt. Door de lagere schuldpositie in de jaarrekening t.o.v. de begroting is ook de solvabiliteit aanzienlijk hoger in de jaarrekening. Toch blijft het kengetal solvabiliteit in categorie B. Door het structurele rekeningresultaat van €10,8 miljoen komt de structurele exploitatieruimte uit op 4,9%. Dit kengetal geeft de ratio weer tussen het structurele en reële saldo en de totale baten aan. Bij een negatief structureel resultaat zou dit kengetal negatief zijn. De belastingcapaciteit kwam in 2024 op 92%, wat lager is dan wat er in de begroting 2025 wordt geraamd. In de gemeente Zutphen zijn de lokale lasten in 2024 dus gemiddeld 8% lager geweest dan gemiddeld in Nederland.

2.2

Onderhoud kapitaalgoederen De gemeenten zijn als eigenaar en beheerder verantwoordelijk voor de kwaliteit van kapitaalgoederen. De waarde van kapitaalgoederen vertegenwoordigen over het algemeen een groot aandeel in het vermogen van de gemeente. Het beheer en onderhoud kost de gemeente jaarlijks veel geld. Daarom is het belangrijk om verantwoord om te gaan met deze materiële vaste activa. Bij de jaarlijkse begrotingsbeoordelingen beoordeelt de provincie of de gemeenten actuele

12

beheerplannen hebben en of er onderhoudsachterstanden zijn. In deze paragraaf gaan we in op de betrokken gemeenten bij deze quickscan.

2.2.1

Actualiteit beheerplannen en onderhoudsachterstanden Brummen Beheerplan openbare straatverlichting en beheerplan wegen niet actueel Uit de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van de gemeente Brummen is gebleken dat de geldigheidsduur van het beheerplan openbare straatverlichting en beheerplan wegen inmiddels zijn afgelopen en daarmee zijn verouderd. In 2024 is de mobiliteitsvisie opgesteld. In 2025 wordt het wegenbestand opnieuw geactualiseerd en mede op basis daarvan wordt een nieuw wegenbeheerplan opgesteld. De verwachte oplevering is in 2026. In de tussentijd wordt het vigerende beheerplan middels een collegevoorstel verlengd met twee jaar (dus van 2024 tot 2026). Dit was aanvankelijk gepland om in 2024 op te leveren. Dit is vanwege capaciteitstekort niet gelukt, wel is alvast extern opdracht gegeven om het areaal/data te actualiseren. In januari 2025 is een nieuwe medewerker gestart die het opstellen van een nieuw beheerplan gaat oppakken voor 2025. Achterstallig onderhoud groen Brummen meldt in de programmabegroting 2025 dat er achterstallig onderhoud is bij de groenvoorziening. In de begroting zijn er op pagina 36-37 extra middelen beschikbaar gesteld om deze achterstanden te gaan inhalen. Het wegwerken van het achterstallig onderhoud verloopt op schema.

2.2.2

Actualiteit beheerplannen Rheden Uit de analyse van de begroting 2025 van Rheden is gebleken dat alle beheerplannen actueel zijn en dat er geen onderhoudsachterstanden zijn vermeld. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen in de programmabegroting 2025 wordt melding gemaakt van de Beheernota Openbare Ruimte uit 2020 en van een Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2021 t/m 2025. Inmiddels is een nieuwe Nota kapitaalgoederen Openbare Ruimte door de raad op 11 april jl. vastgesteld. Deze nota geeft kaders voor de periode 2025 t/m 2028. Bij de vaststelling van de nota is aangegeven dat de onderhoudstekorten (jaarlijks ruim € 600.000) in 2026 t/m 2028 worden gedekt ten laste van de reserve openbare ruimte (wegen), waarvan het saldo per 31-12-2024 € 2,8 miljoen bedraagt. Daarbij is ook besloten om in de MJB 2027-2029 toe te werken naar structurele dekking voor onderhoud en vervanging van de kapitaalgoederen en deze in de MJB 2027-2029 te verwerken.