(032) Eindrapport Bestuurlijke Toekomst Brummen-Rheden-Zutphen
Tekst van het document
Beide gemeenten leggen in hun beleid de nadruk op het versterken van de sociale samenhang
bedrijventerreinen, met De Beemd, het Kanaal I/II en Haveland als belangrijkste locaties. Wat
en het ondersteunen van inwoners, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Ze streven
betreft gronduitgifte werd in de gemeente Rheden in 2018 en 2019 samen 1,06 hectare uitgegeven
allebei naar toegankelijke en passende hulp, en willen inwoners zoveel mogelijk laten deelnemen
aan bedrijventerreinen, maar in de jaren daarna niet meer. In de gemeente Brummen was er
aan de samenleving. De gemeenten delen uitgangspunten zoals gebieds- of wijkgerichte aanpak,
tussen 2018 en 2020 geen uitgifte, maar in 2021 en 2022 samen 1,18 hectare. Het dagelijks woon-
maatwerk en laagdrempelige toegang. Het bestaande beleid van beide gemeenten biedt dan
werkverkeer tussen de gemeenten is als volgt: 600 inwoners uit de gemeente Rheden werken in
ook aanknopingspunten. De gecombineerde uitdagingen van beide gemeenten maken dat het
de gemeente Brummen, en 500 inwoners uit de gemeente Brummen reizen naar de gemeente
sociaal domein als geheel als uitdaging wordt beoordeeld. Het vraagt van de nieuwe gemeente
Rheden voor hun werk.
blijvende alertheid en een gerichte aanpak om de sociale basis op peil te houden en om de vraag naar voorzieningen en de verschillen tussen de kernen niet verder te laten toenemen.
In de lokale scan van de gemeente Brummen is de economie als uitdaging beoordeeld. In de lokale scan van de gemeente Rheden is de economie beoordeeld als aandachtspunt .
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
24
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
Beoordeling
4.7 Ruimte
Kans
Feitelijk beeld
Een belangrijke kans is de bundeling van krachten. Door samen te werken kan de nieuwe
De gemeente Rheden heeft in absolute zin meer woningen en een grotere verwachte toename dan
gemeente sterker staan richting provincie en economische partners. De gecombineerde schaal
de gemeente Brummen. In 2024 kende de gemeente Rheden 21.310 woningen en de gemeente
vergroot de strategische capaciteit en maakt het mogelijk om een steviger regionaal profiel neer
Brummen 9.800. In relatieve zin moet de gemeente Brummen juist meer bijbouwen, wat ook blijkt
te zetten. De herindeling biedt ruimte om samen te investeren in het versterken van de centra,
uit de hogere groei-index ten opzichte van de gemeente Rheden. Daarnaast beschikt de gemeente
het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid en het benutten van de aanwezige kwaliteiten in beide
Brummen over meer dan twee keer zoveel landbouwbedrijven dan de gemeente Rheden. De
gemeenten, zoals industrie, natuur, cultuur en toerisme. De gemeente Brummen benut de Veluwe
gemeente Brummen is dan ook duidelijk agrarischer dan de gemeente Rheden.
als sterk streekmerk, met een bloeiende vrijetijdseconomie en veel bezoekers die bijdragen aan het voorzieningenniveau via toeristenbelasting. In de gemeente Rheden is het aandeel banen in
In de lokale scans van zowel de gemeente Brummen als de gemeente Rheden is ruimte als
recreatie en toerisme lager dan verwacht, ondanks de unieke ligging aan de Veluwezoom en de
uitdaging beoordeeld.
rijke cultuurhistorie. Dit komt mede door de kwetsbare natuurgebieden en het beleid om vooral kleinschalige accommodaties te faciliteren. Door kennis en initiatieven te bundelen, kan de
Beoordeling
nieuwe gemeente het toeristisch profiel versterken en beter inspelen op de aanwezige kansen,
Aandachtspunt
met respect voor natuur en leefomgeving. Wel blijven ruimtelijke vraagstukken, zoals voldoende
De woningvoorraad groeit in beide gemeenten. De gemeente Rheden moet in absolute zin meer
ruimte voor bedrijvigheid en balans met natuur, aandacht vragen. Bij een eventuele krimp of het
woningen realiseren, maar de woningbouwopgave in de gemeente Brummen is relatief gezien
wegvallen van een dominante sector (papierindustrie in de gemeente Brummen) ontstaat een risico
groter. Daarnaast is de gemeente Brummen agrarischer dan de gemeente Rheden.
voor werkgelegenheid, waarvoor beleid en vangnetten nodig zijn. De gemeente Brummen kent een zware ruimtelijke agenda: tot 2030 circa 1.250 woningen bijbouwen en tegelijk de gebouwde omgeving verduurzamen, duurzame nieuwbouw, klimaatbewuste gebiedsontwikkeling, een toekomstbestendig energiesysteem organiseren, voorbereiden op een aardgasvrije toekomst, een gevarieerd woningaanbod en de openbare ruimte verbeteren. Daarnaast kent de gemeente beperkingen in de mogelijkheden voor woningbouw
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
25
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
vanwege het watersysteem, Natura 2000-gebied, stikstof en het dorpse- en plattelandskarakter.
Een aandachtspunt voor de nieuwe gemeente is om samen met inwoners, natuurorganisaties,
Dit vergt strategische capaciteit en regionale samenwerking.
landgoedeigenaren en andere betrokken partijen te blijven werken aan breed gedragen plannen. Heldere communicatie, transparantie en regie vanuit de nieuwe gemeente zijn daarbij noodzakelijk
Ook de gemeente Rheden moet de woningbouw zorgvuldig inpassen. Ze wil zoveel mogelijk
om draagvlak te creëren en tijdig bij te kunnen sturen.
invulling geven aan de woningbouwopgave van 1.675 woningen tot 2030. Tegelijkertijd is er ook fysieke ruimte nodig voor de energietransitie en het beschermen en versterken van natuur en
Beide gemeenten hebben ambities waarvoor fysieke ruimte nodig is. Tegelijkertijd hebben
watersystemen.
beide gemeenten ook te maken met beperkte ruimtelijke mogelijkheden. De combinatie van ambities op het gebied van woningbouw, duurzaamheid en leefbaarheid vraagt om voldoende
Het samengaan van de gemeente Brummen en de gemeente Rheden biedt kansen om gezamenlijk
uitvoeringskracht, regionale samenwerking en flexibiliteit. Groei en bescherming moeten in balans
sterker te staan in het aanpakken van complexe ruimtelijke vraagstukken, zoals woningbouw,
zijn om een nieuwe toekomstbestendige en aantrekkelijke gemeente voor inwoners te realiseren.
energietransitie en klimaatadaptatie. Door de krachten te bundelen ontstaat er meer ruimte voor kennisdeling, innovatie en betere afstemming met regionale partners en belanghebbenden.
4.8 Veiligheid
Hierdoor kan de nieuwe gemeente slagvaardiger inspelen op de uiteenlopende woonbehoeften en
Feitelijk beeld
maatschappelijke ontwikkelingen, zowel in de verschillende dorpen van de gemeente Rheden als
De gemeente Rheden scoort in 2024 op het gebied van veiligheid minder goed dan de gemeente
de gemeente Brummen. De beleidslijnen van beide gemeenten komen overeen.
Brummen. Het totaal aantal misdrijven per 1000 inwoners ligt in de gemeente Rheden ongeveer 1,5 keer zo hoog. Voor diefstal af/uit/van voertuigen (~2,4 keer zo hoog), diefstal van (brom-/snor)
Tegelijkertijd brengt een nieuwe gemeente ook uitdagingen met zich mee. Beide gemeenten
fietsen (~1,7x), vernieling (~1,6x), overige vermogensdelicten (~1,6x), rijden onder invloed (~1,5x),
hebben een ambitieuze ruimtelijke agenda en staan voor stevige opgaven op het gebied van
verkeersongevallen (~1,2x) en mishandeling (~1,3x) geldt dat in de gemeente Rheden per 1000
woningbouw, verduurzaming en het toekomstbestendig maken van de leefomgeving. Het vraagt
inwoners vaker voorkomt dan in de gemeente Brummen. Alleen horizontale fraude is vrijwel gelijk.
om een zorgvuldige balans tussen groei en het behouden van de unieke kwaliteiten van beide
Wat betreft onveiligheidsgevoelens (of inwoner zich weleens onveilig voelt thuis, in de buurt of ’s
gemeenten: de cultuurhistorische waarden en het dorpskarakter van de zeven dorpen van de
avonds), onveiligheidsperceptie (percentage inwoners dat denkt dat er veel criminaliteit is in de
gemeente Rheden, en de landschappelijke en groene identiteit van de gemeente Brummen. Het
buurt) en vermijdingsgedrag (inwoner opent ’s avonds niet de deur of loopt of rijdt om) scoort de
waarborgen van deze kwaliteiten maakt de afstemming van nieuwe ontwikkelingen complex.
gemeente Rheden hoger dan de gemeente Brummen. Enkel de cijfers van het basisteam zijn bekend.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
26
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
In de lokale scans van zowel de gemeente Brummen als de gemeente Rheden is de veiligheid als
4.9 Organisatie en bestuur
aandachtspunt beoordeeld.
Feitelijk beeld Op het gebied van functieniveaus vertonen beide gemeenten overeenkomsten; in beide
Beoordeling
organisaties ligt het zwaartepunt in de schalen 7-9 en 10-12, terwijl de laagste en hoogste schalen
Kans
slechts beperkt zijn vertegenwoordigd. Qua personeelsopbouw heeft de gemeente Brummen in
De gemeente Rheden is in 2024 onveiliger dan de gemeente Brummen en scoort op bijna alle
verhouding iets meer jongere medewerkers in dienst (2024: 21,4% tussen 25-34 jaar) vergeleken
deelindicatoren hoger; alleen horizontale fraude is vergelijkbaar. De gemeente Brummen kampt
met de gemeente Rheden (2024: 15% tussen 25-34 jaar).
vooral met een tekort aan strategische capaciteit voor de aanpak van zaken zoals ondermijning en op lange termijn voor de uitvoering. Het veiligheidsbeleid van de gemeente Rheden is voornamelijk
In de gemeente Brummen is sprake van een relatief hoge instroom (2024: 28%) én een relatief hoge
gericht op preventie. De gemeente Rheden werkt aan een sluitende keten van zorg en veiligheid en
uitstroom (2024: 17,6%). In de gemeente Rheden is de instroom lager (2024: 11,7%) en de uitstroom
brengt kwetsbare sectoren in kaart om risico’s beter te kunnen beheersen. Om de leefbaarheid en
iets hoger dan gemiddeld (2024: 10,8%). Het ziekteverzuim ligt in beide gemeenten boven het
veiligheidsbeleving verder te verbeteren is er inzet nodig op zichtbare en doelgerichte handhaving.
benchmarkniveau: in 2024 was dit in de gemeente Rheden 7,9% en in de gemeente Brummen 7,5%.
Een herindeling biedt duidelijke kansen voor de nieuwe gemeente. Door de bundeling van
In de lokale scan van de gemeente Brummen zijn de organisatie en het bestuur als uitdaging
strategische expertise en uitvoeringskracht ontstaat een groter en specialistischer team, dat zowel
beoordeeld. In de lokale scan van de gemeente Rheden zijn de organisatie en het bestuur
strategisch als operationeel sterker kan optreden. Dit leidt tot meer slagkracht bij de aanpak van
beoordeeld als aandachtspunt .
criminaliteit, ondermijning en het handhaven van de openbare orde. Daarnaast is het karakter en het gebied van beide gemeenten vergelijkbaar, hierdoor moeten vergelijkbare problemen worden
Beoordeling
aangepakt. Voorbeelden hiervan zijn leegstaande boerderijen en schuren in het buitengebied die
Aandachtspunt
kwetsbaar zijn voor crimineel gebruik en het belang van het sociale netwerk, buren die op elkaar
Beide gemeenten hebben te maken met een relatief hoge uitstroom. Het ziekteverzuim ligt in
letten en de herkenbare wijkagent in de dorpen.
beide gemeenten hoog. Zowel het binden van personeel als het ziekteverzuim vraagt om aandacht. Een mogelijke herindeling biedt kansen, maar ook aandachtspunten en uitdagingen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
27
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
Een belangrijk aandachtspunt in de gemeente Brummen is de continuïteit, omdat veel taken door
Feitelijk beeld
één persoon worden uitgevoerd (éénpitters). De gemeente Brummen heeft moeite om voldoende
In de gemeente Brummen is de financiële situatie stabiel. Sinds het einde van het preventief
strategische capaciteit in de organisatie te krijgen en te houden.
toezicht in 2021 is een stijgende lijn zichtbaar, met groei van de algemene reserve en een verbetering van de solvabiliteit. In de gemeente Rheden is de financiële situatie houdbaar dankzij
Door een herindeling ontstaat een grotere gemeentelijke organisatie. In een grotere organisatie
een fors bezuinigingspakket en extra inkomstenverhogende maatregelen die in de begroting 2025
zijn meer doorgroeimogelijkheden en meer mogelijkheden om betere arbeidsvoorwaarden te
zijn opgenomen. Het meerjarenperspectief kent structurele tekorten. Het weerstandsvermogen is
bieden. Daardoor kan de gemeente een aantrekkelijker werkgever worden. Dit biedt kansen
matig en de solvabiliteit is, mede als gevolg van de recente investering in een nieuw gemeentehuis,
om de kwetsbaarheid (éénpitters) af te laten nemen en goed personeel te werven. Een
laag.
grotere organisatie, met meer menskracht en strategische capaciteit, kan beter inspelen op de vraagstukken van de gemeente op zowel korte als lange termijn. Dat kan bijdragen aan meer
In de lokale scan van de gemeente Brummen zijn de financiën als aandachtspunt beoordeeld. In
duurzame personeelsbinding. Tegelijkertijd zorgt het groter worden van de organisatie voor
de lokale scan van de gemeente Rheden zijn de financiën beoordeeld als uitdaging.
uitdagingen , zoals het behouden van de korte lijnen. In een grotere gemeente worden de vraagstukken wellicht omvangrijker en complexer voor zowel de organisatie als het bestuur. In de
Beoordeling
nieuwe gemeente wordt het geografische oppervlak groter. Het wordt voor de nieuwe gemeente
Uitdaging
een aandachtspunt om de verbinding te behouden met de samenleving en goed aan te blijven
Beide gemeenten staan voor de uitdaging om de programmabegroting sluitend te krijgen. Qua
sluiten bij de eigenheid en vraagstukken van de verschillende gebieden en kernen.
verbeterpunten verschilt de focus. De financiële positie van de gemeente Brummen is de afgelopen jaren zichtbaar verbeterd, waarbij
4.10 Financiën
reserves zijn toegenomen en kengetallen als solvabiliteit en netto schuldquote zijn versterkt. De
Voor het onderwerp “Financiën” zijn de tekst en beoordeling gebaseerd op de quickscan van de
gemeente Brummen heeft een financieel stabiele situatie waarin een stijgende lijn zichtbaar is,
provincie Gelderland (september, 2025). Hiervoor zijn geen andere gegevens gebruikt.
maar is tegelijkertijd niet probleemloos. In de gemeente Brummen worden de beheerplannen
Aanvullend hebben de drie gemeenten afzonderlijk de consequenties van de meicirculaire (2025)
over openbare verlichting en wegen en het inhalen van het achterstallig groenonderhoud
aangeleverd voor een actueel mogelijk ijkpunt.
geactualiseerd. Hier was binnen de gemeente de ambtelijke capaciteit onvoldoende op orde. De gemeente Brummen legt in het beleid de nadruk op het moderniseren van de bedrijfsvoering en het
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
28
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
efficiënter aanbieden van dienstverlening aan de inwoners. Het gaat hierbij dus vooral om interne
op haar begroting ziet van respectievelijk € 4.293, € 4.940, € 1.557, € 1.745 (x 1000).
processen en organisatorische efficiëntie. De gemeente Brummen heeft de consequenties van de meicirculaire doorgerekend naar de De gemeente Rheden heeft op korte termijn stabiliteit bereikt, maar kent nog structurele risico’s en
Programmabegroting. De gemeente Brummen geeft aan dat zij in de jaren 2026 t/m 2029 een saldo
onzekerheden. Het weerstandsvermogen en de solvabiliteit zijn aandachtspunten. De gemeente
op haar begroting ziet van respectievelijk € 840, € 1.010, € -244, € 135 (x 1000).
Rheden richt zich op de versterking van haar financiële functie. De gemeente wil meer grip krijgen op de financiën door schaarse middelen zo effectief mogelijk in te zetten en voorzieningen
Algemene uitkering
betaalbaar te houden. Daarnaast onderzoekt de gemeente Rheden het gehele takenpakket om te
Het ministerie van BZK heeft op verzoek van de provincie Gelderland een berekening gemaakt
kijken waar bezuinigingen en ombuigingen mogelijk zijn. Bovendien voert de gemeente gesprekken
van de hoogte van de algemene uitkering na een mogelijke herindeling van Brummen en Rheden.
met maatschappelijke partners om beschikbare budgetten effectiever in te zetten en zo kosten te
Die laat zien dat de algemene uitkering van de nieuwe gemeente lager is dan de som van de
besparen of extra inkomsten mogelijk te maken door meer verbinding en samenwerking tussen
afzonderlijke gemeenten. Het verschil is -0,55%, een bedrag van € 751.000, op een totaalbedrag
organisaties.
van € 136.362.790,00.
Samengevat betekent dit dus een herindeling van een gemeente waar de financiële situatie net
De nieuwe gemeente valt in de inwonersklasse 60.000-70.000. In die klasse zijn er 33 leden van de
verbeterd is maar nog wel een aantal aandachtspunten kent, met een gemeente waarvan de
gemeenteraad en maximaal 6 (voltijd) wethouders. Dit kan leiden tot een besparing van € 450.000
financiële situatie risico’s en onzekerheden kent. Dat betekent op financieel gebied een uitdaging.
tot € 500.000 op de bestuurskosten op jaarbasis. Uit de financiële quickscan blijkt dat de vergoeding voor frictiekosten 125% van de geschatte
Meicirculaire
frictiekosten (€ 5.990.569) betreft. Voor beide gemeenten geldt dat het Rijk onvoorspelbaar is
Aanvullend hebben de drie gemeenten afzonderlijk de consequenties van de meicirculaire (2025)
qua uitkering en beleid, dat geeft onrust en zorgen voor de komende jaren. De financiële posities
aangeleverd voor een actueel mogelijk ijkpunt.
kunnen door rijksbeleid veranderen.
De gemeente Rheden heeft de consequenties van de meicirculaire doorgerekend naar de Programmabegroting. De gemeente Rheden geeft aan dat zij in de jaren 2026 t/m 2029 een saldo
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
29
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
5 Brummen-Zutphen
houden en te verbeteren. De dienstverlening is persoonlijk als het nodig is, digitaal als het kan.
Hieronder staat het herindelingsbeeld Brummen-Zutphen beschreven. In deel twee is uiteengezet
Met de inzet van het inwonersportaal MijnZutphen wordt de digitale dienstverlening beter en
hoe dit beeld tot stand is gekomen.
transparanter. De gemeente Zutphen heeft aandacht voor e-diensten en sluit daarmee aan op de landelijke ontwikkelingen en standaarden. De afstand tussen gemeente en inwoners vormt na een
5.1 Dienstverlening
herindeling een aandachtspunt : hoewel een grotere organisatie een betere bereikbaarheid,
Feitelijk beeld
meer menskracht en efficiëntie in de inzet van IT kan opleveren, vraagt de nabijheid van de directe
Zowel de inwoners van de gemeente Brummen als de gemeente Zutphen beoordeelden de
dienstverlening richting inwoners om aandacht.
dienstverlening als voldoende. De gemeente Brummen scoorde in oktober 2024 een 6,7 en in december 2024 een 6,5. De gemeente Zutphen scoorde in september en oktober 2023 een 6,7.
5.2 Bevolkingsopbouw Feitelijk beeld
In de lokale scan van de gemeente Brummen is de dienstverlening als aandachtspunt beoordeeld.
Wat betreft bevolkingsontwikkeling zien we dat zowel de gemeente Brummen als de gemeente
In de lokale scan van de gemeente Zutphen is de dienstverlening beoordeeld als kans .
Zutphen een natuurlijk krimpsaldo laten zien, maar dit wordt gecompenseerd door een positief binnenlands migratiesaldo. Het aandeel inwoners met een herkomst van buiten Europa is in de
Beoordeling
gemeente Zutphen groter dan in de gemeente Brummen. De gemiddelde huishoudensgrootte
Aandachtspunt
komt vrijwel overeen. Beide gemeenten kennen een vergrijsde bevolkingsopbouw, dit is in de
De gemeente Brummen en de gemeente Zutphen scoren op dit moment beide voldoende op hun
gemeente Brummen iets sterker dan in de gemeente Zutphen.
dienstverlening. Een mogelijke herindeling biedt kansen, maar brengt ook aandachtspunten met zich mee. De gemeente Brummen erkent de kwetsbaarheid van haar organisatie en wil de
In de lokale scans van zowel de gemeente Brummen als de gemeente Zutphen is de
dienstverlening op peil brengen en houden door betere digitale diensten, betere bereikbaarheid
bevolkingsopbouw als aandachtspunt beoordeeld.
en een efficiëntere afstemming van interne processen. De schaalvoordelen van een herindeling bieden aanvullende mogelijkheden, zoals meer capaciteit, specialistische kennis, sterkere digitale
Beoordeling
dienstverlening en het sneller en juist beantwoorden van vragen. De gemeente Zutphen heeft in
Kans
2024 een visie geformuleerd en een uitvoeringsplan opgesteld om de dienstverlening in stand te
Zowel de gemeente Brummen als de gemeente Zutphen groeit doordat inwoners naar deze
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
30
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
gemeenten toe verhuizen, dit betreft voornamelijk binnenlandse verhuizingen. In beide gemeenten
gemeente Brummen zijn de Gelre ziekenhuizen in Zutphen en Apeldoorn. Middelbare scholieren
is sprake van dubbele vergrijzing (er zijn meer oudere mensen en deze mensen worden ouder).
uit de gemeente Brummen gaan het meest in de gemeente Zutphen naar school, gevolgd door
Daarnaast overlijden er meer inwoners dan er geboren worden. De vergrijzing is in de gemeente
de gemeente Rheden en daarna de gemeente Apeldoorn. De meeste leerlingen uit de gemeente
Brummen sterker dan in de gemeente Zutphen.
Zutphen blijven binnen de eigen gemeente voor onderwijs. In de gemeente Zutphen is ook een mbo aanwezig.
De gemeente Zutphen streeft naar groei om haar voorzieningen te behouden, waarbij het aantrekken van de juiste doelgroep, jonge gezinnen, belangrijk is. Om dit te bereiken wordt het
Wat koopstromen betreft valt op dat inwoners van de gemeente Zutphen hun aankopen binnen
woningaanbod uitgebreid, vooral met grondgebonden woningen die populair zijn bij gezinnen.
de eigen gemeente doen. Dit percentage is in de gemeente Brummen lager. Inwoners van de
De gemeente Brummen wil voorkomen dat jonge gezinnen wegtrekken wegens woninggebrek.
gemeente Brummen gaan naar andere omliggende gemeenten voor hun aankopen, onder andere
Daardoor wil de gemeente zorgen voor voldoende en passende huisvesting.
in de gemeenten Zutphen, Apeldoorn en Rheden. Ten slotte valt op dat er in de gemeente Zutphen minder sportaccommodaties per 10.000 inwoners zijn dan in de gemeente Brummen.
De binnenlandse instroom biedt de nieuwe, grotere gemeente kansen om de leeftijdsopbouw
In de gemeente Zutphen is een aantal voorzieningen die ook gebruikt worden door de inwoners
te balanceren. De nieuwe gemeente heeft de kans om een sterke, inclusieve en evenwichtige
uit de omliggende gemeenten, waaronder Brummen. Het gaat dan om culturele voorzieningen
samenleving te creëren, mits er blijvende aandacht is voor woningbouw, integratie, voorzieningen
zoals De Hanzehof en de Muziekschool. En het gaat ook om regionale zorgvoorzieningen zoals het
en de gevolgen van dubbele vergrijzing. Een grotere gemeente heeft meer slagkracht en
ziekenhuis en GGnet.
specialistische en strategische inzet voor deze opgaven. In de lokale scan van de gemeente Brummen zijn de voorzieningen als aandachtspunt beoordeeld.
5.3 Voorzieningen
In de lokale scan van de gemeente Zutphen zijn de voorzieningen beoordeeld als kans .
Feitelijk beeld In de gemeente Zutphen zijn de afstanden tot dagelijkse voorzieningen over het algemeen korter
Beoordeling
dan in de gemeente Brummen. De afstand tot een huisartsenpraktijk en apotheek is vergelijkbaar
Kans
tussen de twee gemeenten. De gemeente Zutphen heeft meerdere middelbare scholen en een
Uit de gegevens blijkt dat inwoners van de gemeente Zutphen doorgaans kortere afstanden
middelgroot ziekenhuis, dit heeft de gemeente Brummen niet. Ziekenhuizen in de buurt van de
tot voorzieningen hebben dan inwoners van de gemeente Brummen, met name voor winkels,
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
31
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
gezondheidszorg en scholen. De gemeente Brummen wil de centra van Brummen en Eerbeek
5.4 Kenmerken/identiteit
versterken door het aantrekkelijker maken van deze kernen en het behouden en toevoegen van
Feitelijk beeld
voorzieningen, maar financiële beperkingen maken het lastig om dit beleid uit te voeren.
In beide gemeenten is de tevredenheid hoog en vergelijkbaar over de woning, woonomgeving en groen. Wat betreft het aandeel vrijwilligers scoort de gemeente Zutphen 5% lager dan
De gemeente Zutphen heeft een breed voorzieningenniveau. Zoals een theater, diverse
de gemeente Brummen. Het aandeel mantelzorgers is in beide gemeenten ongeveer gelijk.
onderwijsinstellingen, een ziekenhuis, sportvoorzieningen en een levendig centrum met veel
Daarnaast onderscheidt de gemeente Zutphen zich met een groot aantal rijks- en gemeentelijke
winkels, horeca en cultureel aanbod. De gemeente Zutphen bedient met een deel van haar
monumenten; dat zijn er meer dan in de gemeente Brummen.
voorzieningen de omliggende regio en vervult hiermee een regionale centrumfunctie. Ook inwoners van de gemeente Brummen maken gebruik van de voorzieningen van de gemeente
In de lokale scan van de gemeente Brummen is kenmerken/identiteit als aandachtspunt
Zutphen. Daarnaast kent de gemeente Zutphen het programma Sterke wijken, hiermee investeert
beoordeeld. In de lokale scan van de gemeente Zutphen is kenmerken/identiteit beoordeeld als
de gemeente op verschillende manieren om elke wijk en dorpskern verder te ontwikkelen. Het
kans .
beleid van de gemeente Zutphen om te streven naar een aantrekkelijke binnenstad en tegelijkertijd het voorzieningenniveau in de wijken hoog te houden biedt kansen om in de nieuwe gemeente
Beoordeling
de afstanden tot voorzieningen binnen de kernen van de huidige gemeente Brummen te verlagen.
Kans
Hierbij is het belangrijk dat de extra financiële mogelijkheden niet enkel worden gebruikt om
De gemeente Brummen bestaat uit de dorpen Brummen, Eerbeek, Empe, Hall, Leuvenheim en
het centrum van Zutphen te versterken, maar ook in worden gezet voor een gezonde balans van
Tonden en buurtschappen Rhienderense Broek, Cortenoever, Oeken, Voorstonden, Coldenhove en
voorzieningen in de verschillende wijken en kernen. Om het huidige voorzieningenniveau van de
Rhienderen. De gemeente ligt tussen de Veluwe en de rivier de IJssel en kent een groen en landelijk
gemeente Zutphen en de gemeente Brummen ook in de toekomst te behouden, is het belangrijk dat
karakter. Inwoners zijn tevreden over het groen, de woonomgeving en de sterke gemeenschapszin.
er voldoende inwoners zijn die van deze voorzieningen gebruikmaken. Dit geldt ook voor regionale voorzieningen, zoals een ziekenhuis, waarvoor een voldoende grote bevolking noodzakelijk is. Door
De gemeente Zutphen bestaat uit de stad Zutphen, het dorp Warnsveld en de buurtschappen
schaalvergroting van de gemeente ontstaat er een sterker draagvlak voor het totaal aan lokale en
Warken en Bronsbergen. De verschillende wijken van de stad hebben ieder hun eigen karakter.
regionale voorzieningen. Dat kan bijdragen aan het behoud ervan.
De historische Hanzestad Zutphen heeft dankzij deze historie en de ligging aan de IJssel en Berkel een duidelijke, herkenbare identiteit. De stad biedt de inwoners uit de regio een divers
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
32
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
voorzieningenniveau, waar ook inwoners van Brummen gebruik van maken. In de gemeente
5.5 Sociaal domein
Zutphen heerst een sterke sociale samenhang en een hoge woontevredenheid, mede door de
Feitelijk beeld
groene en waterrijke omgeving.
Hoewel binnen beide gemeenten de cijfers op het gebied van gezondheid en sociaaleconomische positie vergelijkbaar zijn met de benchmarkgemeenten, zijn er verschillen zichtbaar tussen de
Beide gemeenten delen een waardering voor groen, een prettige woonomgeving en het belang
gemeente Zutphen en de gemeente Brummen. Inwoners van de gemeente Brummen ervaren hun
van sociale samenhang en inclusiviteit. Dit biedt kansen bij een herindeling. De gemeente
gezondheid vaker als goed en het percentage inwoners met langdurige aandoeningen ligt lager.
Brummen wil cultuur toegankelijk maken voor alle inwoners en ziet dit als middel voor verbinding,
De ervaren moeite met rondkomen is gelijk tussen de inwoners van de gemeente Brummen en de
de gemeente Zutphen staat bekend om haar cultuurhistorie, met veel gebieden aangewezen als
gemeente Zutphen.
beschermd stads- en dorpsgezicht en kennis van erfgoed binnen de organisatie. Het gemiddelde inkomen in de gemeente Zutphen ligt lager dan in de gemeente Brummen. Het Tegelijk kan een herindeling tot gevolg hebben dat de relatie met de samenleving formeler
aantal kinderen in armoede en het aantal mensen in de bijstand tot AOW-leeftijd ligt enkele tiende
wordt en de gemeente (organisatie en bestuur) op een grotere afstand komt te staan. Hierdoor
procent hoger in de gemeente Zutphen dan in de gemeente Brummen. Verder zien we dat in de
komt informatie uit de samenleving mogelijk ook minder vanzelfsprekend bij de gemeente. Het
gemeente Zutphen het aandeel huishoudens in armoede en met problematische schulden, het
huidige beleid van de gemeente Zutphen dat focust op wijkgericht werken en het streven naar een
werkloosheidspercentage, de arbeidsongeschiktheid, het aandeel uitkeringsontvangers, Wmo-
betrokken gemeenschap biedt kansen om ervoor te zorgen dat beleid van de gemeente goed blijft
gebruikers en jeugdzorggebruikers hoger is vergeleken met de gemeente Brummen.
aansluiten bij wat de samenleving nodig heeft. Hierin zitten parallellen met het gebiedsgericht werken van de gemeente Brummen. De directe omgeving van inwoners (buurt, wijk, kern) is de
In de lokale scans van zowel de gemeente Brummen als de gemeente Zutphen is het sociaal domein
maat voor beide gemeenten om bijvoorbeeld de sociale samenhang te ondersteunen.
als aandachtspunt beoordeeld.
De gemeente Zutphen kent stedelijke vraagstukken en in beperkte mate vraagstukken die horen bij een landelijk gebied. Zowel gemeenten die bepaalde eigenschappen delen als gemeenten die complementair aan elkaar zijn kunnen elkaar versterken. Zo kan het samengaan van stedelijke voorzieningen en een groen, landelijk buitengebied positieve uitwerkingen hebben. Samen kan dat zorgen voor een verbeterde leefbaarheid in het gehele gebied.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
33
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
Beoordeling
stad, dorpen, wijken en buitengebieden. Schaalvergroting biedt mogelijkheden om de lijn van
Aandachtspunt
zelf taken uitvoeren vast te houden. De uitvoering van beleid vraagt veel van de organisatie en
Op basis van de cijfers over gezondheid en de sociaaleconomische positie zien we dat de gemeente
samenwerkende partners. Er moet blijvend worden geïnvesteerd met geld, tijd en capaciteit om
Zutphen meer aandachtspunten kent dan de gemeente Brummen. De nieuwe gemeente kent
de ambities waar te maken.
zowel kansen als aandachtspunten. Beide gemeenten hebben een sterke basis in het bieden van laagdrempelige, passende hulp, dicht bij de inwoners. Dit kan in de nieuwe gemeente zorgen
5.6 Economie
voor een breed en toegankelijk ondersteuningsaanbod, waarin zowel lokale verbondenheid als
Feitelijk beeld
een wijkgerichte aanpak benut worden. De korte lijnen tussen gemeente, partners en inwoners,
De werkgelegenheidsstructuur verschilt duidelijk tussen de gemeente Brummen en de gemeente
én de ervaring met samenwerking tussen gemeente en organisaties in beide gemeenten, vormen
Zutphen. In de gemeente Brummen zijn de meeste banen te vinden in de industrie, terwijl er in de
een stevige basis om het sociaal domein te versterken. Door kennis, ervaring en netwerken
gemeente Zutphen vooral werkgelegenheid is in de collectieve dienstverlening, zoals overheid,
te bundelen, kunnen innovaties en verbeteringen sneller worden gerealiseerd. De nieuwe
zorg en onderwijs. Daarnaast speelt landbouw in de gemeente Brummen een grotere rol dan
gemeente krijgt te maken met zowel stedelijke uitdagingen (zoals in de gemeente Zutphen) als
in de gemeente Zutphen. Op het gebied van recreatie en toerisme is het aantal banen in beide
meer plattelands vraagstukken (zoals in de gemeente Brummen). Dit vraagt om een flexibele,
gemeenten ongeveer gelijk. Wat bedrijventerreinen betreft, is Eerbeek Zuid het grootste terrein
gedifferentieerde aanpak, passend bij de uiteenlopende behoeften van verschillende kernen en
in de gemeente Brummen. Op dit bedrijventerrein is een groot deel van de papierindustrie
wijken. Beide gemeenten zien het als uitgangspunt om (de toegang tot) preventie, ondersteuning
gevestigd. Andere bedrijventerreinen in de gemeente Brummen zijn Rhienderen Noord, Hazenberg
en zorg dicht bij de inwoners te organiseren. Dus op de plekken waar inwoners al komen, zoals
en Kollergang. In de gemeente Zutphen zijn de belangrijkste bedrijventerreinen De Mars en de
de voorzieningen in de wijken en kernen. Ook werken beide gemeenten aan een laagdrempelige
Revelhorst. Op het vlak van gronduitgifte voor bedrijventerreinen was de gemeente Zutphen
toegang tot voorzieningen, door het vereenvoudigen van procedures, indicaties, e.d. Ook zijn er
tussen 2018 en 2022 actiever, met 3,1 hectare uitgegeven grond tegen 1,18 hectare in de gemeente
overeenkomsten tussen de gemeenten in de keuze om bepaalde uitvoeringszaken zelf te doen,
Brummen. Ook zijn er duidelijke pendelstromen tussen beide gemeenten: dagelijks reizen
zoals bijvoorbeeld de WSW-consulenten / klantmanagers.
ongeveer 700 inwoners van de gemeente Zutphen naar de gemeente Brummen voor hun werk en zo’n 800 inwoners pendelen uit de gemeente Brummen naar de gemeente Zutphen.
Schaalvergroting mag er niet toe leiden dat ondersteuning te ver van de inwoners af komt te staan. Het blijft belangrijk om lokaal maatwerk te bieden, met aandacht voor verschillen tussen
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
34
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
In de lokale scan van de gemeente Brummen is de economie als uitdaging beoordeeld. In de lokale
een dominante sector (papierindustrie in de gemeente Brummen of zorg in de gemeente Zutphen)
scan van de gemeente Zutphen is de economie beoordeeld als aandachtspunt .
verdwijnt een deel van de werkgelegenheid.
Beoordeling
5.7 Ruimte
Kans
Feitelijk beeld
De nieuwe gemeente biedt duidelijke kansen op het gebied van economie. Door de combinatie
De gemeente Zutphen heeft in absolute zin meer woningen en een grotere verwachte toename dan
ontstaat een brede economische basis, waarin industrie, zorg, dienstverlening en handel
de gemeente Brummen. In 2024 kende de gemeente Zutphen 23.590 woningen en de gemeente
allemaal goed vertegenwoordigd zijn. Dit maakt de nieuwe gemeente minder kwetsbaar voor
Brummen 9.800. In relatieve zin moet de gemeente Brummen juist meer woningen bouwen, wat
economische schommelingen en vergroot de weerbaarheid. Bovendien ontstaat er ruimte om
ook blijkt uit de hogere groei-index ten opzichte van de gemeente Zutphen. Daarnaast beschikt
kennis, netwerken en strategische kracht te bundelen, waardoor de nieuwe gemeente een sterkere
de gemeente Brummen over meer dan twee keer zoveel landbouwbedrijven dan de gemeente
positie kan innemen richting provincie en andere regionale partners. De grotere schaal biedt meer
Zutphen. De gemeente Brummen is dan ook duidelijk agrarischer dan de gemeente Zutphen.
mogelijkheden om te investeren in toekomstbestendige bedrijventerreinen en een robuuste economische infrastructuur die aantrekkelijk is voor bedrijven uit diverse sectoren.
In de lokale scans van zowel de gemeente Brummen als de gemeente Zutphen is ruimte als
Ook op het gebied van toerisme en horeca biedt de samenvoeging voordelen. De gemeente
uitdaging beoordeeld.
Brummen benut de Veluwe als sterk streekmerk en veel vrijetijdseconomie, terwijl de gemeente Zutphen met haar historische binnenstad en uniek winkelaanbod veel bezoekers trekt, ook de IJssel
Beoordeling
biedt kansen . De horeca en detailhandel profiteren van deze toeristische aantrekkingskracht.
Aandachtspunt
Door herindeling worden twee toeristische gebieden (Veluwe en Achterhoek) aan elkaar
De gemeente Zutphen telt meer woningen dan de gemeente Brummen. Beide groeien qua
verbonden en kan het toeristisch profiel verder worden versterkt en blijft de nieuwe gemeente
woningvoorraad door. Waar de gemeente Zutphen in absolute aantallen de meeste woningen moet
aantrekkelijk voor bewoners en bezoekers.
bouwen, is de relatieve bouwopgave in de gemeente Brummen hoger. Daarnaast is de gemeente Brummen agrarischer dan de gemeente Zutphen.
Ruimtelijke en logistieke vraagstukken, zoals voldoende ruimte voor bedrijvigheid en een goede infrastructuur, blijven echter om aandacht vragen. Bij een eventuele krimp of het wegvallen van
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
35
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
De gemeente Brummen kent een zware ruimtelijke agenda: tot 2030 circa 1.250 woningen bouwen
Tegelijkertijd brengt de herindeling uitdagingen met zich mee. Beide gemeenten hebben een
en tegelijk de gebouwde omgeving verduurzamen, duurzame nieuwbouw, klimaatbewuste
zware ruimtelijke agenda en moeten rekening houden met het behoud van unieke landschappelijke
gebiedsontwikkeling, een toekomstbestendig energiesysteem organiseren, voorbereiden op
en historische waarden, wat de afstemming van nieuwe ontwikkelingen complex maakt. Het
een aardgasvrije toekomst, een gevarieerd woningaanbod en de openbare ruimte verbeteren.
waarborgen van de unieke kwaliteiten van beide gemeenten, zoals het historische stadscentrum
Daarnaast kent de gemeente beperkingen in de mogelijkheden voor woningbouw vanwege
van Zutphen en de groene omgeving van de gemeente Brummen, vraagt om voortdurende
het watersysteem, Natura 2000-gebied, stikstof en dorpse- en plattelandskarakter. Dit vergt
afweging tussen ontwikkeling en behoud. Het waarborgen van deze kwaliteiten maakt de
strategische capaciteit en regionale samenwerking.
afstemming van nieuwe ontwikkelingen complex.
De gemeente Zutphen voegt tot 2030 2.340 woningen toe aan de woningvoorraad. Daarnaast staat
Een aandachtspunt voor de nieuwe gemeente is om samen met inwoners en andere betrokken
ze voor grote transities op het gebied van klimaat, economie en bereikbaarheid. Dit vraagt van
partijen te blijven werken aan breed gedragen plannen. Heldere communicatie, transparantie en
de gemeente maatwerk, innovatieve oplossingen en een goede balans tussen bescherming en
regie vanuit de nieuwe gemeente zijn daarbij noodzakelijk om draagvlak te creëren en tijdig bij te
ontwikkeling van de bestaande kwaliteiten. De nieuwe gemeente biedt kansen om de gezamenlijke
kunnen sturen.
slagkracht te vergroten en complexe ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie beter aan te pakken. Door samenwerking ontstaat meer ruimte voor kennisdeling,
Ook vraagt de combinatie van ambities op het gebied van woningbouw, duurzaamheid en
innovatie en afstemming met regionale partners, waardoor de nieuwe gemeente beter kan inspelen
leefbaarheid om voldoende uitvoeringskracht, regionale samenwerking en flexibiliteit, zodat groei
op zowel stedelijke als dorpse woonbehoeften. De voordelen sluiten aan bij de beleidsambities.
en bescherming in balans blijven en de nieuwe gemeente toekomstbestendig en aantrekkelijk
De gemeente Brummen zet via Routekaart Woningbouw en verduurzamingsagenda in op extra
wordt voor haar inwoners.
woningbouw, energiebesparing en klimaatbewuste gebiedsontwikkeling. Zutphen werkt vanuit de Omgevingsvisie aan groeiruimte als centrumgemeente, STOMP-mobiliteit, 15-minutenstad,
5.8 Veiligheid
vergroening en CO2-neutraliteit, met brede samenwerking met bedrijven, onderwijs en
Feitelijk beeld
maatschappelijke partners. Mobiliteit is voor beide gemeenten een aandachtspunt , maar het
Hoewel binnen beide gemeenten de veiligheidscijfers vergelijkbaar zijn met benchmarkgemeenten,
type mobiliteitsknelpunten verschillen van elkaar.
zijn er verschillen zichtbaar tussen de gemeente Zutphen en de gemeente Brummen. De gemeente Zutphen kent namelijk hogere criminaliteitsniveaus dan de gemeente Brummen op
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
36
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
alle vergelijkbare indicatoren. Het totaal aantal misdrijven per 1000 inwoners ligt in de gemeente
Een herindeling biedt vooral kansen voor de nieuwe gemeente door het bundelen van expertise en
Zutphen bijna twee keer zo hoog als in de gemeente Brummen. Voor mishandeling (~2,8 keer zo
uitvoeringskracht, en beleid dat op elkaar aansluit. Er is meer strategische capaciteit beschikbaar
hoog), rijden onder invloed (~2,4x), diefstal van (brom-/snor)fietsen (~2,3x), vernieling (~1,9x),
voor zaken zoals ondermijning en meer uitvoerende capaciteit voor handhaving. Er is een solide
overige vermogensdelicten (~2,0x) en bedreiging (~1,6x) geldt dat dit in de gemeente Zutphen per
basis van samenwerking tussen de gemeente Brummen en de gemeente Zutphen. Daarop kan na
1000 inwoners vaker voorkomt dan in de gemeente Brummen. Verkeersongevallen en horizontale
een herindeling verder gebouwd worden. De gemeente Brummen en de gemeente Zutphen werken
fraude per 1000 inwoners liggen dichter bij elkaar, maar komen in de gemeente Zutphen wel meer
in de huidige situatie al samen (ook met Lochem en Voorst). Bijvoorbeeld aan het opstellen van het
voor dan in de gemeente Brummen. Wat betreft onveiligheidsgevoelens (of inwoner zich weleens
integraal veiligheidsplan en het uitvoeringsplan. Ook bestaat er al een samenwerking van beide
onveilig voelt thuis, in de buurt of ’s avonds), onveiligheidsperceptie (percentage inwoners dat
gemeenten op de flexibele BOA-inzet in de regio, dat kan verder ontwikkeld worden.
denkt dat er veel criminaliteit is in de buurt) en vermijdingsgedrag (inwoner opent ’s avonds niet de deur of loopt of rijdt om) zijn de cijfers van enkel het basisteam bekend. De gemeente Zutphen
5.9 Organisatie en bestuur
en de gemeente Brummen hebben hetzelfde basisteam, dus zijn de cijfers hetzelfde.
Feitelijk beeld Op het gebied van functieniveaus vertonen beide gemeenten overeenkomsten; in beide
In de lokale scan van de gemeente Brummen is de veiligheid als aandachtspunt beoordeeld. In de
organisaties ligt het zwaartepunt in de schalen 7-9 en 10-12, terwijl de laagste en hoogste schalen
lokale scan van de gemeente Zutphen is de veiligheid beoordeeld als kans .
slechts beperkt zijn vertegenwoordigd. Qua personeelsopbouw heeft de gemeente Brummen in verhouding iets meer jongere medewerkers in dienst (2024: 21,4% tussen 25-34 jaar) vergeleken
Beoordeling
met de gemeente Zutphen (2024: 14,7% tussen 25-34 jaar).
Kans De gemeente Zutphen is in 2024 onveiliger dan de gemeente Brummen: het totale aantal
In de gemeente Brummen is sprake van een relatief hoge instroom (2024: 28%) én een relatief hoge
misdrijven per 1000 inwoners ligt in de gemeente Zutphen bijna twee keer zo hoog en ook op
uitstroom (17,6%). In de gemeente Zutphen is de instroom lager (2024: 17%) en de uitstroom ook
alle deelindicatoren scoort de gemeente Zutphen hoger. De gemeente Brummen kampt vooral
(2024: 8,6%). Het ziekteverzuim ligt in beide gemeenten boven het benchmarkniveau: in 2024 was
met een tekort aan strategische capaciteit voor bijvoorbeeld ondermijning en op de lange termijn
dit in de gemeente Zutphen 7,4% en in de gemeente Brummen 7,5%.
voor de uitvoering. De gemeente Zutphen scoort, ondanks de hogere objectieve criminaliteit, juist een kans doordat de veiligheidscijfers niet afwijken van benchmarkgemeenten. En omdat ze een preventieve, gebiedsgerichte aanpak heeft.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
37
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
In de lokale scan van de gemeente Brummen zijn de organisatie en het bestuur als uitdaging
vraagstukken wellicht omvangrijker en complexer voor zowel de organisatie als het bestuur. Het
beoordeeld. In de lokale scan van de gemeente Zutphen zijn de organisatie en het bestuur
wordt voor de nieuwe gemeente een aandachtspunt om de visie en het beleid aan te laten sluiten
beoordeeld als aandachtspunt .
op een groot gebied met veel verschillende kernen en zowel stedelijke als plattelandsvraagstukken.
Beoordeling
5.10 Financiën
Aandachtspunt
Voor het onderwerp “Financiën” zijn de tekst en beoordeling gebaseerd op de quickscan van de
De gemeente Zutphen kent een relatief stabiel personeelsbestand, wel is de instroom aan de
provincie Gelderland (september, 2025). Hiervoor zijn geen andere gegevens gebruikt.
lage kant. In de gemeente Brummen zijn meer verschuivingen zichtbaar met zowel een hogere
Aanvullend hebben de drie gemeenten afzonderlijk de consequenties van de meicirculaire (2025)
instroompercentage als hogere uitstroompercentage. In beide gemeenten is er sprake van een
aangeleverd voor een actueel mogelijk ijkpunt.
hoger ziekteverzuim dan bij vergelijkbare gemeenten wat vraagt om aandacht. Een mogelijke herindeling biedt kansen, maar ook aandachtspunten en uitdagingen.
Feitelijk beeld
Een belangrijk aandachtspunt in de gemeente Brummen is de continuïteit, omdat veel taken door
In de gemeente Brummen is de financiële situatie stabiel. Sinds het einde van het preventief
één persoon worden uitgevoerd (éénpitters). De gemeente Brummen heeft moeite om voldoende
toezicht in 2021 is een stijgende lijn zichtbaar, met groei van de algemene reserve en een
strategische capaciteit in de organisatie te krijgen en te houden. De gemeente Zutphen ziet het
verbetering van de solvabiliteit. Zutphen laat een financieel gezond beeld zien met een sluitend
beperken van de uitstroom als aandachtspunt en zij zet actief in op het verlagen van het verzuim.
positief saldo en reserves dankzij eerdere overschotten.
Na herindeling ontstaat een grotere gemeentelijke organisatie. In een grotere organisatie zijn meer doorgroeimogelijkheden en meer mogelijkheden om betere arbeidsvoorwaarden te
Beide gemeenten kennen ook aandachtspunten. In de gemeente Brummen is aandacht nodig voor
realiseren. Daardoor kan de nieuwe gemeente een aantrekkelijker werkgever worden. Dit biedt
de twee beheerplannen over openbare verlichting en wegen én het inhalen van het achterstallig
kansen om de kwetsbaarheid (éénpitters) af te laten nemen en goed personeel te werven. Een
groenonderhoud. Voor de gemeente Zutphen is geconstateerd dat het onderhoudsplan voor
grotere organisatie, met meer menskracht en strategische capaciteit, kan beter inspelen op de
wegen geactualiseerd moet worden.
vraagstukken van de gemeente op zowel korte als lange termijn. Dat kan bijdragen aan meer duurzame personeelsbinding. Tegelijkertijd zorgt het groter worden van de organisatie voor
Voor de gemeente Brummen geldt dat de begroting voor 2026-2028 niet structureel en reëel en
uitdagingen, zoals het behouden van de korte lijnen. Daarnaast zijn in een grotere gemeente
sluitend is, al lijken de tekorten beheersbaar en verwacht de gemeente dit te kunnen ombuigen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
38
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
De gemeente Zutphen beschikt over een sterke buffer. Op basis van de kengetallen zijn geen grote
Meicirculaire
risico’s zichtbaar en het weerstandsvermogen is ruim voldoende.
Aanvullend hebben de drie gemeenten afzonderlijk de consequenties van de meicirculaire (2025) aangeleverd voor een actueel mogelijk ijkpunt.
In de lokale scan van de gemeente Brummen zijn de financiën als aandachtspunt beoordeeld. In
De gemeente Zutphen heeft de consequenties van de meicirculaire doorgerekend naar de
de lokale scan van de gemeente Zutphen zijn de financiën beoordeeld als kans .
Programmabegroting. Zutphen geeft aan dat zij in de jaren 2026 t/m 2029 een saldo op haar begroting ziet van respectievelijk € 196, € 2.636, € 5.174, € 5.292 (x 1000).
Beoordeling
De gemeente Brummen heeft de consequenties van de meicirculaire doorgerekend naar de
Kans
Programmabegroting. De gemeente Brummen geeft aan dat zij in de jaren 2026 t/m 2029 een saldo
De financiële positie van de gemeente Brummen is de afgelopen jaren zichtbaar verbeterd, waarbij
op haar begroting ziet van respectievelijk € 840, € 1.010, € -244, € 135 (x 1000).
reserves zijn toegenomen en kengetallen als solvabiliteit en netto schuldquote zijn versterkt. De gemeente Brummen heeft een financieel stabiele situatie waar een stijgende lijn zichtbaar is, maar
Algemene uitkering
is tegelijkertijd niet probleemloos.
Het ministerie van BZK heeft op verzoek van de provincie Gelderland een berekening gemaakt van de hoogte van de algemene uitkering na een mogelijke herindeling van Brummen en
De financiële situatie van de gemeente Zutphen is op dit moment gezond. Alle kengetallen zijn
Zutphen. Dat laat zien dat de algemene uitkering van de nieuwe gemeente lager is dan de som
gunstig, solvabiliteit en belastingcapaciteit vormen een gemiddeld risico. Aandachtspunt is
van de afzonderlijke gemeenten. Het verschil is -0,67%, een bedrag van € 1.088.108,00 op een
het actualiseren van het onderhoudsplan voor wegen. De gemeente werkt aan het analyseren en
totaalbedrag van € 161.883.291,00.
evalueren van alle budgetten. De nieuwe gemeente valt in de inwonersklasse 70.000-80.000. In die klasse zijn er 35 leden van de Samengevat betekent dit dus een herindeling van een gemeente waar de financiële situatie net
gemeenteraad en maximaal 7 (voltijd) wethouders. Dit kan leiden tot een besparing van € 300.000
verbeterd is maar nog wel een aantal aandachtspunten kent, met een gemeente waarvan de
tot € 350.000 op de bestuurskosten op jaarbasis.
financiële situatie gezond is. Beide gemeenten hebben door ervaring in het verleden eenzelfde kijk op financiën. Na een herindeling ontstaat er een financieel gezonde gemeente. Dat is een kans .
Uit de financiële quickscan blijkt dat de vergoeding voor frictiekosten 125% van de geschatte frictiekosten (€ 5.990.569) betreft.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
39
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
Voor beide gemeenten geldt dat het Rijk onvoorspelbaar is qua uitkering en beleid, dat geeft onrust en zorgen voor de komende jaren. De financiële posities zijn nu goed, maar dat kan door rijksbeleid veranderen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
40
DEEL III: Inwonersconsultatie
6 Inleiding
voorzieningen, kenmerken/identiteit, sociaal domein, economie, ruimte, veiligheid, organisatie 2
In dit hoofdstuk leest u hoe reacties van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties
en bestuur, financiën en samenwerkingsverbanden. Deze onderwerpen zijn onderzocht,
van de drie gemeenten zijn opgehaald via de inwonersconsultatie. Voorafgaand aan de
waarbij de bevindingen zijn vastgelegd in de lokale scans van de betrokken gemeenten en in
inwonersconsultatie zijn er twee verhaallijnen opgesteld. De verhaallijnen zijn aangescherpt op
de herindelingsbeelden voor de combinatie Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen. In deze
basis van reacties van de colleges, de gemeenteraden en vertegenwoordigers van maatschappelijke
documenten wordt per onderwerp de huidige situatie beschreven. De uitgangspositie wordt
organisaties van de drie gemeenten. Dit proces wordt hieronder beschreven (6.1). De verhaallijnen
beoordeeld aan de hand van kansen, aandachtspunten en uitdagingen. Daarnaast zijn, in een
en een verslag van de bijeenkomsten met de gemeenteraden en maatschappelijke organisaties
afzonderlijk traject, de regionale samenwerkingsverbanden en de effecten daarvan in kaart
staan in het bijlagenboek. In 6.2 wordt de inwonersconsultatie toegelicht (onderzoeksopzet 6.2.1,
gebracht. Voor het onderwerp ‘financiën’ heeft de provincie Gelderland een financiële quickscan
respons en onderzoeksverantwoording 6.2.2 en data-analyse 6.2.3).
uitgevoerd.
De reacties van inwoners van de gemeenten Brummen en Rheden op de combinatie Brummen-
De verhaallijnen zijn gebaseerd op de informatie uit de bovengenoemde bronnen. Per onderwerp
Rheden staan in deel IIIA en de reacties van inwoners van de gemeenten Brummen en Zutphen op
wordt het vertrekpunt van de mogelijke nieuwe gemeente beschreven. Dat is dus hoe de nieuwe
de combinatie Brummen-Zutphen staan in deel IIIB.
gemeente na herindeling zal starten. Hiermee wordt een beeld geschetst voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, waarbij wordt aangesloten bij de actuele situatie
Informatie over de inwonersparticipatie in de gemeente Brummen tijdens fase 1 van het onderzoek
zoals beschreven in de herindelingsbeelden.
staat in hoofdstuk 1 van dit rapport weergegeven. Ook kunt u dit terugvinden op de website van de gemeente.
De verhaallijnen zijn een voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties toegankelijke vertaling van de inzichten uit de herindelingsbeelden van met name die aspecten die
6.1 Verhaallijnen: geen doel maar middel
hun leefwereld raken. De verhaallijnen zijn in dit onderzoek geen doel op zich of een afzonderlijk
Er zijn twee verhaallijnen opgesteld, namelijk één voor de combinatie Brummen-Rheden en
onderzoeksresultaat; ze zijn een middel om de reactie van inwoners over de mogelijke nieuwe
één voor de combinatie Brummen-Zutphen (zie Bijlagenboek). Elke verhaallijn omvat meerdere
gemeente op te halen. De verhaallijnen geven een globaal beeld van de mogelijke nieuwe
deelverhalen rondom de onderwerpen die door de gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen als
gemeente. Ze laten zien hoe kansen van een eventuele herindeling benut kunnen worden en zijn
essentieel worden beschouwd bij een (mogelijke) herindeling: dienstverlening, bevolkingsopbouw,
positief geformuleerd.
2 In het eindrapport en het bijlagenboek korten we dit af naar ‘inwoners’.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
41
DEEL III: Inwonersconsultatie
6.1.1 Input colleges, gemeenteraden en maatschappelijke organisaties
6.2.1 Onderzoeksopzet
De verhaallijnen zijn aangescherpt op basis van reacties van de colleges, de gemeenteraden en
Er is op een aantal manieren gewerkt aan het bereiken van zoveel mogelijk inwoners, ondernemers
vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties van de drie gemeenten. Voor de colleges
en maatschappelijke organisaties. Alle leden van de inwonerpanels van de gemeenten Brummen,
waren er twee gezamenlijke besprekingen georganiseerd op dinsdag 28 oktober 2025, voor de
Rheden en Zutphen hebben een uitnodiging gekregen. Via Brummen Spreekt zijn er 1.208
combinatie Brummen-Zutphen en Brummen-Rheden. Voor de raadsleden en maatschappelijke
uitnodigingen verzonden, via Rheden Spreekt 1.509 en via Zutphen Spreekt 2.057. Ook hebben de
organisaties waren twee avonden georganiseerd. Op dinsdag 4 november 2025 was er een
53 offline panelleden de vragenlijst per post ontvangen.
gezamenlijke bijeenkomst met de raden en maatschappelijke organisaties van de gemeente Brummen en de gemeente Zutphen. Op woensdag 5 november 2025 was er een gezamenlijke
In elke gemeente zijn ook uitnodigingsbrieven verzonden naar inwoners door de gemeenten naar een
bijeenkomst met de raden en maatschappelijke organisaties van de gemeente Brummen en de
aselecte steekproef. Hierbij zijn in verhouding meer brieven naar ondervertegenwoordigde groepen
gemeente Rheden.
(jongeren en kleinere kernen) in de inwonerpanels gestuurd. In de gemeente Brummen zijn er 7.000 brieven verstuurd, in de gemeente Rheden 14.451 en in de gemeente Zutphen 16.4903. De gewenste
6.2 Inwonersconsultatie
steekproefverdeling is opgesteld door Moventem, de brieven zijn verstuurd door de gemeenten
Inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties van de drie
zelf. Inwoners werden via de brief uitgenodigd om de vragenlijst online in te vullen. Ook was er de
gemeenten hebben de gelegenheid gekregen om via een vragenlijst te reageren op het vertrekpunt
mogelijkheid om een papieren versie van de vragenlijst telefonisch op te vragen bij Moventem.
van de mogelijke nieuwe gemeente Brummen-Rheden of Brummen-Zutphen. Het doel van de
Inwoners kregen deze dan thuisgestuurd en konden deze gratis retourneren. Hier is door 79 inwoners
consultatie is om de reacties van inwoners op de combinaties op te halen en te horen op welke
gebruik van gemaakt. Daarnaast zijn inwoners via een brede communicatiecampagne uitgenodigd om
onderwerpen inwoners kansen, aandachtspunten en uitdagingen zien. Er is gelijktijdig een
via een open link deel te nemen aan het onderzoek. De campagne is georganiseerd in samenwerking
vragenlijst uitgezet in de drie afzonderlijke gemeenten. De inwoners van de gemeente Rheden
met de communicatieafdelingen van de drie gemeenten. Er is gebruik gemaakt van berichtgeving
kregen vragen over de combinatie Brummen-Rheden. De inwoners van de gemeente Zutphen
in kranten en op sociale media. Aanvullend zijn er posters en flyers verspreid, onder andere ook op
kregen vragen over de combinatie Brummen-Zutphen. De inwoners van Brummen konden vragen
lantaarnpaalborden. In de drie gemeenten is straatwerving uitgevoerd, waarbij op verschillende
beantwoorden over beide combinaties. De gehanteerde vragenlijst is te vinden in het bijlagenboek.
locaties (winkelcentra, buurtcentra, scholen en weekmarkten) flyers zijn uitgedeeld met het verzoek om de vragenlijst in te vullen. Ook via deze brede communicatiecampagne werd aangegeven dat zowel online als offline deelname mogelijk was.
3 Iets minder dan de helft van de brieven zijn met een verkeerde naam en postcode door een menselijke fout door de gemeente Zutphen verstuurd. Er is een brief met excuses en dezelfde inhoud nagestuurd. Dit heeft geen effect gehad op de uitkomsten van het onderzoek.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
42
DEEL III: Inwonersconsultatie
De inwoners hebben de mogelijkheid gehad om de vragenlijst in te vullen van 17 tot en met 30
6.2.3 Data-analyse
november 2025. Als startschot was er een gezamenlijke persconferentie met de burgemeesters van
Voorafgaand aan de analyses zijn de data gevalideerd en gecontroleerd op volledigheid en
de drie gemeenten. Tussentijds zijn er herinneringen gestuurd en verspreid, zoals naar panelleden
juistheid. Online ingevulde vragenlijsten waren direct opgeslagen in een beveiligde, versleutelde
die nog niet hadden meegedaan, via sociale media en in kranten.
database. Papieren vragenlijsten zijn door de backoffice gecontroleerd en vervolgens ingevoerd in dezelfde database. Alle gegevens zijn anoniem en worden uitsluitend op totaalniveau of in
6.2.2 Respons en onderzoeksverantwoording
categorieën gerapporteerd, zodat antwoorden nooit zijn te herleiden tot individuele personen. De
In totaal hebben 5.749 inwoners uit de gemeente Brummen, Rheden en Zutphen de vragenlijst
dataset is verrijkt met afgeleide variabelen, zoals leeftijdscategorie en woonplaats, om gerichtere
volledig ingevuld. De resultaten zijn per gemeente betrouwbaar, nauwkeurig en op totaalniveau
analyses mogelijk te maken.
representatief over leeftijd en kern. De vragenlijst bestond uit enkele gesloten en vooral open vragen. De gesloten vragen leverden
Gemeente Brummen
gestructureerde, kwantitatieve informatie op die is weergegeven in tabellen en grafieken. De open
In de gemeente Brummen hebben 1.728 inwoners meegedaan, waarvan 519 via Brummen Spreekt,
vragen boden ruimte voor toelichting in eigen woorden en geven daarmee een verdiepend beeld
614 via de uitnodigingsbrief en 595 via de open link. Van de 1.728 inwoners uit de gemeente
van meningen, ervaringen en motieven van respondenten.
Brummen hebben 1.361 inwoners vragen over de combinatie Brummen-Rheden beantwoord en 1.404 inwoners vragen over de combinatie Brummen-Zutphen.
Voor de analyse van de open antwoorden is een combinatie van inhoudsanalyse en thematische analyse toegepast. Eerst zijn alle antwoorden systematisch gecategoriseerd.
Gemeente Rheden
Woorden, onderwerpen en terugkerende thema’s zijn geordend, zodat de rode draad, trends
In de gemeente Rheden hebben 1.590 inwoners meegedaan, waarvan 425 via Rheden Spreekt, 931
en opvallendheden zichtbaar werden. Vier onderzoekers hebben de open antwoorden
via de uitnodigingsbrief en 234 via de open link.
gecategoriseerd en elkaars werk onderling gecontroleerd. Waar nodig zijn categorieën aangescherpt en consistent gemaakt. De projectleider heeft daarna steekproefsgewijs een laatste
Gemeente Zutphen
controle uitgevoerd.
In de gemeente Zutphen hebben 2.431 inwoners meegedaan, waarvan 560 via Zutphen Spreekt, 1.461 via de uitnodigingsbrief en 410 via de open link.