Deel 3. Bijlage 3 20250114 SOK bijlage 4.1-4.2
Tekst van het document
60
4.3
st
32 fietsen tbv 16 woningen
reservering grond afgraven
0
m
16 fietsen tbv 8 woningen
00
92
4B 4A
35
23
4.1
35
00
4A
3D 3C 3D 3C
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
.5 23
asfalt
50
Fietspad
4C
4.8
re
in
4.9 4.10
3.5
+6.0m
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8
max. 33 x 134 m
3.9 3.10 3.11
lift
3.12
en
tre
eh
al
Verharding - huidig (wordt verwijderd)
23
23
1.1 1.2
1L
.5
93
54
1K
13
69
1J
.5
1.3 1.4
15
60
2.1 2.2
23
00
.5
1I
Type
Materiaal
92
00
202 Rechter Zijgevel
1D
68pp
509 m2 footprint
Oude kantine
00 37 37
00
in
ve
l
g
00
or ge 1
37
00
37 00
37 00
20
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
2M 2M
2L 2L
2K 2K
2J 2J
2I
buffer:2I 10x130m 37
rg
Vo
asfalt
37
00
Be
32 fietsen tbv 16 woningen
59pp
1
34
1B 1A
Parkeerveld
.5
klimaatbuffer 00
1C
1417,5 m2
2505 m2
2.4
23
1F 1E
1
2.3
23
1G
00
Grootte
1H
37
Aantal
3.13 3.14
+5,3m
2H 2H
2G 2G
2F 2F
2E 2E
baksteen
Totaal gebied gehele plot van deelgebied A en B
33.560 m2
Heidelust stedenbouwkundig plan
35
Ruimteclaims
Ruimteclaims
School
Woningen
Deelgebied A
Deelgebied B
Aantal bouwlagen
Aantal
Grootte
Type
Buitenruimte
1
2436 m2 footprint
School
Speelterrein + gezamenlijk landschap
gemiddeld 2 lagen, 3 lagen mogelijk t.b.v. kantoorfunctie
1
312 m2
Fietsopstel plek
x
1 laag
Grootte
1
Grootte
Type
Aantal slaapkamers
Buitenruimte
Aantal bouwlagen
50
1224 m2 footprint totaal
Appartement
1-2 slpk
Terras (BG) of balkon + gezamenlijk landschap
max. 3 lagen
258 m2 footprint totaal
Type
Materiaal
2834 m2
Parkeerpocket & inprikker / kiss and ride
halfverhard/ grasbeton, asfalt
1
443 m2
Fietspad
asfalt
1
1320 m2
Speelterrein
halfverhard, veel groen (60%)
Grootte
Type
Materiaal
1
1235 m2
Parkeerpocket & inprikker
halfverhard/ grasbeton, asfalt
Landschapspark
Landschapspark gradientrijk, wisselend nat en droog
nat, kruidenrijk gras, struweel, bomen en bossages, ven, opgetild wandelnetwerk
10.160 m2
gradientrijk, wisselend nat en droog
nat, kruidenrijk gras, struweel, bomen en bossages, opgetild wandelnetwerk
13.236 m2
Totaal deelgebied B
Totaal deelgebied A
max. 1 laag
Aantal
Groen en blauw
Groen en blauw
Bergingen, volgens principe van Amsterdamse bouwbrief + entrees
Verharding - nieuw
Verharding - nieuw Aantal
Aantal
16.055 m2
17.505 m2
Heidelust stedenbouwkundig plan
36
Sfeerbeeld Heidelust Landschapspark
Heidelust stedenbouwkundig plan
37
4
Uitwerking Uitwerking van het stedenbouwkundig plan op facetten en beeldkwaliteit
Heidelust stedenbouwkundig plan
38
Overzicht spelregels & beeldkwaliteit
2 Deelgebieden 2A
2B 1
1 Gebied A. Ruimte voor het water A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7
Klimaatbuffer als zachte overgang Een natuurlijk ven als waterberging Geleidelijk afgraven als plasdraszone Steile oevers afvlakken Daken inzetten t.b.v. waterbuffering De gebouwen opgetild op palen Infiltratie en vertraagd afvoeren op parkeervelden
B. Het landschap is het groene casco B1
B2 B3 B4 B5 B6 B7 B8
Lanen en bosschages vormen kamers Kleinschalige groenelementen als scheiding Basislaag van nat kruidenrijk gras Aangetakt aan stedelijke groenstructuur Flauwe, natuurlijke oevers Snoeimateriaal uit het landschap inzetten Wandelnetwerk zweeft boven het waterrijke landschap Extensief landschapsbeheer, gericht op ecologie
C. Gezamenlijk landschap C1
Het park biedt buurt- en ontmoetingsplekken
1 Gebied
2 Deelgebieden C2 C3 C4
Het natuurlijk speelterrein is opengesteld Het landschap beleefbaar en betreedbaar Het wandelnetwerk is een geheel met de woning-ontsluiting
D. Te gast in het groen, lichte stedenbouw D1 D2
Parkeren geclusterd aan de rand Zo min mogelijk verhard, zo veel mogelijk infiltratie D3 Compacte footprints, lichte constructie D4 Centrale, recreatieve route naar het buitengebied D5 Langzaam en snel verkeer zo veel mogelijk gescheiden D6 Een mozaiek-landschap met een diverse invulling D7 Respecteren van milieu- en geluidscontouren D8 Zachte overgang van dorpsrand naar buitengebied D9 Natuurlijke, lokale kleuren D10 Terughoudend kleurenpalet, groen een belangrijke rol D11 Inzet van biobased, circulair en/of duurzaam materiaal D12 Natuurinclusief, bewust ruimte
A. Kindcentrum de Bolster
B Modulaire woningen
A1
B1 Clusters: een compositie van verspringende volumes met gezamenlijke ruimtes Behouden van zichtlijnen vanaf de B2 Kamperfoeliestraat B3 Dorpse schaal: maximale bouwhoogte B4 Een open relatie met de
A2
A3 A4 A5 A6 A7 A8
De weelderige groenstructuur loopt over in de natuurlijke speeltuin Overgangen en afscheidingen zijn natuurlijk vormgegeven, middels landschappelijke elementen Alzijdige relatie met het omliggende groen Dorpse schaal: maximale bouwhoogte Natuurinclusief bouwen; daken en gevels Eenduidige materialisatie voor het volume, nuances op bouwdelen Natuurlijke, duurzame materialen Opgetild boven het maaiveld
B5 B6 B7 B8 B9 B10 B11 B12
gezamenlijke ontsluiting Thuiskomen als thema: oog voor de overgang van prive naar openbaar De levendige pergola-galerij Een dorps, natuurlijk kleurenpalet Circulair materiaal voor de gevels Uitsparingen in de vlonder Een toegankelijk en verbonden pad Ruimte voor water en groen op daken Opgetild boven het maaiveld
maken voor biodiversiteit op, aan of in het gebouw Heidelust stedenbouwkundig plan
39
Niveau 1
GEBIED Om de filosofie van het stedenbouwkundig plan uit te dragen zijn er 4 overkoepelende principes: 1A Ruimte voor het water 1B Het landschap is het groene casco 1C Gezamenlijk landschap 1D Te gast in het groen, lichte stedenbouw
Heidelust stedenbouwkundig plan
40
1A
Ruimte voor het water Heidelust is in de basis een waterrijk landschappark, waar water voldoende de ruimte krijgt; om te infiltreren, gebufferd te worden en vertraagd afgevoerd. Hiermee pakken we de grote opgaves op van overstromingen, piekbuien en waterberging. Naast het maken van een klimaatrobuust en duurzaam watersysteem, biedt de locatie ook kansen om nieuwe natte natuur te ontwikkelen. Water niet alleen als opgave, maar ook als kans.
Watergangen met natuurlijke oevers 4
1 Klimaatbuffer als zachte overgang
Vennen
Door de bestaande sloten een flauw talud te geven, ontstaat een geleidelijke overgang van de woonwijk naar het plangebied. Het flauwe talud bevat een subtiele overgang tussen natte en drogere microklimaten en ligt op de zonzijde van de sloot, de perfecte plek voor amfibieën en insecten
2
Klimaatbuffer
2 Waterberging middels natuurlijk ven
De natuurlijke laagtes in het gebied hebben een hoge grondwaterstand, door deze uit te diepen ontstaat een natuurlijk water én meer ruimte voor waterberging binnen het gebied. 3 Geleidelijk afgegraven plasdraszone
1
Plasdraszone 3
De plasdraszone is een geleidelijk afgegraven vlakte die zorgt voor waterberging in tijden van langdurige regen. De paden en woningen die grenzen aan de plasdraszone liggen hoger en houden zo altijd droge voeten. 4 Steile oevers afvlakken
Om meer water te bergen en meer microklimaten te maken, worden steile oevers afgevlakt en komt er ruimte voor oevervegetatie. Hierdoor infiltreert er meer water en wordt gewerkt aan ecologisch herstel. Heidelust stedenbouwkundig plan
41
Water en bodem
Een waterrijk landschap, een klimaatrobuust systeem Het waterrijke landschap wat binnen Heidelust wordt ontwikkeld zorgt niet alleen voor de ontwikkeling van natte natuur, maar verzorgt ook natuurlijke middelen om om te gaan met de wateropgave. We volgen daarin de Watervisie van het Waterschap om zoveel als mogelijk de natuur te laten werken om een klimaatrobuust watersysteem te vormen.
Vennen
•
grotere oppervlaktes van uitgegraven grond, waar water in gebergd kan worden, i.c.m. oevervegetatie
Afwatering
•
water verplaatst zich in principe van hoog naar laag. de watergangen verzorgen een relatief snelle afwatering, het relief binnen het landschap verzorgt de tragere afwatering
Klimaatbuffer
•
een zone langs de watergang van de Kamperfoeliestraat, bedoeld om water vanuit de wijk Theereheide gedurende piekbuien op te vangen. In combinatie met oevervegetatie zorgt het bovendien voor natuurontwikkeling en een zachtere overgang van de dorpsrand naar Heidelust
Watergangen & oevers
•
Heidelust wordt omzoomd door een aantal watergangen, deze worden behouden, maar aangepast volgens een oeverstrategie (oevervegetatie, extensief beheerd en afgevlakt)
Plasdraszone
•
zone met wisselend gradiënt en dynamisch nattere en drogere omstandigheden, in nat kruidenrijk gras
Daken inzetten
•
de daken van de bebouwing kan worden ingezet t.b.v. waterberging. Op de school door een waterretentiedak, maar mogelijk ook op de bergingen middels een kruidendak
Hoogte/relief
• • •
de hoogste delen zijn de wijk Theereheide en de bolle akkers ten westen en noorden van Heidelust de laagste delen liggen in de noordelijke rand van de plancontour deel B ligt iets hoger dan deel A (+5,3m NAP of +5,1m NAP) door een afgraving van het kunstgrasveld
Heidelust stedenbouwkundig plan
42
Water en bodem
Essche stroom
Dommel
Huidig en toekomstig watersysteem
In de huidige situatie ligt wijk Theereheide en projectlocatie Heidelust tussen twee grotere beken; van de Dommel en de Essche stroom. Rond de planlocatie zijn een aantal watergangen aanwezig: - A-watergang (weergegeven in donkerblauw met stroomrichting) - B watergangen (weergegeven in lichtblauw) Daarnaast is er aan de noordzijde van het plangebied een pomp aanwezig, om water van een lager naar een hoger gelegen deel te pompen, richting de Essche Stroom.
rioolgemaal poldergemaal
De A-watergang is in de huidige situatie met name van belang voor wijk Hazenakker, waar hemelwater bij hevige regenbuien eerst opgevangen wordt op het vloeiveld, waarna het weggepompt wordt en afgevoerd wordt richting de Essche Stroom. De wijk Hazenakkers is uitgevoerd als een verbeterd gescheiden stelsel. Het afvalwater en een deel van het hemelwater wordt afgevoerd door het rioolgemaal Hazenakkers, waarna het wordt verpompt naar het rioolgemaal Theereheide/Gouden Regenstraat. Het hemelwater wat niet wordt afgevoerd stort over in de waterberging (het vloeiveld). Via dit veld wordt het water afgevoerd via de A-watergang, die stroomt af naar het poldergemaal. Dit gemaal is in eigendom van de gemeente. Het houdt de percelen 4063 en 4564 droog. Het gemaal is nodig, doordat dit terrein lager ligt dan de landbouwgronden (bolle akkers) richting de Essche Stroom. Het gemaal voert af naar een hoger gelegen watergang. De B-watergangen op de planlocatie, grenzend aan wijk Theereheide, worden beperkt gebruikt voor water-afvoer. In de huidige situatie is er namelijk geen gescheiden rioolsysteem in Theereheide. Het overgrote deel van het regenwater van Theereheide komt in het riool terecht en wordt afgevoerd. In het rioleringsplan voor Theereheide staat voor komende jaren op de planning om het riool te vervangen en daarbij ook een alternatief systeem in te voeren.
Hierbij krijgt het water meer tijd om in de grond te infiltreren en wordt het water waar mogelijk gestuurd richting de Dommel, aan de oostzijde. Overig water wat middels infiltratie en ondergrondse stroom verplaatst naar Theereheide zal dan eerst in de klimaatbuffer (verbrede sloot met stapsgewijze, natuurlijke oevers) langs de Kamperfoeliestraat terechtkomen. In de nieuwe situatie zal er meer bergingscapaciteit op de locatie aanwezig zijn, deels in overmaat t.o.v. de benodigde compensatie. De b-watergangen zullen steviger belast worden voor de afvoer van water, met name door het water wat op de nieuwe bebouwing en parkeervelden valt. Dit regenwater wordt waar mogelijk gebufferd op het dak en uiteindelijk vertraagd afgevoerd naar de plasdraszones en sloten. De afvoer capaciteit van de sloten wordt vergroot door het minder steil maken van de oevers. Het bestaande vloeiveld van 3630 m2 wordt niet extra ingezet voor de ontwikkeling maar blijft beschikbaar voor de buffering van regenwater uit Hazenakker. Wel komt er extra buffer capaciteit door de aanleg van een nieuw ven en plasdraszone.
Heidelust stedenbouwkundig plan
43
Waterrijk landschapspark Ontwerp-elementen
steile oevers afvlakken i.c.m. oevervegetatie, meer ruimte voor het water
Het aanleggen van het landschapspark kent ook een heel aantal water-elementen.
ondiep: plassen en natte kruiden/ grassen
Klimaatbuffer
Dit is een stapsgewijze, natuurlijke oever, waardoor er verschillende kleine ecosysteempjes ontstaan met wisselend nattere en drogere omstandigheden. Middels een overstort kan eventueel overtollig water worden afgevoerd. De klimaatbuffer wordt gecombineerd met oevervegetatie. De buffer kan ingezet worden om water van piekbuien op te vangen en vertraagd af te voeren.
Oeverstrategie
Het terrein is in de huidige situatie omzoomd door een heel aantal watergangen. Zij zijn echter vooral ingericht op de snelle afvoer van water, met steile oevers. De verschillende watergangen zijn aangewezen als primair of secundair. Het stedenbouwkundig plan doet het voorstel om de steile oevers af te vlakken tot natuurlijke oevers, i.c.m. oevervegetatie ten behoeve van natuurontwikkeling en vertraagde afvoer.
Oeverstrategie
Plas/dras landschapspark diep: vennen en oevervegetatie
Stapsgewijs; bufferruimte voor het opvangen van piekbuien, vertraagde afvoer
1. Klimaatbuffer i.c.m. oevervegetatie
Natte vennen en plassen
2. Steile oevers afvlakken Van afvoersloot naar natuurlijke oever
3. Natte vennenzone i.c.m. oevervegetatie
4. Plasdras landschap Dynamisch nat of droog
Vennen met oevervegetatie
Plasdraszones door gradient, regen, grondwater & soms overstromingen
Van oorsprong kende dit gebied een reeks aan vennen. In het nieuwe landschapspark zal middels ondiepe (plassen) en diepere zones (vennen) nieuwe natte natuur ontstaan, met vegetatie die aangepast is op een dynamisch drogere of nattere omgeving. Het wandelnetwerk van opgetilde vlonderpaden zweeft boven dit plas/dras landschap. De dynamiek in het landschap ontstaat door het aangebrachte gradiënt, regen, opkomend grondwater en soms overstromingen.
Klimaatbuffer met overgangszone
Van steile oevers met snelle afvoer
Naar gradientrijke natuurlijke oevers
Heidelust stedenbouwkundig plan
44
Water en bodem De wateropgave
Er zijn een vijftal onderdelen die de wateropgave vormen:
Overstromingsrisico
• • •
‘normloos risicogebied’: het gebied mag overstromen en er is geen beschermingsplicht vanuit het Waterschap overstroming van beek Essche Stroom (zelden) overstroming van watergangen (door grote hoeveelheid regen vanuit Hazenakker, beperkte mogelijkheid om het weg te pompen en hoge waterstanden in de Essche stroom)
Piekbuien door klimaatverandering
• • •
grote hoeveelheden regen in een korte tijd of juist lange aaneengesloten periodes met regen hoeveelheid water op kunnen vangen, bufferen en geleidelijk af kunnen voeren
HWA-compensatie dak (70 mm/m2)
• • •
dakoppervlak woningen dakoppervlak school dakoppervlak fietsopstalling
Scenario normale dag
In de watergangen staat water, wat wordt afgevoerd richting de beek. De vennen staan deels gevuld, deels droog. De klimaatbuffer staat droog.
Scenario piekbuien
Scenario overstroming
Een grote hoeveelheid water van regenbuien. Het water zakt van wijk Theereheide naar de klimaatbuffer aan de Kamperfoeliestraat. Het water wat op het terrein valt zakt richting de vennen, die vol raken.
Door extreem weer en/of hoge waterstanden in de Essche Stroom komt water van de noordelijk watergangen via de overstromingsvlakte het terrein op. De vennen en watergangen staan vol. Overtollig water stroomt onder de bebouwing door
HWA compensatie van verharding (70 mm/m2)
• • • • • •
ontsluitingwegen auto parkeerveld (grasbeton, 60% verhard) fietspad kiss and ride fietsopstelling speelterrein (40% verhard)
Compenseren van waterbergingscapaciteit/volume (bij ophogen met grond)
• •
ophogen ontsluitingswegen en parkeervelden met grond ophogen van de woningen hoeft niet hierin meegenomen te worden, omdat de woningen opgehoogd worden middels palen, niet met grond
De wateropgave - zie bijlage Berekening benodigde compensatie dak-compensatie (70 mm / m2)
Verharding compensatie (70 mm / m2)
Ophogen compensatie
• •
•
•
•
dakoppervlak school: 2436 m2 dakoppervlak woningen: 1482 m2 (waarvan 1224 m2 woningen en 258 m2 bergingen) dakoppervlak fietsenstalling: 312 m2
Totaal: x 0,07
+4,73
4230 m2 296 m3
Let op! Bij toepassing van een waterrentiedak en/of groendak met begeleiding van het water naar de onderzijde van het gebouw, hoeft de HWA van het dak niet gecompenseerd te worden
1667 m3 totaal
• • • •
parkeerpockets + wegen deel B: 1235 m2 parkeerpockets + wegen + kiss and ride deel A : 2834 m2 fietspad: 443 m2 fietsopstelling: 312 m2 speelterrein 1320 m2, 40% verhard = 530 m2
Totaal: 5354 x 0,07 =
• •
• 375 m3
parkeerpockets + wegen deel B: 1235 m2 parkeerpockets + wegen + kiss and ride deel A: 2834 m2 school = akkoord met 1x in de 100 jaar onderlopen parkeerveld (T100, lage maas = +5,14m NAP. Huidige hoogte = +5,05. Ophogen met 0,09 parkeren woningen, T100 hoge maas: +5,85m NAP (= peil Kamperfoeliestraat). Huidige hoogte = +5,25. Ophogen met 0,6 Totaal: 2834 m2 x 0,09 = 1235 m2 x 0,6 =
Waarvan 996 m3 volumecompensatie en 671 m3 hemelwatercompensatie * Er wordt in de berekening uitgegaan van een parkeernorm van 1,2 voor de woningen.
255 m3 741 m3
Water en bodem De waterbalans: middelen
Mogelijke compensatie-middelen
•
zie documentatie SmitsRinsma, inschatting capaciteit: 142 m3
1
35
va na fd e
3A
4.2
23 23 .5
4.3
ta
4.4
va
4.5
na
ruimtereservering opstelplaats ouders
4.6
fs
pe
3.3
32 fietsen tbv 16 woningen
0
nd
3.2
4.7
elt
er
00
15 23 .5
afs
3.4
reservering grond afgraven
klimaatbuffer
ge ve l
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
3.1
16 fietsen tbv 8 woningen
buffer: 10x125m
4.8
re
in
+6.0m
35
3B
m
16 fietsen tbv 8 woningen
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
00
15 23 .5
92
00
3B 3A
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
4.1
35
92
4B 4A
4.9 4.10
3.5
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8
max. 33 x 134 m
3.9 3.10 3.11
lift
3.12
en
tre
eh
al
3.13 3.14
+5,3m
23
23
.5
1.2
1L
93
54
1K
13
69
.5
1J
1.3 1.4
15
60 00
2.1 2.2
23
.5
1I
Let op
92
00
1H
2.3 2.4
23
23
1G
2
.5
1F
68pp
37
00
1B
00 37 37
00
in
el
g
00
Vo 1
Geleidelijk afgraven Plasdraszones
Waterberging middels ven i.c.m. oevervegetatie
Afhankelijk van gekozen steilte. Maximaal 10 meter breed. 2x buffers van 125m lengte.
Zone: lengte van max. 134 meter, met een maximale breedte van 33 meter. Huidig peil: +5,3m NAP Geleidelijk afgraven tot +4,90m NAP 0,4 x 33 x 0,5 x 134 =885 m3 maximaal. Voor dynamisch landschap niet overal even diep graven
Ruimte-reservering ven: 2540 m2 Huidig peil: +4,9m NAP Afgraven tot GHG (+4,73) = 0,17m = 411 m3 (talud 1:5)
4
37
00
37
00
37
00
20
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
59pp
2M 2M
2L 2L
2K 2K
2J 2J
2I 2I
buffer: 10x130m 37
rg
ev
Be
32 fietsen tbv 16 woningen
org
1A
00
1C
1417,5 m2
klimaatbuffer 37 00
1D
Klimaatbuffer i.c.m. oevervegetatie
3
202 Rechter Zijgevel
1E
Er is nog flexibel bergingscapaciteit aanwezig. Dit kan bijvoorbeeld ingezet worden wanneer de ontsluitingswegen en parkeervelden van de school toch op +5,85m opgehoogd dienen te worden.
2
afs ta nd
1
00
4A
3D 3C 3D 3C
60
natuurlijke oevers van watergangen klimaatbuffer i.c.m. oevervegetatie geleidelijk afgraven tot plasdraszone afgraven tot ven i.c.m. oevervegetatie
inschatting capaciteit (zie document SmitsRinsma): 250 m3 in mindering door overlap: -52 m3
m
4D 4C
1.1
steile oevers verflauwen klimaatbuffer aanleggen langs Kamperfoeliestraat afgraven t.b.v. tijdelijke opvang
Steile oevers afvlakken i.c.m. oevervegetatie
5
0
3
35 pp kort
ruimtereservering footprint school 2436 m2
00
• • • •
Opvangen piekbuien door klimaatverandering
• •
50
0
acceptatie optillen van gebouwen, bouwen op palen (T100 hoge maas: +5,85m) landschapspark, speelterrein en fietspad kunnen onder water lopen afgraven noordzijde t.b.v. tijdelijke opvang
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
1950m2
00
•
4
ven: 2540m2
50
•
60 pp lang
Aanleg landschapspark / natuurontwikkeling
Omgaan met overstromingsrisico
• •
+4.8m
afgraven tot een ven t.b.v. waterberging geleidelijk afgraven plasdraszone waterretentiedak (80 mm/m2) op de school kruidendak op de bergingen (30 mm/m2) water opvangen op dak woningen (60 mm/m2) steile oevers afvlakken klimaatbuffer (geleidelijke oever)
34
•
de GHG is berekend middels een 93 percentiel van de peilbuismetingen van de jaren 2020, 2021, 2022, 2023 en 2024. De metingen uit 2019 zijn uitgesloten, omdat deze de natste maanden (januari - maart) missen en daardoor niet representatief zijn de GHG komt daardoor uit op +4,73m NAP
• • • • • • •
23 23 .5
GHG bepaling (zie bijlage)
•
3630 m2
2H 2H
2G 2G
2F 2F
2E 2E
Waterretentiedak/kruidendak Op de school
Kunstgrasveld afgegraven Waterretentiedak school; 80 mm/m2 voor (reeds uitgevoerd) dakoppervlak van 2436 m3 2436 x 0,08 = 195 m3 Wateropvang dak woningen: 60 mm/m2 voor dakoppervlak van 1224 m2= 73 m3 Groendak bergingen: 30 mm/m2 voor dakoppervlak van 258 m2 =8 m3
5
Let op; het midden van het ven dient dieper afgegraven te worden, zodat er altijd water aanwezig is voor het ecologisch functioneren
zie documentatie SmitsRinsma. Op deelgebied A is het kunstgrasveld 20 cm afgegraven. inschatting capaciteit: = 745 m3
6
Water en bodem
Water opvangen en vertraagd afvoeren Principes infiltreren, opvangen en afvoeren bij parkeervelden
• • •
parkeervelden worden uitgevoerd in grasbeton (60% verhard, 40% groen) waardoor regenwater kan infiltreren in de grond het profiel loopt af richting de bosschages en struweel overmatige regenval kan evt. via geultjes richting de watergang afgevoerd te worden
Principes infiltreren, opvangen en afvoeren bij bebouwing
• • • • • • •
gebouwen staan op palen, opgetild boven het landschap, water kan eronder stromen daken zijn uitgevoerd als waterretentie dak / wateropvang / groendak, en bufferen het hemelwater bij erg hevige regenval, als de buffer vol is, heeft het dak een overstort water wordt vertraagd afgevoerd naar de onderzijde van de bebouwing hier kan het infiltreren in de grond (eventueel kan er een extra groeven-structuur gemaakt worden onder de bebouwing, zodat het water meer tijd heeft om te infiltereren) door hellend reliëf naar plasdraszone en vennenzone loopt het water vertraagd van hoog naar laag, uiteindelijk richting de watergangen de wind kan onder het gebouw komen (t.b.v. beperken luchtvochtigheid onder het gebouw)
1B
Het landschap is het groene casco Het groen is de verbindende basis voor de buurt. De bestaande groenkwaliteiten worden behouden en versterkt en vormen het casco waarbinnen de ontwikkeling plaatsvindt. Mens, flora en fauna wonen hier harmonieus samen. We werken aan een ‘zacht’ landschap; natuurlijker, ruiger en informeler. De natuur en het gevoel van vrijheid en buiten zijn wordt onderdeel van de dagelijkse leefomgeving.
Kamerrand 1
Stedelijk groen 2
Afscheidingen 1 De lanen en bosschages vormen kamers
De bestaande situatie is een overblijfsel van het kampenlandschap van weleer, de ruimtes worden omkaderd door een stevige groenstructuur. Door nieuwe structuren toe te voegen worden de kamers herverdeeld naar de gewenste ruimtes.
2
Basislaag 3
2 Kleinschalige elementen als afscheiding
De grote kamers krijgen een geleding door bomenrijen, struweelhagen en heggen, hierdoor blijft de totale ruimte overzichtelijk, maar ervaart de gebruiker een kleinere schaal. 3 Nat kruidenrijk gras en plasdraszones als basislaag
Door het gehele gebied komt een bloem- en kruidenrijk grasland voor het stimuleren van de lokale ecologie. Dit groene veld vormt de basis van het landschap. 4 Aangetakt aan de stedelijke groene structuur
De verbindingen van de infrastructuur worden ondersteund door ruimtelijke dragers in de vorm van bomenrijen en struweelranden, hiermee takt het groen ook logisch aan op de groenstructuur van de wijk. Heidelust stedenbouwkundig plan
48
Landschap
Essenlandschap
Een zachte overgang middels elementen uit het Essen-Kampen landschap Het omringende buitengebied ten westen van St. Michielsgestel kent een diversiteit aan landschappen.
Beekdallandschap
Geheel westelijk, rondom de Essche Stroom, is er sprake van een beekdallandschap met typische elementen zoals: een beek, singels, beemden en bomenrijen. Dit is een zeer vochtig landschap.
Beekdallandschap
Essenlandschap
Een mozaïek van (grootschalige) kamers, begeleid door bomenrijen. Door de vruchtbare (es)gronden veelal ingezet voor agrarische functies. Door het gebruik en bemesting over de tijd vaak ook iets hoger komen te liggen, zogenaamde bolle akkers. De velden zijn omzoomd door sloten en watergangen.
Kampenlandschap
Een kleinschalig cultuurlandschap van wisselende landschappelijke kamers, begeleid door singels, bomenrijen en bossages. Soms zijn er ook vennen aanwezig. Van oorsprong lag er in dit gebied een ven, ter hoogte van het huidige vloeiveld en de nieuw aan te leggen waterberging.
Kampenlandschap
Essenlandschap
Beekdallandschap
Kampenlandschap
Landschap
3
2
Een zachte overgang middels elementen uit het Essen-Kampen landschap
3630 m2
5 +4.8m
Op dit moment zijn de bestaande omringende bomenrijen en bosschages van kwaliteit, maar het overig deel van het plangebied bestaat uit eentonig grasveld. We zetten in op landschapsverbetering middels elementen uit het Essen-Kampenlandschap:
1
5 60 pp lang
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
ven: 2540m2
1 1950m2
Bosschages
35 pp kort
ruimtereservering footprint school 2436 m2
Een groepje van verschillende soorten bomen, struweel en onderbegroeiing 50
35
00
Open bomenlaan
va na fd e
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
buffer: 10x125m
klimaatbuffer
ge ve l
00 92
23 23 .5
4.2
afs
4.3
ta
4.5 4.6
fs
pe
3.3
4.7
elt
er
3.4 32 fietsen tbv 16 woningen
reservering grond afgraven
ruimtereservering opstelplaats ouders
0
na
3.2
00
00
va
3.1
16 fietsen tbv 8 woningen
3
4.4
nd
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
60
15 23 .5
0 3A
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
4.8
re
in
+6.0m
35
00 3B
m
16 fietsen tbv 8 woningen
15 23 .5
50
4B 4A
3D 3C 3D 3C
3B
4.9 4.10
3.5
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8
max. 33 x 134 m
Een rij van bomen, een watergang begeleidend, waarbij er struweel aangeplant is. Deze structuur is wat dichter van aard, waardoor het landschap opgedeeld wordt in verschillende velden.
afs ta nd
4.1
35
00
4A
23 23 .5
4C
3A
Singel met struweel
m
4D
6
92
Een rij van bomen, veelal een weg of pad begeleidend, waarbij er geen struweel of struiken geplant zijn, waardoor het mogelijk blijft om onder de boomkronen door te kijken
0
3.9 3.10
4
3.11
lift
3.12
en
tre
eh
al
3.13 3.14
+5,3m
4
23
23
.5
1.1 1.2
1L
93
54
1K
13
69
.5
1J
1.3 1.4
15
60 00
2.1 2.2
23
.5
1I
Erfstruweel
92
00
1H
2.3 2.4
23
23
1G
2
.5
1F
68pp
37
00
37 37
00
in
ev
el
g
00
Vo 1
37
00
37
00
37
00
20
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
59pp
2M 2M
2L 2L
2K 2K
2J 2J
2I 2I
buffer: 10x130m 37
rg
32 fietsen tbv 16 woningen
org
Be
00
34
1B 1A
00
1C
1417,5 m2
klimaatbuffer 37 00
Struweel en lage gemixte struiken die ingezet kunnen worden om verschillende plekken en erven binnen het plein af te scheiden van elkaar.
202 Rechter Zijgevel
1E 1D
2H 2H
2G 2G
2F 2F
2E 2E
Oevervegetatie
Van oorsprong lagen er meerdere vennen in dit gebied. Op de verschillende natte zones binnen het plan wordt er oevervegetatie geplant, typisch voor het landschap, zoals kattestaart en gagel.
2
1
Nat kruidenrijk gras
De plasdraszones hebben wisselend nattere en drogere omstandigheden, de bijbehorende vegetatie is hierop aangepast, middels nat kruidenrijk gras.
2. Open bomenlaan Boom met hoge kroon in rij
1.Bossage Boom, struweel en gras
3. Singel met struweel Rechtlijnige waterstructuur, begeleid door een bomenrij en struweel
2
1
4. Erfstruweel Lage gemixte struiken als afscheiding van erven en plekken
3
5. Oevervegetatie Vegetatie langs de oevers van de vennen en watergangen
4
6. Nat kruidenrijk gas Vegetatie in de plasdraszone, met wisselend droge en natte omstandigheden
5
6
Oevervegetatie: gagel
Bossages
Open bomenlaan (met/zonder wal)
Singel met struweel
Struik als erfafscheiding
Oevervegetatie: kattestaart Nat kruidenrijk gras Heidelust stedenbouwkundig plan
50
Beplanting
Bosschages
• Quercus robur - zomereik • Alnus glutinosa - zwarte els • Prunus avium - zoete kers • Betula pubescens - zachte berk • Carpinus betulus - haagbeuk • Acer campestre - veldesdoorn • Crataegus monogyna - meidoorn • Viburnum opulus - Gelderse roos • Corylus avellana - hazelaar
Bomenlanen
gemengde laanstructuur van;
Soortenrijkdom
We trekken de lokale natuur letterlijk door de nieuwe wijk en verweven deze met de nieuwe structuren. Dit doen we op de volgende wijze:
1. Verbinding en structuur
We maken verbinding met lokale natuur, zowel qua vegetatie, plantensoorten als structuren.
• Salix alba - schietwilg (evt. geknot) • Quercus robur - zomereik • Alnus glutinosa - zwarte els • Acer pseudoplatanus - gewone esdoorn
2. Variatie in vegetatie
We geven veel variatie aan het groen. Besloten bosjes wisselen af met bomenrijen, nat bloemrijk grasland en vennen. Met natuurlijke overgangen van de kruidlaag, struiklaag en boomlaag en klimplanten geven we veel gelaagdheid in het groen.
3. Inheems en lokaal
Singels
• Alnus glutinosa - zwarte els • Salix alba - schietwilg • Prunus avium - zoete kers • Betula pubescens - zachte berk • Carpinus betulus - haagbeuk • Acer campestre - veldesdoorn • Crataegus monogyna - meidoorn • Viburnum opulus - Gelderse roos • Corylus avellana - hazelaar
Struik en struweel
• Crataegus monogyna - meidoorn • Viburnum opulus - Gelderse roos • Corylus avellana - hazelaar • Cornus sanguinea - rode kornoelje • Prunus spinosa - sleedoorn • Salix cinerea - grauwe wilg • Euonymus europaeus - kardinaalsmuts
Vennenzone
• Typha latifolia - lisdodde • Symphytum officinale - smeerwortel • Eupatorium cannabinum - koninginnekruid • Filipendula ulmaria - moerasspirea • Lythrum salicaria - grote kattenstaart • Iris pseudacorus - gele lis • zaaimengsel met specifieke soorten die
Inheems, lokaal en biologische plantgoed is het uitgangspunt. De planten en dieren die hier van nature voorkomen zijn namelijk afhankelijk van elkaar. Op deze wijze krijgt het gebied een natuurlijk karakter en uitstraling. Met afwisseling aan dicht-open, schaduw-zon, vochtig-droog. Al deze variatie zorgt ervoor dat verschillende soorten planten en dieren zich hier thuis zullen voelen en wordt de biodiversiteit écht versterkt.
goed gedijen op natte grond en tegen overstroming bestand zijn
Plasdraszone
• zaaimengsel met specifieke soorten die
goed gedijen op natte grond en tegen overstroming bestand zijn, zoals; • Achillea ptarmica - wilde bertram • Silene flos-cuculi - echte koekoeksbloem • Lysimachia vulgaris - grote wederik • Thalictrum flavum - poelruit • Mentha aquatica - watermunt
Heidelust stedenbouwkundig plan
51
Natuurlijke afscheidingen
Landschappelijke elementen Natuurlijke afscheidingen
struweelhaag als afscheiding
3630 m2
+4.8m
60 pp lang
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
ven: 2540m2
1950m2
50
35 pp kort
ruimtereservering footprint school 2436 m2
35
00
0
m
af st an d
va na fd e
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
buffer: 10x125m
halfdicht laag, natuurlijk hekwerk
klimaatbuffer
ge ve l
4D 23
3A
23 23 .5
3B
an
4.4
d
va
4.5
na
ruimtereservering opstelplaats ouders
4.6
fs
3.2
16 fietsen tbv 8 woningen
pe
3.3
4.7
elt
er
3.4 32 fietsen tbv 16 woningen
reservering grond afgraven
0
15 00
4.3
st
3.1
00
92
4.2
af
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
60
15 23 .5 92
00
3B 3A
m
16 fietsen tbv 8 woningen
23 .5
0 00 50
4B 4A
35
23
4.1
35
00
4A
3D 3C 3D 3C
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
.5
4C
4.8
re
in
4.9 4.10
3.5
+6.0m
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8
max. 33 x 134 m
3.9 3.10 3.11
lift
3.12
en
tre
eh
al
3.13 3.14
+5,3m
23
23
1.1 1.2
1L
.5 93
54
1K
13
69
1J
.5
1.3 1.4
15
60
2.1 2.2
23
00
.5
1I
92
00
1H
2.3 23
2.4
23
1G
.5
1F 202 Rechter Zijgevel
1E
00 37 00 37 37
00
in
ve l
g
00
ge Vo 1
37 00 37 00
37 00
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
2M 2M
2L 2L
2K 2K
2J 2J
2I
buffer:2I 10x130m 37
rg
or
Be
32 fietsen tbv 16 woningen
59pp
klimaatbuffer 00
1C 1B 1A
37
1D
68pp
1417,5 m2
20
•
00
•
Natuurlijke afscheidingen
In principe is de gehele locatie van Heidelust 1 doorlopend landschap, hoewel het bestaat uit twee deelontwikkelingen (woningen en school). Door middel van kleinschalige landschapselementen is het gebied al opgedeeld in verschillende velden. Wanneer het gewenst is om gebruik te maken van afscheidingen, dient dit zoveel als mogelijk gedaan te worden met natuurlijke materialen Waar mogelijk dienen de afscheidingen passend te zijn binnen de karakteristieken van het Essen/Kampen landschap
34
•
2H 2H
2G 2G
2F 2F
2E 2E
watergang met natuurlijke oevers
Inrichting
Snoeimateriaal uit het landschap inzetten
Gevlochten wilgen
Open hekwerk
Takkenrillen
Boomstammen
Struweelhaag
3630 m2
+4.8m
60 pp lang
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
ven: 2540m2
1950m2
50
35 pp kort
ruimtereservering footprint school 2436 m2
35
00
0
m
af st an d
va na fd e
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
Houtril van stammen en takken Speelplek van houtstammen
buffer: 10x125m
klimaatbuffer
ge ve l
4D
an
4.4
va
15 2 92
00
3B 3A
na
3.1
ruimtereservering opstelplaats ouders
4.6
fs
3.2
16 fietsen tbv 8 woningen
pe
3.3
.5
3B
4.7
elt
er
3.4
23 23
3A
4.5
32 fietsen tbv 16 woningen
reservering grond afgraven
0
d
00
15 2 00
4.3
st
3.5
0
60
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
4.2
af
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
35
92
m
16 fietsen tbv 8 woningen
3.5
00
50
4B 4A
3D 3C 3D 3C
4.1
35
00
4A
23 23 .5
4C
4.8
re
in
4.9 4.10
3.5
4.11 3.6
4.12
+6.0m
Takkenbossen van snoeiafval
3.7 3.8
max. 33 x 134 m
3.9 3.10 3.11
lift
3.12
en
tre
eh
al
3.13 3.14
+5,3m
23
23
1.1 1.2
1L
.5 93
54
1K
13
69
1J
.5
1.3 1.4
15
60
Land art of composities van maai-afval
2.1 2.2
23
00
.5
1I
92
00
1H
2.3 23
2.4
23
1G
.5
1F 202 Rechter Zijgevel
1E
68pp
37
00
37 37
00
in
ve
l
g
00
Vo 1
37
59pp
00
37 00
37 00
20
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
2M 2M
2L 2L
2K 2K
2J 2J
2I
buffer:2I 10x130m 37
rg
32 fietsen tbv 16 woningen
or ge
Be
00
34
1B 1A
00
1C
1417,5 m2
klimaatbuffer 37 00
1D
2H 2H
2G 2G
2F 2F
2E 2E
Houtwal van houtstammen
Heidelust stedenbouwkundig plan
53
Inrichting
Wandelnetwerk in het landschapspark
1
Het openbare vlonderpad loopt over in de ontsluiting van de woning-compositie. Hierbij voelt de langgerekte vlonder als een tussenliggende straat. Het noordelijke deel van het paden-netwerk is meer gericht op bezoekers, en het zuidelijke deel gericht op bewoners.
2 3
2
2
Toegankelijkheid
3
Ontmoetingsplekken
4
Relatie pad en galerij
1
2
5 2
Vlondernetwerk en woning-ontsluiting lopen in elkaar over
3
5
Het wandelnetwerk is toegankelijk voor iedereen, ook voor mindervaliden. Waar je het wandelnetwerk betreedt, worden hellingbanen ingezet. Om vanaf het opgetilde pad ook het landschap te betreden, worden er op strategische, open plekken trapjes ingezet.
2 4
5
3
3
4 3
5
2
2
Op een aantal plekken verbreed het vlonderpad zich tot een ontmoetingsplek voor bewoners en bezoekers. De ontmoetingsplekken binnen de woningcompositie zijn meer gericht op de bewoners, de ontmoetingsplekken in het noorden op bewoners en bezoekers. Suggestie is om een wisseling in de richting van de planken in te zetten om het verschil te duiden tussen route en verblijfsplek
De pergola, kolommen en galerij zijn een geheel met de tussenliggende vlonderstraat en dragen sterk bij aan de kwaliteit van deze tussenruimtes. Ze zijn gemaakt van hardhout en worden regelmatig beklommen door klimplanten. Bij voorkeur zijn dit inheemse plantensoorten.
klimgroen
kolommen en pergola zijn deel van de vlonderstraat
5 uitsparing in de vlonder met solitaire struik
struweel tbv afscheiding
trapje naar landschap
Groenelementen
Struweel wordt ingezet langs de vlonder, t.b.v. een afscheiding van privaat en openbaar. In de tussenruimtes kunnen er uitsparingen in de vlonder gemaakt worden, waar solitaire struiken in geplant kunnen worden. Bomen planten in deze uitsparingen wordt niet geadviseerd, vanwege intensiever onderhoud en het groeien van de boomkroon richting gevels en ramen. Struikjes die geplant worden hebben bij voorkeur geen doornen, om te voorkomen dat wandelaars zich er aan bezeren. Dit zijn bv soorten zoals de Gelderse roos, Rode kornoelje en Kardinaalsmuts.
Heidelust stedenbouwkundig plan
54
Fauna
Dierlijke medebewoners De doelsoorten voor het gebied dienen geupdatet te worden aan de hand van de Quickscan Flora / Fauna, maar op basis van het huidig aanwezige landschap en toekomstig groen, zijn deze soorten waarschijnlijk vertegenwoordigd.
Medebewoners
Een belangrijk element van Heidelust is de aanleg van het landschapspark. Mensen kunnen hier genieten van de natuur, recreëren en ontspannen. Zij zijn daarbij echter ook te gast, want het landschap is de permanente woonplaats van dieren.
BIJEN
Behoeftes:
Ik houd van diverse kruiden, struiken en bomen, met name als ze bloeien. We nestelen in kleine holtes, zand of dood hout, het liefst in een droge of zonnige setting. We hebben het liefst voedsel, zoals nectar en stuifmeel aanwezig rond ons nest binnen een straal van 100 meter.
LIBELLES Behoeftes:
Het groenblauwe raamwerk van Heidelust biedt de mogelijkheid voor een flexibele invulling van kamers met gebouwde ontwikkelingen, bedoeld voor mensen om te wonen en werken. Deze mooie groene omgeving vormt echter ook het thuis van een scala aan vogels, amfibieën, vleermuizen en insecten. Veel van hen zijn ook aangepast aan leven naast en met mensen, waardoor delen van de bebouwing ook voor met name vogels, vleermuizen en insecten aantrekkelijk zijn om te verblijven.
Ik vind het fijn als er plassen, poelen en vijvers in de buurt zijn. Het liefst staat er een zonnetje op het water en zijn er veel verschillende water- en oeverplanten. Ik eet graag muggenlarven, bladluizen en andere kleine insecten. Ik verschuil mij graag in de buurt van waterplanten. Ik verplaats mij het liefst langs waterkanten.
FAZANT Behoeftes:
Ik moet kunnen schuilen tegen roofdieren, bijvoorbeeld dichte begroeiing zoals struiken en hoge grassen. Ik eet het liefst zaden, bessen en insecten. Om rustig te kunnen broeden, moet ik niet gestoord worden. Drinken doe ik uit sloten en vijvers en zelfs van de dauw op bladeren. Ik verplaats me tusen verschillende plekken, met name over de grond, maar ik kan ook kleine stukjes vliegen.
De 5 V’s
De 5 V’s helpen ons begrijpen wat dieren nodig hebben om te kunnen overleven in een gebied. Aan de hand van deze onderdelen zijn de behoeftes van de doelsoorten beschreven:
• • • • •
veiligheid voedsel voortplanting vocht verbinding
KAMSALAMANDER Behoeftes:
ZWALUW Behoeftes:
Ik leef graag op hoogte, minimaal 4 meter. Het liefst aan de noord of oostzijde van een gebouw, want hoge temperaturen vind ik oncomfortabel. Ik vang mijn voedsel in de lucht, dus het is fijn als er voldoende insecten in de buurt zijn. Waterpartijen of insectenrijk grasland is ideaal. Ik hou van plekken waar ik omheen kan vliegen, zoals bomen of hogere elementen. Ook een overstekje of overstekende dakrand zijn favoriet.Huiszwaluw
Ik vind natuurlijke poelen met waterplanten een fijne verblijfplaats. Het land eromheen is het liefste wat ruiger gras met voldoende beschutting. Ik vind het fijn als de oevers zacht en natuurlijk zijn, met plekken waar ik er uit kan stappen of kan schuilen. Om te kunnen voortplanten is het voor mij nodig dat de oevers en het water beschenen worden door de zon.
HUISZWALUW Leefgebied
De huiszwaluw kan overal voorkomen waar voldoende nestgelegenheid en nestmateriaal aanwezig is.
De huiszwaluw is een geheel zwartwitte zwaluw die alleen in het zomerhalfjaar in Nederland te vinden is. De soort overwintert diep in Afrika en gaat sterk in aantal achteruit.
VLEERMUIS Behoeftes:
Ik gebruik een netwerk van verblijfplekjes, het liefst zo hoog mogelijk, bv. dicht bij dakranden. Ik zit het liefst op minimaal 3 meter hoogte. Ik hou echter niet zo van veel licht, dus ik blijf uit de buurt van felle lantaarnpalen of gevelverlichting. Ik houd verder van een groene, insectenrijke omgeving met veel bomen en hoge struiken. Een nabijgelegen vijver of plas is een pre voor het grootbrengen van mijn jongen. Waterlijnen/ watergangen en bomenrijen gebruik ik als aanvliegroute en verbinding met de omgeving.
Heidelust stedenbouwkundig plan
55
Fauna
Landschappelijke inrichtingselementen Bomen en bosschages
De klimaatbuffer, natuurlijke oevers en vennen.
Kruidenrijk gras, struweel en struik
Kruipende en schuilende dieren
Vleermuizen zullen sterk profiteren van het herstel en versterking van de landschappelijke structuur. Ze zijn zeer nuttig; in de avond en nacht vangen ze per individu wel honderden insecten. Het aanbod aan insecten zal toenemen door de grote variatie aan beplanting, in combinatie met het water. Vleermuizen verplaatsen en verschuilen zich middels de bomen en bosschages. Wezels zijn schuwe dieren, die zich thuisvoelen in de bosranden en bosschages. Ook de uil kan profiteren van de aanplant van een meer natuurlijke inrichting van het terrein. Voor deze soorten kunnen ook speciale nestkasten opgehangen worden, hetzelfde geldt voor vleermuizen en vogels.
Door bloemen en wilde kruiden kunnen wilde bijen en andere insecten zich voeden en verplaatsen. Daarnaast zijn er enkele ingrepen die bij kunnen dragen aan de biodiversiteit; zoals het aanpassen van het maaibeleid naar extensief beheer. Deel van de visie voor Heidelust is het maken van een ‘wilde weelde’, dit betekent dat het terrein verruigt wordt. Door meer los zand, onverharde paden, halfverharding, braakliggende stukken en rommelige hoekjes toe te staan, kunnen bestuivers hun nesten bouwen. Daarnaast kan het toevoegen van een robuuste struiklaag en bomen die stuifmeelrijk zijn bijdragen aan het habitat van de bij. De insecten vormen op hun beurt weer voedsel voor vogels, vleermuizen en kleine zoogdieren.
Hoewel de aanleg van de buffers en watergangen voornamelijk ingezet wordt voor waterafvoer-en opvang, kan de biodiversiteit er ook mee geholpen worden. Door de oevers te beplanten met inheemse soorten, ontstaat er ruimte voor de natuur. Op de overgangen van nat naar droog kunnen veel verschillende kleine ecosysteempjes ontstaan, waar insecten, amfibieën en vogels van kunnen profiteren. Vooral voor amfibieën is het zeer gunstig als een dieper gedeelte gerealiseerd wordt waar ook in de zomer water blijft staan.
Zoogdieren die zich kruipend over het open veld verplaatsen, zijn gebaat bij plekjes waar ze kunnen schuilen. Denk hierbij aan weelderig struweel en struik, of een hoopje takkenrillen. Middels vlechtwerk kunnen de rillen ook ingezet worden als natuurlijke erfafscheiding.
1) bloemrijk gras 2) vochthoudend vegetatie 3) natte ruigtes 4) moerasplanten ondiep
Takkenrillen
Bloemen en grassen
Los zand
Stuifmeelrijke bomen
5) moerasplanten diep 6) drijfbladplanten 7) onderwaterplanten
Heidelust stedenbouwkundig plan
56
Landschapsbeheer Gelet op de woon-, school- en gebruiksfunctie verdient het de aanbeveling om het beheer af te stemmen met de bewoners en gebruikers. Zo kunnen bewoners en de gemeenschap ook stukken groen zelf gaan beheren (zeker waar de natuurspeelplaats integraal verweven is met het landschap). Dit draagt bij aan de sociale cohesie en een gezonde levensstijl. Het groene casco wordt omkaderd door natuurlijke bosschages, bestaande uit een overgang van bomen (bos) - mantel (struiken/struweel) - zoom (ruigtekruiden) - nat bloemrijk grasland. Een zoom wordt aangelegd onder en/ of langs bestaande bomen en bosschages. Dergelijke natuurlijke overgangen zijn heuse biodiversiteitshotspots. Zeker op het zuiden gericht zorgt het voor een grote variatie aan microklimaten. Het biedt allerlei soorten insecten, vogels, amfibieen en kleine zoogdieren voedsel, beschutting en overwinteringsplekken. Ruigten bevatten bovendien vaak bloemen, waar veel bestuivers op afkomen.
Mantel en bosschages
Om een divers beeld te krijgen en ecologisch betere structuren te ontwikkelen worden diverse maten bomen en struweel ingezet. In de huidige situatie zijn er al een heel aantal waardevolle volwassen bomen aanwezig, deze structuren kunnen verder versterkt worden. Deze bosschages kenmerken zich door hun natuurlijke karakter en het beheer vraagt weinig aandacht. Snelgroeiende soorten worden eens in de 5 tot 10 jaar gefaseerd teruggezet. de takken kunnen worden afgevoerd, hergebruikt of op rillen gelegd worden in de bosschage-rand.
Ven
Van oorsprong lag hier ook een ven, de bodemgesteldheid met relatief hoge grondwaterstanden leent zich goed om opnieuw een ven aan te leggen. Op verscheidene plekken dient er zonlicht op het water te kunnen vallen, ten behoeve van amfibieën. In het midden van het ven dient voldoende diep gegraven te worden, zodat er altijd wat water in staat. De oevers dienen flauw aangelegd te worden. Vennen behoeven relatief weinig beheer. Wel groeien ze, afhankelijk van de voedselrijkdom, dicht en verlanden ze op termijn. Voormalige akkers zijn vaak voedselrijk en de bodems bevatten vaak veel fosfaat, wat het dichtgroeien kan versnellen. Probeer bij de aanleg dan ook schrale omstandigheden te creëren, wat zorgt voor een mooiere poel en minder beheer/onderhoud. De oevervegetatie kan 1x per jaar deels uitgemaaid worden, maar een aanzienlijk deel moet blijven staan.
Watergangen
Bij de oevers kan de vegetatie simpelweg spontaan ontwikkelen. Hierbij kan er gefaseerd gemaaid worden. Er moeten altijd stukken blijven staan (voor de libelles,. waterdieren en vogels). De watergang hoeft alleen gebaggerd te worden als dat nodig is. Dit dient dan gefaseerd te gebeuren, waarbij het bodemleven en de planten deels in stand gehouden worden.
Struweel en struik
Het struweel dient ecologisch beheerd te worden, gefaseerd gesnoeid in ruimte en tijd. Er wordt maatwerk toegepast en er blijven altijd stukken vegetatie ongemoeid. Bij het snoeien wordt rekening gehouden met de periode van bloei en zaadafzetting. Dit geeft een natuurlijker beeld met meer bloemen.
Extensief gemaaid
Kruidenrijke grassen / plasdraszone
De basis van het landschap bestaat uit een mix van vochtige ruigte, kruidenrijk gras en een bloemrijk mengsel met vochtminnende planten. Een dergelijke samenstelling vraagt minder onderhoud dan grassen, die frequent gemaaid moeten worden. Er is ruimte voor het spontaan op laten komen van vegetatie. Gevarieerde inheemse beplanting zorgt voor een beter doorwortelde bodem wat resulteert in een duurzamere waterdoorlatendheid van de bodem. Er moet wel rekening worden gehouden met de waterbergende functie. Niet met zware machines er doorheen rijden, dit verdicht de bodem.
Ruigte
Heidelust stedenbouwkundig plan
57
1C
Gezamenlijk landschap Heidelust is een gedeelde wereld waar bewoners en gebruikers elkaar kunnen ontmoeten, op een ongedwongen wijze. Het landschap en de tussenruimtes nodigen hiertoe uit, door ruimte te laten en ruimte te maken. Hier kunnen mensen wandelen, spelen, samen eten en ontspannen. Of gewoon een een natuurlijke leegte behouden. Groen in je leef- en leeromgeving is bovendien goed voor je gezondheid en ontwikkeling; het bevordert zowel ontmoeting, beweging als rust.
Buurtplek
Speelterrein
1 2
1 Buurt- en ontmoetingsplekken
Op de kruising van recreatieve routes en de buitenruimte van de bewoners en scholieren in het gebied is een buurtplek bedacht. Deze wordt ingezet voor ontmoeting en spontaan verblijf in het landschapspark.
Beleefbaar 3
Ontmoetingsplek
2 Een opengesteld speelterrein
Het schoolplein opent haar deuren, hierdoor kunnen omwonenden en passanten ook buiten schooltijden gebruik maken van de natuurspeeltuin naast de school. 3 Beleefbaar landschap
Het landsschapspark zet in op een beleefbaar landschap. Door oude landschapselementen te etaleren in het park, brengen we mensen weer in contact met het landschap van weleer.
Heidelust stedenbouwkundig plan
58
Een gezamenlijk beleefbaar landschap Netwerk opgetild boven een waterrijk landschap
zitplekken op verbredingen
Verbinding
• • • • •
Vanuit de wijk vormt het landschapspark een nieuwe verbinding met het buitengebied Verzachting van de dorpsrand Het buitengebied toegankelijker maken voor omwonenden en recreanten. Verhoogde vlonderpaden voor fysieke scheiding met het landschap, zwevend boven het groen Verbredingen in het pad bieden ruimte voor zitelementen
Landschapspark
• • •
Ruig landschap met cultuurhistorische landschapselementen. Waterbergend vermogen van het plangebied, plas/drasland is een rijke toevoeging aan de ecologische waarden van het gebied. Landschapselementen zorgen voor een spel van openheid en geslotenheid die geïnspireerd is door het kampenlandschap dat hier vroeger te vinden was. Zweeft naast / boven het plasdras landschap
Door het struweel
Heidelust stedenbouwkundig plan
59
Buurt- en ontmoetingsplek
3630 m2
Verzamelpunt
+4.8m
natte vennenzone
Buurt-ontmoetingsplek
1950m2
agrarische akkers
school & nat speelterrein 35
00
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
an
4.4
va
23 15 00 92
4.5
na
3.1 16 fietsen tbv 8 woningen
ruimtereservering opstelplaats ouders
4.6
fs
3.2
pe
3.3
4.7
el
te
23
23
3.4 32 fietsen tbv 16 woningen
0
d
00
15 00 60
4.3
st
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
.5
3B
3A
ge ve l
.5
92
.5
af
.5
0 3A
va na fd e
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
4.2
m
16 fietsen tbv 8 woningen
23
00
50
4B 4A
3B
af st an d
4.1
35
00
4A
3D 3C 3D 3C
m
4D 4C
23
woningen in plasdraszone
23
Buurt-ontmoetingsplek
0
35
50
rre
4.8
in
4.9 4.10
3.5
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11
lift en
tre
3.12
eh
al
3.13 3.14
23
23
1.1 1.2
1L
.5 93
54
1K
13
69
1J
.5
15
60
1.3 1.4
2.1 2.2
23
00
.5
1I
92
00
1H
2.3
mogelijkheid tot ontmoeten
23
2.4
23
1G
.5
1F
37 00
1B
37 00
2M 2L
2K
37 0
0
in
0
Vo
2I
00 37 37 00
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
2J
l
g
37 0
rg
32 fietsen tbv 16 woningen
eve
Be
org
1A
37 0
1D 1C
0
202 Rechter Zijgevel
1E
1
2H 2G
00 37
•
ruimtereservering footprint school 2436 m2
20
•
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
ven: 2540m2
00
•
in het stedenbouwkundig plan staat een suggestie ingetekend voor een buurtontmoetingsplek. Vanaf deze positie is er in alle richtingen een mooie zichtlijn op verschillende types ruimte: de natte vennenzone, de agrarische akkers, de woningen in een plasdraszone en de school met natuurlijk speelterrein de plek is gelegen aan de nieuwe fietsroute, richting het buitengebied De plek dient ingericht te worden met natuurlijke materialen en is een verwijding van het gekoppelde vlonderpad de plek biedt inrichtingselementen die de gebruikers de ruimte biedt om te verblijven, ontmoeten en ontspannen
34
•
2F 2E
centraal element
mogelijkheid tot ontspannen
vouwt zich rondom bomen Heidelust stedenbouwkundig plan
60
Een natuurlijk speelterrein
Buiten schooltijd opengesteld voor gezamenlijk gebruik van de buurt uitnodigend tot beweging en spel
Natuurlijk speelterrein
• • • • • •
•
het terrein moet ruimte en activiteiten bieden aan kinderen van verschillende leeftijden. de doelgroep van het kindcentrum zijn kinderen tot 12 jaar. het buitenspeelterrein is in principe opengesteld, het terrein voor het kinderdagverblijf is echter niet openbaar en afgescheiden. Dit doen we het liefst met natuurlijke afscheidingen (zie voorbeelden rechts) het speelterrein gebruikt natuurlijke materialen om op te klimmen, klauteren en zitten de natuur op het speelterrein wordt ingezet als educatiemiddel er zijn ook opgetilde elementen aanwezig op het speelterrein, om gebruikt te kunnen worden in natte periodes in het algemeen, maar zeker bij samenwerking met Kentalis, is het van belang om bij de inrichting van het speelterrein rekening te houden met kinderen met een (auditieve) beperking. In het vervolg van de uitwerking van het terrein dienen er, in overleg met de ouders, toestellen geplaatst te worden die ook voor deze kinderen geschikt zijn. Kinderen zonder beperking moeten ook samen kunnen spelen met kinderen met een beperking. er dient voldoende toezicht te zijn op het speelterrein vanaf de omgeving. Een centrale positie in het plan en aan langzaam-verkeer routes is het meest geschikt.
de wilde weelde: ruigte nodigt uit tot spelen en ontdekken
natuurlijke materialen
natuur als educatiemiddel
opgetilde elementen
Heidelust stedenbouwkundig plan
61
1D
Te gast in het groen, lichte stedenbouw We dienen na te denken over de erfenis die je achterlaat op deze plek. Wat blijft er achter over 30 jaar? Ligt er dan een landschap met evidente kwaliteiten? Invullingen dienen dan reversibel te zijn. Om het natuurlijke karakter vast te houden en het gebied niet te vullen met (te) veel verharding en infrastructuur zullen we de opzet en inrichting van conventionele wijken kritisch moeten beschouwen. De crux zit in het maken van een ‘licht plan’, dat de veranderlijkheid tot landschappelijke winst maakt. Denk aan zo min mogelijk verharden, het toepassen van compacte footprints of het accepteren dat sommige plandelen niet het hele jaar door toegankelijk zijn. Daarbij is het van belang om te beseffen dat het landschap blijft, maar de invulling van woningen veranderlijk.
Zo min mogelijk verhard 2
Compact 3
1 Parkeren geclusterd in pockets aan de rand
De bestaande randen van het gebied staan vol met bomen, een mooie kwaliteit die het landschap kadert. Door de parkeerplaatsen aan de randen te plaatsen, zijn ze minder dominant in het zicht en wordt meer ruimte vrijgespeeld voor het landschapspark.
Parkeerpockets 1
2 Zo min mogelijk verhard, zo veel mogelijk infiltratie
Door de bodem en ligging van het plangebied is de bodem gevoelig voor (grond)water, door zo min mogelijk verhardingen toe te passen, blijft er zo veel mogelijk ruimte over voor natuurlijke waterinfiltratie. 3 Compacte footprints, lichte constructie
Compact bouwen heeft de minste impact op het maaiveld, ook ontstaat hierdoor meer ontmoeting en gemeenschapszin bij bewoners en delen ze een groter gezamenlijk landschap Heidelust stedenbouwkundig plan
62
Bereikbaarheid
Van langzame tot snelle verplaatsing Parkeer-pockets
• • • •
geclusterd aan de randen, halfverhard deel A: 35 kortparkeren, 60 langparkeren deel B: 60 langparkeren Let op, voor het aantal parkeerplaatsen voor de woningen; wordt uitgegaan van een parkeernorm van 1,2.
Auto-ontsluiting
•
hoofdontsluiting is de Kamperfoeliestraat, met twee inprikkers aan de randen van de locatie. Ten behoeve van het ophalen en wegbrengen van kinderen wordt eveneens de straat Theereheide ingezet
Kiss and Ride
•
ten behoeve van het ophalen en wegbrengen van kinderen met de auto of busjes.
Fietspad en opstelplek
• •
recreatieve route van de Berkenlaan naar het buitengebied langzaam verkeer en snel verkeer van de school zoveel als mogelijk scheiden. De fietsopstelplek ligt aan de fietsroute. Kinderen kunnen hier hun fiets parkeren.
Opstelplaats hulpdiensten
• •
de opstelplaatsen dienen een verharde ondergrond te hebben, hier zijn verschillende plekken voor in te zetten. de afstand van de opstelplaats tot de portieken / opgangen van het bouwblok dienen max. 40 meter te zijn
Openbaar vervoer
•
Theereheide is beperkt bereikbaar middels het openbaar vervoer. De dichtsbijzijnde bushalte ligt op de kruising van de Kamperfoeliestraat en de Ericastraat. Dit is +- 200 meter vanaf de planlocatie
Heidelust stedenbouwkundig plan
63
Bereikbaarheid Onderdelen
3630 m2
Auto-inprikkers
+4.8m
Locatie Heidelust heeft als grote kwaliteit haar natuurlijke en rustige setting. Om dit mogelijk te maken worden de auto’s geclusterd aan de randen van de plot, groen ingepakt in bossages. De parkeerpockets worden halfverhard uitgevoerd, middels grasbeton, om waterinfiltratie mogelijk te maken.
1 60 pp lang
50
0
afs ta nd
va na fd e
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
buffer: 10x125m
klimaatbuffer
ge ve l
00 92
23 23 .5
3A
23 23 .5
4.3
ta
4.4
va
4.5
na
ruimtereservering opstelplaats ouders
4.6
fs
pe
3.3
4.7
elt
er
3.4 32 fietsen tbv 16 woningen
0
nd
3.2
16 fietsen tbv 8 woningen
00
92
00 60
15 23 .5
0 3B
4.2
afs
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
3.1
35
00 3B 3A
m
16 fietsen tbv 8 woningen
15 23 .5
50
4B 4A
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
4.1
35
00
4A
3D 3C 3D 3C
reservering grond afgraven
4.8
re
in
4.9
2
+6.0m
4.10
3.5
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8
max. 33 x 134 m
3.9
3
3.10 3.11
lift
3.12
en
tre
eh
De belangrijkste manier van verplaatsen binnen Heidelust wordt wandelen. Ten behoeve van de nieuwe functies (modulair wonen en school), maar ook voor huidige bewoners van Theereheide. Het wandelnetwerk van houten vlonderpaden biedt de mogelijkheid om het natte landschapspark te ervaren. Bovendien is voor de wijk Hazenakker het buitengebied hierdoor beter bereikbaar geworden. Het vlonderpad ligt opgetild boven het maaiveld, waardoor er nog steeds gewandeld kan worden in nattere periodes. Het pad brengt je wisselend tussen open kamers, dichte bossages en bomenrijen. Op plekken waar het vlonderpad zich verwijd, is er ruimte om te zitten, ontspannen en ontmoeten. Het peil van de vlonderpaden volgt die van de bebouwing. Voor de woningen betekent dit dat ontsluitingsruimte en vlonderpad in elkaar overlopen.
al
3.13 3.14
+5,3m
23
23
.5
1.1 1.2
1L
93
54
1K
13
69
.5
1J
1.3 1.4
15
60 00
2.1 2.2
23
.5
1I
92
00
1H
2.3 2.4
23
23
1G
.5
1F 202 Rechter Zijgevel
1E
68pp
37 37
00
in
ev
el
g
00
Vo 1
37
00
37
00
20
scootmobiel berging + 8 fietsen tbv 4 woningen
37
00
59pp
2M 2M
2L 2L
2K 2K
2J 2J
2I
buffer:2I 10x130m 37
rg
32 fietsen tbv 16 woningen
org
Be
00
34
1B 1A
37
00
1417,5 m2
00
1C
klimaatbuffer 37 00
1D
2H 2H
2G 2G
2F 2F
2E 2E
1
3. Wandelnetwerk Opgetild vlonderpad
2. Fietspad Recreatieve route langs de singel
1
2
inprikkers: parkeren in pockets
m
4D 4C
Wandelnetwerk
halfverhard parkeren
35
00
Het nieuw aan te leggen fietspad verbindt wijk Hazenakker met het achtergelegen buitengebied. Dit pad sluit aan op de Berkenlaan. Middels de aanleg van een bomenrij en struweel volgt het fietspad een singel-structuur, waarbij de watergang de route begeleid.
35 pp kort
ruimtereservering footprint school 2436 m2
1950m2
Fietspad
1.Inprikkers Parkeerpockets in een bossage
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
ven: 2540m2
fietspad langs singel
3
vlonderpad over plasdraszone
pad door struweel
van vlonder tot pad
Heidelust stedenbouwkundig plan
64
Bereikbaarheid
3630 m2
Verkeer school
Scheiden van langzaam en snel verkeer
- fietsenstalling en opstelplekken aan de fietsas (westzijde) - auto en busjes aan de oostzijde - extra uitrit voor auto’s naar de Theereheide straat, zodat er een lusbeweging kan ontstaan
+4.8m
Veiligheid van de kruisingen
De school ligt binnen de 30 km/u zone van Sint-Michielsgestel. Daarmee is er een goede uitgangspositie, voor kinderen om veilig zelf naar school te lopen of fietsen. Dit is met name mogelijk voor kinderen in de bovenbouw. Mits die snelheid ook wordt afgedwongen. Extra snelheidsremmende maatregelen in de Kamperfoeliestraat lijken verstandig om de snelheid daadwerkelijk te beperken, zoals drempels of visuele barrieres.
60 pp lang
Lus voor busjes
- routing in lus-vorm waardoor 1 doorgaande beweging mogelijk is, en de voertuigen niet hoeven te keren/steken.
ruimtereservering verhard speelterrein (dubbelgebruik) 325 m2
ven: 2540m2
35 pp kort
Parkeren
Onderzoek van Goudappel wijst uit dat er in totaal een parkeerbehoefte is van 95 parkeerplaatsen
ruimtereservering footprint school 2436 m2
1950m2
- parkeren voor medewerkers kan ook gebeuren in de naastgelegen wijk (richtlijn: max. 150m afstand lopen tot de school). - er zijn in Q2 2025 parkeertellingen uitgevoerd (zie uitkomsten in de bijlage), waardoor geconstateerd kan worden dat er een overcapaciteit aanwezig is in de wijk, waar gebruik van gemaakt zou kunnen worden
Voorstel ontwerp
Parkeerpocket op eigen terrein, tussen bosschage en struweel: - 60 pp voor langparkeren 50 - 35 pp voor kortparkeren / afzetten 00 0 Totaal: 95 pp
35
- zone kortparkeren middels dubbelgebruik inzetten voor spelen ten tijde dat de ‘piek’ voorbij is.Dit terrein aan de oostzijde is dan een verhard speelterrein en de westzijde wordt ingezet als natuurlijk speelterrein.
4.2
60
00
4 fietsen tbv 2 woningen + scootmobiel berging
4.3
st
an
4.4
d
va
23 .
15
00
92
23 23
.5
16 fietsen tbv 8 woningen
4.5
na
3.1 3.2
ruimtereservering opstelplaats ouders
4.6
fs
pe
3.3
0
15
af
4.7
el
te
3.4
00
m
5
0
max. 33 x 134 m
klimaatbuffer
ruimtereservering fietsen stallen 312 m2
35
92
- let op: er is in deze variant vrijwel geen ruimte meer voor uitbreiding van klaslokalen in de onderste laag van de school. Bij verdere uitbreiding van het programma dient er ruimte gezocht te worden op 3B 3A 3B kantoor- of de 2e of 3e bouwlaag. Hierbij is bij voorkeur de 3e laag een 3A medewerkersfunctie.
reservering grond afgraven
buffer: 10x125m
ge ve l
4.1
16 fietsen tbv 8 woningen
23 .5
00
50
4B 4A
32 fietsen tbv 16 woningen
va na fd e
ruimtereservering natuurlijk speelterrein 995 m2
3. 5 23 2
35
00
4A
3D 3C 3D 3C
af st an d
4D 4C
- ruimtereservering speelterrein natuurlijk: 995 m2 - ruimtereservering speelterrein verhard (dubbelgebruik): 325 m2
m
4.8
rre
in
4.9 4.10
3.5
+6.0m
4.11 3.6
4.12 3.7 3.8 3.9 3.10 lift en
tre
eh
al
3.11 3.12
Heidelust stedenbouwkundig plan
3.13 3.14
65
Bereikbaarheid Materialen Type
Materiaal
1 centrale route Kamperfoeliestraat
regulier asfalt
2 auto-inprikkers
afgestrooid asfalt (evt. in leemkleur)
3 parkeervakken grasbeton, groen en waterdoorlatend 4 centraal fietspad
leemgebonden, halfverhard of afgestrooid asfalt
5 wandelnetwerk
opgetild vlonderpad met afwerking t.b.v. grip
extra: bij gebruik van het fietspad als opstelplaats. dient er een strook gefundeerd gras toegepast te worden
Kamperfoeliestraat asfalt
Auto-inprikkers
Parkeervakken
Centraal fietspad
Wandelnetwerk
afgestrooid asfalt in leemkleur
grasbetontegel, waterdoorlatend koppelen aan huisnummer
leemgebonden halfverharding (of afgestrooid asfalt leemkleur)
opgetild vlonderpad met afwerking t.b.v. grip / gladheid
2
1
BESTAANDE SITUATIE
4
3
5
MAXIMALE HOEVEELHEID GROEN/DOORLATEND
gefundeerd gras
Heidelust stedenbouwkundig plan