(032) Eindrapport Bestuurlijke Toekomst Brummen-Rheden-Zutphen
Tekst van het document
473665
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen Robin Koster | Rik Swieringa | Jacqueline Arends | Nienke Berghuis | Sem Huisman
Definitief 11-12-2025
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen
Opgesteld door onderzoeks- & adviesbureau Moventem:
Robin Koster, strategisch adviseur en directeur Rik Swieringa, strateeg en senior adviseur Jacqueline Arends, strateeg en senior adviseur Nienke Berghuis, onderzoeker Sem Huisman, onderzoeker www.moventem.nl 0575 84 3738 info@moventem.nl
In afstemming met projectgroep gemeenten Brummen, Rheden, Zutphen
André van Nijkerken, projectleider, gemeente Brummen Alwin van Engelenburg, strategisch bestuursadviseur, gemeente Brummen Gert-Jan van Dijk , communicatieadviseur, gemeente Brummen Rick de Ruig, strategisch adviseur, gemeente Rheden Henk Doeleman, strategisch adviseur, gemeente Rheden Doret Boonstra, strategisch adviseur, gemeente Zutphen Rob van Woerkum, senior adviseur, gemeente Zutphen
Dit rapport is met grote zorg opgesteld. Moventem heeft getracht gebruikte bronnen zorgvuldig te vermelden en auteursrechten te respecteren. Mocht u onvolkomenheden tegenkomen, dan willen wij dat graag weten. U kunt contact opnemen via info@moventem.nl. Moventem is niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van dit rapport.
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
2
Voorwoord
Voor u ligt het onafhankelijke onderzoek dat Moventem in opdracht van de gemeenten Brummen,
Ook de uitkomsten van het bureau-onderzoek, de herindelingsbeelden, de financiële situaties van
Rheden en Zutphen heeft uitgevoerd naar de mogelijke herindeling, waarbij gemeente Brummen
de gemeenten, maar ook de gesprekken over het huidige beleid en de vastgestelde ambities, en hoe
samengaat met gemeente Rheden of met gemeente Zutphen.
de uiteindelijke keuze doorwerkt in toekomstige regionale samenwerkingen (onderzocht door de gemeenten zelf), doen ertoe. Juist in het samenspel van feiten, cijfers en het inwonersperspectief
Het gaat om een grote en veelomvattende vraag, met merkbare gevolgen voor inwoners,
zit de kwaliteit van een gewogen politieke keuze.
ondernemers en maatschappelijke organisaties, en voor het bestuur en de organisatie van de gemeenten.
Dank aan de duizenden inwoners, ondernemers, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en aan alle anderen die hebben bijgedragen aan dit onderzoek. Ook dank aan
Uit ons onderzoek blijkt dat er twee reële combinaties voorliggen. Voor geen van deze combinaties,
provincie Gelderland en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor hun
Brummen met Rheden of Brummen met Zutphen, zijn zwaarwegende redenen gevonden die op
steun en bijdrage via de financiële quickscan van de gemeenten. Tot slot zijn wij de drie gemeenten
voorhand een optie uitsluiten of afdwingen. Welke combinatie uiteindelijk het beste past, is
ambtelijk, hun besturen en raden dankbaar voor de ruimte en openheid om dit onderzoek mogelijk
daarmee een politieke keuze. Een keuze voor de lange termijn, waarvan de gevolgen verder reiken
te maken. Dat vroeg op onderdelen om intensieve onderlinge afstemming tussen de gemeenten,
dan één of zelfs meerdere raadsperiodes. Geen keuze voor de onderbuik dus. Daarom bieden wij in
wat niet verrassend is bij een vraagstuk met deze gevoeligheid en reikwijdte.
dit rapport een zo objectief mogelijk beeld van feiten, cijfers en het inwonersperspectief. Van harte hopen wij dat dit rapport houvast geeft om de voorliggende politieke keuze uiterst In ons onderzoek hebben wij opgehaald wat inwoners vooral belangrijk vinden en hoe zij denken
zorgvuldig en met vertrouwen te maken.
over verschillende thema’s. We laten niet alleen zien waarover inwoners iets zeggen, maar vooral waarom zij dat zeggen. Dat perspectief van inwoners, hun zorgen en de kansen die zij zien, verdient
Namens Moventem,
een volwaardige plek in de uiteindelijke afweging. Tegelijk is het inwonersperspectief niet het enige inzicht dat we meegeven.
Robin Koster Strategisch adviseur/ directeur
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
3
Inhoudsopgave
Samenvatting
5
Leeswijzer
8
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
10
1 Inleiding 1.1 Aanleiding en achtergrond 1.2 Bestuursopdracht 2 Proces en onderzoeksmethoden 2.1 Uitgangspunten en principes 2.2 Werkwijze en proces
10 10 12 13 13 14
DEEL II: Herindelingsbeelden
18
3 Inleiding 3.1 Lokale scans 3.2 Opbouw herindelingsbeeld
18 18 19
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
20
4 Brummen-Rheden 4.1 Dienstverlening 4.2 Bevolkingsopbouw 4.3 Voorzieningen 4.4 Kenmerken/identiteit 4.5 Sociaal domein 4.6 Economie 4.7 Ruimte 4.8 Veiligheid 4.9 Organisatie en bestuur 4.10 Financiën
20 20 20 21 22 23 24 25 26 27 28
Deze inhoudsopgave is klik- of tikbaar.
DEEL II B: Herindelingsbeeld Brummen – Zutphen
30
5 Brummen-Zutphen 5.1 Dienstverlening 5.2 Bevolkingsopbouw 5.3 Voorzieningen 5.4 Kenmerken/identiteit 5.5 Sociaal domein 5.6 Economie 5.7 Ruimte 5.8 Veiligheid 5.9 Organisatie en bestuur 5.10 Financiën
30 30 30 31 32 33 34 35 36 37 38
DEEL III: Inwonersconsultatie
41
6 Inleiding 6.1 Verhaallijnen: geen doel maar middel 6.2 Inwonersconsultatie
41 41 42
DEEL III A: Inwonersconsultatie Brummen - Rheden
45
7 De resultaten 7.1 Welke onderwerpen vinden inwoners belangrijk? 7.2 Over welke onderwerpen willen inwoners de vragen beantwoorden? 7.3 Kansen en zorgen per onderwerp
45 45 45 46
DEEL III B: Inwonersconsultatie Brummen - Zutphen
59
8 De resultaten 8.1 Welke onderwerpen vinden inwoners belangrijk? 8.2 Over welke onderwerpen willen inwoners de vragen beantwoorden? 8.3 Kansen en zorgen per onderwerp
59 59 59 60
DEEL IV: Financiële quickscan herindelingsscenario’s
73
DEEL V: Wisselen van samenwerkingsverbanden
94
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
4
Samenvatting
Deze samenvatting beschrijft in hoofdlijnen het procesverloop en de belangrijkste keuzes in de
gemeentelijke organisatie van Brummen zijn ook bevraagd en gaven onder andere aan de korte
aanpak van dit onderzoek.
lijnen in een kleinere organisatie zeer prettig te vinden.
Achtergrond
Al deze uitkomsten zijn meegenomen in de uiteindelijke keuze van de gemeenteraad van Brummen
Na een aantal moeilijke jaren en een bestuurskrachtonderzoek in 2021 heeft de gemeenteraad van
in april 2025 om een unanieme voorkeur uit te spreken voor een herindeling (een bestuurlijke fusie
Brummen eind 2023 aan haar college opdracht gegeven onderzoek te doen naar de bestuurlijke
dus) van gemeente Brummen als één geheel met één andere gemeente. Daarbij werd bovendien
toekomst van gemeente Brummen. Dit omdat gemeente Brummen door de beperkte omvang van
een eveneens unanieme voorkeur uitgesproken voor een vervolgonderzoek naar herindelen met
haar organisatie steeds kwetsbaarder is en wordt ten opzichte van haar takenpakket en opgaven,
of gemeente Rheden, of gemeente Zutphen. De gemeenteraden van zowel Rheden als Zutphen
waardoor het dienstverlenings- en voorzieningenniveau voor de inwoners in gevaar dreigt te
hebben besloten om mee te werken aan dit onderzoek.
komen. Het eindrapport van dit vervolgonderzoek (fase 2) ligt nu voor u. In dit eindrapport worden In april 2024 startte fase 1 van het onderzoek, waarin de gemeenteraad van Brummen (mede op
nadrukkelijk géén wegingen gemaakt, géén adviezen gegeven en géén voorkeuren uitgesproken.
basis van de ervaringen van andere gemeenten en bestuurslagen met verschillende scenario’s)
De weging van de inhoud van het eindrapport is aan de colleges en de gemeenteraden.
uitgezocht wilde hebben welk scenario de grootste kans biedt dat het dienstverleningsniveau en het voorzieningenniveau voor de inwoners ook op langere termijn tenminste op het huidige niveau
Proces
gewaarborgd kan blijven. Deze scenario’s varieerden van zelfstandig blijven tot en met bestuurlijk
Het onderzoekstraject is zorgvuldig doorlopen in nauwe samenwerking met medewerkers en
samengaan met één of meer andere gemeenten.
bestuurders van de drie betrokken gemeenten (Brummen, Rheden en Zutphen). Tijdens het traject vonden verschillende ambtelijke en bestuurlijke sessies plaats. In deze sessies werden de
In fase 1 van het onderzoek zijn (behalve andere gemeenten en bestuurslagen) ook de inwoners van
producten besproken, aangevuld en vastgesteld op basis van reacties van medewerkers, colleges,
gemeente Brummen bevraagd. Niet om een antwoord te geven op de genoemde onderzoeksvraag,
gemeenteraden en maatschappelijke organisaties.
maar om aan te geven wat de inwoners belangrijk vinden om mee te nemen bij een afweging tussen de verschillende scenario’s. Zo hebben de inwoners aangegeven behoud van de identiteit en het landelijke karakter van gemeente Brummen zeer belangrijk te vinden. Medewerkers van de
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
5
Samenvatting
De producten die door Moventem zijn uitgevoerd en opgesteld:
Per onderwerp is eerst de uitgangssituatie van de individuele gemeente in kaart gebracht (lokale
• Bureaustudies van vastgestelde indicatoren, inclusief benchmark, van de drie gemeenten
scan). Vervolgens wordt beschreven wat er gebeurt als die individuele uitgangssituaties van twee
afzonderlijk
gemeenten worden samengevoegd (herindelingsbeeld). Dat leidt tot een beoordeling van de
• Lokale scans van de drie gemeenten afzonderlijk
uitgangspositie van de nieuwe gemeente. De uitgangspositie wordt per onderwerp beoordeeld
• Herindelingsbeelden Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen
als een kans, aandachtspunt of uitdaging:
• Verhaallijnen Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen, inclusief samenvattingen
• Iets wordt gezien als kans als de uitgangspositie of de ontwikkeling voor dit onderwerp positief
• Inwonersconsultatie ; reactie inwoners op vertrekpunt mogelijke nieuwe gemeente
is en duidelijke kansen biedt om verder te ontwikkelen. • De uitgangspositie op een onderwerp wordt beoordeeld als aandachtspunt als de situatie
Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen
zowel positief als negatief kan ontwikkelen; er zijn dus zowel kansen als uitdagingen. Provincie Gelderland heeft met aanvulling van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
• De uitgangspositie wordt beoordeeld als uitdaging als de situatie voor dit onderwerp dusdanig
Koninkrijksrelaties (BZK) een financiële quickscan uitgevoerd. De eventuele impact van
is dat deze omgebogen moet worden om te voorkomen dat deze zich negatief ontwikkelt.
wisselen van samenwerkingsverbanden is in kaart gebracht, onder regie van de gemeente Brummen en in nauwe afstemming met de gemeenten Rheden en Zutphen.
Inwonersconsultatie Er zijn twee verhaallijnen opgesteld, namelijk één voor de combinatie Brummen-Rheden
Herindelingsbeelden
en één voor de combinatie Brummen-Zutphen. Deze verhaallijnen zijn gebaseerd op de
Een herindelingsbeeld beschrijft wat de uitgangspositie is van de mogelijke nieuwe gemeente
herindelingsbeelden. Per onderwerp wordt het vertrekpunt van de mogelijke nieuwe gemeente
die ontstaat bij het samengaan van twee gemeenten. Voor de volgende onderwerpen wordt dit
beschreven. De verhaallijnen zijn een voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke
beschreven: Dienstverlening, Bevolkingsopbouw, Voorzieningen, Kenmerken/identiteit, Sociaal
organisaties toegankelijke vertaling van de inzichten uit de herindelingsbeelden van met name die
domein, Economie, Ruimte, Veiligheid, Organisatie & bestuur en Financiën. Deze onderwerpen
aspecten die hun leefwereld raken. De verhaallijnen zijn in dit onderzoek geen doel op zich of een
zijn rechtstreeks voortgekomen uit fase 1 van het onderzoek. Daaronder vallen diverse punten die
afzonderlijk onderzoeksresultaat; ze zijn een middel om de reactie van inwoners over de mogelijke
door de inwoners als belangrijk zijn meegegeven voor het te nemen besluit over de bestuurlijke
nieuwe gemeenten op te halen. De verhaallijnen geven een globaal beeld van de mogelijke nieuwe
toekomst van gemeente Brummen.
gemeente. Ze laten zien hoe kansen van een eventuele herindeling benut kunnen worden en zijn positief geformuleerd.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
6
Samenvatting
Van 17 november tot en met 30 november 2025 hebben inwoners, ondernemers en
Het deelonderzoek ‘wisselen van samenwerkingsverbanden’ is opgezet door de drie
vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties van de drie gemeenten de gelegenheid
gemeenten en gecoördineerd door de gemeente Brummen. Dit onderzoek geeft een eerste
gekregen om via een vragenlijst te reageren op het vertrekpunt van de mogelijke nieuwe gemeente
indruk van de mogelijke gevolgen van wettelijk verplichte of vrijwillige veranderingen in
Brummen-Rheden of Brummen-Zutphen. Het doel van de consultatie was om reacties van inwoners
samenwerkingsverbanden als gevolg van samengaan van gemeenten, en bevat een overzicht van
op de combinaties op te halen en te horen waar inwoners kansen, aandachtspunten en uitdagingen
de huidige (verplichte en niet-verplichte) samenwerkingsverbanden van de drie gemeenten.
zien.
Er is gelijktijdig een vragenlijst uitgezet in de drie afzonderlijke gemeenten. Dit is gedaan via de inwonerpanels Brummen Spreekt, Rheden Spreekt en Zutphen Spreekt, via uitnodigingsbrieven aan een aselecte steekproef en via een brede communicatiecampagne van een open link. De consultatie is georganiseerd in samenwerking met de communicatieafdelingen van de drie gemeenten. Zij waren verantwoordelijk voor uitingen en postverzendingen.
Financiële quickscan en samenwerkingsverbanden De financiële quickscan is uitgevoerd door de provincie Gelderland met aanvulling van het ministerie van BZK, op verzoek van de gemeente Brummen. Hierin is de financiële situatie van de drie gemeenten onderzocht aan de hand van onder meer de jaarrekening 2024 en de programmabegroting 2025-2028. Ook is de verwachte uitkering uit het gemeentefonds meegenomen door het ministerie van BZK. Aanvullend hebben de drie gemeenten afzonderlijk de consequenties van de meicirculaire (2025) aangeleverd voor een zo actueel mogelijk ijkpunt.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
7
Leeswijzer
Dit rapport bestaat uit vijf delen. In elk deel worden de uitkomsten van een ander onderzoek
Deel II: Herindelingsbeelden
beschreven. De onderzoeken hebben hun eigen opdracht en zijn op verschillende manieren en
In deel twee staan de kansen, aandachtspunten en uitdagingen van beide combinaties beschreven
door verschillende partijen uitgevoerd.
in de vorm van herindelingsbeelden van Brummen-Rheden (deel IIA) en Brummen-Zutphen (deel IIB).
Deel één beschrijft de achtergrond, de aanpak en het proces. In deel twee leest u de uitkomsten van het onderzoek uitgevoerd door Moventem, naar de kansen, uitdagingen en aandachtspunten
Deel III: Inwonersconsultatie
van beide combinaties. In deel drie vindt u het resultaat van het inwonersonderzoek over
In deel drie staat de reactie van de inwoners, ondernemers en maatschappelijk organisaties van de
beide combinaties. Ook dit onderzoek is uitgevoerd door Moventem, waarbij de gemeenten
drie gemeenten beschreven, die laat zien hoe zij denken over de twee combinaties. De reactie van
de communicatie en verzending voor hun rekening namen. Deel vier bestaat uit de financiële
inwoners van de gemeenten Brummen en Rheden op de combinatie Brummen-Rheden in deel IIIA
quickscan die is uitgevoerd door de provincie Gelderland met aanvulling van het ministerie van
en de reactie van inwoners van de gemeenten Brummen en Zutphen op de combinatie Brummen-
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). In deel vijf vindt u het onderzoek dat een eerste
Zutphen in deel IIIB.
beeld schetst van de eventuele impact die het wisselen van samenwerkingsverbanden kan hebben. Dit onderzoek is uitgevoerd onder leiding van de gemeente Brummen, samen met de gemeenten
Deel IV: Financiële quickscan herindelingsscenario’s
Rheden en Zutphen.
De financiële quickscan is een onderzoek uitgevoerd door de provincie Gelderland met aanvulling van het ministerie van BZK, op verzoek van de gemeente Brummen. In dit onderzoek wordt de
De vijf delen van dit rapport en de verschillende onderzoeken zijn los van elkaar te lezen.
financiële situatie van de drie gemeenten beschreven. Provincie Gelderland heeft daarvoor gekeken naar de financiële stukken van de individuele gemeenten zoals de jaarrekening 2024
Deel I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
en de programmabegroting 2025-2028 (die eind 2024 zijn vastgesteld). Ook de te verwachten
In deel één wordt de aanleiding van het onderzoek beschreven, inclusief de bestuursopdracht.
toekomstige uitkering uit het gemeentefonds is voor beide combinaties in beeld gebracht door
In hoofdstuk twee van dit deel gaan we in op het proces en de aanpak van het onderzoek. We
het ministerie van BZK. Aanvullend hebben de drie gemeenten afzonderlijk de consequenties van
beschrijven de onderzoeksmethoden en de bijbehorende producten.
de meicirculaire (2025) aangeleverd voor een zo actueel mogelijk ijkpunt.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
8
Leeswijzer
Deel V: Wisselen van samenwerkingsverbanden Dit deelonderzoek is door de drie gemeenten samen uitgevoerd, onder coördinatie van de gemeente Brummen. Het deelonderzoek schetst een eerste beeld van de (eventuele) impact die het (verplicht of vrijwillig) wisselen van samenwerkingsverbanden kan hebben. In het rapport is een overzicht van de huidige (verplichte en niet-verplichte) samenwerkingsverbanden gegeven waaraan de drie individuele gemeenten deelnemen.
Bijlagenboek Ter aanvulling op dit eindrapport is een bijlagenboek beschikbaar. In de bijlagen vindt u de onderzoeken en rapportages die zijn gebruikt voor de herindelingsbeelden (deel twee) en de inwonersconsultatie (deel drie). Voor de herindelingsbeelden zijn dat de bureaustudies en de lokale scans van de drie afzonderlijke gemeenten. Die documenten geven informatie en inzicht in de gebruikte data en cijfers. Op die manier is inzichtelijk en herleidbaar waarop de herindelingsbeelden zijn gebaseerd. Voor de inwonersconsultatie zijn dat het verslag van de bijeenkomsten op 4 en 5 november met de gemeenteraden en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, de verhaallijnen, de vragenlijst en een uitgebreider inzicht in de uitkomsten van de inwonerraadpleging.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
9
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
1 Inleiding
Gemeente Brummen, Gemeente Rheden en Gemeente Zutphen
In dit hoofdstuk worden de aanleiding en achtergrond van het onderzoek beschreven (1.1) en we
Na het besluit van de gemeente Brummen op 17 april 2025 hebben de gemeenteraden van zowel
gaan in op de bestuursopdracht (1.2).
de gemeente Rheden als de gemeente Zutphen besloten om mee te werken aan het onderzoek naar een mogelijke herindeling van ofwel de gemeenten Brummen en Rheden ofwel de gemeenten
1.1 Aanleiding en achtergrond
Brummen en Zutphen.
1.1.1 In het kort Bestuurlijke Toekomst Brummen
In overleg tussen de drie gemeenten is afgesproken dat de gemeente Brummen namens de drie
In fase 1 van het onderzoek naar de bestuurlijke toekomst van de gemeente Brummen zijn vijf
gemeenten een plan van aanpak opstelt, bewaakt dat het onderzoek volgens het plan van aanpak
scenario’s onderzocht, waaronder een gemeentelijke herindeling. Een gemeentelijke herindeling is
wordt uitgevoerd en de overleggen van de projectgroep coördineert. In het plan van aanpak zijn
een samenvoeging van twee of meer gemeenten tot één nieuwe gemeente met één gemeenteraad,
opgenomen: de onderzoeksopdracht, de beschrijving van de projectorganisatie, de uitgangspunten
één college van burgemeester en wethouders en één ambtelijke organisatie.
en randvoorwaarden, de aanpak en planning, het communicatie- en participatieplan, de financiering en risico’s inclusief mitigerende maatregelen.
De gemeenteraad van Brummen heeft op 17 april 2025 de uitkomsten van fase 1 van het onderzoek vastgesteld en op basis daarvan een unanieme voorkeur uitgesproken voor herindelen van de
Ook is afgesproken dat de drie gemeenten zelf zorgen voor de interne afstemming met hun
gemeente Brummen als één geheel met één andere gemeente (scenario 4a), met daarbij een
colleges, gemeenteraden en medewerkers. Bovendien zorgen zij zelf voor het informeren en
voorkeur voor gemeente Rheden of gemeente Zutphen. Daarnaast heeft de gemeenteraad destijds
betrekken van hun inwoners (inclusief bedrijven en maatschappelijke organisaties) en eventuele
unaniem besloten een vervolgonderzoek uit te voeren naar een mogelijke herindeling met de
andere stakeholders. De drie gemeenten doen dat in onderlinge afstemming en zoveel mogelijk
gemeente Rheden of de gemeente Zutphen, waarbij nog een tweede gesprek zou plaatsvinden
synchroon en uniform. Het plan van aanpak is hier te vinden.
met zowel de gemeente Apeldoorn als de gemeente Voorst. Deze gesprekken hebben niet tot een andere conclusie geleid, waardoor het vervolgonderzoek gericht is gebleven op een mogelijke
1.1.2 Uitgebreide beschrijving 1
herindeling met de gemeente Rheden of de gemeente Zutphen. Alle informatie over fase 1 van het
Aanleiding
onderzoek naar de bestuurlijke toekomst van de gemeente Brummen is terug te vinden op deze
Na een aantal moeilijke jaren en een bestuurskrachtonderzoek in 2021 heeft de gemeenteraad
webpagina: Gemeente Brummen: Bestuurlijke toekomst
van Brummen op 21 maart 2024 aan haar college opdracht gegeven onderzoek te doen naar de
1 Moventem heeft aan projectleider André van Nijkerken gevraagd een uitgebreide beschrijving van de fasen van het onderzoek te geven.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
10
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
bestuurlijke toekomst van gemeente Brummen. Dit omdat gemeente Brummen door de beperkte
Al deze uitkomsten zijn meegenomen in de uiteindelijke keuze van de gemeenteraad van Brummen
omvang van haar organisatie steeds kwetsbaarder is en wordt ten opzichte van haar takenpakket
in april 2025 om een unanieme voorkeur uit te spreken voor een herindeling (een bestuurlijke
en opgaven, waardoor het dienstverlenings- en voorzieningenniveau voor de inwoners in gevaar
fusie dus) van heel gemeente Brummen met één andere gemeente. Daarbij werd bovendien een
dreigt te komen.
eveneens unanieme voorkeur uitgesproken voor een vervolgonderzoek naar herindelen met of gemeente Rheden, of gemeente Zutphen.
Fase 1 In april 2024 startte fase 1 van het onderzoek, waarin de gemeenteraad van Brummen (mede op
Fase 2
basis van de ervaringen van andere gemeenten en bestuurslagen met verschillende scenario’s)
Fase 2 van het onderzoek startte na dit unanieme besluit van de gemeenteraad van Brummen
uitgezocht wilde hebben welk scenario (variërend van zelfstandig blijven tot en met bestuurlijk
in april 2025. Reden om te kiezen voor een vervolgonderzoek met alleen Rheden en Zutphen als
samengaan met één of meer andere gemeenten) de grootste kans geeft dat het dienstverlenings-
mogelijke herindelings-/fusiepartner was en is:
en voorzieningenniveau voor de inwoners ook op langere termijn tenminste op het huidige niveau
• dat Bronckhorst had aangegeven zich te richten op de Achterhoek en niet op gemeente
gewaarborgd kan blijven.
Brummen, • dat gemeente Voorst had aangegeven niet toe te zijn aan een herindeling/fusie,
Participatie in fase 1
• en dat gemeente Apeldoorn te groot werd bevonden (a) omdat gemeente Brummen bij
In fase 1 van het onderzoek zijn (behalve andere gemeenten en bestuurslagen) ook de inwoners van
samengaan met Apeldoorn getalsmatig (Apeldoorn telde in 2025 zo’n 170.000 inwoners) veel
gemeente Brummen bevraagd. Niet om een antwoord te geven op de genoemde onderzoeksvraag,
invloed zou verliezen op het door de inwoners zo belangrijk gevonden behoud van de identiteit
maar om aan te geven wat de inwoners belangrijk vinden om mee te nemen bij een afweging
en het landelijke karakter van gemeente Brummen, en (b) omdat de lijnen in een grotere
tussen de verschillende scenario’s. Zo hebben de inwoners aangegeven behoud van de identiteit
gemeentelijke organisatie als die van Apeldoorn per definitie langer zijn dan in een kleinere
en het landelijke karakter van gemeente Brummen zeer belangrijk te vinden. Medewerkers van de
organisatie.
gemeentelijke organisatie van Brummen zijn ook bevraagd en gaven onder andere aan de korte lijnen in een kleinere organisatie zeer prettig te vinden.
Langs deze lijn (en dus rekening houdend met de uitkomsten van de bevraging van inwoners en medewerkers) kwam gemeente Brummen uit bij Rheden en Zutphen als mogelijke fusiepartners. Wel heeft de gemeenteraad van Brummen bij haar besluit in april 2025 nog om een tweede gesprek
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
11
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
gevraagd met gemeenten Apeldoorn en Voorst (omdat deze gemeenten daarom hadden verzocht),
1.2 Bestuursopdracht
maar die tweede gesprekken (gevoerd in juli 2025) hebben niet tot andere inzichten en/of een ander
De volgende opdracht is geformuleerd door de drie gemeenten.
besluit geleid. Dus heeft fase 2 van het onderzoek naar de bestuurlijke toekomst van gemeente Brummen zich beperkt tot alleen gemeenten Rheden en Zutphen. Die beide gemeenten hadden
Het doel van het onderzoek naar herindeling is: een objectieve vergelijking van de ‘plussen
via hun gemeenteraden al aangegeven graag bereid te zijn om samen met gemeente Brummen dit
en minnen’ van twee verschillende herindelingsopties. De drie colleges en gemeenteraden
vervolgonderzoek aan te gaan.
kunnen op basis daarvan een goed onderbouwd besluit nemen over wel of niet samengaan.
Participatie in fase 2
De genoemde vergelijking van de herindelingsopties wordt in goede onderlinge afstemming
Uiteraard zijn de inwoners van gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen in fase 2 van het
(en met ondersteuning van onderzoeksbureau Moventem) gemaakt en wordt (door
onderzoek bevraagd (in een consultatieronden in november 2025) naar hun gedachten bij een
Moventem) vastgelegd in een eindrapport. Daarin worden nadrukkelijk géén wegingen
eventueel samengaan van gemeenten Brummen en Rheden en/of een eventueel samengaan van
gemaakt, géén adviezen gegeven en géén voorkeuren uitgesproken. De weging van de inhoud
gemeenten Brummen en Zutphen. De uitkomsten van die bevraging(en) zijn verwerkt in deze
van het eindrapport is aan de colleges en de gemeenteraden.
eindrapportage en worden uiteraard meegenomen en meegewogen in de besluitvorming door de betrokken gemeenteraden. Op basis van bovenstaande bestuursopdracht is van start gegaan met het onderzoek. Gaandeweg het onderzoek is de opdracht concreter gemaakt en vertaald naar diverse deelonderzoeken. Dit heeft geresulteerd in vier eindproducten. Deze zijn opgenomen in dit rapport.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
12
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
2 Proces en onderzoeksmethoden
Uitgangspunt: het onderzoek wordt zoveel mogelijk gezamenlijk, uniform en
In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten en principes van het gehele onderzoekstraject
synchroon gedaan, zowel in proces als op inhoud
beschreven (2.1). We beschrijven de werkwijze, het proces en de producten (2.2).
De drie gemeenten zijn het eens dat het – ook voor de acceptatie van de uitkomst(en) van het vervolgonderzoek – essentieel is dat in het vervolgonderzoek zoveel mogelijk gezamenlijk is
2.1 Uitgangspunten en principes
opgetrokken en dat zoveel mogelijk uniform en synchroon is gedaan, zowel in proces als op
2.1.1 Uitgangspunten plan van aanpak
inhoud. Dit draagt bij aan een eerlijke en goede balans in de vergelijking van de combinaties, omdat
Er is een aantal uitgangspunten geformuleerd voor het onderzoekstraject. Die zijn te vinden in het
eenzelfde aanpak is gehanteerd.
plan van aanpak. Hieronder een korte duiding daarvan.
Uitgangspunt: de gemeenten maken zoveel mogelijk gebruik van dezelfde Uitgangspunt: richten op de belangen van alle inwoners
ondersteuning
In het onderzoek is niet alleen gekeken vanuit het perspectief van de gemeente Brummen. Centraal
Gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen hebben aangegeven het logisch en acceptabel te vinden
staat wat een herindeling van Brummen met Rheden of Zutphen gaat betekenen en kan “opleveren”
om zoveel mogelijk gebruik te maken van hetzelfde ondersteunende onderzoeks- en adviesbureau
voor beide herindelingspartijen en daarmee voor alle inwoners in die twee gemeenten.
(zijnde Moventem).
Uitgangspunt: tempo maken zonder in te leveren op kwaliteit en zorgvuldigheid
Uitgangspunt: de kosten worden door de gemeenten naar rato verdeeld
De drie gemeenten zijn zich bewust van de ambitieuze planning en de noodzaak van dit onderzoek
Alle drie gemeenten zijn het eens dat de investering voor het in beeld brengen van zaken die voor
voor de gemeente Brummen. Alle drie de gemeenten zien daar echter het belang en de voordelen
alle drie gemeenten relevant zijn om in beeld te brengen naar rato wordt verdeeld.
van in en zijn bereid geweest zich tot het uiterste in te spannen om de aangegeven planning te halen, maar zonder in te leveren op kwaliteit en zorgvuldigheid.
2.1.2 Principes Moventem Wij hanteren bij het ontwerpen en uitvoeren van het onderzoek de volgende principes: • Onafhankelijk en objectief • Zorgvuldig en herleidbaar • Verbindend
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
13
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
Onafhankelijk en objectief
2.2 Werkwijze en proces
Onafhankelijkheid en objectiviteit vormen de basis: we redeneren op grond van feiten en analyse,
2.2.1 Werkwijze en rolverdeling
niet op grond van belangen of voorkeuren. We bewaken de inhoudelijke objectiviteit van het
Door de gemeenten Brummen, Rheden en Zutphen is een gezamenlijke opdracht geformuleerd.
onderzoek en de producten die wij opleveren. Daarnaast bewaken wij een neutraal proces.
Voor de uitvoering van de opdracht is een projectleider aangewezen, ingehuurd door gemeente Brummen. De projectleider gaf leiding aan de projectgroep waarin de drie gemeenten ambtelijk
Zorgvuldig en herleidbaar
op strategisch niveau vertegenwoordigd waren. Aan Moventem is gevraagd om net als in fase 1,
Zorgvuldigheid en herleidbaarheid zorgen dat iedere stap navolgbaar is, van bron tot uitkomst.
opnieuw middels onderzoek relevante inzichten aan te reiken voor de drie gemeenten.
Dit betekent ook dat keuzes en beperkingen expliciet worden gemaakt. De gebruikte inzichten zijn gebaseerd op herleidbare feiten en/of vastgesteld beleid. Gelijke bronnen en methodieken
Moventem was als uitvoerder van dit onderzoek vertegenwoordigd in de projectgroep. Onze rol
zijn gebruikt voor de drie gemeenten. Gelijke uitgangspunten moeten leiden tot gelijke inzichten,
(van Moventem) in dit traject bestond uit drie aspecten.
zodat deze herleidbaar zijn. Uitkomsten worden neutraal beschreven als: kans, aandachtspunt of
• Wij hebben de projectgroep geadviseerd op proces en inhoud. Het doel van die advisering was
uitdaging.
vooral om de objectiviteit, gelijkheid en uitvoerbaarheid te bewaken. • Daarnaast hebben wij de onderzoeken in deel twee en drie uitgevoerd, maar ook het
Verbindend
voorliggende rapport en het bijlagenboek opgesteld.
Onderzoek naar herindeling vraagt om aandacht voor de lokale context. Daarom is ook verbinding
• Een derde taak was de voorbereiding en uitvoering van de inwonersconsultatie, samen met
een belangrijk uitgangspunt. We hebben niet alleen oog voor het sentiment in de samenleving,
de communicatieafdelingen van de gemeenten (zij waren verantwoordelijk voor uitingen en
maar geven dat ook een belangrijke plek in dit rapport. Moventem heeft de opdracht uitgevoerd
postverzendingen).
voor de drie gemeenten. Voorafgaand en tijdens het proces is nauwkeurig en in gezamenlijkheid afgestemd met alle drie gemeenten.
2.2.2 Proces en producten Er is een zorgvuldig proces doorlopen. Figuur 1 geeft daarvan een overzicht.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
14
Figuur 1: Proces en producten Juli 2025
Augustus 2025
September 2025
Oktober 2025
November 2025
December 2025
Bestuurlijk opdrachtgever
Colleges gemeente Brummen, gemeente Rheden, gemeente Zutphen Bestuurlijk vaststellen lokale scan + herindelingsbeeld 07-10-25
Bestuurlijk bespreken verhaallijn 28-10-25
Bestuurlijk vaststellen verhaallijn 11-11-25
Bestuurlijk vaststellen eindrapport Deelonderzoek: Herindelingsbeeld Deelonderzoek: Inwonersconsultatie Deelonderzoek: Samenwerkingsverbanden Deelonderzoek: Financiële quickscan
Projectleidersgroep
Projectleider Bestuurlijke Toekomst gemeente Brummen, Projectleider gemeente Brummen, Projectleider gemeente Rheden, Projectleider(s) gemeente Zutphen, Projectleider Moventem
Vaststellen indicatoren + input en data gemeenten
Deelonderzoek: herindelingsbeeld Deelonderzoek: inwonersconsultatie Uitvoerder: Moventem Opdrachtgever: gemeente Brummen, gemeente Rheden, gemeente Zutphen
INDICATOREN
Bureaustudie Rheden
Werksessies concept lokale scan ambtenaren drie gemeenten
Gecombineerde werksessies concept herindelingsbeelden ambtenaren: Brummen + Rheden Brummen + Zutphen
Lokale scan Brummen
Lokale scan Zutphen
Principes Moventem: Onafhankelijk en Objectief Zorgvuldig en Herleidbaar Verbindend
Besluitvorming Gemeenteraad Rheden of Zutphen
Besluitvorming COLLEGES Rheden, Zutphen
Reactie inwoners Brummen en Rheden: inwonerconsultatie
Herindelingsbeeld Brummen-Zutphen Bureaustudie Zutphen
Besluitvorming Gemeenteraad Brummen
Ambtelijk vaststellen eindrapport Deelonderzoek: Herindelingsbeeld Deelonderzoek: Inwonersconsultatie Deelonderzoek: Samenwerkingsverbanden Deelonderzoek: Financiële quickscan
Herindelingsbeeld Brummen-Rheden Bureaustudie Brummen
Januari/Februari 2025
Bijeenkomst Brummen- Rheden: raadsleden + maatschappelijke organisaties
Verhaallijn Brummen-Rheden (+ samenvatting)
Lokale scan Rheden
Besluitvorming COLLEGE Brummen
Januari 2025
Verhaallijn Brummen-Zutphen (+ samenvatting)
Reactie inwoners Brummen en Zutphen: inwonerconsultatie
Provincie Gelderland heeft met aanvulling van het ministerie van BZK een financiële quickscan uitgevoerd. De eventuele impact van wisselen van samenwerkingsverbanden is in kaart gebracht, onder regie van de gemeente Brummen en in nauwe afstemming met de gemeenten Rheden en Zutphen.
Bijeenkomst Brummen-Zutphen: raadsleden + maatschappelijke organisaties
Deelonderzoek: financiële analyse Opgesteld door: Provincie Gelderland Onder regie van gemeente Brummen
Deelonderzoek: samenwerkingsverbanden opgesteld door: gemeente Brummen in nauwe afstemming met de gemeente Rheden en de gemeente Zutphen
Financiële quickscan gemeenten en herindelingsscenario’s Brummen-Rheden & Brummen-Zutphen Provincie Gelderland, 24 september 2025
Wisselen van samenwerkingsverbanden, gemeente Brummen
15
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
Producten en afstemming
uitkomsten van de lokale scan. Aan medewerkers is gevraagd om een check te doen op de feiten
Alle producten zijn tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de medewerkers en
die in de lokale scan zijn gebruikt. Ook is gevraagd of de essentie van het gemeentelijke beleid goed
bestuurders van de drie gemeenten. Er is gewerkt met concepten en definitieve concepten. Zowel
is weergegeven. Daarnaast zijn ze uitgenodigd om te reageren op de beoordeling van Moventem
medewerkers als bestuurders hebben op alle concepten kunnen reageren. Op alle eindversies
(we hebben kansen, uitdagingen en aandachtspunten aangegeven).
is door de projectgroep en de bestuurlijk verantwoordelijke(n) binnen de gemeenten akkoord gegeven. Pas na akkoord zijn vervolgstappen gezet.
Gezamenlijke ambtelijke sessies herindelingsbeeld De lokale scans zijn bij elkaar gebracht in twee herindelingsbeelden. Er zijn schriftelijke rondes
De producten die door Moventem zijn uitgevoerd en opgesteld:
en gezamenlijke sessies geweest met medewerkers van de drie gemeenten. Medewerkers van de
• Bureaustudies van vastgestelde indicatoren, inclusief benchmark, van de drie gemeenten
gemeenten Brummen en Rheden hebben gereageerd op het herindelingsbeeld van de combinatie
afzonderlijk
Brummen-Rheden. Medewerkers van de gemeenten Brummen en Zutphen hebben gereageerd
• Lokale scans van de drie gemeenten afzonderlijk
op het herindelingsbeeld van de combinatie Brummen-Zutphen. In die sessies hebben zij samen
• Herindelingsbeelden Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen
gekeken en meegedacht over de herindelingsbeelden. In die sessies konden medewerkers reageren
• Verhaallijnen Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen, inclusief samenvattingen
op de beoordeling per onderwerp (kans, aandachtspunt of uitdaging). Zijn ze het eens met die
• Inwonersconsultatie ; reactie inwoners op vertrekpunt mogelijke nieuwe gemeente
beoordeling of niet? En welke onderbouwing hebben ze daarbij? Deze reacties zijn op feitelijkheid
Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen
en/of onderbouwing gecontroleerd en waar mogelijk gebruikt om de herindelingsbeelden te verrijken.
Provincie Gelderland heeft met aanvulling van het ministerie van BZK een financiële quickscan uitgevoerd. De eventuele impact van wisselen van samenwerkingsverbanden is in kaart
Afzonderlijke sessies colleges
gebracht, onder regie van de gemeente Brummen en in nauwe afstemming met de gemeenten
Op 7 oktober 2025 zijn het college van de gemeente Brummen en het college van de gemeente
Rheden en Zutphen.
Zutphen afzonderlijk bijgepraat over het onderzoek. Ze zijn geïnformeerd over inhoudelijke resultaten, namelijk de lokale scans en de herindelingsbeelden. Ook is er een toelichting gegeven
Ambtelijke sessies individuele gemeenten lokale scan
op het vervolgproces. Vervolgens is er een bestuurlijk akkoord opgehaald. De gemeente Rheden
Per gemeente is in schriftelijke rondes en in een ambtelijke sessie een check gedaan op de
heeft deze stap zelf gezet, Moventem had daarbij geen rol.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
16
DEEL I: Achtergrond, aanpak, proces en vervolg
Gezamenlijke sessies colleges
Inwonersconsultatie
Op 28 oktober 2025 zijn het college van de gemeente Brummen en het college van de gemeente
Van 17 november 2025 tot en met 30 november 2025 hebben inwoners, ondernemers en
Zutphen gezamenlijk bijgepraat over het onderzoekstraject. Ook zijn die dag het college van de
vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties van de drie gemeenten de gelegenheid
gemeente Brummen en het college van de gemeente Rheden gezamenlijk bijgepraat. Centraal
gekregen om via een vragenlijst te reageren op het vertrekpunt van de mogelijke nieuwe gemeente
tijdens deze twee sessies stonden de verhaallijnen (gebaseerd op de herindelingsbeelden)
Brummen-Rheden of Brummen-Zutphen. Het doel van de consultatie is om reacties van inwoners op
die zijn gebruikt voor de inwonersconsultatie. Ook is de opbouw van de vragenlijst voor de
de combinaties op te halen en te horen op welke onderwerpen inwoners kansen, aandachtspunten
inwonersconsultatie besproken en de opzet voor de bijeenkomsten met de gemeenteraden en
en uitdagingen zien. Er is gelijktijdig een vragenlijst uitgezet in de drie afzonderlijke gemeenten.
maatschappelijke organisaties op 4 en 5 november 2025. Naderhand is hiervoor wederom een
Dit is gedaan via de inwonerpanels Brummen Spreekt, Rheden Spreekt en Zutphen Spreekt, via
bestuurlijk akkoord opgehaald.
uitnodigingsbrieven aan een aselecte steekproef en via een brede communicatiecampagne van een open link. De consultatie is georganiseerd in samenwerking met de communicatieafdelingen van
Gezamenlijke bijeenkomsten gemeenteraden en maatschappelijke organisaties
de drie gemeenten. Zij waren verantwoordelijk voor uitingen en postverzendingen.
Op 4 november 2025 was er een gezamenlijke bijeenkomst met de raden en maatschappelijke organisaties van de gemeente Brummen en de gemeente Zutphen. Op 5 november 2025 was er
Vervolgproces
een gezamenlijke bijeenkomst met de raden en maatschappelijke organisaties van de gemeente
De raad van de gemeente Brummen gebruikt de uitkomsten van de onderzoeken om een besluit te
Brummen en de gemeente Rheden. Op deze avonden zijn de gemeenteraden en maatschappelijke
nemen over haar bestuurlijke toekomst. Na dat besluit kunnen vervolgens de gemeenteraden van
organisaties uit beide gemeenten bijgepraat over het proces en in de gelegenheid gesteld om reacties
de gemeente Rheden en de gemeente Zutphen besluiten over hun bestuurlijke toekomst.
te geven op de concept verhaallijnen die op dat moment voorlagen. Tijdens de bijeenkomsten was er een inspiratiemarkt om met elkaar in gesprek te gaan over de verhaallijnen van de combinaties Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen. Van alle onderwerpen waren grote posters opgehangen, waarbij men reacties kon achterlaten. Na de bijeenkomsten zijn de verhaallijnen op basis van alle input aangepast, definitief gemaakt en vastgesteld door de colleges. De vastgestelde verhaallijnen zijn benut in de inwonersconsultatie om reacties op te halen over de combinaties Brummen-Rheden en Brummen-Zutphen. Een onderzoek dat in alle drie de gemeenten tegelijkertijd is gehouden.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
17
DEEL II: Herindelingsbeelden
3 Inleiding
3.1 Lokale scans
In dit hoofdstuk leest u hoe de herindelingsbeelden tot stand zijn gekomen en zijn opgebouwd.
In de lokale scans zijn de gemeenten beschreven op hoofdlijnen door een vertaling van de data
Allereerst zijn van de drie afzonderlijke gemeenten lokale scans gemaakt (zie 3.1, de lokale scans
in de bureaustudies. Het is een beeld van de huidige situatie aan de hand van tien onderwerpen:
staan in het bijlagenboek). Een beschrijving van de opbouw van de herindelingsbeelden staat in 3.2.
Dienstverlening, Bevolkingsopbouw, Voorzieningen, Kenmerken/identiteit, Sociaal domein, Economie, Ruimte, Veiligheid, Organisatie & bestuur en Financiën.
Er zijn twee herindelingsbeelden gemaakt, één voor de combinatie Brummen-Rheden (deel IIA) en één voor de combinatie Brummen-Zutphen (deel IIB).
Aanvullend zijn de feiten en cijfers waar mogelijk vergeleken met drie benchmarkgemeenten. Zo hebben cijfers meer duiding gekregen door deze te vergelijken met de cijfers van andere
In het herindelingsbeeld Brummen-Rheden zijn de lokale scan van de gemeente Brummen en
vergelijkbare gemeenten op eenzelfde onderwerp. De drie gemeenten hebben hierbij zelf
de lokale scan van de gemeente Rheden bij elkaar gebracht. In het herindelingsbeeld Brummen-
suggesties gedaan met welke gemeenten zij een vergelijking passend vonden. Moventem heeft
Zutphen zijn de lokale scan van de gemeente Brummen en de lokale scan van de gemeente Zutphen
hierin een definitieve keuze gemaakt. Daarbij is gekeken naar vergelijkbaarheid op kenmerken
bij elkaar gebracht. We hebben op basis van de uitkomsten van de lokale scans gekeken wat er
zoals schaalgrootte (aantal inwoners), ligging (tegen een stedelijke gemeente en/of tegen
gebeurt als deze gemeenten samen een nieuwe gemeente vormen. Dat hebben we gedaan voor
een natuurgebied), en kenmerken zoals de mate van verstedelijking, aanwezigheid van natuur,
dezelfde onderwerpen als in de lokale scans.
buitengebied of platteland. Voor de gemeente Brummen waren dat de gemeenten Cranendonck, Berg en Dal en Montferland. Voor de gemeente Rheden waren dat de gemeenten Epe, Lochem en
Voor het maken van het herindelingsbeeld is alleen gebruikgemaakt van de uitkomsten van
Renkum. Voor de gemeente Zutphen waren dat de gemeenten Meppel, Den Helder en Tiel.
de lokale scans en van de uitkomsten van het eerdere onderzoek voor de gemeente Brummen (Onderzoek I Bestuurlijke Toekomst gemeente Brummen, maart 2025). In een separaat spoor zijn de regionale samenwerkingsverbanden en de effecten daarvan geanalyseerd.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
18
DEEL II: Herindelingsbeelden
Per onderwerp is beschreven wat opvalt; waarin wijkt de gemeente positief of negatief af van
en of dit vraagstuk ook in de gemeente Rheden/Zutphen aan de orde is. Daarna benoemen we de
de benchmarkgemeenten? Daarnaast is een beschrijving gegeven van het vastgesteld beleid van
voordelen van een herindeling (schaalvergroting) en op welke manier dit mogelijk een oplossing
de gemeente op het betreffende onderwerp. De benchmark in combinatie met het gemeentelijk
biedt voor het vraagstuk. Dan kijken we of er een match is tussen het beleid van beide gemeenten;
beleid leidt tot een beoordeling: kans, aandachtspunt of uitdaging.
kan het beleid/de huidige werkwijze van beide gemeenten elkaar versterken. Ten slotte benoemen
• Kans als de uitgangspositie of de ontwikkeling voor dit onderwerp positief is en duidelijke
we kanttekeningen: waarmee moet rekening worden gehouden bij een herindeling van deze
kansen biedt om verder te ontwikkelen. • Aandachtspunt als de uitgangspositie of de ontwikkeling zich zowel positief als negatief kan ontwikkelen; er zijn dus zowel kansen als uitdagingen.
gemeenten of wat zijn mogelijke nadelen. Deze 5-traps opbouw leidt tot een eindbeoordeling per onderwerp.
• Uitdaging als de uitgangspositie of ontwikkeling voor dit onderwerp dusdanig is dat deze omgebogen moet worden en dus een uitdaging is.
De uitgangspositie van de nieuwe gemeente op het onderwerp wordt beoordeeld met een kans,
De lokale scans en een uitgebreidere toelichting hoe deze tot stand zijn gekomen zijn opgenomen
aandachtspunt of uitdaging.
in het bijlagenboek.
• Kans als de uitgangspositie of de ontwikkeling voor dit onderwerp positief is en duidelijke kansen biedt om verder te ontwikkelen.
3.2 Opbouw herindelingsbeeld
• Aandachtspunt als de uitgangspositie of de ontwikkeling zich zowel positief als negatief kan
Feitelijk beeld
ontwikkelen; er zijn dus zowel kansen als uitdagingen.
In het herindelingsbeeld Brummen-Rheden leggen we de feiten en cijfers van de gemeente Brummen en de gemeente Rheden naast elkaar. In het herindelingsbeeld Brummen-Zutphen
• Uitdaging als de uitgangspositie of ontwikkeling voor dit onderwerp dusdanig is dat deze omgebogen moet worden en dus een uitdaging is.
leggen we de feiten en cijfers van de gemeente Brummen en de gemeente Zutphen naast elkaar.
Beoordeling Per onderwerp wordt een beoordeling gegeven van de uitgangspositie van de nieuwe gemeente die ontstaat na een mogelijke herindeling. Dat doen we telkens volgens dezelfde 5-traps opbouw. Allereerst beschrijven we wat er uit het feitelijk beeld van beide gemeenten komt. We geven daarvan de kern kort weer. Vervolgens benoemen we het vraagstuk van de gemeente Brummen
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
19
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
4 Brummen-Rheden
werken, waarbij innovatieve technologieën zoals kunstmatige intelligentie bijdragen aan
Hieronder staat het herindelingsbeeld Brummen-Rheden beschreven. In deel twee wordt
efficiëntie en het inspelen op de behoeften van inwoners. Daarnaast staat in de gemeente Rheden
uiteengezet hoe dit beeld tot stand is gekomen.
het principe “digitaal waar mogelijk en persoonlijk waar nodig” centraal. Hoewel een grotere organisatie meer menskracht en efficiëntie in de inzet van IT kan opleveren, vormt de afstand
4.1 Dienstverlening
tussen gemeente en inwoners na een herindeling een aandachtspunt . Door een herindeling kan
Feitelijk beeld
de fysieke (en gevoelsmatige) nabijheid voor inwoners afnemen. Dit vraagt om aandacht voor het
Zowel de inwoners van de gemeente Brummen als de gemeente Rheden beoordelen de
goed bereikbaar houden van de plek(ken) waar fysieke dienstverlening wordt geleverd.
dienstverlening als voldoende. De gemeente Brummen scoorde in oktober 2024 een 6,7 en in december 2024 een 6,5. De gemeente Rheden scoorde begin 2024 een 6,4.
4.2 Bevolkingsopbouw Feitelijk beeld
In de lokale scan van de gemeente Brummen is de dienstverlening als aandachtspunt beoordeeld.
Zowel de gemeente Brummen als de gemeente Rheden groeien. In beide gemeenten compenseert
In de lokale scan van de gemeente Rheden is de dienstverlening beoordeeld als kans .
migratie het natuurlijke krimpsaldo. In de gemeente Brummen komt dit vooral door binnenlandse instroom. In de gemeente Rheden is een duidelijke binnenlandse en buitenlandse instroom
Beoordeling
zichtbaar, waardoor de instroom ook een meer diverse herkomstsamenstelling heeft. In beide
Aandachtspunt
gemeenten is een vergelijkbare vergrijsde bevolkingsopbouw zichtbaar.
Beide gemeenten scoren momenteel voldoende op het gebied van dienstverlening. Een mogelijke herindeling biedt kansen, maar brengt ook aandachtspunten met zich mee. De gemeente
In de lokale scans van zowel de gemeente Brummen als de gemeente Rheden is de
Brummen erkent de kwetsbaarheid van haar organisatie en wil de dienstverlening op peil brengen
bevolkingsopbouw als aandachtspunt beoordeeld.
en houden door betere digitale diensten, betere bereikbaarheid en een efficiëntere afstemming van interne processen. De schaalvoordelen van een herindeling bieden mogelijkheden, zoals meer capaciteit, specialistische kennis, sterkere digitale dienstverlening en het sneller en beter beantwoorden van vragen. De gemeente Rheden focust op het versterken van de digitale dienstverlening, het verhogen van de cyberweerbaarheid en het ondersteunen van datagedreven
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
20
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
Beoordeling
4.3 Voorzieningen
Kans
Feitelijk beeld
Zowel de gemeente Brummen als de gemeente Rheden groeit door de instroom van nieuwe
Wat de afstanden tot voorzieningen betreft valt op dat in de gemeente Rheden de afstanden over
inwoners. In de gemeente Brummen betreft het voornamelijk binnenlandse verhuizingen, terwijl
het algemeen korter zijn dan in de gemeente Brummen. Het aantal sportaccommodaties per 10.000
de gemeente Rheden zowel binnenlandse als buitenlandse instroom kent. In beide gemeenten is
inwoners komt overeen tussen de gemeente Brummen en de gemeente Rheden. Daarnaast valt
er sprake van dubbele vergrijzing (er zijn meer oudere mensen en deze mensen worden ouder).
op dat de gemeente Rheden een meer lokale binding vertoont op het gebied van koopstromen
Daarnaast overlijden er meer inwoners dan er geboren worden.
dan de gemeente Brummen: meer inwoners van de gemeente Rheden doen dagelijkse aankopen
De gemeente Rheden richt zich op het versterken van de demografische balans door actief meer
in de eigen gemeente of bezoeken horeca in de eigen gemeente dan inwoners uit de gemeente
jongeren en gezinnen met kinderen aan te trekken, in de hoop de gemiddelde sociaaleconomische
Brummen. Inwoners van de gemeente Brummen gaan naar andere omliggende gemeenten voor
positie te verhogen. Binnen de gemeente Rheden zijn de verschillen tussen kernen en wijken groot.
hun aankopen, onder andere in de gemeenten Zutphen, Apeldoorn en Rheden. De afstand tot
In sommige gebieden wonen vooral ouderen en in andere gebieden zijn concentraties van inwoners
de huisartsenpraktijk en apotheek komt in beide gemeenten overeen, maar de afstand tot het
met een hogere of juist lagere sociaaleconomische positie. De gemeente Brummen wil voorkomen
ziekenhuis ligt in de gemeente Rheden lager. Ziekenhuizen in de buurt van de gemeente Rheden zijn
dat jonge gezinnen wegtrekken vanwege een gebrek aan geschikte woningen en zet daarom in op
het Rijnstate ziekenhuis in Arnhem of Zevenaar en het Gelre ziekenhuis in Zutphen. Ziekenhuizen in
voldoende en passende huisvesting.
de buurt van de gemeente Brummen zijn het Gelre ziekenhuis in Zutphen en Apeldoorn. Voor het voortgezet onderwijs gaan leerlingen uit de gemeente Rheden vooral naar scholen in de
De binnenlandse en buitenlandse instroom biedt de nieuwe, grotere gemeente kansen om
eigen gemeente. Ook gaan er leerlingen vanuit de gemeente Rheden naar de gemeenten Arnhem,
de leeftijdsopbouw te balanceren en de sociaaleconomische positie te versterken. De nieuwe
Rozendaal en Zutphen. Er is geen voortgezet onderwijs in de gemeente Brummen. De meeste
gemeente heeft de kans om een sterke, inclusieve en evenwichtige samenleving te creëren, mits
leerlingen zitten in de gemeenten Zutphen, Rheden en Apeldoorn op school. In de gemeente
er blijvende aandacht is voor woningbouw, integratie, voorzieningen en de gevolgen van dubbele
Rheden is er ook een mbo en hbo aanwezig.
vergrijzing. Een grotere gemeente heeft meer slagkracht en specialistische en strategische inzet voor deze opgaven.
In de lokale scan van de gemeente Brummen zijn de voorzieningen als aandachtspunt beoordeeld. In de lokale scan van de gemeente Rheden zijn de voorzieningen beoordeeld als kans .
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
21
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
Beoordeling
4.4 Kenmerken/identiteit
Kans
Feitelijk beeld
Het voorzieningenniveau speelt een grote rol in de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de dorpen
In beide gemeenten is de tevredenheid over de woning, woonomgeving en groen hoog en
en kernen: het gaat om basisvoorzieningen zoals supermarkten, onderwijs, gezondheidszorg,
vergelijkbaar. Het aandeel vrijwilligers en mantelzorgers komt overeen in de gemeenten Brummen
sport, cultuur en ontmoetingsplekken.
en Rheden. Het aantal rijksmonumenten ligt hoger in de gemeente Rheden dan in de gemeente Brummen. Dit gaat onder andere over kastelen, landhuizen en monumentale boerderijen en
Uit de gegevens blijkt dat inwoners van de gemeente Rheden doorgaans kortere afstanden
woningen.
tot voorzieningen hebben dan inwoners van de gemeente Brummen, met name voor winkels, gezondheidszorg en scholen. De gemeente Brummen wil de centra van Brummen en Eerbeek
In de lokale scan van de gemeente Brummen is kenmerken/identiteit als aandachtspunt
versterken door het aantrekkelijker maken van deze kernen en het toevoegen van voorzieningen,
beoordeeld. In de lokale scan van de gemeente Rheden is kenmerken/identiteit beoordeeld met
maar financiële beperkingen maken het lastig om dit beleid uit te voeren of uit te breiden. De
kans .
gemeente Rheden streeft naar een basisniveau van voorzieningen in elk dorp.
Beoordeling Het beleid van beide gemeenten is congruent. Een nieuwe, gefuseerde gemeente biedt meer
Kans
financiële ruimte, wat kansen creëert om de afstand tot voorzieningen te verkleinen en het niveau
De gemeente Brummen bestaat uit de dorpen Brummen, Eerbeek, Empe, Hall, Leuvenheim en
op peil te houden. Daarnaast levert de herindeling schaalvoordelen op, zoals meer mogelijkheden
Tonden en buurtschappen Rhienderense Broek, Cortenoever, Oeken, Voorstonden, Coldenhove en
voor investeringen, strategisch beleid en specialistische kennis. De herindeling biedt kansen
Rhienderen. De gemeente ligt tussen de Veluwe en de rivier de IJssel en kent een groen en landelijk
om kwetsbaarheden te verminderen, taken te verdelen en samen te werken met partners. Met
karakter. De gemeente Rheden bestaat uit zeven karakteristieke dorpen: Velp, Rheden, De Steeg,
meer personeel en een gebiedsgerichte aanpak kunnen gemeenten beter inspelen op de lokale
Ellecom, Dieren, Spankeren en Laag-Soeren. Daarnaast is er buitengebied met een gevarieerd
behoeften.
landschap, met aan de ene kant de Veluwezoom en aan de andere kant de IJssel.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
22
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
Beide gemeenten erkennen de sterke betrokkenheid van inwoners bij hun omgeving en hechten
4.5 Sociaal domein
veel waarde aan de kracht van dorpen en wijken. Beide gemeenten geven daar in hun werkwijze
Feitelijk beeld
en beleid ruimte aan; bijvoorbeeld door het stimuleren van dorpsvisies, lokale initiatieven en het
De gemeente Brummen en de gemeente Rheden tonen overeenkomsten en verschillen op het
betrekken van inwoners.
gebied van gezondheid en sociaaleconomische positie. De gemeente Rheden scoort minder goed vergeleken met de benchmarkgemeenten. De gemeente Brummen scoort vergelijkbaar met de
Beide gemeenten scoren hoog op tevredenheid over woning, woonomgeving en groen. De nieuwe
benchmarkgemeenten. In de gemeente Brummen ervaren meer inwoners hun gezondheid als
gemeente kan haar focus op kernen, platteland en natuur verder uitbouwen. Meer strategische
goed, vergeleken met de gemeente Rheden. Ook het aandeel inwoners met één of meer langdurige
capaciteit kan vraagstukken omtrent kernen, platteland en natuur beter aanpakken en biedt de
aandoeningen is lager in de gemeente Brummen dan in de gemeente Rheden. De ervaren moeite
mogelijkheid om goed in te spelen op bovenlokale plattelandsontwikkelingen. Door het groene
met rondkomen is gelijk tussen de inwoners van de gemeente Brummen en de gemeente Rheden.
karakter van beide gemeenten kan kennis gebundeld worden, wat kansen biedt voor de nieuwe
Het gemiddelde inkomen in de gemeente Rheden ligt lager dan in de gemeente Brummen. Ook
gemeente. Tegelijk kan een herindeling tot gevolg hebben dat de relatie met de samenleving
het aantal kinderen in armoede en het aantal mensen in de bijstand tot AOW-leeftijd ligt enkele
formeler wordt en de organisatie op een grotere afstand komt te staan. Hierdoor komt informatie
tiende procent hoger in de gemeente Rheden dan in de gemeente Brummen. Verder zien we dat
uit de samenleving mogelijk ook minder vanzelfsprekend bij de gemeente. Het huidige beleid
in de gemeente Rheden het aandeel huishoudens in armoede en met problematische schulden,
van de gemeente Rheden dat focust op dorpsgericht werken en het streven naar een betrokken
het werkloosheidspercentage, de arbeidsongeschiktheid en het aandeel uitkeringsontvangers
gemeenschap biedt kansen om ervoor te zorgen dat beleid goed blijft aansluiten bij wat de
hoger is vergeleken met de gemeente Brummen. Het gebruik van jeugdzorg is in beide gemeenten
samenleving nodig heeft. Dit sluit aan op het gebiedsgericht werken van de gemeente Brummen.
vergelijkbaar. Het aantal Wmo-gebruikers ligt in de gemeente Rheden hoger dan in de gemeente
Hierdoor wordt bijvoorbeeld de sociale samenhang in stand gehouden.
Brummen.
De gemeente Rheden kent in beperkte mate stedelijke vraagstukken en tegelijkertijd vraagstukken
In de lokale scan van de gemeente Brummen is het sociaal domein als aandachtspunt beoordeeld.
die horen bij een landelijk gebied met veel natuur en kleinere dorpen. Zowel gemeenten die
In de lokale scan van de gemeente Rheden is het sociaal domein beoordeeld als uitdaging.
bepaalde eigenschappen delen als gemeenten die complementair aan elkaar zijn kunnen elkaar versterken. Zo kan het samengaan van stedelijke voorzieningen en een groen, landelijk buitengebied positieve uitwerkingen hebben. Samen kan dat zorgen voor een verbeterde leefbaarheid in het gehele gebied.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport bestuurlijke toekomst Brummen - Rheden - Zutphen - 2025
23
DEEL II A: Herindelingsbeeld Brummen – Rheden
Beoordeling
4.6 Economie
Uitdaging
Feitelijk beeld
Op basis van de cijfers over gezondheid en de sociaaleconomische positie zien we dat de gemeente
In de gemeente Brummen is het grootste deel van de werkgelegenheid te vinden in de industrie,
Rheden meer uitdagingen kent dan de gemeente Brummen. Het sociaal domein blijft in de nieuwe
terwijl er in de gemeente Rheden vooral banen zijn in de collectieve (zorg, onderwijs, overheid)
gemeente complex. De structurele budgetdruk, de sociaaleconomische verschillen tussen kernen
en zakelijke dienstverlening. Op het gebied van recreatie en toerisme is het aantal banen in de
en het relatief hoge gebruik van voorzieningen, vooral in de gemeente Rheden, vragen om blijvende
gemeente Rheden lager dan in de gemeente Brummen.
inzet op maatwerk, het versterken van de sociale infrastructuur en intensieve samenwerking op regionaal niveau. Ook zijn er financiële risico’s en aanhoudende uitdagingen op het gebied van
Het grootste bedrijventerrein van de gemeente Brummen is Eerbeek Zuid. Op dit bedrijventerrein
inkomen, armoede en arbeidsongeschiktheid. Daarnaast vereist de vergrijzing in beide gemeenten,
is een groot deel van de papierindustrie gevestigd. Andere bedrijventerreinen in de gemeente
evenals de vergelijkbare druk op jeugdzorg en Wmo een stevige, toekomstbestendige aanpak.
Brummen zijn Rhienderen Noord, Hazenberg en Kollergang. De gemeente Rheden kent meerdere