2021-R-532a (2021-M-843a) I&O Research - Ervaringen met 7 jaar opvang asielzoekers in azc Overloon
Tekst van het document
3%
50%
4% 16%
38% 10%
Nee
7%
6%
7% 36%
20%
5%
42% 33%
16%
1%
41%
12%
43%
Westerbeek
18%
33%
10%
31%
4%
42% 11%
34%
Stevensbeek
10%
10%
34%
4%
34%
42% 30%
5%
41%
38% 28%
Vierlingsbeek
36%
60%
6% 30%
70%
1%
80%
3%
90%
100%
Geen antwoord
Aan de inwoners die zich vaak of soms onveilig voelen door de aanwezigheid van het AZC Overloon (57%) is de vervolgvraag gesteld of zij kunnen toelichten waarom zij zich onveilig voelen. Intimiderend gedrag, bedreiging en groepsvorming vormen de redenen waarom inwoners zich onveilig voelen. Inwoners geven ook aan dat de lokale berichtgeving over asielzoekers hen beangstigt. •
“Intimiderend gedrag. Ook het maken van foto's/selfies van/voor de huizen in onze straat.” (inwoner, Overloon)
•
“Groepjes bij elkaar, intimiderend aanspreken, winkeldiefstal, inbraak.” (inwoner, Overloon)
•
“De jongeren respecteren niet mijn persoonlijke ruimte, komen te dichtbij. De incidenten met jonge asielzoekers waar zelfs politie bij moet komen, dat geeft een onveilig gevoel en straalt af op alle asielzoekers.” (inwoner, Holthees)
•
“Door mediaberichten van inbraken in woningen in de buurt, met bericht dat dit een bewoner van azc is.” (inwoner, Maashees)
•
“Je hoort verschillende verhalen in de media zoals inbraak, aanrandingen, schelden, bedreigingen etc. Hierdoor ben je altijd op je hoede, overdag en 's nachts.” (inwoner, Stevensbeek)
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
28 van 80
2.2.3 Gevolgen voor de woonomgeving Het aandeel inwoners dat denkt dat het AZC Overloon (vooral) positieve gevolgen heeft gehad voor hun eigen woonomgeving (7%) is kleiner dan het aandeel dat (vooral) negatieve gevolgen in hun woonomgeving ziet (62%). Een op de tien vindt dat er evenveel positieve als negatieve gevolgen zijn, volgens negen procent heeft de komst van het AZC geen gevolgen gehad voor hun woonomgeving en de mensen die daar wonen. Inwoners uit Stevensbeek ervaren vaker uitsluitend negatieve gevolgen (51%) ten opzichte van de andere dorpen (37%). Tabel 2.5 Denkt u dat het AZC Overloon gevolgen heeft gehad voor uw woonomgeving en de mensen die daar wonen? (n=4.268) (1) Uitsluitend positieve
(2) Vooral positief, maar ook negatieve
(3) Evenveel positieve als negatieve
(4) Vooral negatief, maar ook positieve
(5) Uitsluitend negatieve
Geen gevolgen
Weet ik niet / geen mening
Groeningen
2%
5%
9%
Holthees
0%
3%
13%
Maashees
1%
6%
7%
Overloon
1%
6%
11%
Vierlingsbeek
0%
5%
10%
Vortum-Mullem
0%
7%
9%
Oploo
1%
6%
10%
20%
Sint-Anthonis
2%
8%
13%
23%
Stevensbeek
1%
5%
10%
27%
N
21%
32%
18%
12%
98
28%
34%
10%
12%
126
23%
42%
10%
12%
178
28%
42%
4%
9%
1.598
23%
34%
12%
16%
488
24%
32%
13%
14%
140
37%
11%
15%
327
26%
15%
13%
871
51%
2%
3%
302
Westerbeek
1%
4%
12%
25%
32%
14%
13%
140
Totaal
1%
6%
11%
25%
37%
9%
11%
4.268
Opgeteld (categorie 1 t/m 4 in tabel 2.5) geeft 43 procent van de inwoners aan dat het AZC positieve gevolgen heeft gehad voor de woonomgeving en de mensen die daar wonen. Aan hen is de vervolgvraag gesteld welke positieve gevolgen dat zijn. Van hen vindt ruim drie tiende het positief dat het terrein van de voormalige gevangenis door de komst van het AZC zinvol wordt genut (figuur 2.6). Daarnaast geeft een derde aan dat door de komst van het AZC er meer begrip is voor mensen die gevlucht zijn uit een onveilig land. Ruim dertig procent geeft aan dat de komst van andere culturen een verrijking is van de samenleving. Daarnaast worden er ook economische voordelen benoemd door de komst van het AZC: de werkgelegenheid stijgt (25%) en de komst van het AZC zorgt voor nieuwe klandizie voor winkels en ondernemers (26%).
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
29 van 80
Figuur 2.6 Welke positieve gevolgen denkt u dat de komst van het AZC Overloon heeft gehad voor uw woonomgeving en de mensen die daar wonen? (meerdere antwoorden mogelijk; percentagebasis: inwoners die denken dat het AZC positieve gevolgen heeft gehad voor de woonomgeving en de mensen die daar wonen; n=1.830) Het AZC zorgt dat het terrein van de voormalige gevangenis zinvol wordt benut Het AZC zorgt voor meer begrip voor/kennis over mensen met een onveilig land van herkomst
35% 33%
Andere culturen verrijken de samenleving
32%
Het AZC levert nieuwe klanten voor winkels en ondernemers in de omgeving
26%
Het AZC zorgt voor werkgelegenheid
25%
Het is goed voor de uitstraling van Boxmeer
22%
Het stimuleert het samen ontplooien van activiteiten en het vrijwilligerswerk Het AZC levert de gemeente financiële voordelen op (die ten goede komen aan de andere inwoners) Het AZC zorgt voor instandhouding van voorzieningen (zoals scholen en winkels)
18% 16% 13%
Weet ik niet
11%
Anders, namelijk 0%
8%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
Andere genoemde positieve gevolgen zijn o.a. een positieve invloed op de ontwikkeling van kinderen. •
“Kinderen worden eerder multicultureel opgevoed, daar waar de kinderen doorstromen naar reguliere klassen, samen spelen op buitenterrein.” (inwoner, Overloon)
Opgeteld (categorie 2 t/m 5 in tabel 2.5) geeft 79 procent van de inwoners aan dat het AZC negatieve gevolgen heeft gehad voor de woonomgeving en de mensen die daar wonen. Aan hen is de vervolgvraag gesteld welke negatieve gevolgen dat zijn. Een toename van vermogensdelicten (82%), rondhangende mensen (72%), een onveilig gevoel (72%) en een toename van geweldsdelicten (50%) zijn volgens hen belangrijke gevolgen van de komst van het AZC (figuur 2.7). Verstoring van de rust en het woongenot en het op straat lastig vallen van mensen komen volgens vier op de tien inwoners voor. Negatieve gevolgen door geweldsdelicten en het ervaren van een onveilig gevoel speelt voornamelijk onder inwoners van Overloon en Stevensbeek.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
30 van 80
Figuur 2.7 Welke negatieve gevolgen denkt u dat de komst van het AZC Overloon heeft gehad voor uw woonomgeving en de mensen die daar wonen? (meerdere antwoorden mogelijk; percentagebasis: inwoners die denken dat het AZC negatieve gevolgen heeft gehad voor de woonomgeving en de mensen die daar wonen; n=3.377) Toename van vermogensdelicten
82%
Rondhangende mensen
72%
Onveilig gevoel
72%
Toename van geweldsdelicten
50%
Verstoring van de rust en het woongenot
43%
Het op straat lastigvallen van mensen
40%
Gevaarlijke situaties in het verkeer
33%
Verpaupering
27%
Waardedaling van huizen en/of lastig te verkopen
19%
Anders, namelijk
3%
Weet ik niet
2%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%
Andere genoemde negatieve gevolgen zijn o.a. het lastig vallen van vrouwen door de bewoners van het AZC en inwoners die ervaren dat asielzoekers voorrang krijgen bij huisvesting. •
“Ik maak als Nederlandse burger minder kans op een woning aangezien de mensen die asiel aanvragen met urgentie voorgaan.” (inwoner, Sint-Anthonis)
•
“Kinderen durven niet meer zonder volwassen begeleiding naar Radioplassen, onheus bejegenen van vooral jonge dames.” (inwoner, Maashees)
•
“De mensen durven niet goed lang het azc te fietsen, en al helemaal als het donker is. ook ben ik bang dat er meisjes, maar ook jongens lastig gevallen worden.” (inwoner, Stevensbeek)
De inwoners van het onderzoeksgebied geven een gemiddeld rapportcijfer van 7,3 voor hun woongenot. De waardering voor het woongenot in Stevensbeek (6,6) blijft achter bij de andere dorpen (zie bijlage 3). De resultaten op deze vraag moeten worden beschouwd in de context van de vraagstelling, namelijk als onderdeel van een vragenlijst over het AZC.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
31 van 80
2.3
Informatievoorziening
2.3.1 Externe communicatie over AZC Overloon Perspectief omwonenden/ondernemers/maatschappelijke organisaties De klankbordgroep, die vanaf het begin van de komst van het AZC is opgezet, wordt door de geïnterviewde omwonenden en de dorpsraden als prettig ervaren. Tijdens de overleggen kunnen ze met hun vragen terecht en kan toelichting worden gegeven vanuit het AZC. De WhatsAppgroep, die er sinds ongeveer een jaar is, wordt een aantal keer benoemd als een prettige ontwikkeling in de communicatie. Deze appgroep bestaat uit de partijen en omwonenden die bij de klankbordgroep aangesloten zijn. Dit wordt als een snelle en laagdrempelige manier ervaren om vragen te stellen en informatie uit te wisselen. Ook leidt deze appgroep tot meer transparantie over wat er op het AZC speelt. Hier is, vooral vanuit de omwonenden waarmee is gesproken, behoefte aan. Wanneer er hulpdiensten naar het AZC toegaan, zien deze omwonenden dit, maar weet men niet wat er op dat moment aan de hand is. Een verbeterpunt wat door geïnterviewde partijen, waaronder dorpsraden en ondernemers genoemd wordt, is dat het AZC meer naar buiten kan treden, en meer het contact met de gemeenschap kan opzoeken om gezamenlijk op te trekken. Bij hen heerst het gevoel dat het AZC nu nog erg intern gericht is.
Lokale ondernemers hebben deze behoefte aan samenwerking op het vlak van het bieden van arbeidsplaatsen aan bewoners van het AZC. Het AZC geeft aan dat hier vanuit het AZC ook geprobeerd is op in te zetten, met name in samenwerking met de agrarische sector. Echter geeft het AZC aan dat deze ondernemers behoefte hebben aan begeleiding, die het AZC vanwege gebrek aan capaciteit niet voldoende kan bieden. Het AZC geeft aan dat er meer aandacht kan worden besteed aan de verbinding met de samenleving en het creëren van positieve beeldvorming vanuit het AZC. Twee jaar terug is hier wel in geïnvesteerd, maar nu zijn hier minder capaciteit en middelen voor. Dit is wel een aspect waar het AZC meer in wil investeren, omdat het belang hiervan bij het AZC onderkend wordt.
Communicatie over en vanuit het AZC met (keten)partners De partijen op en om het AZC vinden elkaar in verschillende overlegstructuren. Het algemeen gedeelde beeld bij deze partijen (geïnterviewde professionals in de vluchtelingenketen en in de omgeving) is dat deze samenwerking versterkt is en partijen elkaar, met name de laatste twee jaar, beter weten te vinden. Door sommige van deze geïnterviewden wordt de overlast als reden genoemd dat de samenwerking en het contact versterkt zijn. Deze overlegstructuren zijn wisselend van samenstelling. Overleggen zijn onder andere het Lokaal Ketenoverleg (LKO), het Multidisciplinair overleg Veiligelanders en veiligheidsoverleggen. Partijen die aan deze overleggen deelnemen zijn partijen die onderdeel zijn van de vluchtelingenketen (zoals COA, AVIM, Dienst Terugkeer en Vertrek), maar ook partners die niet in de vluchtelingenketen zitten maar wel betrokken zijn bij het AZC of in aanraking komen met asielzoekers uit het AZC Overloon. Hieronder vallen de openbaar vervoersbedrijven waar de asielzoekers gebruik van maken, de politie en het beveiligingsbedrijf Secutor Security dat straatcoaches levert. Het AZC Overloon ligt dicht bij de gemeenten Sint Anthonis en Venray. De gemeente Venray ligt in een ander basisteam van de politie en in een andere provincie.
Gemeente Boxmeer heeft sinds twee à drie jaar een intensievere samenwerking met gemeente Venray met betrekking tot het AZC Overloon. Daarvoor was er weinig contact. De reden van een versterking van het contact waren de signalen dat overlastgevende asielzoekers zich mengden in de lokale criminaliteit en het
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
32 van 80
Venrayse criminele circuit. Deze samenwerking heeft geleid tot de operationele werkgroep Veiligelanders. Met gemeente Sint Anthonis is minder intensief contact; de burgemeester neemt deel aan de klankbordgroep, maar er is geen frequente overlegstructuur. In de verschillende overleggen worden informatie en signalen tussen de partijen gedeeld en een gezamenlijke aanpak besproken. Deze overleggen zijn deels gericht op het bespreken van overlast door asielzoekers en de aanpak hiervan, maar ook op de bredere situatie en ontwikkeling van bewoners van het AZC (LKO), om zo multidisciplinair tot oplossingen te komen voor zorgwekkende/ problematische situaties. Sommige partijen benoemen privacy wel als een beperkende factor in informatiedeling. Door de geïnterviewden wordt aangeven dat door privacyregels informatie op persoonsniveau niet (met elke partij) kan worden gedeeld.
2.3.2 Waardering van inwoners voor de informatievoorziening De helft van de inwoners (49%) heeft via mensen in hun omgeving informatie verkregen over de opvang van asielzoekers in het AZC Overloon. Via de regionale media en de gemeentepagina in het huis-aan-huis blad kwamen ongeveer vier op de tien inwoners aan hun informatie over het AZC. Andere manieren (6%) waarop inwoners aan informatie zijn gekomen over het AZC zijn via de school van de kinderen, via klankbordgesprekken van de gemeente en whatsapp groepen in de buurt. Figuur 2.8 Op welke manieren kwam u aan informatie over de opvang van asielzoekers in het AZC Overloon? (meerdere antwoorden mogelijk, n=4.268)
Via mensen in mijn omgeving
49%
Via de regionale media
44%
Gemeentepagina in huis-aan-huisblad
32%
Sociale media van de gemeente Boxmeer
15%
Website van de gemeente Boxmeer
7%
Anders, namelijk
6%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
Twaalf procent van de inwoners is (zeer) tevreden over de informatievoorziening over het AZC Overloon. Meer dan drie op de tien van de inwoners zijn (zeer) ontevreden over de informatievoorziening. Bijna twee op de vijf inwoners (37%) hebben geen uitgesproken mening hierover en zijn noch tevreden, nog ontevreden. Inwoners uit Overloon (37% is ontevreden of zeer ontevreden) en Stevensbeek (56%) zijn het meest ontevreden met de informatievoorziening.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
33 van 80
Tabel 2.6 Hoe tevreden of ontevreden bent u over de informatievoorziening over het AZC Overloon? (n=4.268) Zeer tevreden
Tevreden
Ontevreden
11%
Niet tevreden en niet ontevreden 37%
Zeer ontevreden
Geen antwoord
Groeningen
0%
Holthees
1%
11%
44%
Maashees
1%
15%
Overloon
1%
Vierlingsbeek
N
21%
5%
26%
98
13%
6%
24%
126
36%
15%
10%
24%
178
10%
38%
25%
12%
14%
1.598
0%
10%
39%
17%
10%
24%
488
Vortum-Mullem
1%
9%
44%
21%
9%
17%
140
Oploo
1%
13%
38%
16%
6%
26%
327
Sint-Anthonis
1%
15%
37%
16%
8%
23%
871
Stevensbeek
0%
7%
24%
30%
26%
13%
302
Westerbeek
1%
14%
39%
17%
9%
20%
140
Totaal
1%
11%
37%
21%
11%
19%
4.268
Aan de inwoners die ontevreden zijn met de informatievoorziening over het AZC Overloon is gevraagd om een toelichting. De belangrijkste reden voor de ontevredenheid over de informatievoorziening is het gebrek aan transparantie en het gebrek aan informatie. Inwoners hebben het idee dat er veel wordt achtergehouden en negatieve gebeurtenissen niet naar buiten gebracht worden. Tevens ervaren inwoners dat zij pas geïnformeerd worden op het moment dat er al beslissingen zijn gemaakt, ze willen vooraf graag betrokken worden. •
“Er komt te weinig informatie. Met name de negatieve zaken worden te weinig kenbaar gemaakt.” (inwoner, Groeningen)
•
“Informatie vanuit de gemeente komt er weinig en al zeker als het negatief is.” (inwoner, Overloon)
•
“Te veel calamiteiten rondom asielzoekers en het AZC worden in de doofpot gestopt.” (inwoner, Sint-Anthonis)
•
“Achteraf wordt er gesproken en niet op voorhand, de gemeente had in alle redelijkheid op voorhand informatie moeten inwinnen van omwonenden niet zoals nu achteraf.” (inwoner, Westerbeek)
Een op de zeven inwoners (14%) vindt dat de gemeente Boxmeer zijn/haar belangen goed behartigt ten aanzien van de opvang van asielzoekers, tegenover bijna vier op de tien inwoners die het hiermee oneens zijn; zij vinden dat de gemeente hun belangen niet op een goede manier behartigt. Meer dan een vijfde (22%) van de inwoners staat neutraal tegenover deze stelling. In Vierlingsbeek, Oploo, Sint-Anthonis en Holthees zijn de inwoners het meest tevreden over de manier waarop de gemeente op komt voor hun belangen ten aanzien van het AZC. Inwoners uit Overloon (46% is het (helemaal) oneens met de stelling) en Stevensbeek (63%) zijn het minst tevreden.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
34 van 80
Figuur 2.9 Stelling: “De gemeente Boxmeer behartigt mijn belangen ten aanzien van de opvang van asielzoekers op een goede manier” (n=4.268)
2.4
Optreden bij overlast
Bevoegdheden aanpak overlast AZC Overloon Het AZC Overloon heeft verschillende bevoegdheden om overlast op het AZC zelf aan te pakken. Het AZC kan bij overlast onder andere gebruik maken van het ROV-beleid (Reglement Onthouding Verstrekkingen), om boetes op te leggen, oplopend in zwaarte. Het AZC kan de burgemeester vragen om een burgemeestersbrief. Dit is een brief gericht aan een asielzoeker die veel overlast veroorzaakt, waarin staat dat dit bekend is bij instanties. Ook kan het AZC vragen om gebiedsontzeggingen voor bepaalde personen. Met de politie kan een ‘stopgesprek’ met de asielzoeker worden gevoerd, om zo duidelijk te maken aan deze persoon dat hij of zij in beeld is. Ook kan besloten worden om een asielzoeker in een Handhaving en Toezichtlocatie (HTL) te plaatsen. Dit is een juridisch zware maatregel waar dossieropbouw voor nodig is; van deze maatregel is, volgens het AZC, in Overloon wel een paar keer gebruik gemaakt. Door het AZC wordt aangegeven dat, met name voor de minderjarige groep, er behoefte is aan meer mogelijkheden om ‘door te pakken’ wanneer deze groep overlast veroorzaakt. Deze groep heeft, vanwege minderjarigheid, meer bescherming dan meerderjarigen. Een ander knelpunt is drugsgebruik op het AZC. Dit is volgens de geïnterviewden, werkend op het AZC, lastig aan te pakken, omdat men bij deze aanpak tegen juridische beperkingen aanloopt.
De politie mag bijvoorbeeld niet zomaar kamers doorzoeken zonder huiszoekingsbevel.
Omgang met signalen van overlast door instanties volgens stakeholders Geïnterviewde omwonenden hebben te maken met overlast en delicten, veroorzaakt door bewoners van het AZC. De geïnterviewde omwonenden en dorpsraden geven aan dat ze overlast bespreekbaar kunnen maken in de klankbordgroep of de WhatsAppgroep die vanuit de klankbordgroep is opgericht.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
35 van 80
Niet elke omwonende uit de omliggende dorpen is bij deze klankbordgroep aangesloten, maar via de dorpsraad kunnen de signalen van andere inwoners de klankbordgroep wel bereiken. De geïnterviewde omwonenden geven aan dat, wanneer ze deze overlast bespreekbaar maken, ze het advies krijgen deze zaken te melden bij de politie. Omwonenden en ondernemers worden, onder andere door het AZC, de dorpsraden en politie ook gestimuleerd en geadviseerd om overlast te melden bij de politie. Dit wordt niet altijd gedaan. Redenen hiervoor zijn dat men niet altijd weet waar en hoe men de overlast moet melden. Een aantal geïnterviewde omwonenden geeft ook aan dat ze een beetje ‘moedeloos’ worden van het melden en dat ze zich ook afvragen wat de politie voor hen kan doen. Een oplossing die door een aantal geïnterviewden wordt benoemd is het opzetten van een meldingenstructuur, met een terugkoppeling van wat er met de meldingen is gedaan. Wanneer er sprake is van daadwerkelijk strafbare feiten, zijn de geïnterviewden die hier mee te maken hebben gehad, het er over eens dat de politie snel en voortvarend handelt nadat ze een melding hebben gedaan. Desondanks is er volgens een omwonende toch een terughoudendheid om aangifte te doen, omdat het gevoel heerst dat hier niks mee gedaan wordt.
Het Openbaar Ministerie herkent dit sentiment, via de ketenmariniers worden inwoners gestimuleerd om aangifte te doen. Bij ondernemers speelt het aspect dat men er snel vanaf wil zijn, en daarom geen aangifte doet. Hier is door de politie wel op ingespeeld, door de mogelijkheid te bieden om versneld aangifte te doen. Door de geïnterviewden wordt erkend dat de aanpak van overlast en criminaliteit de laatste jaren is verbeterd. Echter wordt volgens de geïnterviewde inwoners, dorpsraden en ondernemers de kern van het probleem niet aangepakt, namelijk het terugdringen van de overlastgevende groep asielzoekers. Er heerst het beeld dat de asielzoekers die overlast veroorzaken uit het AZC worden gezet, en worden ‘aangevuld’ door een nieuwe groep asielzoekers, die ook weer voor overlast kunnen gaan zorgen. De aanpak van overlast is volgens hen voornamelijk reactief, minder proactief of preventief. Er wordt gereageerd op incidenten doordat de politie optreedt wanneer er sprake is van een strafbaar feit, maar er wordt niet ingezet op preventieve beveiliging of gezorgd dat er geen nieuwe (minderjarige) asielzoekers uit veilige landen in het AZC komen.
Perspectief professionals omgeving en keten Vanuit de professionals en (keten)partners heerst het beeld dat overlast sneller en beter wordt aangepakt dan een aantal jaar terug. Partijen en instanties zitten dichter op de overlastgevende groepen asielzoekers. Er zijn hiervoor verschillende overlegstructuren ingericht, zoals het Lokaal Ketenoverleg en de Operationele werkgroep Veiligelanders. Een andere ontwikkeling die wordt genoemd in de informatiedeling van overlastgevende asielzoekers is de Top-X lijst. Dit is een lijst waar de meest overlastgevende asielzoekers op worden geplaatst. Hierdoor krijgen de verschillende instanties een gezamenlijk beeld van de overlastgevende groep. Dit middel heeft ook zijn beperkingen volgens een aantal geïnterviewden. Er moet niet worden gewacht totdat een asielzoeker op deze lijst staat. Wanneer iemand op weg is om op deze lijst te komen, moeten er al interventies worden gepleegd. Ook krijgt de snelrechtafdeling van het Openbaar Ministerie (ZSM) deze lijst niet, terwijl deze informatie wel bepalend kan zijn voor de berechting van een asielzoeker die een misdaad heeft gepleegd. Wel worden, via het snelrecht, asielzoekers die een misdaad plegen, strenger aangepakt. Zaken worden, volgens het Openbaar Ministerie, minder snel geseponeerd dan voorheen. Naast deze overlegstructuren is in de afgelopen jaren ook op andere manieren op overlast ingezet.
Er zijn twee ketenmariniers aangesteld en er zijn straatcoaches ingezet, die in gesprek
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
36 van 80
gaan met overlastgevende jongere asielzoekers. De ketenmariniers worden vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid ingezet op plekken rondom AZC’s waar sprake is van veel overlast en problemen in de keten om deze overlast aan te pakken. De geïnterviewde partijen geven aan dat de ketenmariniers hebben geleid tot meer samenwerking in de keten, waaronder het Lokaal Ketenoverleg, en de ketenmariniers bieden het AZC ook ondersteuning op juridisch vlak. De straatcoaches brengen in kaart wat de overlastgevende groep doet en gaan met hen in gesprek, zowel op het AZC als daarbuiten. Er heerst onder de geïnterviewde ketenpartners en professionals een wisselend beeld van de straatcoaches. Sommige geïnterviewden zijn erg te spreken over hun aanpak en de manier waarop ze jongeren benaderen. Andere partijen hebben het idee dat de aanpak van de straatcoaches nog niet voldoende is of dat de informatie die deze organisatie heeft en deelt met andere partijen niet altijd helemaal volledig of actueel is. Een toekomstige ontwikkeling is een pilot waarbij extra boa’s in worden gezet in de gemeenten Nijmegen, Boxmeer, Grave en Venray. Deze boa’s worden ingezet op plekken waar sprake is van extra overlast (‘hotspots’) en op momenten waarop extra overlast wordt verwacht (‘hottimes’). Een remmende factor in de aanpak van overlast is de beperkte capaciteit bij politie en Openbaar Ministerie.
De politie moet haar schaarse capaciteit verdelen over een groot gebied, waar ook het AZC in Grave onder valt. Hierdoor kan het zijn dat de politie in andere delen van dit gebied minder zichtbaar is. Ook bij het Openbaar Ministerie doet zich een soortgelijk probleem voor; door in te zetten op het AZC, blijven andere zaken liggen.
Perspectief inwoners Bijna een op de drie inwoners (31%) is van mening dat de politie adequaat optreedt bij overlast van asielzoekers en onveilige situaties in het AZC Overloon, negentien procent staat hier neutraal tegenover en bijna een kwart (24%) is het met deze stelling oneens. Nog eens 26 procent heeft zich hier niet over uitgesproken. In Overloon (35%) en Stevensbeek (35%) zijn de inwoners het meest tevreden met het optreden van de politie. Figuur 2.10 De politie treedt adequaat op bij overlast van asielzoekers en onveilige situaties bij het AZC Overloon (n=4.268) Helemaal mee eens
7%
Mee eens
24%
Niet mee eens en niet mee oneens
19%
Mee oneens
14%
Helemaal mee oneens
10%
Weet niet / geen mening
26%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
Aan de inwoners die hebben aangegeven ontevreden te zijn met de wijze waarop de politie optreedt tegen overlast van asielzoekers en onveilige situaties in het AZC Overloon is gevraagd
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
37 van 80
om een toelichting. De belangrijkste redenen voor ontevredenheid zijn dat er niet hard genoeg wordt opgetreden, dat de politie te laat ter plaatse is of te laat ingrijpt. •
“Ligt niet direct aan de politie maar ik heb nooit het idee dat de mensen aangepakt worden wanneer bekend is dat ze het wel hebben gedaan.” (inwoner, Overloon)
•
“Omdat ze wel op meldingen af komen maar dan geen actie ondernemen.” (inwoner, Vierlingsbeek)
•
“Ze zijn vaak te laat ter plaatse, moeten dan ook helemaal uit Cuijk komen.” (inwoner, Vortum-Mullem)
•
“Er lijkt niet opgetreden te worden voor diefstal/inbraken. Enkel bij situaties binnen het AZC zelf.” (inwoner, Oploo)
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
38 van 80
3. Maatschappelijk draagvlak voor opvang asielzoekers In dit hoofdstuk behandelen we achtereenvolgens het algemene draagvlak voor de opvang van asielzoekers en het draagvlak voor de continuering van het AZC Overloon vanuit het perspectief van de inwoners, de direct omwonenden en de samenwerkingspartners van de gemeente. Hierbij komen ook de specifieke voorwaarden aan de orde waaronder de opvang in de toekomst mogelijk ofwel acceptabel is voor de verschillende betrokkenen.
3.1
Draagvlak algemeen
3.1.1 Perspectief stakeholders Aan omwonenden, ondernemers, dorpsraden en schoolgemeenschappen is gevraagd wat men ervan vindt dat vluchtelingen in het algemeen in Nederland worden opgevangen en wat men vindt van de bijdrage die gemeente Boxmeer hier aan levert. Uit deze interviews komt een breed gedragen beeld naar voren dat het goed is dat Nederland asielzoekers opvangt en de gemeente Boxmeer hieraan een bijdrage levert. Men ziet het als een ‘plicht’ van een welvarend land als Nederland om personen op te vangen die in levensbedreigende of erbarmelijke situaties zitten. Ook het oorlogsverleden van Overloon speelt volgens een geïnterviewde een rol. Hierdoor voelt men zich moreel verplicht om personen die ook in oorlogssituaties verkeren, op te vangen. De geïnterviewden maken hier wel een scherp onderscheid in personen uit onveilige en personen uit de zogeheten veilige landen waarvan men overlast ervaart. Over de personen uit veilige landen die in Overloon gehuisvest worden, krijgt men uit de omgeving signalen dat hier minder draagvlak voor is. Deze personen kunnen zich over het algemeen niet vestigen in Nederland, doordat ze geen recht hebben op een verblijfsvergunning. Een deel van hen is hierdoor, volgens de geïnterviewden, niet gemotiveerd om onderdeel te worden van de lokale samenleving en stuurt bijvoorbeeld de kinderen niet naar school.
Ook veroorzaakt een deel van deze personen overlast, wat het draagvlak voor de opvang van vluchtelingen heeft doen afnemen. De geïnterviewden erkennen dat dit om een kleine groep gaat, die het echter wel ‘verpest’ voor de rest van de asielzoekers die wel gemotiveerd zijn om zich hier te huisvesten. Onder een aantal geïnterviewde professionals heerst het beeld dat deze overlastgevende groep stigmatiserend werkt voor de rest van de bewoners van AZC Overloon. Wanneer er sprake is van criminaliteit of overlast wordt, volgens hen, door omwonenden snel de link met het AZC gelegd. Dit is slecht voor de beeldvorming van het AZC en gaat ten koste van de groep asielzoekers met wie het wel goed gaat en die wel gemotiveerd zijn om zich in te zetten en deel te worden van de lokale samenleving. Geïnterviewden geven ook aan dat de asielzoekers die wel graag een bijdrage willen leveren hinder ervaren van de overlastgevende groep doordat zij voor een slechte beeldvorming zorgen of zelf negatieve ervaringen met deze groep hebben.
3.1.2 Perspectief inwoners Opvang asielzoekers in het algemeen Bijna vier van de tien inwoners vinden het een goede zaak dat Nederland asielzoekers opvangt, ruim een derde staat hier neutraal in en een kwart vindt dat geen goede zaak. Er is vanuit de enquête niet aan te geven wat de overwegingen zijn bij het gegeven antwoord. Wel is duidelijk dat
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
39 van 80
er in de basis weinig verschil tussen de dorpen bestaat in draagvlak voor de opvang van asielzoekers in Nederland. Figuur 3.1 Wat vindt u in het algemeen van het feit dat ons land asielzoekers opvangt? (n=4.268) Overloon
38%
38%
23%
1%
Sint-Anthonis
45%
33%
20%
2%
Vierlingsbeek
43%
36%
18%
2%
Oploo
38%
Stevensbeek
33%
Maashees
36%
Holthees
36%
24% 28%
3%
35%
27%
2%
37%
34%
25%
4%
Vortum-Mullem
39%
32%
28%
1%
Westerbeek
41%
23%
3%
Groeningen
36%
2%
33%
35%
Totaal
36%
39%
0%
10%
20%
28% 36%
30%
40%
50%
60%
2%
23%
70%
Ik vind dat een goede zaak
Ik sta hier neutraal in
Ik vind dat geen goede zaak
Weet ik niet / geen mening
80%
90%
2%
100%
Opvang asielzoekers in gemeente Boxmeer Het draagvlak bij inwoners voor de opvang van asielzoekers in gemeente Boxmeer (figuur 3.2) is wat lager dan het hierboven geschetste algemene draagvlak voor de opvang van asielzoekers in Nederland. Een derde van de inwoners (33%) vindt het opvangen van asielzoekers in de gemeente Boxmeer een goede zaak, een iets grotere groep (36%) staat hier negatief tegenover en drie op de tien inwoners staan hier neutraal in. In Vierlingsbeek (39%) en Sint-Anthonis (38%) staat men het meest positief tegenover het opvangen van asielzoekers in de gemeente. De inwoners van Overloon (29%) en Stevensbeek (26%) staan het minst positief tegenover de opvang van asielzoekers in de gemeente.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
40 van 80
Figuur 3.2 Wat vindt u ervan dat de gemeente Boxmeer asielzoekers opvangt? (n=4.268) Groeningen
33%
Holthees
31%
32%
35%
2%
Maashees
32%
29%
37%
2%
Overloon
24%
29%
Vierlingsbeek
40%
3%
29%
2%
39%
30%
29%
2%
Vortum-Mullem
34%
26%
39%
1%
Oploo
31%
31%
35%
2%
Sint-Anthonis
38%
Stevensbeek
30%
26%
Westerbeek
24%
10%
32%
29%
20%
2%
29%
33%
0%
30%
3%
48%
37%
Totaal
29%
40%
50%
1%
36%
60%
70%
80%
Ik vind dat een goede zaak
Ik sta hier neutraal in
Ik vind dat geen goede zaak
Weet ik niet / geen mening
2%
90%
100%
Opvang asielzoekers in woonomgeving Een op de zeven inwoners (14%) is positief over de aanwezigheid van het AZC in de eigen woonomgeving. Een kleine meerderheid van de inwoners (51%) vindt het geen goede zaak dat er een AZC in de woonomgeving is en een derde van de inwoners staat hier neutraal tegenover. Inwoners uit Stevensbeek en Overloon staan het meest negatief tegenover een AZC in hun woonomgeving; hier vindt respectievelijk 66 en 58 procent het een slechte zaak. Gemiddeld genomen in het hele onderzoeksgebied is het draagvlak voor het AZC in de woonomgeving het laagst onder jongeren 16-24 jarigen en in de leeftijdsgroep 25-49 jaar (respectievelijk 65% en 58% vindt het een slechte zaak). Dit percentage is lager onder 5064 jarigen en 65-plussers (respectievelijk 48% en 42%). Figuur 3.3 Wat vindt u ervan dat er een AZC in uw woonomgeving is? (n=4.268) Groeningen
16%
Holthees
26%
12%
Maashees
13%
Overloon
12%
54%
37%
4% 51%
34% 30%
1%
49%
4%
58%
1%
Vierlingsbeek
16%
38%
43%
3%
Vortum-Mullem
16%
35%
47%
1%
Oploo
16%
35%
48%
Sint-Anthonis
18%
Stevensbeek
12%
Westerbeek
39% 21% 32%
14%
0%
10%
30%
1% 46%
33%
20%
3%
66%
19%
Totaal
2%
40%
2%
51%
40%
50%
60%
70%
Ik vind dat een goede zaak
Ik sta hier neutraal in
Ik vind dat geen goede zaak
Weet ik niet / geen mening
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
2%
80%
90%
100%
41 van 80
De meeste inwoners zijn van mening dat asielzoekers zich nuttig moeten maken in onze samenleving (76%). In de dorpen Holthees (86%), Vierlingsbeek (79%), Sint-Anthonis (77%) en Westerbeek (81%) ligt dit percentage hoger dan in Stevensbeek (66%). De helft van de inwoners is van mening dat het onze plicht is om asielzoekers op te vangen in Nederland. In Stevensbeek is het percentage inwoners dat het hier (helemaal) mee oneens is, het hoogst (32%). Bijna de helft van de inwoners (46%) is van mening dat de opvang van asielzoekers ten koste gaat van de inwoners van de gemeente die het al moeilijk hebben. In Stevensbeek ligt dit percentage hoger (55%) dan het gemiddelde. Ten slotte is 41% van de inwoners het oneens met de stelling dat de komst van asielzoekers kansen biedt voor inwoners en ondernemers, tegenover 22% van de inwoners die het eens is met de stelling. In Vierlingsbeek (27%), Oploo (27%), Sint-Anthonis (27%) en Westerbeek (27%) ligt dit percentage hoger dan gemiddeld. Figuur 3.4 Geef aan in hoeverre u het eens of oneens bent met de volgende stellingen (n=4.268) Asielzoekers moeten zich nuttig maken in onze samenleving
76%
Het is onze plicht om asielzoekers fatsoenlijk op te vangen in Nederland
50%
De opvang van asielzoekers gaat ten koste van inwoners van de gemeente die het al moeilijk hebben
46%
De opvang van asielzoekers biedt kansen voor inwoners en ondernemers in de gemeente
22%
12%
7% 5%
24%
4%
22%
18%
26%
23%
41%
13%
11%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100% (helemaal) mee eens
neutraal
(helemaal) mee oneens
weet ik niet / geen mening
De meerderheid van de inwoners is niet bereid om zich als vrijwilliger in te zetten voor asielzoekers (65%). Dit percentage is het hoogst in Maashees (72%), gevolgd door Stevensbeek (69%) en Overloon (67%). Dertien procent is wel bereid om zich in te zetten als vrijwilliger, maar geeft aan dat dit niet gaat lukken. Vier procent zou wel vrijwilliger willen worden, twee procent zet zich op dit moment al in als vrijwilliger. In Stevensbeek (5%) is het aandeel van de inwoners dat zich op dit moment al inzet als vrijwilliger voor asielzoekers het grootst.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
42 van 80
Tabel 3.1 Bent u bereid om u als vrijwilliger in te zetten voor asielzoekers? (n=4.268) Ja, ik doe dat al
Ja, ik zou dat wel willen
Nee, ik wil dat niet doen
Hangt ervan af
Weet ik niet
N
6%
Wel bereid, maar dat gaat niet lukken 16%
Groeningen
0%
66%
6%
5%
98
Holthees
2%
3%
13%
63%
12%
6%
126
Maashees
1%
6%
9%
72%
7%
5%
178
Overloon
1%
4%
13%
67%
9%
6%
1.598
Vierlingsbeek
0%
6%
12%
65%
10%
8%
488
Vortum-Mullem
0%
5%
14%
66%
11%
4%
140
Oploo
1%
3%
13%
66%
10%
6%
327
Sint-Anthonis
3%
4%
15%
58%
14%
6%
871
Stevensbeek
5%
2%
10%
69%
10%
4%
302
Westerbeek
1%
8%
17%
62%
11%
1%
140
Totaal
2%
4%
13%
65%
10%
6%
4.268
3.2
Draagvlak continuering van het AZC
3.2.1 Perspectief stakeholders De geïnterviewden staan over het algemeen positief tegenover een mogelijke verlenging van het AZC Overloon. Men vindt het belangrijk dat asielzoekers opgevangen worden en hier, wanneer mogelijk, een veilig bestaan op kunnen bouwen. Ook ziet men de voordelen van het AZC voor de gemeenschap, zoals meer omzet voor lokale ondernemers en de scholen waar kinderen uit het AZC naar school gaan. Er wordt wel een scherp onderscheid gemaakt tussen de asielzoekers uit veilige en onveilige landen. Wanneer er een verlenging zou komen waarbij ook asielzoekers uit veilige landen worden geplaatst, die mogelijk overlast met zich meebrengen, staan, met name de omwonenden, dorpsraden en ondernemers negatief tegenover verlenging. Het is voor hen belangrijk dat de veiligheid van de gemeenschap gewaarborgd is. Ook draagvlak voor het voortbestaan van het AZC wordt als een belangrijke voorwaarde genoemd door een aantal geïnterviewden, waaronder een lokale ondernemer en een buurgemeente. Draagvlak onder de samenleving voor een verlenging moet er wel zijn, maar dit wordt nu ondermijnd door een overlastgevende groep asielzoekers. De instanties die in en rondom het AZC en de vluchtelingenketen opereren en samenwerken staan, vanuit professioneel oogpunt, positief tegenover de verlenging van het AZC.
Wel geeft een aantal geïnterviewden aan dat het niet aan hen is om hierover een oordeel te geven over deze verlenging, omdat dit een politiek besluit is. Redenen die worden aangedragen waarom men positief tegenover een mogelijke verlenging staat, zijn dat de samenwerking steeds beter gaat en dat er expertise is opgebouwd. Wanneer het AZC niet verlengd wordt, gaat deze expertise verloren en moet dit ergens anders weer worden opgebouwd. Dit wordt als zonde ervaren. Een nadeel van het AZC Overloon is de locatie en het gebouw. Het AZC ligt vrij afgelegen en is hierdoor moeilijk bereikbaar met het openbaar vervoer, wat niet bevorderlijk is voor het wederzijds contact met de omgeving. Verder is het AZC een voormalig gevangenisgebouw, wat moeilijk te onderhouden is en troosteloos aandoet.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
43 van 80
Door de inrichting van dit gebouw met veel eenpersoonscellen, worden hier volgens de geïnterviewden eerder alleenstaande vluchtelingen dan gezinnen geplaatst. Men geeft aan dat hier niet veel aan te veranderen is en dat het voor het COA ook moeilijk is om geschikte locaties voor een AZC te vinden.
3.2.2 Perspectief inwoners Een op de tien inwoners (10%) staat positief tegenover het voortzetten van het AZC Overloon. Ruim een derde (36%) vindt de voortzetting acceptabel onder voorwaarden en iets meer dan de helft (51%) staat negatief tegenover de voortzetting. De mate waarin inwoners positief of negatief tegenover de voortzetting staan, hangt samen met de nabijheid van het AZC Overloon (zie figuur 3.3). De inwoners uit Overloon (58%) en Stevensbeek (66%) staat het negatiefst tegenover een continuering van het AZC Overloon. In Sint-Anthonis (40%) en Vierlingsbeek (41%) staan de inwoners relatief minder negatief tegenover het voortzetten van het AZC. Figuur 3.5 Hoe staat u tegenover het voortzetten van het AZC Overloon? (n=4.268)
3.3
Voorwaarden voor verlenging
3.3.1 Perspectief stakeholders Perspectief omwonenden/ondernemers/maatschappelijke organisaties Omwonenden, ondernemers en dorpsraden stellen als voorwaarde voor verlenging dat de criminaliteit en overlast als gevolg van het AZC moeten worden opgelost zodat de inwoners niet langer gevoelens van onveiligheid ervaren. Zij geven aan: pas als er veiligheid is, ontstaat er draagvlak voor opvang van asielzoekers en kan er gezamenlijk (inwoners, AZC en asielzoekers) weer worden begonnen met het benutten van kansen die het AZC kan bieden voor integratie en kennismaking met een multiculturele samenleving, zoals herstart van een project als Samen Stevensbeek en kinderen uit het AZC op de scholen.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
44 van 80
Bij de overlast en onveiligheid wordt in de gesprekken nadrukkelijk de koppeling gelegd met de bewonerssamenstelling van het AZC. De overlast komt in de ogen van inwoners en ondernemers van een kleine groep AMV’ers en veiligelanders. Tegen deze groepen is grote weerstand bij de bevolking. Tegen de opvang van asielzoekers uit onveilige landen is dat veel minder het geval, is hun inschatting. In deze context worden de volgende praktische voorwaarden aangedragen ten aanzien van voortzetting van het AZC: meer gezinnen in het AZC, het terugbrengen van de capaciteit van het AZC (beter in verhouding tot het inwonertal van de omliggende dorpen), het verminderen van onderlinge spanningen tussen asielzoekers door rekening te houden met herkomstland en cultuur, zorgen voor een zinvolle dagbesteding (zoals werk) om verveling te voorkomen, verantwoordelijke instanties meer tools in handen geven zodat sneller kan worden opgetreden (overplaatsen/uitzetten) bij daders van misdrijven, geen personen op de top X lijst in het AZC, meer capaciteit en middelen zodat intensiever toezicht kan worden gehouden op het moment dat asielzoekers zich buiten het AZC bevinden.
Van de gemeente Boxmeer worden twee hoofdzaken verlangd: 1) openheid, eerlijkheid, alertheid en tijdigheid in communicatie naar stakeholders (niet via de krant!), en 2) het vastleggen van en vasthouden aan de bovenstaande randvoorwaarden voor verlenging. Pas als de veiligheidssituatie en -beleving is verbeterd, kan er worden gesproken over verlenging. Een kwestie die daarbij de aandacht verdient is de verdeling van de lasten en lusten. In Stevensbeek bestaat het gevoel dat men in Boxmeer de lusten heeft en zij de lasten hebben. Zo is er geïnvesteerd in verlichting op de fietspaden richting Overloon, maar niet richting Stevensbeek. Hierover wil men graag meedenken. En meer in het algemeen moet er aandacht zijn voor het betrekken van Stevensbeek (gemeente Sint-Anthonis) bij het besluitvormingsproces in Boxmeer. Een ander aandachtspunt is dat (de leiding van) het AZC de blik meer naar buiten moet richten, hoewel men begrijpt dat het AZC niet verantwoordelijk is voor alles wat zich buiten het AZC afspeelt. Ook verwachten inwoners meer een luisterend oor voor initiatieven vanuit de samenleving en ligt er een uitdaging op het vlak van communicatie om inwoners meer voorbeelden te laten zien van de grote groep asielzoekers die er wat van wil maken. Bij ondernemers heerst iets meer pragmatisme. Zij onderschrijven de voorwaarde van veiligheid.
Maar mocht de gemeente Boxmeer geen invloed hebben op de toekomstige bewonerssamenstelling, waardoor AMV’ers en veiligelanders blijven komen, moet er alles aan gedaan worden om overlast te voorkomen. Zoals het beter handhaven van wet- en regelgeving. Specifiek voor winkeliers in Venray is het - met het oog op het draagvlak voor het AZC belangrijk om communicatiestructuren die de afgelopen jaren zijn opgebouwd in stand te houden, in combinatie met het preventieve effect dat van de inzet van straatcoaches uitgaat. Het OV heeft veel last van zwartrijders. Om naar nul incidenten te gaan, zien ze het liefst dat de gemeente gratis OV mogelijk maakt. Maatschappelijke organisaties stellen niet zozeer randvoorwaarden aan verlenging, maar dragen wel ideeën aan voor verbetering van het perspectief en integratie van asielzoekers. Bijvoorbeeld Engelse les voor veiligelanders zodat zij (op een andere plek) meer mogelijkheden hebben, en het kunnen doorverwijzen van asielzoekers naar lokale zorgstructuur zoals sociale wijkteams.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
45 van 80
Ook het AZC ziet de meerwaarde hiervan, en wil gezamenlijk met de gemeente hiervoor een plan maken voor een opleidingscentrum, maar wijst er in het algemeen op dat budgetten vaak het probleem zijn. Het is voor gemeenten lastig te verkopen om veel in asielzoekers te investeren die elders een woonplaats vinden. Hiervoor zou op landelijk niveau iets geregeld moeten worden.
Perspectief professionals omgeving AZC en asielketen Ook door veel professionals werkzaam op en rondom het AZC wordt de toekomst van het AZC gekoppeld aan de AMV’ers en veiligelanders. En dan vooral omdat zij zien dat er weinig draagvlak bij inwoners is voor de opvang van deze doelgroepen. Er moet in hun ogen een aanpassing worden gedaan in het plaatsingsregime waarbij veiligelanders worden opgevangen in een centrale locatie gericht op uitzetting en in Overloon meer wordt ingezet op gezinnen. Maar daarbij wordt direct de kanttekening geplaatst dat de gemeente en het AZC hier geen directe invloed op hebben en dit om landelijke politieke keuzes vraagt. Net als de inwoners deden, wordt ook door professionals erop gewezen dat het aantal bewoners in verhouding moet staan tot de omgeving. Desalniettemin wordt het aantal asielzoekers in het AZC minder relevant geacht dan de bewonerssamenstelling. Een van de geïnterviewden geeft bij wijze van spreken aan: “100 AMV’ers zorgen voor meer overlast dan 800 gezinnen”. Verder wordt er op gewezen dat het AZC in de beginjaren meer bewoners had dan nu het geval is, en er destijds minder problematiek en meer draagvlak was. Een ander argument ten aanzien van de bewonerssamenstelling is dat de omgeving van het AZC Overloon bestaat uit relatief kleine dorpsgemeenschappen waar incidenten veel meer impact hebben dan in een stedelijke omgeving.
Iedereen kent elkaar, waardoor een incident veel persoonlijker wordt en het veiligheidsgevoel in heel het dorp aantast. Voor AMV’ers zorgt de afgelegen ligging van het AZC Overloon voor een risico op verveling en daardoor vergrote kans op overlastgevend gedrag. De overlastgevende groep zorgt niet alleen voor onveiligheidsgevoelens bij inwoners maar daarnaast voor veel werkdruk en verminderd werkplezier bij het personeel die veel tijd kwijt is aan crisissituaties. Hiervoor moeten bij verlenging middelen beschikbaar komen, bijvoorbeeld in de vorm van speciaal opgeleide beveiligers die zorgen voor naleving van huisregels binnen het AZC en daarmee andere handhavers ontlasten. Ook de vele mutaties bij AMV’ers helpen niet mee omdat hulpverleners steeds opnieuw moeten beginnen met het uitleggen van de regels. De professionele overlegstructuur en netwerk die zijn opgebouwd, worden gewaardeerd door betrokkenen. Partijen weten elkaar goed te vinden. Onder andere waar het gaat om de opvang van AMV’ers is veel expertise opgebouwd hoe daar mee om te gaan. Ketenpartners geven aan dat bij sluiting van dit onderdeel van het AZC Overloon dit op een andere locatie weer moet worden opgebouwd. Uit oogpunt van efficiency wordt dat jammer gevonden.
Er wordt een behoefte gesignaleerd aan een betere meldingenstructuur voor burgers, met daarbij een terugkoppeling van afgehandelde zaken, en minder vrijblijvendheid ten aanzien van de klankbordgroep. In plaats van enkele keren per jaar bijeenkomen moet er een duidelijke communicatiestructuur worden opgezet voor overlastsituaties. En ook communicatie richting inwoners in bredere zin moet beter. Niet alleen wat betreft transparantie over overlastsituaties en het aanpakken daarvan. Maar ook zorgen dat inwoners beter op de hoogte zijn van de positieve dingen die in het AZC gebeuren om op die wijze acceptatie en bewustwording te creëren. Bijvoorbeeld in de voorlichting op middelbare scholen waar beeldvorming begint.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
46 van 80
Er wordt door meerdere partijen op gewezen dat een AZC gewenning vraagt. Er zijn voorbeelden genoemd van AZC’s waartegen bij de opening veel weerstand was van inwoners en men het een aantal jaren later bij sluiting jammer vindt dat de asielzoekers weggaan. De wisselwerking tussen AZC en de omgeving is echter wel iets waar aan gewerkt moet worden. Goedwillende asielzoekers willen wat terug kunnen doen. Daar is nu het moment niet naar. De energie is nu vooral gericht op het oplossen van crisissituaties, en instanties zijn in afwachting van een besluit over eventuele voortzetting van het AZC, terwijl gefocust zou moeten worden op integratie. (Provincie)grenzen mogen hier niet in de weg staan. Vanuit Venray is er bereidwilligheid om de gemeente Boxmeer te helpen met programma’s voor inburgering en verbinding met werk (leerwerktrajecten).
3.3.2 Perspectief inwoners Voorwaarden algemeen Veelvoorkomende voorwaarden ten aanzien van verlenging die inwoners in de enquête noemen, zijn voorwaarden op het gebied van de veiligheid van inwoners uit de omliggende dorpen. Deze veiligheid kan volgens inwoners gewaarborgd worden door vluchtelingen die overlastgevend gedrag vertonen strenger aan te pakken en vluchtelingen uit veilige landen die crimineel gedrag vertonen sneller terug te sturen naar land van herkomst, of bij voorbaat niet te huisvesten in het AZC. Ook zou er meer controle moeten zijn op het terrein van het AZC zelf en een strenger regime, door bijvoorbeeld het instellen van een avondklok, om ervoor te zorgen dat ze ’s avonds niet van het terrein kunnen. Een ander aspect dat speelt is het bewonersaantal op het AZC 2. Inwoners geven aan dit, in verhouding tot de dorpen Stevensbeek en Overloon, wat kleine en hechte gemeenschappen zijn, te hoog te vinden. Ook de samenstelling is een punt dat benoemd wordt. Inwoners maken onderscheid tussen asielzoekers uit oorlogsgebieden en andere onveilige gebieden, en veilige landen. Ook wordt de groep alleenstaande minderjarige mannen genoemd als een groep die men liever niet in het AZC ziet. Hiervoor in de plaats zouden meer gezinnen moeten worden opgevangen.
Ook geven inwoners aan dat er meer begeleiding en activiteiten aan de asielzoekers moeten worden aangeboden, zodat ze een nuttige dagbesteding hebben.
2
Het maximale aantal asielzoekers dat in het AZC gehuisvest kan worden is 875 asielzoekers.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
47 van 80
Onderstaande citaten geven een beeld van de genoemde voorwaarden: •
“Volgens mij is het AZC te groot. Denk persoonlijk dat grote opvang niet bijdraagt, voor de asielzoeker zelf niet en voor de omgeving niet.” (inwoner, Groeningen)
•
“Te veel in een kleine gemeente (bijna 900 op 3600 inwoners). In een keer is een kwart van de bevolking asielzoeker.” (inwoner, Overloon)
•
“Hulp bij integratie, voldoende werkgelegenheid voor de asielzoekers zodat ze nuttig bezig zijn.” (inwoner, Overloon)
•
“Geen asielzoekers uit zogenaamde veilige landen toelaten en een strenger beleid voeren wat betreft procedures en ook uitzetten als men uitgeprocedeerd is.” (inwoners, Sint-Anthonis )
•
“Alleen maar echte vluchtelingen in het AZC huisvesten, geen gelukzoekers. Zullen er alsnog gelukzoekers komen, zet dan een avondklok op het asielzoekerscentrum zodat ze ons in de avond/nacht niet kunnen lastig vallen.” (inwoner, Stevensbeek)
•
“Alleen echte vluchtelingen, lees gezinnen in nood, moeten geholpen worden. Iedereen die zich niet aan de wet houdt moet per direct uitgewezen worden. Voortzetting kan in mijn optiek alleen plaatsvinden als deze groep kwetsbare gezinnen geholpen wordt.” (inwoner, Vierlingsbeek)
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
48 van 80
Voorwaarden termijn verlenging De overeenkomst van de gemeente Boxmeer met het COA over AZC Overloon eindigt in 2022. Aan inwoners is gevraagd wat voor termijn hun voorkeur heeft, wanneer de overeenkomst wordt verlengd. Meer dan de helft (54%) van de inwoners is voorstander van een kortere looptijd dan 5 jaar, 14 procent geeft de voorkeur aan een overeenkomst van vijf jaar, twee procent wenst een langere looptijd en 14 procent maakt dit niks uit. Het grootste deel van de inwoners dat voorstander is van een kortere looptijd, geeft de voorkeur aan een looptijd van één jaar. Vooral in de dorpen Stevensbeek (70%) en Overloon (61%) zijn inwoners voor een kortere looptijd van de nieuwe overeenkomst met het AZC. Figuur 3.6 Stel: het AZC Overloon blijft geopend. Wat is uw voorkeur ten aanzien van de termijn van de nieuwe overeenkomst? (n=4.268) Groeningen
14%
Holthees
13%
22%
Maashees
12%
Overloon
11%
Vierlingsbeek
10% 16% 11% 14%
14%
4%
56%
2%
49%
3%
61%
16%
Vortum-Mullem
51%
14%
2% 46%
2%
52%
1%
Oploo
20%
16%
47%
1%
Sint-Anthonis
19%
18%
46%
3%
Stevensbeek
9%
9%
Westerbeek
16%
Totaal
14%
0%
10%
70% 19%
49%
14%
20%
2% 4%
54%
30%
40%
50%
60%
70%
2%
80%
90%
100%
Dat maakt mij niet uit
Een overeenkomst voor 5 jaar
Een overeenkomst met een kortere looptijd
Een overeenkomst met een langere looptijd
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
49 van 80
Voorkeuren capaciteit en bewonerssamenstelling AZC Overloon Naast de duur van de verlenging, konden inwoners aangeven wat hun voorkeur is over het aantal bewoners van het AZC en de bewonerssamenstelling. Zeven op de tien inwoners geven de voorkeur aan een lager bewonersaantal dan het huidige aantal van 875 asielzoekers (figuur 3.7). In Overloon en Stevensbeek ligt het deel van de inwoners dat voorstander is van een lager aantal asielzoekers hoger. In deze dorpen zijn acht op de tien inwoners hier voorstander van. Figuur 3.7 Stel: het AZC Overloon blijft geopend. Wat is uw voorkeur ten aanzien van het aantal bewoners in het AZC? (N=4.268) Groeningen
7%
Holthees
19%
12%
Maashees
7%
Overloon
5%
16%
12%
Vortum-Mullem
9%
15%
Oploo
9%
Sint-Anthonis
8%
11%
66%
9%
17%
65%
8%
19%
64%
8%
80%
11%
0%
5%
65%
9%
6%
8%
78% 16%
Totaal
6%
71%
8%
Westerbeek
8%
65%
14%
Vierlingsbeek
Stevensbeek 2%
65%
14% 15%
10%
20%
30%
40%
50%
9% 64%
11%
71%
7%
60%
70%
80%
90%
100%
Dat maakt mij niet uit Het huidige aantal van maximaal 875 asielzoekers is acceptabel Het AZC moet meer asielzoekers opvangen Het AZC moet minder asielzoekers opvangen Weet niet
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
50 van 80
Het grootste deel van de inwoners (59%) vindt dat de bewonerssamenstelling moet veranderen (figuur 3.8). Eén op de tien inwoners vindt de huidige bewonerssamenstelling van het AZC acceptabel en een op de tien maakt het niks uit. Met name in Overloon (68%) en Stevensbeek (78%) vindt men dat de bewonerssamenstelling moet veranderen. Figuur 3.8 Stel: het AZC Overloon blijft geopend. Wat is uw voorkeur ten aanzien van de bewonerssamenstelling van het AZC? Groeningen
10%
Holthees
9%
57%
17%
Maashees
11%
Overloon
8%
Vierlingsbeek
10%
Oploo
15%
18%
16%
52%
22%
53%
21%
16%
45%
14%
20%
52%
Stevensbeek 2% 6%
21%
78%
Westerbeek
14%
Totaal
11%
0%
27%
68% 11%
13%
23%
47%
8%
11%
Sint-Anthonis
51%
15%
15%
Vortum-Mullem
23%
14%
20%
45%
11%
10%
20%
21%
59%
30%
40%
50%
19%
60%
70%
80%
90%
100%
Dat maakt mij niet uit Huidige bewonerssamenstelling is acceptabel De bewonerssamenstelling moet veranderen Weet niet / geen mening
Inwoners die hebben aangegeven dat de samenstelling van bewoners moet veranderen, is gevraagd of ze deze keuze konden toelichten. Inwoners geven aan dat de samenstelling kan veranderen door minder tot geen alleenstaande minderjarige (mannelijke) asielzoekers op te vangen. Hiervoor in de plaats zouden gezinnen of vrouwen met kinderen opgevangen kunnen worden. Een ander aspect in de inwonerssamenstelling dat wordt genoemd is de mix van verschillende culturen, wat voor conflicten of spanningen kan zorgen. •
“Alleen opvang voor gezinnen. Vermijden dat kansloze asielzoekers, die vaak de bron van overlast zijn, worden opgevangen” (inwoner, Overloon)
•
“Ik denk dat de alleenstaande jongeren of korter gehouden moeten worden, of helemaal niet meer in Overloon moeten wonen.” (inwoner, Stevensbeek)
•
“Krijg de indruk dat er veel jongeren en voornamelijk mannen verblijven. Weet niet of dit klopt, maar dat zie ik op straat. Een mix van gezinnen en jongeren. Voorkom selectie van vooral mannen en jongeren.” (inwoner, Groeningen)
•
“Verschillende culturen niet bij elkaar plaatsen zal in mijn ogen al een hele hoop rust brengen binnen en rondom het AZC” (inwoner, Sint-Anthonis)
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
51 van 80
Aandachtspunten verlenging De top drie van punten waar de gemeente Boxmeer extra aandacht aan moet besteden als het AZC Overloon geopend blijft, zijn de volgende: aandacht voor de normen en waarden van de Nederlandse samenleving (69%), gevolgd door voldoende inzet van politie en extra beveiliging (50%), en als derde het creëren van een meldpunt voor problemen en overlast (39%). Figuur 3.9 Stel: het AZC Overloon blijft geopend. Waaraan moet de gemeente Boxmeer in dat geval extra aandacht besteden in de komende jaren? (maximaal 3 antwoorden mogelijk, n=4.268) Aandacht voor de normen en waarden van de…
69%
Voldoende inzet van politie en beveiliging
50%
Meldpunt voor problemen en overlast
39%
Asielzoekers leren zo snel mogelijk Nederlands
36%
Een schone en veilige omgeving bij het AZC
19%
Activiteiten voor asielzoekers op het AZC
18%
Vrijwilligerswerk door asielzoekers
17%
Verbeteren van de verkeersveiligheid
8%
AZC koopt producten bij lokale ondernemers
5%
Anders
10%
Geen van alle
2%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
Een op de tien inwoners heeft andere aspecten genoemd waar de gemeente Boxmeer de komende jaren meer aandacht aan moet besteden. Deze andere aspecten bestaan onder andere uit initiatieven om de interactie tussen bewoners van het AZC en de gemeenschap te vergroten, en het zorgen voor een nuttige dagbesteding voor asielzoekers. Concreet kan dit volgens inwoners worden verwezenlijkt door bewoners van het AZC Overloon activiteiten buiten het AZC te laten doen, zoals het verrichten van (betaald) werk. En verder: strengere handhaving op overlast en criminaliteit, en overlastgevende asielzoekers eerder uit het AZC plaatsen. Een manier van strengere handhaving is volgens sommige inwoners de invoering van een avondklok. •
“Laat de asielzoekers betaald werk verrichten zodat ze werkervaring opdoen en dat er een sfeer ontstaat van samenwerking.” (inwoner, Holthees)
•
“Activiteiten om de relatie met het dorp te vergroten, zoals een open dag, bijdrage aan dorpsactiviteiten, de zichtbaarheid van de culturen die aanwezig zijn in het AZC vergroten.” (inwoner, Overloon)
•
“Bewoners van het AZC in contact brengen met verschillende werkgevers zodat ze een baan kunnen vinden die ze leuk vinden.” (inwoner, Sint-Anthonis)
•
“Zorgen dat degenen die voor overlast zorgen verwijderd worden.” (inwoner, Stevensbeek)
•
“Meer beveiliging en avondklok vanaf 21.00 uur en in de winter 19.00 uur.” (inwoner, Stevensbeek)
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon
52 van 80
4. Leerpunten en lessen Dit hoofdstuk gaat in op de lessen en leerpunten die te trekken zijn uit zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon. Een deel van deze lessen en leerpunten zijn vooral relevant voor gemeente Boxmeer bij een mogelijke verlenging van het AZC Overloon. Een ander deel van deze lessen en leerpunten zijn in de afgelopen jaren rond het AZC Overloon opgepakt en zijn wellicht relevant voor andere gemeenten waar een AZC gehuisvest is of gaat worden.
4.1 Lessen en leerpunten voor gemeente Boxmeer (bij mogelijke verlenging) Investeren in contact met de lokale gemeenschap en dagbesteding asielzoekers Een van de belangrijke lessen die kan worden getrokken, is dat verbinding tussen het AZC en de lokale gemeenschap, waaronder omwonenden, ondernemers en maatschappelijke instanties, belangrijk en nuttig is voor de lokale samenleving. De lokale gemeenschap komt zo meer en op een positieve manier in contact met asielzoekers. Wanneer het AZC laat zien dat het meer ‘naar buiten’ gericht is, zal dat de beeldvorming over het AZC en zijn bewoners ten goede komen. Aan de andere kant is een investering in het verbinden van het AZC met de omgeving ook nuttig voor de bewoners op het AZC zelf. Dit zorgt ervoor dat asielzoekers een nuttige dagbesteding krijgen en zo ‘ iets terugdoen voor de gemeenschap’. Ook kan deze dagbesteding verveling en mogelijk ook overlast tegengaan. Voorbeelden om de verbinding met de gemeenschap aan te gaan en die een nuttige dagbesteding voor asielzoekers zijn, zijn het organiseren van activiteiten op het AZC, asielzoekers stimuleren om vrijwilligerswerk te doen, of gezamenlijk met ondernemers te kijken naar de mogelijkheden van betaald werk, stages of werk-leertrajecten voor asielzoekers.
Het AZC Overloon wil hier in de toekomst meer in gaan investeren, en dan met name in een meer praktijkgerichte daginvulling voor minderjarigen. Hierbij is het plan om bij een herontwikkeling hier een opleidingscentrum voor op te starten. Knelpunten om deze projecten en initiatieven te realiseren kunnen liggen op het vlak van financiering en capaciteit. Een ander knelpunt bij de eventuele realisatie van de plannen is dat door de huidige situatie rondom corona projecten en initiatieven stil zijn komen te liggen of niet tot uitvoering zijn gebracht.
Inzetten op externe communicatie en samenwerking Naast investeren in gezamenlijke projecten met de omgeving en het inzetten van asielzoekers in de lokale samenleving, kan snelle en transparante communicatie helpen in de beeldvorming over het AZC. Te laat of niet reageren op vragen of onduidelijkheden, kan speculaties voeden waardoor relatief kleine gebeurtenissen een eigen leven gaan leiden. Vooral direct omwonenden willen graag op de hoogte gehouden worden van wat in het AZC speelt. Wanneer er bijvoorbeeld hulpdiensten naar het AZC komen, wil men weten wat er aan de hand is en hierover graag direct informatie krijgen vanuit het AZC. Dat werkt beter dan wanneer ze later in de lokale media moeten lezen wat er aan de hand was. De communicatie naar omwonenden loopt nu via een klankbordgroep. Maar doordat deze slechts enkele keren per jaar bijeenkomt is de informatie al niet meer actueel op het moment dat deze wordt gedeeld. Om dit te verbeteren is gestart met een WhatsAppgroep waarin leden vragen stellen en het AZC snel kan reageren. Dit is een positieve ontwikkeling, waarvan het goed is als deze wordt voortgezet en zo structureel informatie wordt gedeeld.
Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in AZC Overloon