Rvs 15072021 Vaststellen Omgevingsvisie Breda Sterk en Veerkrachtig, Omgevingsvisie 2040 incl bijlagen

47

Dit streven halen we alleen als we oog blijven houden voor een excellent vestigingsklimaat met optimale (internationale) bereikbaarheid, diverse en betaalbare woonmilieus, een aantrekkelijke, groene, veilige en gezonde leefomgeving en een op de vraag afgestemd aanbod van ruimte voor bedrijvigheid, waarbij overschotten en tekorten voorkomen worden. Een goed functionerende economie staat of valt bij aantrekkelijke plekken om te werken of plekken waar je je als ondernemer kunt vestigen. Het begint in de haarvaten: een aantrekkelijke plek om thuis te kunnen werken is belangrijker dan ooit. Samen met de ‘aan-huis-gebonden beroepen’ vormt dit het microniveau van de ruimtelijke economie. Het mesoniveau wordt gevormd door wat vaak wordt aangeduid als ‘het nieuwe werken’. Hier zetten we in op meer en betere faciliteiten voor gedeelde werkplekken en flexkantoren. Op dit schaalniveau bevinden zich ook de wijk- en buurtwerkterreinen en individuele bedrijfs- en voorzieningenobjecten. Deze willen we zoveel mogelijk behouden, omdat we werken in de wijken belangrijk vinden. Op deze plaatsen kunnen startende ondernemers, zzp’ers en kleine bedrijven hun nieuwe ‘klooiplekken’ realiseren. Deze zijn van belang voor (creatieve) innovatie en een breed gelaagd ecosysteem.

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040

Op macroniveau zorgen we voor robuuste en onderscheidende bedrijven- en voorzieningenlocaties, die goed zijn te bereiken, groen zijn en voorzieningen hebben; kortom, waar het prettig werken is.

48

We hebben aandacht voor landschappelijke inpassing en we zorgen ervoor dat werklocaties, naast het bieden van werk, bijdragen aan andere (maatschappelijke) opgaven als: circulariteit, klimaat, energie en mobiliteit. Onze aanpak stoelt op drie pijlers: • We realiseren nieuwe werk- en voorzieningenlocaties. • We maken aantrekkelijke interactiemilieus voor onze kenniseconomie en creatieve sector. • We maken al onze bestaande en nieuwe werk- en voorzieningenlocaties toekomstbestendig.

We zetten in op een beter werkende markt voor werk- en voorzieningenlocaties, waarbij we inspelen op: • • • •

Wensen en belangen van ondernemers, werknemers en consumenten; Versterking van de Bredase en regionale (internationale) concurrentiepositie; Maatschappelijke en duurzaamheidseisen van deze tijd; Waardecreatie op lange termijn.

Door vast te houden aan een strikte ruimtelijke scheiding van functies worden kansen gemist op verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving. Juist de combinatie met andere functies biedt kansen voor ontwikkeling en herstructurering van gebieden tot duurzame en levendige werk- en voorzieningenmilieus. Vooral binnen het stedelijk gebied biedt functiemenging kansen. De potentiële meerwaarde van functiemenging laat onverlet dat monofunctionele en relatief grootschalige bedrijventerreinen nog steeds een passende oplossing zijn voor bedrijven die veel hinder, overlast en omgevingsrisico’s met zich meebrengen. Vanwege het hoge NIMBY-gehalte (Not In My BackYard) van deze bedrijven en de beperkte mengbaarheid met andere functies, moet op regionale en lokale schaal ruimte gereserveerd en bestemd blijven, exclusief gericht op dit type bedrijven. We kunnen het als gemeente niet alleen en daarom werken we samen met onze partners in de regio. Niet alleen in West-Brabant, maar ook met onze buren in Midden-Brabant. We verbinden daarbij de kracht van beide regio’s. Door onze centrale ligging aan internationale infrastructuur kunnen we onze knooppuntfunctie versterken en samen de nabijheid van andere sterke (Europese) regio’s benutten.

Een regionale aanpak kan inspelen op verschillende ‘daily urban systems’ (functionele relaties binnen de Baronie, West- en Midden-Brabant) en schept meer mogelijkheden voor specialisatie en differentiatie van het aanbod aan werkgebieden en voorzieningenstructuren. Uiteraard hebben ook de vastgoedeigenaren een belangrijke rol, het gaat immers om hun eigendommen en het goed functioneren van de werklocaties waarin deze gelegen zijn. We investeren in de organisatie van ondernemers en vastgoedeigenaren op werklocaties en werken als gemeente graag samen met de bedrijvenverenigingen.

Bedrijventerreinen De bedrijventerreinopgave2 in Breda vraagt dringend aandacht: het aanbod van uitgeefbare bedrijfskavels op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen is zeer beperkt en de realisatie van nieuwe kavels duurt lang. De bedrijventerreinopgave in Breda is vooral een vervangingsvraag. Deze vervangingsvraag is het gevolg van het omzetten van binnenstedelijke bedrijventerreinen naar met name woonlocaties. Bij deze vervangingsvraag passen we een efficiencyen duurzaamheidsfactor toe: we vervangen tweederde van de hectares bedrijventerrein die worden getransformeerd door nieuwe bedrijventerrein. Slechts voor een klein deel bestaat de bedrijventerrein opgave uit een uitbreidingsvraag. Het verwachte resultaat van de vervangingsopgave en de uitbreidings­ opgave is dat onze bedrijventerreinenvoorraad de komende tien jaar per saldo met circa 4% afnemen. We streven naar een leegstandspercentage van bedrijfs­ gebouwen op frictieniveau (5 à 6%). Nieuwe bedrijventerreinen Voor 2030 wil de gemeente in ieder geval de volgende nieuwe bedrijventerreinen: Rithmeesterpark fase 2, Bavel en Frankenthalerstraat (gemengd werken en voorzieningen) tot ontwikkeling brengen. Steenakker-Noord zetten we om van een kantorenlocatie naar een bedrijventerrein.

We ontwikkelen niet alle terreinen in één keer, maar brengen (delen van) locaties gefaseerd op de markt; al naar gelang de economische omstandigheden dat toelaten. Deze locaties zijn weergegeven op de kaart Sterk & Veerkrachtig Breda. Ook stimuleren we heruitgifte van kavels op bestaande bedrijventerreinen, door actief gesprekken aan te gaan met eigenaren of als gemeente zelf locaties te verwerven en opnieuw op de markt te zetten. Voor de vraag naar bedrijventerreinen waarin we niet kunnen voorzien, maken we afspraken met gemeenten in de regio. We streven naar bedrijven op onze nieuwe bedrijventerreinen die veel werkgelegenheid bieden en kunnen bijdragen aan onze maatschappelijke en duurzaamheidsopgaves. Logistieke bedrijven die gericht zijn op ons stedelijk gebied (het Bredase ‘daily urban system’) zijn welkom. Logistieke bedrijven groter dan 5 ha én 2 Bedrijventerreinen definiëren we zoals aangeduid in het Bedrijventerreineninformatiesysteem IBIS van de Rijksoverheid: “Een bedrijventerrein is een terrein van minimaal 1 hectare bruto, dat vanwege zijn bestemming bestemd en geschikt is voor gebruik door handel, nijverheid, commerciële en niet-commerciële dienstverlening en industrie. Onder deze definitie vallen tevens (delen van) werklocaties die gedeeltelijk bestemd en geschikt zijn voor kantoren.

Kantorenlocaties (terreinen die alleen bestemd zijn voor kantoren) zijn niet in IBIS opgenomen.”

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

niet gericht op ons stedelijk gebied verwijzen wij naar geschikte locaties elders in de regio, zoals bijvoorbeeld Logistiek Park Moerdijk. Bestaande bedrijventerreinen Een deel van onze bedrijventerreinen is verouderd en het overgrote deel voldoet nog niet aan de eisen van de toekomst. Samen met eigenaren en ondernemers maken we daarom alle bedrijventerreinen en bedrijfsgebouwen klaar voor de toekomst. We koppelen het toekomst klaar maken aan de noodzakelijke energietransitie, klimaatadaptatie en omschakeling naar een circulaire economie. Bedrijven­terreinen bieden goede mogelijkheden voor de plaatsing van zonne­ collectoren en -panelen, waardoor het leveren van duurzame warmte en energie een extra functie kan zijn. Ook zaken als veiligheid, bereikbaarheid, kwaliteit openbare ruimte, parkmanagement en collectieve betrokkenheid spelen hierbij een belangrijke rol. Een dergelijke aanpak vergt grote investeringen. Naast de instelling van Bedrijfs­ investeringszones (BIZ) en slimme financiële arrangementen onderzoeken we de mogelijkheden van een herstructureringsfonds.

In de nota ‘Ontwikkelingsrichting bestaande werklocaties’ staat aangegeven welke terreinen: • We exclusief beschikbaar houden als bedrijventerrein; • Mogen mengen als werk- en voorzieningenlocatie (exclusief detailhandel en wonen); of waar we • Transformatie voorstelbaar achten.3 Deze kaart is het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven. Met dit toetsingskader kan worden gestuurd op de ontwikkelingsrichting voor werklocaties. Dit is nodig om ongewenste ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld leegstand, tegen te gaan en gewenste ontwikkelingen, die nu nog niet mogelijk zijn in bestemmingsplannen, mogelijk te maken, zoals de transformatie naar wonen. Dit draagt ook bij aan de geest van Omgevingswet die uitgaat van het principe van de ‘uitnodigingsplanologie’.

3 Op enkele plaatsen lopen initiatieven, waar nog geen definitieve besluitvorming over heeft plaatsgevonden. Deze kunnen leiden tot een andere ontwikkelingsrichting voor een aantal percelen op werklocaties.

49

VERSTERK INTERNATIONAAL KNOOPPUNT

110.000+ BANEN

DUURZAME OMGEVING

50

Het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen is een continu proces. We starten op de locaties Hazeldonk en Krogten. Nieuwe bedrijven­ terreinen maken we vanzelfsprekend direct klaar voor de toekomst. Faciliteiten voor opslag en kleine bedrijfjes stimuleren we niet op onze bedrijventerreinen. Deze laten we liever op gemengde en op zichzelf staande locaties landen. Kantorenlocaties Wij willen inspelen op een gedifferentieerde marktvraag en blijven bouwen aan een actueel en duurzaam kantorenportfolio van bestaande, maar ook enkele nieuwe locaties. Naast het kiezen van de juiste plekken, sturen we bij (her) ontwikkeling van locaties ook op de kwaliteit ervan. De kantorenmarkt4 kent veel verschillende soorten gebruikers met veel verschillende eisen die zij aan huisvesting stellen, bijvoorbeeld wat betreft grootte, concept, architectuur en locatievoorkeuren. Op de Bredase kantorenmarkt is nog steeds sprake van leegstand op diverse plekken, maar sommige bedrijven en instellingen kunnen juist geen passende gebouwen vinden. Omdat de kantorenvoorraad in Breda te groot is, blijven we ons de komende periode vooral richten op het verminderen van de bestemmingsplancapaciteit. In paragraaf 4.1. is een tabel opgenomen waarin staat aangegeven welke bestemmingsplanruimte we willen schrappen.

Daarnaast gaan we door met het uit voorraad halen van niet-courante kantoren(locaties) door transformatie naar andere functies. We zetten in op een vermindering met circa 100.000 m2 (voor onderbouwing zie paragraaf 4.1.). Voor een aantal kantoren(locaties) geven we aan dat transformatie voorstelbaar is. Voor andere locaties beoordelen we per initiatiefaanvraag, aan de hand van de situatie of transformatie wenselijk is. Daarbij kijken we onder meer naar ligging, gebouw, segment, leegstand, duurzaamheid, vraag.

4 We definiëren een kantoor als een gebouw ten behoeve van een bedrijf of instelling waarvan de werkzaamheden bestaan uit het bedrijfsmatig verlenen van diensten waarbij het publiek niet of slechts in ondergeschikte mate rechtstreeks te woord wordt gestaan en geholpen.

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

In de nota ‘Ontwikkelingsrichting bestaande werklocaties’ staat aangegeven welke kantorenlocaties we: • Exclusief beschikbaar willen behouden voor bedrijven. • Mengen met werk- en voorzieningenfuncties (exclusief detailhandel en wonen). of waar we • Transformatie voorstelbaar achten. Deze kaart is het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven. Met dit toetsingskader kan worden gestuurd op de ontwikkelingsrichting voor werklocaties. Dit is nodig om ongewenste ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld leegstand, tegen te gaan en gewenste ontwikkelingen, zoals transformaties die nu nog niet mogelijk zijn in bestemmingsplannen, mogelijk te maken. Dit draagt ook bij aan de geest van Omgevingswet die uitgaat van het principe van ‘uitnodigingsplanologie’. Om in te kunnen spelen op de marktvraag (bijvoorbeeld wanneer er in een bepaald marktsegment een tekort optreedt) houden we wel de mogelijkheid open om op maat nieuwe kantoorplekken toe te voegen, zowel in de vorm van nieuwbouw als van transformatie. Nieuwe kantoren maken we met name mogelijk in CrossMark en de binnenstad, zodat optimaal kan worden geprofiteerd van het (internationale) vervoersknooppunt en de aanwezige voorzieningen. Als onderdeel van het ontwikkelperspectief Breda Zuid-West zal verkend worden of en waar we in dit gebied nieuwe kantoren toe kunnen staan.

Bestaande kantoren, die samen met een bedrijfsruimte één gebouw vormen, rekenen we niet tot de kantorenmarkt. Deze staan meestal op bedrijventerreinen. Voor dit type bestaande kantoren willen we, op maat, de vestigingsmogelijkheden voor bedrijven verruimen, door meer typen bedrijven toe te staan dan nu veelal mogelijk is in bestemmingsplannen. Dit doen we om leegstand te voorkomen of op te lossen, maar ook om beter in de kunnen spelen op de vraag. De verruiming is afhankelijk van wat de situatie ter plaatse aan mogelijkheden biedt, bijvoorbeeld of er voldoende parkeerplekken aanwezig zijn en mag niet in strijd zijn met sectoraal gemeentelijk beleid (bijvoorbeeld het detailhandels- of horecabeleid). Detailhandel, maatschappelijke en culturele functies staan we in ieder geval niet toe op dit type locaties.

51

Samen met eigenaren en ondernemers zorgen we er voor dat alle kantoren(locaties) klaar zijn voor de toekomst. We koppelen deze opgave aan de noodzakelijke energietransitie (minimaal label C), klimaatadaptatie en omschakeling naar een circulaire economie. De provinciale prognoses voor kantoren zijn het kaders waar binnen wij de kantoren(locaties) programmeren. Dit zijn onze uitgangspunten:

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040

• Nieuwe kantoren (in bestaande of nieuwe gebouwen) dienen voornamelijk in het centrum (Binnenstad/Cross Mark) te worden gerealiseerd, of in beperkte mate op Rithmeesterpark (fase 1 en 2). • Bestaande courante kantoorgebouwen, of bestaande gebouwen op courante kantorenlocaties mogen, bij aantoonbare vraag, uitbreiden binnen de mogelijkheden die de locatie biedt. • Met het toekomstbestendig maken van bestaande kantorenlocaties starten we in het gebied Claudius Prinsenlaan. Nieuwe kantoren dienen met inachtneming van duurzame, klimaat neutrale, klimaat adaptieve en/of circulaire gedachte, direct klaar te zijn voor de toekomst. • We streven naar een leegstandspercentage van kantoorgebouwen op frictieniveau (5 á 6%). • We dringen de harde bestemmingsplancapaciteit voor kantoren waar nodig verder terug. Interactiemilieus In 2030 heeft de economie van Breda een sterk innovatief vermogen en past zich gemakkelijk aan nieuwe uitdagingen aan. We blinken uit in het toepassen van nieuwe technologie en creativiteit. Dat leidt tot nieuwe producten en diensten, die sneller -internationaal- worden vermarkt. Er is een levendige en innovatieve samenwerking tussen bedrijven en onderwijs. We stimuleren daarom kennis en innovatie en brengen deze samen in aantrekkelijke vestigingsmilieus voor bedrijven in de sector Toegepaste Technologie & Creativiteit.

In een grootstedelijke omgeving vinden ontmoeting en kennisuitwisseling plaats in hoogwaardige field- en livinglabs, (kleinschalige) campussen en laboratoria. Ze zijn goed bereikbaar, voorzien van een hoogwaardige digitale infrastructuur en liggen binnen het bereik van kennisinstellingen. Lokale dynamiek en een goede verbondenheid in een groter netwerk vormen de ideale voedingsbodem voor innovatie en economische groei. Zo maken we van onze stad een brandpunt in de nieuwe stedelijke (diensten)economie en zorgen we voor nieuwe werkgelegenheid.

We creëren fysieke plekken waarmee we clustervorming en samenwerking gericht op innovatie en vernieuwing stimuleren en faciliteren. Hiervoor verbinden we bestaande en nieuw te realiseren innovatieve en creatieve werklocaties in Breda en de regio met een centrale hotspot: Het Innovatiedistrict Breda. Samen fungeert dit als een open campus voor vernieuwing, waarbij we inzetten op een duidelijke samenhang. In het Innovatiedistrict Breda komen diverse partijen (multihelix5) samen. De hotspot is de centrale ontmoetingsplaats en is ook de ruimte om innovaties te tonen. Er vinden onverwachte ontmoetingen plaats, ideeën kunnen gemakkelijk getoetst worden bij de eindgebruiker en geregeld zijn er innovatie-events. Deze plek straalt het nieuwe Bredase innovatieve karakter uit, er is een verbinding met ondersteuningsprogramma’s en mensen komen er graag netwerken. Kortom, het ecosysteem heeft er als het ware een officieuze thuisbasis. Meerdere partijen in de gemeente hebben behoefte aan zo’n plek waar startups, scale-ups, onderzoekers en studenten hun ambitie waarmaken en profiteren van de ideale inspirerende campusomgeving met de beste faciliteiten. Deze plek heeft een open karakter, is transparant en herkenbaar. Het Innovatiedistrict Breda bestaat uit meerdere fysieke plekken, met een verschillende signatuur en uitstraling die met elkaar zijn verbonden.

Zo willen we milieus creëren die innovatie stimuleren en tevens fungeren als aantrekkelijke werkomgeving voor de nieuwe economie en het daarmee samenhangende talent. Met de aanwezigheid van de Triple O-campus, het brede scala aan type panden, de goede ligging en de vastgoedpositie van de gemeente op een aantal plekken, zien we voor het gebied tussen de Slingerweg en de Tramsingel de beste ontwikkelingsmogelijkheden. Hier kan de Toegepaste Techniek & Creativiteit-sector zich vol ontplooien en het gezicht bepalen. Op termijn zien we meer kansrijke gebieden waar de Toegepaste Techniek & Creativiteit-sector zich een mooie plek kan verwerven, zij het in een omgeving waar andere functies sterk aanwezig zullen zijn, zoals het Havenkwartier, ‘t Zoet, Klavers-Jansen en de Koepel. De gewenste ontwikkelingsrichting van deze locaties (als onderdeel van het innovatiedistrict), is aangeduid in de nota Ontwikkelingsrichting bestaande werklocaties.

5

52

Samenwerkingsverband, waarin in ieder geval overheid en onderwijs deelnemen.

Winkels We willen tot de top van de winkelsteden in Nederland behoren. Een verdere, vooral kwalitatieve versterking van de regionale en bovenregionale verzorgingsfunctie is daarvoor nodig. Daarmee richten wij ons op een toekomstbestendige detailhandelsstructuur, waarbij Breda haar functie als regionaal koopcentrum behoudt en versterkt. In deze structuur kunnen inwoners terecht voor hun (dagelijkse) inkopen en kunnen ondernemers, een goede boterham verdienen. Wij vinden het belangrijk dat de winkelvoorzieningen in de wijken uitgroeien tot centrale ontmoetingsplekken, waar naast winkels, ook andere voor de bewoners essentiële voorzieningen een plek kunnen krijgen. Daarmee draagt een gezond winkelbestand bij aan de doelen die we als gemeente hebben op het gebied van economie en leefbaarheid. De winkelcentra waar dit voor geldt zijn weergegeven op de kaart Sterk &Veerkrachtig Breda (Vitale wijk- en dorpscentra). De ontwikkelingen in de detailhandelssectorsector volgen elkaar snel op. Aan de vraagkant zien we de bestedingen stagneren en zien we een verschuiving naar andere kanalen (internet). Daarnaast zorgen veranderingen in de omvang en samenstelling van de bevolking tot veranderingen in passantenstromen en winkelvoorkeuren van de consument. Aan de aanbodzijde zien we ontwikkelingen als schaalvergroting, internationalisering, specialisatie en merkbeleving.

De coronapandemie heeft een aantal van deze veranderingen mogelijk tijdelijk of permanent versneld. Door deze veranderingen in de markt zetten we op gemeentelijk niveau in op een krimp in het aantal detailhandelsmeters, om op die manier onnodige leegstand te voorkomen en winkelgebieden gezond te houden. Wij onderzoeken daarom de noodzaak van het in beeld brengen en eventueel schrappen van bestemmingsplancapaciteit voor detailhandel. Op de langere termijn leggen we de nadruk meer op kwaliteit en diversiteit van het aanbod en de winkelomgeving, dan op de omvang van het aanbod. Daarmee lopen we in de pas met zowel landelijk als ­regionaal beleid. Er wordt momenteel gewerkt aan een actualisatie van het detailhandelsbeleid.

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

Hierin hanteren we de volgende uitgangspunten: • We versterken de lokale verzorgingsfunctie en de regionale en bovenregionale aantrekkingskracht van de Bredase detailhandel. • We streven naar een duurzame aanbodstructuur van levensvatbare, elkaar aanvullende detailhandelsgebieden. Door aan te sluiten op het diverse koopgedrag van de consument kunnen winkelgebieden zich profileren en een eigen identiteit uitdragen. • We versterken het ondernemersklimaat en bieden ruimte aan ondernemersinitiatieven om zo in te spelen op de dynamiek in de detailhandel. Hierbij kan ook gedacht worden aan het faciliteren van een meer omni-platform verkoop­ mogelijkheden. • We stellen een nieuwe detailhandelsnota op, waarin de ontwikkelingsrichting voor de detailhandelstructuur een centrale plaats krijgt. Horeca Aantrekkelijke horecavoorzieningen zijn belangrijke plekken van ontmoeting voor bewoners en bezoekers. Ze dragen daarmee bij aan het plezier en welbevinden van de mensen. We houden daarom de horecavoorzieningen in Breda in de toekomst op peil en bevorderen vooral de verscheidenheid, kwaliteit en vernieuwing. Ook willen wij de samenhang tussen horeca, retail en evenementen versterken en beter benutten. De afgelopen jaren is er in Breda veel horeca bijgekomen. Hoewel dit verklaard wordt door het groeiende consumentendraagvlak (in brede zin) houden we rekening met de grenzen van de groei.

Daarom hebben we vooral oog voor kwaliteit. Binnensteden veranderen van koop- naar verblijfscentra. Breda is daarop geen uitzondering. Met het oog op de toekomst leggen wij de focus op kwaliteit en zijn we terughoudend met een groei in kwantiteit. We kunnen daarbij denken aan de hoeveelheid horeca, maar ook aan de variatie daarbinnen met betrekking tot bijvoorbeeld marktsegmenten en doelgroepen. Daarnaast vinden wij de balans met andere functies, innovatieve concepten en de profilering van de deelgebieden van belang. Zowel in de binnenstad als daarbuiten.

53

Onze bestaande horecastructuur is op orde. Wij kiezen in algemene zin voor het in standhouden van deze horeca-structuur. Dit betekent dat we terughoudend zijn in het toevoegen van nieuwe horecabestemmingen in bestemmingsplannen. Dit is noodzakelijk, omdat mede door de coronacrisis, de horecasector en de Bredase horecagebieden kwetsbaar zijn. Door de verwachte krimp in de sector staat de aantrekkelijkheid van deze gebieden namelijk op het spel. Denk bijvoorbeeld aan toenemende leegstand in de binnenstad. Om de horecagebieden aantrekkelijk te houden zetten we in op concentratie van nieuwe horeca binnen deze gebieden en bestemmingen, in plaats van daarbuiten. Er is geen noodzaak tot onvoorziene uitbreidingen van de horeca-structuur. Hoewel we terughoudend omgaan met nieuwe ontwikkelingen, zien we wel kansen voor nieuwe horeca. We hebben hierbij oog voor het ontwikkelperspectief van bepaalde deelgebieden, (in de binnenstad en daarbuiten) maar ook voor de ontwikkelingslocaties en de doelgroepen. Er wordt momenteel gewerkt aan een actualisatie van het horecabeleid, waarin o.a. wordt ingegaan op de ruimtelijke spreiding van de horeca. Vrijetijdseconomie We profileren Breda als (internationale) gastvrije en creatieve stad. We benutten hiervoor de creativiteit van Bredase ondernemers en talenten. We laten zien wat we maken en bieden hun een podium, decor en leeromgeving.

Daardoor maken we Breda verrassender, gastvrijer en innovatiever. We trekken hierdoor (internationale) bezoekers aan die we verleiden nieuwe en meerdere plekken te bezoeken. Hierdoor verblijven ze langer of komen ze vaker terug.

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040

Met onze bijzondere en complete mix van voorzieningen als detailhandel, erfgoed, horeca, cultuur en evenementen zijn en blijven we aantrekkelijk voor bewoners, ondernemers, bezoekers en onze talenten.

54

Breda wil zich vanaf 2030 kunnen onderscheiden als gastvrije en creatieve stad. Daarbij: Zorgen we voor een compleet en bijzonder aanbod (Vitale Stad) Detailhandel, horeca, erfgoed, overnachtingsaanbod, cultuur, leer- en woonomgevingen stemmen we beter af op de wensen van de gebruikers. Deze moet bovendien zo veel mogelijk bijdragen aan wat we als Breda willen zijn. Daardoor versterken we de aantrekkingskracht van Breda voor talenten en voor het zakelijk toerisme (meetings, events, congressen). We zoeken nieuwe vestigingslocaties voor grootschalige leisurevoorzieningen.

Waterrecreatie en -beleving geven we een prominente plaats in de gebiedsontwikkelingen Havenkwartier en de derde fase Nieuwe Mark. Het Havenkwartier ontwikkelen we tot hotspot voor de creatieve sector, cultuur en wonen. De gewenste ontwikkelingsrichting van deze locaties (als onderdeel van water­ recreatie- en beleving), is aangeduid in De potentie van het nieuwe centrum. Bij alle ontwikkelingen speelt waardecreatie met behulp van watergerelateerd erfgoed een grote rol. Groen en blauw erfgoed vormen mede de inspiratie voor samenwerkingsverbanden als de Zuiderwaterlinie en Van Gogh Nationaal Park i.o. Maar ook voor de Koninklijke Lijn (geschiedenis van de Oranje-Nassaus in de Baronie) en het Europese project WaVE6, dat onderzoekt hoe (historisch) groen en water beter kunnen worden benut of ontworpen, in samenwerking met andere vakgebieden, zoals toerisme of duurzaamheid. Verrijken we de uitstraling en beleving van de stad (Unieke stad met beleving) De kwaliteit van de leefomgeving zetten we in als basis voor toeristische ontwikkeling. Hierbij gaan we uit van de eigen identiteit en kracht van elk gebied. Aan de voorwaarden schoon, heel en veilig, toegankelijk- en vindbaarheid wordt op iedere plek voldaan. Samen met het Stichting Ondernemersfonds Breda en Breda Marketing maken we in het centrum verschillende sfeergebieden (dwaalmilieus).

Het erfgoed van Breda, waaronder het historisch stadshart, onze dorpscentra en de vele relicten in het groene buitengebied, ontwikkelen we verder tot betekenisvolle plekken om te bezoeken. De Nassaurelicten zijn terug te vinden in het centrum maar ook in de bossen en het te versterken historische landgoederenlandschap. Voor het vergroten van de aantrekkelijkheid en spreiding van bezoekers zetten we in op regionale en provinciale initiatieven als LandStad de Baronie, Brabantse Natuurpoorten en Van Gogh Nationaal Park i.o. En op landelijke thema’s zoals de Koninklijke Lijn. Stad, dorpen en buitengebied brengen we fysiek en thematisch nog beter bij elkaar waardoor meerdaags bezoek aan Breda aantrekkelijker wordt en we bezoekers kunnen spreiden.

6 WaVe is het project dat erfgoed aan en rond water wil benutten en herwaarderen. De partners willen daarmee niet alleeen het erfgoed en de natuur behouden en verder ontwikkelen, maar verwachten ook neveneffecten als sociaaleconomische groei en klimaatadaptatie. WaVe staat voor Water-linked heritage Valorization by developing an Ecosystemic approach.

Profileren we Breda (inter-)nationaal en onderscheiden ons door in te zetten op uitmuntende gastvrijheid, talenten en creativiteit (Gastvrij en Creatief) De openbare ruimte zetten we in als leeromgeving en podium tegelijk en daarmee laten we deze fungeren als een living lab voor onze talenten. Creativiteit en vernieuwing maken we zichtbaar en beleefbaar in onze evenementen, erfgoed, of ‘gewoon’ in de openbare ruimte en in het culturele aanbod. Samen met de organisatoren van bestaande evenementen en tentoonstellingen onderzoeken we op welke manier hun evenement het profiel van internationale hotspot voor toegepaste technologie en creativiteit versterkt. Projecten waarmee we inspelen op de klimaatverandering als verduurzaming en vergroening zetten we in om op vernieuwende wijze te verrassen (fonteinen, groene gevels, e.d.). We willen meer internationale bezoekers verleiden. Dit doen we waar nodig met partnersteden, Visit Brabant en het Nederlands Bureau voor Toerisme door te zorgen voor een veelzijdig en excellent aanbod, dat het uithangbord voor Breda vormt. We zorgen dat we bezoekers de juiste informatie verstrekken en naar de juiste plekken leiden door inzet van slimme technologie. Deze technologie ver­groot onze gastvrijheid, maar gebruiken we zeker ook om ons verhaal te vertellen.

Overnachten We willen ons overnachtingsaanbod beter laten aansluiten op de toeristische en economische ambities van de stad. Overaanbod willen we voorkomen, maar we vinden dat er ruimte moet zijn voor vernieuwing en het stimuleren van een meer divers aanbod. Vanuit onze stedelijke ambitie zetten we in op internationale, creatieve en relatief jonge doelgroepen. En dan met name met een zakelijk bezoekmotief, congresbezoekers en studenten/talenten. Het huidige logiesaanbod sluit hier niet optimaal bij aan. Daarom willen we dat er meer logiesbedrijven komen die onderscheidend zijn, door hun huisvesting (bijvoorbeeld in agrarisch of industrieel erfgoed), hun concept (bijvoorbeeld een creatieve inrichting) of door een thematische benadering (een sporthotel). Wat betreft de locaties achten we het groene buitengebied en de historische binnenstad kansrijk.

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

De meeste doelgroepen geven voor hun overnachtingen de voorkeur aan een creatief, onderscheidend logiesaanbod, of dat nu een hotel, hostel of ander logiestype is. In de stad is het hotelaanbod de leidende sector. Weliswaar is het aanbod in vakantieverhuur van woningen de afgelopen jaren sterk gegroeid, maar dit aandeel ligt nog steeds ver achter bij het hotelaanbod. Dit groeit door beperkende maatregelen naar verwachting niet sterk meer. Voor logies­ voorzieningen zoals campings en bungalows kunnen de genoemde doelgroepen waar nodig voldoende terecht in onze buurgemeenten. Een stadscamping kan een goede aanvulling van het stedelijke logiesaanbod zijn, met name voor creatieve bezoekers met een kleiner budget en tijdens festivals. De capaciteit daarvan is hoe dan ook beperkt, gezien de beperkte beschikbaarheid van geschikte en betaalbare locaties voor een stadscamping. De ontwikkeling van andere logies moedigen we aan. Camper- en passantenplaatsen zijn dermate klein – op stedelijk niveau – dat marktruimte vooralsnog geen issue is. Tijdelijke logies kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan vernieuwde concepten op bijzondere locaties. Wanneer het gaat om tijdelijke logiesvormen op een grotere schaal (zoals een hotelboot of camping) dan willen we nadrukkelijk dat dit tijdelijk is en inspeelt op een piek in de overnachtingsvraag, zoals tijdens sommige evenementen het geval is.

In 2021 worden deze uitgangspunten geactualiseerd in het nieuw vast te stellen overnachtingbeleid. Evenementen Evenementen dragen bij aan het leefplezier van onze inwoners en trekken bezoekers. Het belang van evenementen is hierdoor groot, net als de effecten ervan op de stedelijke economie, de werkgelegenheid en het imago. Breda wil de waarde van evenementen verder vergroten door ze meer te laten bijdragen aan het verhaal van de stad. We stimuleren evenementen die aansluiten bij gemeentelijke strategische uitgangspunten of het stedelijk karakter. Of beter nog – deze versterken. Het kan hierbij gaan om zowel ruimtelijke, culturele, economische, sportieve als sociaalmaatschappelijke doelen en uitgangspunten.

55

De profilering van Breda vraagt om samenhang en consistentie in wat je als ge­meente uitdraagt. Evenementen spelen hierin een belangrijke rol als promotiemiddel en publiekstrekker. Evenementen zorgen ook voor de economisch toege­voegde waarde en voor de ontwikkeling en positionering van gebieden (‘placemaking’).

wijzen we eventueel benodigde locaties voor fieldlabs aan in (de nabijheid van) wijken en bedrijventerreinen. Thema’s die hiervoor in aanmerking komen en aansluiten bij maatschappelijke ontwikkelingen en het onderwijs (expertisecentra) zijn bijvoorbeeld: Data & ICT, Robotisering & Sensoring, Smart Energy, Veiligheid, Sustainable Business, Caring Society, Logistics, Media en Built Environment.

We zetten daarbij in op vernieuwing en het onderscheidend vermogen van evenementen. Dit kan zijn door de verdere doorontwikkeling van de bestaande evenementen, maar ook door ruimte te geven aan nieuwe evenementen. Nieuwe evenementen moeten een verrijking zijn van het bestaande aanbod, bijvoorbeeld doordat ze op tijdelijke of bijzondere plaatsen gehouden worden.

De vraag naar nieuwe onderwijslocaties komt de komende decennia uit de praktische samenwerking op inhoud tussen onderwijs en bedrijfsleven. Daar horen locaties bij waar docenten, lectoren, expertisecentra en bedrijven gezamenlijk aan nieuwe toepassingen werken aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken (in de wijken) en vernieuwingsvraagstukken van bedrijven in bedrijfs­ omgevingen (livinglabs en fieldlabs).

Bij grote ontwikkelingsprojecten wordt steeds vaker gekeken naar de rol die evenementen kunnen spelen in de leefbaarheid en beleving van die gebieden. De ontwikkeling van CrossMark en Seelig-Zuid kunnen daarbij als voorbeeld dienen.

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040

Hoger onderwijs In 2030 heeft de economie van Breda een sterk innovatief vermogen en past zich gemakkelijk aan nieuwe uitdagingen aan. We blinken uit in het toepassen van nieuwe technologie en creativiteit wat leidt tot nieuwe producten en diensten, die sneller -internationaal- worden vermarkt. Er is een levendige en innovatieve samenwerking tussen bedrijven en onderwijs die we actief stimuleren en ­faciliteren. Er wordt gewerkt aan de (maatschappelijke) opgaven van morgen. Dit biedt ook een aantrekkelijk perspectief voor kansrijke bedrijven en jong talent om naar Breda te komen en er te blijven.

56

In de kenniseconomie waarin we leven en werken, zijn verbondenheid, nabijheid en partnerschap van levensbelang om ook in de toekomst de welvaart van onze inwoners te kunnen borgen. Daarom werken we samen met het onderwijs en ondernemers aan het bouwen van een ecosysteem van Toegepaste Technologie en Creativiteit – een netwerk dat slim samenwerken stimuleert. Zo willen we een top-faciliteit creëren – Kennis Hub Breda – voor onze stad en regio waarin kennisclusters zijn verbonden. Hierbij staat de mens centraal en is de hele regio een proeftuin voor het toepassen van nieuwe technologie en menselijk gedrag (livinglabs en fieldlabs). Bij een integrale gebiedsbenadering vinden wij het belangrijk om vanaf het begin met stakeholders uit het ecosysteem in een netwerk slim samen te werken. Met elkaar benoemen we de belangrijke thema’s, zeten we samenwerkingen op en

Onderwijsinstellingen hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in huisvesting. Dat heeft geresulteerd in prachtige onderwijslocaties. We beschikken zodoende over vijf campuslocaties, namelijk bij Avans (Lovensdijkstraat en Hogeschoollaan), BUas (Mgr. Hopmansstraat), De Rooi Pannen (Fellenoordstraat), ISB (Mozartlaan) en NLDA/KMA (Kasteel van Breda en Trip van Zoudtlandtkazerne). CURIO zit verspreid over de stad met verschillende clusters rondom techniek, groen, gezondheid, sport, economie/juridisch en voeding. Rond 2021 zijn nieuwe en/of gerenoveerde gebouwen betrokken en worden nieuwe onderwijsgebouwen gerealiseerd langs de Terheijdenseweg. Met onderwijs/bedrijfsleven benoemen van de belangrijkste thema’s van samenwerking. Binnen deze thema’s realiseren we tot 2030 in ieder geval de volgende nieuwe living/fieldlabs: Data City, ECOVAT, FarmBot, Veiligheid.

Kunst & Cultuur Cultuur geeft meerwaarde aan de ontwikkeling van Breda. Daarom gaat cultuur hierbij meer dan voorheen een actieve rol in spelen. We zetten in op een grotere en levendige aanwezigheid van cultuur in de openbare ruimte, om zo inwoners vaker en makkelijker in aanraking met cultuur te laten komen. Voor ons is het centrum het kloppend culturele hart en longen van onze stad, maar de wijken en dorpen én de verbindingen met het ommeland zijn eveneens wezenlijke onder­ delen. We werken samen met partners zoals BredaPhoto en Blind Walls Gallery, maar ook met Stedelijk Museum Breda en andere culturele organisaties en partijen uit het onderwijs om cultuur dichterbij te brengen en beleefbaar te maken voor alle inwoners en bezoekers. Breda ontwikkelt zich en er verandert veel, de samenleving verandert. Cultuuruitingen kunnen die ontwikkelingen niet alleen zichtbaar maken, maar ook duiden, onderschrijven en stimuleren. Omgekeerd geeft de ontwikkeling van de wijken en de verandering van de samenleving een impuls aan cultuur. De maatschappelijke context is voor onze creatieve makers en kunstenaars in toenemende mate een interessant onderdeel van het werkveld. De gemeente: • Faciliteert partijen die zich met cultuur in de openbare ruimte bezighouden zo goed mogelijk.

• Zorgt voor een goede digitale ontsluiting van cultuur in de openbare ruimte in samenwerking met organisaties uit de stad en de dorpen. • Zorgt dat cultuur als vanzelfsprekend deel uitmaakt van stedelijke ontwikkelingen. Daarvoor wordt de percentageregeling nieuw leven in geblazen. Hiermee worden kunst- en cultuuruitingen in de openbare ruimte gestimuleerd.

3.2. VITALE GEMEENSCHAP Gezonde inwoners leven in een prettige omgeving, waarin ruimte is voor sport en bewegen, spelen, lokale productie van gezond voedsel en ontmoeten in een groene omgeving. Iedere inwoner vindt op korte afstand voldoende voorzieningen. In Breda dragen we met de inrichting van de openbare ruimte in de wijken en dorpen bij aan de vitale gemeenschap die we vormen. De best mogelijke digitale infrastructuur levert daar een bijdrage aan.

3.2.1. GEZONDE MENSEN In Breda stellen we de kwaliteit van leven voorop. We zorgen voor een uitnodigende, groene en gezonde omgeving om in te wonen, werken, leren, ontspannen en op te groeien. We zijn een gastvrije gemeente waarin mensen wonen die omzien naar elkaar, voor elkaar zorgen en waarin iedereen mee kan doen. In Breda is ruimte voor iedereen. Verscheidenheid wordt gewaardeerd en iedereen voelt zich welkom. We gaan uit van het gedachtegoed van positieve gezondheid. We leggen hierbij het accent op de veerkracht van mensen en op wat hun leven betekenisvol maakt. En op het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Actief zijn, betekenisvol zijn en een sociaal netwerk hebben, zijn aspecten die direct gerelateerd zijn aan de wijk of het dorp waar mensen wonen. Naast gezondheidsbeschermende maatregelen op het gebied van klimaat, bodem, lucht, geluid, geur, wind en externe veiligheid (zie 3.3.2. duurzame omgeving), bevorderen we de gezondheid van onze bewoners. We stimuleren een gezonde leefstijl, mentaal en fysiek, ook door bij het inrichten van de leefomgeving daar rekening mee te houden. We richten de openbare ruimte beweegvriendelijk in en stimuleren gezonde mobiliteit en het eten van gezond voedsel.

Om mentaal gezonde bewoners te houden, zetten we in op een groene omgeving en voldoende mogelijkheden voor ontspanning om stress te voorkomen. We zorgen dat er rustige plekken in de stad te vinden zijn, waar je even kunt ontsnappen aan de drukte en reuring. We willen dat kinderen kunnen opgroeien in een gezonde omgeving. In samenwerking met de Rookvrije Generatie, GGD West-Brabant en andere partijen/organisaties

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

57

BREDA

KUNST EN CULTUUR FIJN OM TE WONEN

58

werken we aan rookvrije plekken voor kinderen, zoals kinderboerderijen, schoolpleinen, speelplekken en sportclubs. Kwaliteit van leven gaat ook over je veilig en thuis voelen. Prettige, sociaal veilige verblijfruimtes in de wijk bieden de ruimte voor ontmoetingen, zowel in de openbare ruimte, als in gebouwen. In iedere wijk is een basis aan maatschappelijke voorzieningen, zoals winkels, scholen en zorgvoorzieningen. Deze zijn voor iedereen goed bereikbaar en toegankelijk. Iedereen kan meedoen in de maatschappij. We willen dat mensen een zinvolle dagbesteding ervaren en zich nuttig voelen door (vrijwilligers)werk of zorgtaken. Het hebben van werk is cruciaal om mee te kunnen doen. Werk vinden inwoners in de buurt van hun woning, zeker de lager geschoolden. Sport en bewegen Iedereen moet kunnen en blijven bewegen, sporten en spelen, jong en oud. Voor kleine kinderen bieden we speelplekken, waar ze kunnen klimmen, springen en rennen. De jongeren bewegen en ontmoeten elkaar op sport- en ontmoetingsplekken. Ouders kunnen bijkletsen met buren op een bankje, bootcampen of fitnessen met behulp van toestellen. Ouderen blijven in beweging en in contact met de jongere generaties in de beweegtuin. Met meer spelelementen in de openbare ruimte dagen we inwoners uit om in beweging te blijven, samen te komen en vooral ook plezier te hebben.

We werken daarbij samen met het onderwijs (openbare groene schoolpleinen), sport- en beweegaanbieders en bewoners­ initiatieven. We willen dat Bredanaars meer sporten en bewegen dan de gemiddelde Nederlander. Sporten en bewegen dragen bij aan een gezonde leefstijl, mensen worden er blij van en ze zorgen voor ontmoeting en verbinding. Daarom zijn voldoende en kwalitatief goede voorzieningen belangrijk. Bredanaars sporten en bewegen bij sportaanbieders, bij binnen- en buitensportaccommodaties, in de openbare ruimte in hun wijk of in de groene gebieden in en om de stad. Nabijheid van sportvoorzieningen is van belang voor ontmoeten en bewegen, daarom behouden we de bestaande sportvelden, gelegen binnen en in nabijheid van de wijken. Als we door ontwikkelingen toch moeten zoeken naar verplaatsing van sportvoorzieningen, spelen bij de locatiekeuze nabijheid en bereikbaarheid een belangrijke rol.

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

Sommige (urban) sportvoorzieningen hebben een regionale aantrekkingskracht en ontmoetingsfunctie (skatepark de Scharen, Pier 15, schaatsbaan, Talentencentrum). NAC Breda heeft met het Rat Verlegh Stadion een sterke regionale aantrekkingskracht en brengt bewoners samen. Sportevenementen in Breda verbinden regionaal, landelijk en internationaal, zoals bijvoorbeeld la Vuelta Holanda en de Singelloop. We werken samen met het onderwijs, sportaanbieders, buurtsportcoaches en bewonersinitiatieven. We richten de openbare ruimte zo in, dat deze uitnodigt tot sporten, bewegen en recreëren. Daarmee geven we invulling aan de toename van buitensport, individueel en in groepen. We bieden een netwerk van beweeg- en sportfaciliteiten voor zowel de georganiseerde als ongeorganiseerde sporter. Onderdeel daarvan zijn fiets-, wandel- en beweegroutes. We werken aan aantrekkelijke groene routes voor hardlopen en wielrennen vanuit het centrum en (woon)wijken richting het buitengebied en door groengebieden in en rond de stad en dorpen. We verbinden deze met routes in buurgemeenten en sluiten aan bij regionale routes. Hiermee stimuleren we ook het gebruik van de fiets voor functioneel gebruik, zoals naar werk of school.

In de wijken, de parken en groengebieden zijn sport- en beweegvoorzieningen (bijvoorbeeld fitnessplekken) die voor iedere bewoner te gebruiken zijn, van jong tot oud, op verschillende niveaus. Dit zijn ook de plekken waar mensen elkaar ontmoeten en kunnen afspreken om samen te gaan sporten. We zetten in op de kansen die digitalisering biedt om routes en plekken nog aantrekkelijker te maken en het gebruik te stimuleren. We verbeteren de gemeentelijke sportaccommodaties en de exploitatie daarvan structureel, zodat sportaanbieders hun activiteiten optimaal kunnen aanbieden. Sportaanbieders hebben ook een belangrijke sociale ontmoetingsfunctie, waar verschillende groepen mensen contact met elkaar maken. We maken het bewoners makkelijker om bewegen te integreren in de dagelijkse routine. Daarom richten we de openbare ruimte beweegvriendelijk in. Door beweegvriendelijke en aantrekkelijke routes in de wijk richting dagelijkse voor­ zieningen (school, winkels, enz.) maken bewoners vaker de keuze om te gaan lopen of fietsen.

59

SPELEN EN BEWEGEN

UITDAGEND

60

Spelen Iedereen kan in zijn eigen directe woonomgeving buiten spelen. De openbare ruimte is aantrekkelijk ingericht, zodat je er kunt spelen en bewegen. Ook zijn er speciaal ingerichte speelplekken in elke buurt. Ze liggen meestal op groene plekken in de wijk en in de parken. Er zijn ook natuurspeelplekken waar kinderen kunnen spelen met natuurlijke materialen, zoals water, zand en takken en ontdekken in het groen. Groene speelplekken kunnen ook gebruikt worden voor (natuur)educatie en voor bewustwording rond gezonde voeding (fruitbomen, enz.). Speelplekken zijn uitdagend, veilig en aantrekkelijk. Ze sluiten aan bij de ­behoeften vanuit de bewoners. We zetten in op minimaal één grotere speelplek per wijk met veel verschillende speelvormen, geschikt voor alle leeftijden. Het zijn inclusieve ontmoetingsplekken voor de hele wijk, ook voor kinderen met een beperking. Daarnaast bieden we een divers aanbod verspreid over de gemeente. Denk daarbij aan skateplekken, fietscrossbaantjes en waterspeelplekken, maar ook digitale speeltoestellen. Er is een aantal speelplekken met toezicht. Er zijn kleine speel­plekken per buurt voor de jongere doelgroep, die bereikbaar zijn zonder dat daar drukke wegen voor moeten worden overgestoken. Die ervoor zorgen dat iedereen in de buurt van zijn woning kan spelen op speciaal daarvoor ingerichte, veilige plek.

In nieuwe wijken is het belangrijk dat er een goed aanbod van speelvoorzieningen aanwezig is. Bij grote gebiedsontwikkelingen wordt er minimaal één grote speelplek gerealiseerd, die voldoet aan de criteria voor speelplekken uit het Gemeentelijk plan Spelen. Bij kleinere inbreidingsprojecten van minimaal tien woningen, kijken we naar de mogelijkheid om een buurtspeelplek toe te voegen. Hierbij houden we rekening met de aanwezigheid van andere buurtspeelplekken in de omgeving en barrières, zoals verkeerswegen of water. Veilige en aantrek­ kelijke routes richting speelplekken zijn een aandachtspunt.

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

Gezonde voedselomgeving We stimuleren het aanbod van gezonde voeding in de leefomgeving, zoals gezamenlijke moestuinen, voedselbosjes, plukroutes en tuinkassen waar iedereen naar behoefte kan meewerken en oogsten en die het groene gevoel en de gemeenschapszin versterken. Dat doen we omdat wanneer voedsel in de buurt van afnemers (bewoners, werknemers, horeca) verbouwd wordt, mensen meer in aanraking komen met gezonde producten, zoals groente en fruit. Als mensen zien waar hun voedsel vandaan komt, wordt de gezonde keuze aantrekkelijker. Kinderen maken we zo al op jonge leeftijd bewust van gezond eten. Ook om bederf te voorkomen is het van belang om ons voedsel nabij de afzetmarkt te verbouwen. In de openbare ruimte, bij sportplekken en routes, staan watertappunten om op een gezonde manier de dorst te kunnen lessen. We stimuleren het aanbod van gezonde voeding en proberen de verleiding tot het maken van ongezonde keuzes te verminderen. We benutten de kansen die zich voordoen om de voedselketen te verkorten. We maken initiatieven mogelijk voor boerderijwinkels en stadslandbouw (op daken). En we maken footloose teelt van groente en fruit (vertical farming) mogelijk in de gemengde woon-werkmilieus in de bebouwde kom. Op die manier is de noodzaak voor transport kleiner en zijn duurzame vormen van transport mogelijk. Ontmoeten In onze dorpen en wijken doen we veel ‘met elkaar’.

Daar zijn gemeenschappen hecht, sociale structuren sterk, en staat ontmoeting centraal. Gastvrijheid en hartelijkheid zitten in het DNA van onze inwoners. Mensen hebben aandacht voor elkaar en hun omgeving. Gastvrij is tegelijkertijd een mate van verbondenheid als van verscheidenheid. Je mag anders zijn, sterker nog: dat wordt gewaardeerd. Breda staat voor een open houding waarbij iedereen erbij hoort en welkom is. In Breda staan we open voor elkaar, denken en handelen we inclusief, heerst oprechte vriendelijkheid en zien we om naar elkaar. Iedereen heeft dezelfde kansen om volledig deel te nemen aan de maatschappij. We werken aan een toegankelijk en inclusief Breda.

61

We creëren ontmoetingsplekken in de openbare ruimte, waarin iedereen zich welkom voelt, zowel mentaal als fysiek. We zetten extra in op ontmoeten in parken en op pleinen. We houden rekening met drempels, stoepjes en onbegaanbare gebieden. Extra aandacht is nodig voor toegankelijkheid van de parken en groengebieden door (semi) verharde paden, rollator- of vlonderpaden, invalideparkeerplaatsen, toiletten en toegankelijke informatie voor mensen met een visuele of auditieve beperking of laaggeletterden. Een gedeelde openbare ruimte vervult meer gebruiksfuncties. Het sociale gedrag van de gebruikers wordt erdoor bevorderd, net als het ontmoeten. Bankjes of andere zitelementen zijn bij uitstek ontmoetingsplekken in de parken en op de pleinen. Ook langs routes bieden ze ouderen, die niet zo goed meer kunnen lopen, uitrustmogelijkheden onderweg naar dagelijkse voorzieningen. Ze kunnen ook gebruikt worden om even uit te rusten na het sporten, fietsen of wandelen.

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040

We ontmoeten elkaar ook in wijkcentra of multifunctionele accommodaties, waar diverse (vrijetijds)activiteiten plaatsvinden. Maatschappelijke voorzieningen liggen op een centrale locatie in de wijk en vormen de basis voor een gezonde en gastvrije woonomgeving. Deze voorzieningen zijn in alle wijken aanwezig of dichtbij.

62

Onder maatschappelijke voorzieningen verstaan we: (basis)scholen en kinder­ opvang, wijkcentra, culturele voorzieningen, sportvoorzieningen, winkels, gebedsruimten en begraafplaatsen voor diverse geloofsovertuigingen, zorg­ netwerken en gezondheidscentra, waarin huisartsen, fysiotherapie, tandarts en geestelijke gezondheidszorg kunnen vestigen. Ze zijn voor iedereen bereikbaar en toegankelijk. We zetten in op het behoud van maatschappelijke basis­voor­ zieningen in de wijken. Bij vrijkomende gebouwen met een maatschappelijke functie verkennen we eerst of er behoefte is aan een (andere) maatschappelijk functie voor de wijk in dit gebouw, voordat andere functies overwogen worden. Ook in nieuwe (woon)gebieden zijn voldoende maatschappelijke voorzieningen aanwezig.

Toegankelijke en inclusieve Bredase samenleving Het begrip ‘toegankelijk’ wordt in twee betekenissen gebruikt: het ‘openstellen van ruimte die nu nog niet openstaat voor gebruik’ en het ‘mogelijk maken dat mensen die nu beperkingen ervaren/ die een beperking hebben om volwaardig deel te nemen aan de samenleving’. Met betrekking tot het begrip ‘inclusief’: de samenleving moet in principe openstaan voor iedereen. Iedereen moet kunnen meedoen en iedereen hoort erbij. Bij inclusie gaat het om: meedoen in de samenleving, welkom zijn, erbij horen, geaccepteerd worden, niet uitgesloten worden, waardering krijgen, een goed leven hebben, sociale rollen vervullen, iets nuttigs doen, eigen keuzes kunnen maken. Een toegankelijke en inclusieve samenleving vindt haar (wettelijke) basis in het ‘VN Verdrag Handicap’. Uitgangspunt bij het realiseren van een toegankelijke en inclusieve samenleving is de gedachte ‘Niets over ons, zonder ons’. Overheden zijn volgens dit verdrag verplicht om de mensen die het betreft te betrekken bij het opstellen en uitvoeren van plannen.

En dat is een heel breed scala: lichamelijke beperking, zintuigelijke beperking, zoals een visuele, auditieve, sensitieve, of spraakbeperking, verstandelijke beperking, zoals een beperkte intelligentie, of een beperkt geheugen, psychische beperking; ook bij chronische of tijdelijke psychiatrische stoornissen, taal beperking, zoals laaggeletterden, ongeletterden en niet-Nederlandssprekenden, conditionele beperking, waaronder ouderen en chronisch zieken.

Cultuur Cultuur verbindt inwoners én bezoekers van Breda, met name in de openbare ruimte. Zeker ook in de wijken en de dorpen. ‘Live-cultuur’ in de openbare ruimte zorgt voor verrassing en verwondering en bereikt een gevarieerd breed publiek. Het culturele leven is een belangrijk onderdeel van het maatschappelijk leven en voor velen ook van het individuele leven. Het heeft ruimtelijke, sociale en economische betekenis, het biedt mogelijkheden tot identificatie en discussie, tot ontspanning en (zelf)reflectie. We zetten cultuur in voor de leefbaarheid en beleefbaarheid van zowel de binnenstad als de wijken en dorpen. Cultuur in de openbare ruimte doet eveneens recht aan de veranderende belangstelling van het publiek, dat meer dan ooit op zoek is naar avontuur. Mensen willen verrast worden, ervaringen op doen, ergens onderdeel van uitmaken. Niet iedereen heeft even makkelijk toegang tot een museum, concertzaal of theater. Bijvoorbeeld omdat men het zich financieel niet kan veroorloven, er de kennis niet van heeft of anderszins een drempel ervaart. Vooral kinderen komen daardoor soms nauwelijks in aanraking met kunst en cultuur. Cultuur in de openbare ruimte, met name in wijken en dorpen, is dan een waardevolle kennismaking. Digitaal verbonden Breda blinkt uit als stad waar de menselijke maat van digitalisering voorop staat.

Digitalisering kan immers in belangrijke mate bijdragen aan de kwaliteit van leven in Breda: een stad met de best mogelijke digitale infrastructuur, waar tegelijkertijd ruimte is voor rust, menselijk fysiek contact en interactie. Door nieuwe technieken en diensten digitaliseert de samenleving in rap tempo. Niet alleen kennisinstellingen maken hier gebruik van. In de zorg bijvoorbeeld wordt steeds meer zorg op afstand geleverd, zoals opereren met robots en domoticatoepassingen. Ook de gaming-industrie vraagt nieuwe technieken en vaardigheden, of het nu gaat om entertainment of om educatieve doeleinden. We verbinden initiatieven waardoor we kennisdeling en het lerend vermogen vergroten, waardoor we als Breda digitalisering slimmer in kunnen zetten om de kwaliteit van leven te verbeteren. We richten ons op digitale bewustwording, gedrag en vaardigheden. Voor een succesvolle acceptatie en het passend faciliteren van digitale technologie is het belangrijk dat mensen mee willen en kunnen doen, waarbij de kwaliteit van leven steeds centraal staat. Zodoende stellen we ons zelf voortdurend de vraag welke maatschappelijke en ethische

BREDA, STERK EN VEERKRACHTIG

kwesties de digitaliserende samenleving oproept. Kortom: hoe is het gesteld met ethiek, balans, competenties en inclusie? Onze ambitie luidt dan ook: de digitale ontwikkeling is in balans met datgene wat wenselijk is voor inwoners en onder­ nemers. We vinden het evenwicht tussen online en offline. Dat enerzijds iedereen mee kan doen online, zowel in middelen als digitale vaardigheden, maar ook weet wanneer het tijd is voor echte aandacht voor jezelf en de ander.

3.2.2. VITALE EN HERKENBARE OMGEVING We zorgen voor een vitale en herkenbare leefomgeving, zodat zowel bewoners als bezoekers zich comfortabel en veilig voelen. Vitaliteit en herkenbaarheid zijn sterk afhankelijk van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving en de inrichting van de openbare ruimte. Ook erfgoed speelt een cruciale rol. Monumenten en restanten van het verleden bepalen voor een belangrijk deel het karakter van stad, dorp en landschap. Daardoor kunnen mensen zich hiermee identificeren. Vitaliteit is ook sterk verbonden aan bereikbaarheid. In Breda moet je je op een veilige, snelle en comfortabele manier kunnen verplaatsen. Ruimtelijke kwaliteit We streven naar een goede ruimtelijke kwaliteit en een prettige leefomgeving. Een goede ruimtelijke kwaliteit wordt bereikt als sociale, ruimtelijke en functionele aspecten zodanig zijn geordend en ontworpen, dat er een prettige, aantrekkelijke en veilige leefomgeving ontstaat. Veilige en overzichtelijke omgeving In stedenbouwkundig opzicht gaat het bij een veilige, overzichtelijke omgeving over de mogelijkheid tot sociale controle en om benaderbaarheid en adressering. Door aanwezigheid op de begane grond van leef- en werkruimtes met zicht op de openbare ruimte is er sociale controle mogelijk. Een goede maatvoering van de openbare ruimte ten behoeve van het overzicht is hierbij eveneens van belang.

Benaderbaarheid en adressering van woningen, winkels of andere voorzieningen, zijn gebaat bij een logische ligging in stad en dorp. Een goede ordening van functies draagt bij aan de sociale samenhang in een buurt en wijk. Ontmoetingen faciliteren in wijk- en dorpscentra en linten Wijk- en dorpscentra zijn belangrijke ontmoetingsplekken. We streven ernaar dat deze centra vitaal blijven en dat ze een sterkere lokale verzorgingsfunctie krijgen. We faciliteren andere invullingen van vrijkomende panden en vrijkomende locaties in de omgeving als de transformatie bijdraagt aan het toevoegen van (maatschap-

63

pelijke) voorzieningen, (flexibele) werkplekken en/of (betaalbare) woningen, dan wel nieuwe woonvormen. Door de aanloop en reuring in de omgeving van wijk- en dorpscentra te benutten, zijn werk en voorzieningen voor iedereen nabij (zie kaart Sterk & Veerkrachtig Breda) en wordt de ontmoetingsfunctie versterkt. Ook in de historische linten en dorpscentra – belangrijke identiteitsdragers van de wijken en dorpen – willen we de mix van wonen, werken en voorzieningen versterken. We werken toe naar veelzijdige historische linten (zie kaart Sterk & Veerkrachtig Breda) als ontmoetingsplekken in de wijken en dorpen.

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040

Aantrekkelijk voor bewoners, gebruikers en bezoekers Voor een goede omgevingskwaliteit is een gebiedsgerichte aanpak cruciaal. Elke wijk en elk dorp heeft een eigen identiteit die we willen behouden en versterken. De diversiteit aan gebiedskarakteristieken noemen we ook wel het Bredaas Mozaïek. De mozaïekdelen zijn afleesbare stedenbouwkundige eenheden: een samenstel van bouwblokken die als eenheid zijn ontworpen en als zodanig herkenbaar zijn. Het stedelijk raamwerk, dat onder meer bestaat uit de wijk­ groenstructuren, stadswegen (parkways) en historische linten, verbindt de verschillende mozaïekdelen met elkaar (het “cement”). Op basis van het Bredaas Mozaïek en de welstandsnota, sturen we op ruimtelijke kwaliteit.

64

Het Mozaïek

Het stedelijk raamwerk (“cement”)

De Mozaïektegel

Ruimtelijke samenhang en kwaliteit in de openbare ruimte Ook de inrichting van de openbare ruimte is van belang voor een aantrekkelijke omgeving. De openbare ruimte levert een belangrijke bijdrage aan de uitstraling en beleving van de stad en de dorpen. Hoe hoger de waardering, hoe hoger het woon- en gebruiksgenot en hoe zorgzamer mensen met de openbare ruimte in hun eigen omgeving omspringen. Bij de inrichting van de openbare ruimte is het Bredaas Mozaïek eveneens van belang. Door rekening te houden met de ligging in een mozaïekdeel of het stedelijk raamwerk, kan een grote ruimtelijke samenhang worden bereikt. Er is er in de openbare ruimte veel gaande. Mobiliteit, parkeren, gezondheid, ontmoeten, sport en bewegen, klimaatadaptatie, energietransitie en smartcity vragen stuk voor stuk (op basis van afzonderlijke opgaven) om aanpassingen van de openbare ruimte. Soms kunnen deze thema’s samengaan en kan er werk met werk worden gemaakt door slim te combineren. Maar in andere gevallen kan dat niet en moet er een afweging worden gemaakt welke zaken uiteindelijk prioriteit krijgen. Veel van de benoemde transities hebben de nodige effecten op het groen. In de toekomst moet er bijvoorbeeld een groot aantal nieuwe voorzieningen een plek krijgen in de openbare ruimte, zoals trafostations, buurtbatterijen, warmte-­koudeopslag-systemen, etc.

om te kunnen voldoen aan de opgaven vanuit de energietransitie. We sturen op de situering van de voorzieningen in de openbare ruimte. Hierbij gaat de voorkeur uit naar een inpandige oplossing of op eigen terrein. Als dat niet kan, dan wordt er pas naar de openbare ruimte gekeken, waarbij realisatie op een verhard oppervlak de voorkeur heeft boven realisatie in het groen. We streven ernaar dit soort afwegingen over het gebruik en de inrichting van de openbare te bundelen in een nog op te stellen ‘Ladder voor de openbare ruimte’. Daarnaast wordt onderzocht of bomen wellicht op kabels en leidingen kunnen worden geplant, waarbij een kortere levensduur van de bomen voor lief wordt genomen. We beschouwen de bestaande parken als de parels van de openbare ruimte. Deze willen we stuk voor stuk een kwaliteitsimpuls geven. We beginnen bij de parken uit de jaren ’60 en ’70 die in de loop der tijd sleets zijn geraakt.