6.3 Aangepaste analoge versie Omgevingsvisie

Hiervoor ligt de nadruk op het stimuleren van recreatieve ontwikkelingen die passen bij het karakter van het de Zak van Zuid-Beveland, zonder dat de gemeente daarbij de unieke landschapswaarden uit het oog verliest. Energie en circulariteit Onderdeel van de omgang met klimaatverandering is de verduurzaming van de energieconsumptie. De gemeente Borsele presteert op energieterrein al relatief (= in vergelijking met het Nederlands gemiddelde) goed. Het aardgasverbruik voor zowel huur- als koopwoningen neemt sinds 2016 geleidelijk af, het energieverbruik ligt onder het Nederlands gemiddelde en neemt sinds 2014 af en in Borsele wordt duidelijk meer zonne-energie opgewekt dan in de rest van Nederland. Dit komt o.a. doordat een groter aantal huizen zonnepanelen heeft (28.4 procent in Borsele, 12.3 procent in Nederland). In de ontwikkeling naar een duurzame economie is de stap naar circulariteit belangrijk. Circulair betekent dat er geen afval meer bestaat, maar dat grondstoffen steeds opnieuw worden gebruikt. Het totaal aan huishoudelijk afval per inwoner was in de gemeente Borsele 793 kilogram in 2020. In vergelijkbare gemeenten lag de hoeveelheid afval per inwoner op 574 kilogram. Dit betekent dat er nog stappen te zetten naar een circulaire toekomst.

Het belangrijk aspect van de gemeente Borsele is de aanwezigheid / nabijheid van een goed energienetwerk en goede energie-infrastructuur. Hiermee kan ingespeeld worden op een regionale of nationale toename in de elektriciteitsvraag. Het energienetwerk loopt wel tegen zijn grenzen aan. Er gelden beperkingen op het lokale netwerk. In het kader van de grootschalige energietransitie wordt de gemeente Borsele, en haar inwoners, geconfronteerd met diverse ontwikkelingen die direct of indirect impact hebben op de leefkwaliteit. De gemeente vindt dat het Rijkmoet investeren in de versterking van de leefkwaliteit van Borsele vanwege de lasten die de inwoners ondervinden van alle ontwikkelingen. Door het hogere aantal zonuren in de provincie Zeeland ten opzichte van de rest van Nederland is er een verhoogde potentie voor de opwek van zonne-energie. Samengevat: het economische karakter De kernkwaliteiten van het economische karakter van de gemeente Borsele zijn, kort samengevat: De agrarische sector vormt een belangrijk deel van de economie in Borsele. Het Sloegebied is een belangrijke werkgever; De gemeente heeft een relatief lage toeristische druk, met slechts twee grotere verblijfsrecreatieparken en een verder kleinschalig aanbod met minicampings en B&B’s. De gemeente heeft mooie potenties voor recreatie en toerisme.

De gemeente Borsele is “de meterkast van Nederland”: een goede infrastructuur voor energie op nationaal schaalniveau. 3.3

Het sociale karakter De gemeente Borsele bestaat uit grotere en kleinere dorpen. Elk van deze dorpen heeft een eigen sociale dynamiek. Er bestaan overwegend kleine kernen (niet meer dan 1.000 inwoners) die voornamelijk functioneren

blad 22 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

als woondorp; terwijl andere kernen belangrijk zijn als voorzieningenkern. Een groot deel van de dorpen, vooral degene die “dieper” in de Zak zijn gelegen, zijn niet nabij een grote ontsluiting gelegen, waardoor het vanuit deze dorpen tijd kost om op de autosnelweg te komen. De wat grotere kernen zijn in het noorden van de gemeente gelegen. Deze kernen kennen meer voorzieningen en zijn beter aangesloten op het hoofdwegennet. Daarna worden de kernen steeds kleiner, ook in voorzieningenniveau. De sportaccommodaties (voornamelijk tennis- en voetbalvelden) zijn verdeeld over de dorpen. Sommige dorpen hebben één of meerdere van de voorgenoemde sportaccommodaties, maar in alle dorpen is ten minste een kleinschalige sportvoorziening aanwezig. Niet alle kernen hebben een basisschool. Borsele heeft sociaal sterke kernen die binnen de context van een landelijke gemeente behoorlijk divers zijn. De sociale structuur, het maatschappelijke voorzieningenniveau, het verenigingsleven en gemeenschapszin behoren tot de kernkwaliteiten van de gemeente Borsele.

blad 23 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

4.

De opgaven van Borsele Voor de opgaven zijn de huidige beleidsambities en de analyse op basis van de “Staat van Borsele” gebundeld tot vier integrale opgaven: -

4.1

Hoe houden we Borsele een fijne plek om te wonen? o Leefbaarheid, wonen en voorzieningen Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? o Klimaatadaptatie, energie, groen/hitte, circulariteit Hoe zetten we Borsele economisch en recreatief op de kaart? o Bedrijventerreinen, recreatie en toerisme Hoe houden we Borsele mooi? o Ruimtelijke kwaliteit, landschap, groen etc.

Hoe houden we Borsele een fijne plek om te wonen? Inleiding De dorpen van Borsele zijn sterke, leefbare dorpen. De waardering van inwoners maar ook bezoekers en recreanten is hoog. Tegelijkertijd zien we wel dat de leefbaarheid (verder) onder druk staat. Dat heeft vooral te maken met de individualisering en vergrijzing van de maatschappij, maar ook de krapte op de woningmarkt heeft effecten, bijvoorbeeld doordat jongeren geen huis kunnen vinden in het dorp waar ze opgegroeid zijn. De effecten van een veranderende maatschappij zien we onder meer terug bij sportverenigingen en gemeenschapshuizen: het wordt steeds moeilijker om de vaak al decennialang bestaande sociale structuren op dezelfde manier overeind te houden en daarmee de instandhouding van de bijbehorende voorzieningen. Wonen In de gemeente Borsele is er een gevarieerd aanbod aan woonmilieus binnen de context van een landelijke omgeving. Borsele heeft een woningvoorraad die overwegend bestaat uit eengezinswoningen. Woningen in de gemeente Borsele zijn vaker dan gemiddeld koopwoningen. De WOZ-waarde en de vraagprijs voor woningen is in de afgelopen jaren toegenomen. De afgelopen jaren heeft de woningmarkt grote veranderingen doorgemaakt.

Waar Borsele een tiental jaar geleden nog in een anticipatieregio voor krimp lag, is onder invloed van de ontwikkelingen op de woningmarkt en door trends als thuiswerken de vraag veranderd. Ook in Borsele speelt een tekort aan woningen. Steeds meer mensen uit andere regio’s (waaronder de Randstad) vestigen zich in onze gemeente. Tegelijkertijd vergrijst de bevolking in de gemeente Borsele. Op langere termijn wordt nog altijd een krimp in onze gemeente verwacht. De gemeente vindt het belangrijk om leegstand en / of verpaupering te voorkomen. Hier komen vraagstukken rondom de verduurzaming van het woningbestand en de geschiktheid van de woningen voor jongere doelgroepen om de hoek kijken. Daarbij geldt dat er vooral een verschil bestaat tussen vraag en aanbod. In Borsele staan veel grote, relatief dure woningen. De huisvesting voor jongeren is belangrijk voor de leefbaarheid van de dorpen. Tegelijkertijd heeft juist die groep het lastig; er zijn te weinig betaalbare woningen. Daarnaast is de hoeveelheid levensloopbestendige woningen te krap. Al met al kan geconcludeerd worden dat er in de gemeente in de huidige huizenmarkt te weinig betaalbare woningen voor jongeren zijn en het aandeel levensloopbestendige woningen niet aansluit bij de vraag hiernaar. Het aanbod is klein en de huizenprijzen zijn de afgelopen jaren enorm gestegen.

De gemeente heeft een belangrijke rol op de woningmarkt maar heeft geen invloed op de vraagprijs van de bestaande woningvoorraad en de bouwkosten van nieuwbouwwoningen. Vigerend beleid heeft als speerpunt om aan te haken bij passende bouwplannen die inspelen op de bevolkings- en huishoudensontwikkelingen en op de kwaliteitseisen van de consument. Ook wil de gemeente zorgen dat woningen kwalitatief goed aansluiten bij de behoefte van de

blad 24 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

inwoners. Zo is een passend aanbod van levensloopbestendige woningen een opgave. Op regionaal niveau (regio De Bevelanden) wordt een gezamenlijk woonbeleid gevoerd (woonvisie De Bevelanden). De grote vraag naar woningen wijst op de noodzaak om nog meer te doen. Op welke manier faciliteren we vergrotingen van het woningaanbod? Hoeveel woningen bouwen we de komende decennia op welke plek? Wat is de typologie van de woningen? Hoe bedienen we onze doelgroepen het best? Waar willen we deze woningen plaatsen? Kiezen we voor inbreiden of uitbreiden? Kunnen we op andere manieren voorzien in de vraag naar woningen (bijvoorbeeld door tijdelijke woonoplossingen of flexwonen)? Leefbaarheid en voorzieningen Onze gemeente kent relatief veel maatschappelijke voorzieningen en basisvoorzieningen. Het voorzieningennetwerk is vrij robuust. In elke grotere kern van onze gemeente zijn basisvoorzieningen aanwezig. Basisvoorzieningen zijn onder meer een basisschool, dorpshuis en sportvereniging. Zo is in de meeste kernen van onze gemeente een sportvoorziening aanwezig. Naarmate de dorpen kleiner worden neemt het voorzieningenniveau verder af. Enkele dorpen hebben naast de basisvoorzieningen nog enkele winkels en een basisschool. De kleinere dorpen zijn de afgelopen tijd (nog meer) woondorpen zonder wezenlijke voorzieningen geworden.

Zo verdwenen in veel gevallen sportverenigingen en gaat er de komende jaren ook bijvoorbeeld in het aantal kerken het één en ander veranderen. Heinkenszand en ’s-Gravenpolder zijn bovenlokaal verzorgende centra en hebben meer voorzieningen dan de andere kernen in de gemeente. Naar de toekomst toe gaat het voorzieningenniveau verder veranderen. Voorzieningen zijn steeds minder lokaal aanwezig, waardoor een groter aantal dorpen steeds meer alleen gericht zijn op wonen. Voorzieningen worden op een andere manier geleverd, bijvoorbeeld via het sociale netwerk, digitaal, op afroep of op gemeentelijk of regionaal schaalniveau. Onze gemeente zet zich in om de bestaande maatschappelijke voorzieningen in bovenlokaal verzorgende centra te behouden. We zetten in op het behoud en versterken van de digitale bereikbaarheid. De snelheid en stabiliteit van internet is belangrijk. Het heeft een impact op de manier waarop voorzieningen aangeboden kunnen worden. We moeten een keuze maken: Zetten we het huidige beleid voort en zetten we zoveel mogelijk in op behoud van maatschappelijke en sportvoorzieningen in alle kernen? Of gaan we deze voorzieningen in de gemeente op een andere manier aanbieden? Ten slotte is stabiliteit en snelheid van internet belangrijk. Zo blijven onze inwoners ook in digitale zin bereikbaar.

Gezondheid Een fijne plek om te wonen gaat ook om een plek waar je gezond kunt wonen. Borsele heeft een relatief gezonde bevolking (minder overgewicht dan Nederlands gemiddelde, minder eenzaamheid dan Nederlands gemiddelde, een relatief bewegingsvriendelijke omgeving). Wel zijn er (steeds groter wordende) uitdagingen. Ondanks het relatief lage aandeel mensen met overgewicht steeg het aantal mensen met overgewicht nergens in Nederland zo hard als in Borsele3 . In het licht van vergrijzing is eenzaamheid onder ouderen in de dorpen een steeds groter aandachtspunt. Dat werd door de Coronacrisis nogmaals duidelijk. Belangrijk is de aandacht voor positieve gezondheid 4 . Tot onze opgave behoort het zorgen voor voldoende ontmoetingsplekken en te zorgen voor een openbare ruimte die uitnodigt tot beweging. Daarnaast is een gezonde levensstijl voor onze inwoners belangrijk. 4.2

Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? Inleiding Het klimaat verandert. Dit heeft een impact op onze gemeente. We gaan te maken krijgen met meer hete dagen, meer droogte en meer regen. De kans op een overstroming, en de intensiteit van een mogelijke overstroming, neemt ook toe.

3 Bron: 4-jarige gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020: Tabellenboeken Gezondheidsmonitor Volwassenen en

Ouderen 2020-2021 - GGD Zeeland 4 Positieve gezondheid beschrijft gezond zijn niet als de afwezigheid van ziekte, maar van het vermogen om het leven in te vullen op een manier waarop mensen het vermogen hebben om zelf het leven betekenisvol in te vullen.

blad 25 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Klimaatadaptatie Als gevolg van klimaatverandering komen extreem warme (zomer)dagen vaker voor. Deze warmte blijft in een bebouwde omgeving gemakkelijker hangen. Op warme dagen kan zich hierdoor een hitte-eiland vormen. Dit gebeurt met name bij afwezigheid van groen, blauw en openheid. Deze warmte heeft een negatief effect op mensen, dieren en planten. Door openheid, groen- en waterelementen en materialen die warmte minder vasthouden toe te passen in de inrichting van de kernen warmt de bebouwde omgeving minder heftig op. Door klimaatverandering neemt ook de intensiteit van buien toe. Door de buitenruimte zo in te richten dat regenwater opgevangen wordt of weg kan stromen, kan voorkomen worden dat het regenwater grootschalige overlast veroorzaakt. De opgave voor onze gemeente en voor iedere inwoner is om minder verharding toe te passen. De aanleg van groen- en waterelementen zorgt ook voor een meer waterbestendige buitenruimte. De gemeente heeft hierin de afgelopen jaren al stappen gemaakt, zoals de aanleg van meer groen, de aanleg van waterbergingen en het afkoppelen van regenwater. Naast wateroverlast is ook droogte een belangrijke uitdaging voor onze gemeente. Verzilting treedt op door een stijgende zeespiegelstijging, grootschalige onttrekking van zoetwater voor de landbouw en droogte.

In onze gemeente is een grote agrarische sector aanwezig die de negatieve effecten ervaart van het verziltende grondwater. Er bestaat in sommige gebieden van de gemeente een risico op overstromingen. Zo heeft de omgeving van Baarland te maken met een middelgroot risico op een overstroming van 3 tot 5 meter. Feitelijk zijn de primaire keringen op orde, maar ligt de overstromingskans daar op dit moment hoger. Klimaatverandering kan dit risico toe laten nemen. Energietransitie Om opwarming van de aarde en alle andere negatieve aspecten van klimaatverandering tegen te gaan is wereldwijd afgesproken om het energieverbruik te verminderen en over te stappen op het gebruik van duurzame en hernieuwbare energiebronnen: de Energietransitie. Eén van de uitdagingen binnen die transitie is het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Alle gebouwen in Nederland moeten uiteindelijk verwarmd worden zonder aardgas of andere fossiele brandstoffen. Dat heet de Warmtetransitie. In Borsele worden de stappen die onze gemeente wil zetten uitgewerkt in de Transitievisie Warmte. In Nederland zijn de wereldwijde afspraken vertaald en vastgelegd in het Klimaatakkoord met als ambitie: een volledig duurzame energievoorziening in 2050. Het klimaatakkoord bestaat uit vijf tafels: elektriciteit, mobiliteit, industrie, landbouw en landgebruik en gebouwde omgeving.

Gemeenten zijn de regisseur van de tafels ‘elektriciteit’ en ‘gebouwde omgeving’ (aardgasvrij maken, isoleren en aansluiten op een duurzame warmtebron). De opwekking van duurzame energie en het transport daarvan legt beslag op een deel van de ruimte van de gemeente Borsele. Keuzes die op het vlak van de grootschalige opwekking en transport van energie worden gemaakt hebben ook gevolgen voor het landschap in onze gemeente. Daarnaast moeten we aandacht hebben voor andere aspecten van de leefomgeving, zoals de geluidbelasting door energiebronnen en externe veiligheidsrisico’s die bij die bronnen horen. In het kader van de grootschalige energietransitie wordt de gemeente Borsele, en haar inwoners, geconfronteerd met diverse ontwikkelingen die direct of indirect impact hebben op de leefkwaliteit. De gemeente vindt dat het Rijkmoet investeren in de versterking van de leefkwaliteit van Borsele vanwege de lasten die de inwoners ondervinden van alle ontwikkelingen. Circulariteit Naast een omslag in het energiesysteem zet de gemeente Borsele zich in voor een brede toepassing van circulariteit. In Nederland worden veel grondstoffen gebruikt en door hergebruik van deze materialen kunnen we onze impact op het milieu sterk verminderen. Inzetten op een circulair systeem betekent dat er een omslag in het economisch systeem benodigd is.

Natuurinclusief Naast aandacht voor circulariteit en de energietransitie vormt ook biodiversiteit een uitdaging voor duurzaam Borsele. Borsele zet zich in voor natuurinclusieve aanpassingen om de gemeente duurzaam te maken. Door het verweven van verschillende opgaven, zoals de energietransitie, met natuurinclusiviteit kan er meer ruimte gemaakt worden voor natuurwaarden.

blad 26 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

4.3

Hoe zetten we Borsele economisch en recreatief op de kaart? Inleiding Borsele kent een gezonde economische structuur en recreatieve potenties. Er gebeurt veel in deze sectoren. Denk bijvoorbeeld aan de uienteelt of fruitteelt in onze gemeente. In dit hoofdstuk beschrijven we de opgaven die in de economische en recreatieve sector liggen. Bedrijventerreinen en vestigingsklimaat De gemeente Borsele heeft een voor een plattelandsgemeente uiteenlopend arbeidsaanbod. Het midden- en kleinbedrijf (hierna MKB) en industrie zijn belangrijke werkgevers. Binnen dat aanbod bieden de bedrijven in het Sloegebied veel werkgelegenheid (ook op regionaal niveau). Dit gebied is gericht op de (zee)havenindustrie. North Sea Port heeft als ambitie om naast transport over water ook het spoor te benutten, en in mindere mate de weg. Dit heeft gevolgen voor de gemeente. Wij willen op een adequate manier inspelen op de verandering van vervoerswijzen. De bedrijvigheid in het Sloegebied brengt veiligheidsrisico’s met zich mee op het vlak van externe veiligheid en andere vormen van milieubelasting. We begrijpen de zorgen van inwoners over de effecten en de impact van het Sloegebied op het milieu. Ook naar de toekomst toe blijft het een opgave om een goede balans te vinden tussen (economische) ontwikkelingen en een acceptabele milieubelasting.

Het MKB is gevestigd in de dorpen van de gemeente en verspreid door de gemeente gelegen. In de nabijheid van Borssele, Heinkenszand en ’s-Gravenpolder liggen diverse bedrijventerreinen. In de regio stemmen we ontwikkeling van bedrijventerreinen af, zodat het aanbod van bedrijfsgronden aansluit op de vraag. Revitalisatie en verduurzaming van verouderde bedrijventerreinen komt hieruit naar voren als een opgave. Wij stimuleren daarnaast ook het verduurzamen van bestaande bedrijfspanden. Op de bestaande bedrijventerreinen binnen onze gemeente zijn de meeste kavels uitgegeven. Een opgave is de vraag naar meer bedrijfsruimte. Hiervoor dienen bestaande bedrijventerreinen uitgebreid te worden of een nieuw terrein ontwikkeld te worden. Agrarische sector De agrarische sector is in onze gemeente sterk vertegenwoordigd. Het buitengebied is in transitie als gevolg van maatschappelijke en milieuontwikkelingen. Wij streven naar een landbouwsector die in harmonie en balans is met de omgeving. Dit vraagt om mogelijkheden voor een economisch verdienmodel dat zorgt voor vitaliteit. Onze opgave is om de waarde van de agrarische sector breder te zien dan alleen het economisch perspectief. Ook nieuwe manieren om landbouw te bedrijven, zoals agroforestry5, voedselbossen en biologische landbouw horen daarbij.

De agrarische sector kent ook een grote rol in de inrichting en het beheer van ons buitengebied en heeft daarmee ook sociale waarde in het kader van leefbaarheid. We moeten daarom binnen de speelruimte van weten regelgeving meebewegen met ontwikkelingen en ruimte bieden aan zowel toekomstbestendige bedrijven als aan de stoppende bedrijven. Bij het stoppen van bedrijven is het een opgave voor o.a. ons, als overheid, om te voorkomen dat vrijkomende agrarische bebouwing verpaupert. Wij denken mee over oplossingen en geven aan wat mogelijk is. Ook bij het verder ontwikkelen van bedrijven willen we waar mogelijk voldoende ruimte bieden. Voor monumentale boerderijen is het een opgave om een balans te vinden tussen herontwikkelingsmogelijkheden en behoud van de historische waarden. We zien dat door maatschappelijke ontwikkelingen er veel opgaven liggen in het buitengebied: meer aandacht voor voedsel en gezondheid, gevolgen van klimaatverandering op onze leefomgeving en ongerustheid over de afname van biodiversiteit. Zo is in onze gemeente verzilting een groot aandachtspunt voor de agrarische sector. Met name voor landbouwbedrijven nabij de Westerschelde vormt dit een probleem. Dit wordt ook deels door de zeespiegelstijging veroorzaakt. Met deze uitdagingen moeten we als maatschappij (of gemeenschap) aan de slag, het is namelijk geen zaak van de agrarische sector alleen.

Deze kan wel een belangrijke bijdrage leveren, maar willen we alle maatschappelijke opgaven laten bijdragen aan een vitaal en kwalitatief sterk buitengebied dan moeten we werken aan verbinding. Verbinding tussen landschap, natuurinclusiviteit en landbouw, maar ook tussen omwonenden en consumenten. Ook moet er verbinding gelegd worden met regelgeving die op hogere niveaus wordt ontwikkeld voor de landbouwsector, zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB).

5

Agroforestry of boslandbouw betreft landgebruiksystemen waarbij het planten en/of actief beheren van bomen wordt gecombineerd met landbouw of veeteelt

blad 27 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Recreatie en toerisme Het landschap van onze gemeente biedt een mooi uitgangspunt voor extensieve recreatie en toerisme. Onze gemeente is aantrekkelijk voor extensieve dag- en verblijfsrecreatie. Er liggen in onze ogen nog kansen om de bekendheid van het Landschapspark Borsele te vergroten, en ook aan de Westerscheldekust liggen nog kansen. Zo bestaan er kansen bij de havens van Hoedekenskerke, bij De Landing in Baarland en bij Fort Ellewoutsdijk. Tegelijkertijd zien we risico’s voor de rust en ruimte in onze gemeente. Zo leidt het gebruik van de smalle weggetjes in het buitengebied door grote landbouwmachines in combinatie met een veranderend recreatief gebruik (elektrische scooters, tuktuks etc.) op dit moment tot problemen. De opgave voor de gemeente ligt in het in goede banen leiden van de verdere ontwikkeling van de recreatiesector met oog voor de bestaande kwaliteiten van het landschap. 4.4

Hoe houden we Borsele mooi? Inleiding Borsele is een gemeente met mooie historische kenmerken. Het heggengebied, de Zak van Zuid-Beveland, onze karakteristieke dorpen, de slingerende dijkjes, alle dragen ze bij aan de kwaliteit van Borsele. Die kwaliteit willen we graag behouden. Tegelijkertijd zien we de wereld om ons heen veranderen. Daar horen ruimtevragers als duurzame energieopwekking, de roep om woningbouw en de transitie van de agrarische sector bij. Al die ontwikkelingen waar we hoe dan ook iets mee moeten, leiden ertoe dat ook Borsele mee verandert met de wereld. De opgave “hoe houden we Borsele mooi?” gaat over onze uitdaging om de karakteristiek van onze gemeente, daar waar we trots op zijn, te behouden en tegelijkertijd invulling te geven aan de uitdagingen die op ons afkomen. Omgevingskwaliteit (groen, water en erfgoed) De dorpen in de gemeente Borsele zijn gelegen in een groen en aantrekkelijk buitengebied. In het bebouwde gebied van de gemeente is het groen wisselend aanwezig. Het vraagt een inspanning om de huidige natuur- en landschapswaarden te behouden en te verbeteren. Als gevolg van bijvoorbeeld inbreiding en verstening kan de hoeveelheid en kwaliteit van het groen onder druk komen te staan, terwijl dit voor welbevinden en het beperken van hittestress juist belangrijk is. De gemeente zet in op behoud en vergroting van de ruimtelijke kwaliteit.

Per kern in de gemeente Borsele zijn er knelpunten en ambities voor de groenstructuur opgesteld. Knelpunten in de huidige situatie bestaan o.a. op het vlak van de woonwijken tussen 1970 en 1995 die door hun opzet een versnipperde en onduidelijke groenstructuur hebben. De cultuurhistorische waarden in de gemeente Borsele mogen natuurlijk niet vergeten worden. In het landschap van de gemeente Borsele is naast rust, groen en ruimte ook erfgoed te vinden. De rijke historie van het gevecht tegen het water (zoals de beplante dijken) en het gebruik van het landschap (de afwisseling van oud- en nieuwland) is zichtbaar in de fysieke leefomgeving. In de gemeente ligt erfgoed uit diverse perioden, van ridderplaatsen tot kerken tot forten. In de gemeente liggen 173 rijksmonumenten en 36 gemeentelijke monumenten. De dorpen Nisse en Borssele hebben een beschermd dorpsgezicht, maar vrijwel al onze dorpen zijn goed bewaard gebleven traditionele Zeeuwse dorpjes van hoge ruimtelijke kwaliteit. Daarnaast is het landschap van de Zak van Zuid-Beveland van bijzondere cultuurhistorische waarde. Opgaven zien we in het behoud en doorontwikkeling van deze historische kwaliteiten.

In het kader van de ambitie om de ruimtelijke kwaliteit te behouden en te vergroten worden er ook in het buitengebied randvoorwaarden gesteld ten aanzien van erfbeplanting, landschappelijke inpassing en het behoud van cultuurhistorisch waardevolle elementen. Daarnaast is het landschap van de Zak van Zuid-Beveland van bijzondere cultuurhistorische waarde en kent de gemeente verschillende archeologische waarden, zoals de vliedberg in Borssele of het voormalige kasteelterrein in Nisse. De gemeente hecht, zoals ook blijkt uit haar bestaande beleid, veel waarde aan het aspect archeologie bij de inrichting van en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Groen en water zijn belangrijke elementen om om te gaan met de veranderingen in de leefomgeving. De biodiversiteit staat onder druk. Een speerpunt in de gemeente Borsele is het stimuleren van fruitbestuivende insecten die belangrijk zijn voor de fruitteelt in de gemeente. In het openbare groen wordt gekeken naar het toevoegen van beplanting met een grote meerwaarde voor insecten. Klimaatverandering zorgt ook voor een veranderende leefomgeving. In de laatste jaren neemt de verharding in de gemeente toe. Dit zorgt dat minder water opgenomen wordt in de ondergrond. Het accent ligt dan ook op het verminderen van verhard oppervlak in

blad 28 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

de openbare ruimte én het stimuleren van inwoners om hun eigen perceel te vergroenen. Groen in de dorpen draagt ook bij aan het verminderen van de impact van hitte. Bomen zorgen voor verkoeling in bebouwd gebied door schaduw en verdamping. Het vraagt inspanning om de groene, blauwe en cultuurhistorische kwaliteiten te behouden. Op gelijke wijze moeten we ons inspannen om de gevolgen van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies op te vangen. Er ligt een opgave voor zowel de openbare ruimte als voor particuliere gronden om deze zo in te richten dat ze een oplossing bieden voor de bestaande opgaven. Het landschap van het buitengebied Het landschap is de afgelopen honderd jaar ingrijpend veranderd. Op zichzelf is dat niet erg. Het landschap is een voortdurend ontwikkelend fenomeen: iedere generatie past het landschap aan de eigen behoefte en ideeën aan, voegt zaken toe, verwijdert andere en geeft weer een andere betekenis. Dat is ook niet erg: het leven en de mensen van Borsele veranderen immers ook. Het resultaat van al die eeuwen veranderen heeft een landschap opgeleverd waar we in Borsele blij mee zijn. Het is een aantrekkelijke gemeente met een landschap dat veel kansen biedt. Die kansen benutten spreekt voor zich, maar het landschap is ook weerloos. We moeten er als gemeente voor waken dat een ongebreidelde groei van allerlei functies leidt tot verlies van kwaliteit.

De kwaliteit van onze dorpen De dorpen van Borsele zijn aantrekkelijke, kleine dorpen in een groene omgeving. We voeren als gemeente, op basis van ons vigerend beleid, sterke regie op de verschijningsvorm van nieuwe ontwikkelingen. Die grondhouding heeft geresulteerd in de mooie dorpen die we kennen. Het is de opgave van de gemeente om deze kwaliteit te bewaken en tegelijkertijd invulling te geven aan de roep van de omgeving om ontwikkelingen mogelijk te maken.

Wat vinden onze inwoners mooi? o o o o o o o o o o o

o o o o o

De gehele zak van Zuid-Beveland. De grenslindes. Het heggengebied rond Nisse Ganzengebied de Poel Behouden van de kerktorens als landmark van de kernen. De dijken en het landschap daaromheen (o.a. de Valdijk) De weel bij Nisse en Zwaakse Weel De Westerschelde Het sociale leven Afwisselend kleinschalig landschap Afwisselende (bedrijvige) invulling van het buitengebied: fruit, akkers, natuur, welen, etc. De boomgaarden Het gebied bij de Zwake De rust, ruimte en natuur De Zeeuwse boerderijen De mensen en gemeenschapszin

blad 29 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

5.

De koers van Borsele

5.1

Uitgangspunten voor een veilige, gezonde en duurzame omgeving Samen met alle betrokkenen (burgers, bedrijven, belangenorganisaties waaronder onze dorps- en adviesraden, ketenpartners etc.) willen wij werken aan een veilige, gezonde en duurzame woon- en leefomgeving voor iedereen. Wij hanteren daarbij, zoals de Omgevingswet voorschrijft, het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Het voorzorgsbeginsel vindt ook een basis in Europese milieubeheer. We werken hieraan door bij de besluiten die we als bevoegd gezag nemen, maar ook bij ontwikkelingen waar we zelf als ontwikkelende partij aan de lat staan, te zorgen dat risico’s ten aanzien van de veiligheid en gezondheid van de leefomgeving aanvaardbaar zijn en blijven. Hier komt het voorzorgsbeginsel naar voren: ontwikkelingen met een onaanvaardbare negatieve impact sluiten we op voorhand uit. Daarnaast willen wij initiatiefnemers van alle ruimtelijke ontwikkelingen vragen om een bijdrage te leveren aan klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, versterking van het landschap en/of de cultuurhistorische kwaliteiten van de bebouwde en onbebouwde omgeving.

Hieruit blijkt het beginsel dat milieuaantastingen bij de bron bestreden moeten worden en dat de vervuiler (degene die een eventuele negatieve impact realiseert) betaalt. Maatregelen aan de bron zijn in de meeste gevallen de krachtigste manier om de negatieve gevolgen te beperken en hebben daarom de voorkeur. De kosten voor het beperken van de negatieve gevolgen of het vergoeden van nadeel zijn in principe voor de vervuiler/verstoorder. Van opgaven naar koers Voor alle vier de centrale opgaven hebben we een koers die we als gemeente willen varen gedefinieerd. Hierbij houden we rekening met de centrale opgaven die op ons afkomen. De structuur van de koers is hetzelfde als die van de centrale opgaven. We hebben een koers gedefinieerd voor: Hoe houden we Borsele een fijne gemeente om te wonen? Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? Hoe zetten we Borsele economisch en recreatief op de kaart? Hoe houden we Borsele mooi?

5.2

Hoe houden we Borsele een fijne gemeente om te wonen? De dorpen van Borsele zijn sterke, leefbare dorpen. De waardering van inwoners maar ook bezoekers en recreanten is hoog. Dat willen we graag zo houden. Tegelijkertijd zien we dat er uitdagingen op onze dorpen afkomen. Dit hoofdstuk gaat over de wijze waarop we onze dorpen leefbaar, of “een fijne plek om te wonen”, houden. Wat willen we in Borsele bereiken? Wonen In Borsele is er een tekort aan woningen. Daarom is het nodig dat er méér woningen gebouwd worden. Ook wordt ruimte geboden aan nieuwe vormen van wonen, zoals co-housing. Nieuwe woningen moeten flexibel zijn voor verschillende doelgroepen: jongeren, starters, spoedzoekers en senioren. Zowel de komende tien jaar als de periode daarna blijft het aantal huishoudens groeien. Daarna kan de bevolkings- en huishoudensgroei stagneren. Vooral het aantal 65- en 80-plushuishoudens groeit hard. Ook is er een toename in éénpersoonshuishoudens. Het aantal gezinnen groeit licht, andere doelgroepen krimpen. Dat maakt dat er ook vooral een verdelingsvraagstuk speelt. Het is onze opgave om senioren door te laten stromen naar een op maat gesneden woning waar ook zorg geboden wordt, zodat de doorstroming op de woningmarkt meer op gang komt. Hoewel het duidelijk is dat er een tekort is aan passende woningen, is nog niet op dorpsniveau bepaald wat er exact nodig is.

Hier wordt wel invulling aan gegeven in het kader van de uitwerking van de regionale Woonvisie. Leefbaarheid en voorzieningen De maatschappelijke voorzieningen zoals dorpshuizen, basisscholen en sportgelegenheden zijn talrijk in onze gemeente. Gespiegeld aan/in vergelijking met andere gemeenten hebben we een sterke oververtegenwoordiging van deze voorzieningen. De cruciale vragen hierbij zijn hoe we de voorzieningen betaalbaar houden en overeind

blad 30 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

houden daar waar dat nodig is. We willen dat de voor onze inwoners nodige voorzieningen voor al onze inwoners bereikbaar zijn. Gezondheid Voor de inwoners van Borsele willen we een toegankelijk en inclusief woon-, leef- en werkklimaat waar iedereen zich veilig voelt en waar iedereen zo gezond mogelijk leeft. Tegelijkertijd zien we de effecten van de veranderende maatschappij: ouderen wonen langer thuis, steeds meer kinderen kampen met overgewicht of obesitas, tieners zitten vaker binnen en eenzaamheid komt vaker voor bij ouderen. We willen door middel van bewegen en ontmoeten een bijdrage leveren om deze negatieve effecten tegen te gaan. Veel volwassenen hebben tegenwoordig meer aandacht voor gezond bewegen. Dit is ook een speerpunt van de gemeente en daarom hebben we een Lokaal Preventieakkoord opgesteld: een actieplan rondom de preventiethema’s roken, overmatig alcoholgebruik, overgewicht en eenzaamheid. Ook het Actieplan Meebewegen stimuleert de gezondheid van de inwoners. Het doel van het plan is: ‘Een leven lang sport en bewegen voor alle inwoners van Borsele en daarmee een gezonde leefstijl, ontmoeting, verbinding en participatie stimuleren’. Deze onderwerpen hebben grote invloed op het welbevinden en de gezondheid van jong en oud. Samen met lokale partijen en inwoners willen we aan de slag. Een gezonde fysieke omgeving is hier van groot belang.

Hoe willen we die ambitie bereiken? Wonen De gemeente werkt aan een behoeftepeiling en een regionale Woonvisie met uitvoeringsagenda. In die Woonvisie gaan we in elk geval vastleggen dat de bouw van woningen versneld moet worden. In beginsel bouwen we voor het opvangen van de bevolkingsontwikkeling van onze eigen inwoners, maar ook andere groepen of mensen die nog niet in Borsele wonen moeten een plekje kunnen vinden. Als er wettelijke ruimte bestaat, willen we sturen op specifieke doelgroepen die een huis in de gemeente kopen. In onze Woonvisie leggen we vast dat: Zolang er behoefte is, bestaat er in al onze dorpen ruimte voor woningbouw, maar het grootste deel van de woningbouw landt in Heinkenszand en ’s-Gravenpolder. Door de gespannen woningmarkt komen er meer woningen dan in het verleden. Het woningaanbod moet aansluiten bij de behoeften vanuit de samenleving. We hebben daarbij expliciet aandacht voor onze doelgroepen: jongeren, starters, senioren, zorgbehoevenden etc. Het accent voor woningbouw ligt op inbreiding. Uitbreiding wordt echter niet uitgesloten. Voor alle kernen geldt dat woningbouw ‘op Borselse schaal’ plaats moet vinden. We bieden meer ruimte voor ‘nieuwe’ woonvormen.

Daarbij beperken we ons niet tot blauwdrukken als tiny houses of knarrenhofjes, maar willen we over de volle breedte ruimte bieden om met creatieve ideeën te komen die bijdragen aan het oplossen van de woningnood; Deze ambities kunnen niet los gezien worden van de wijze waarop we op beeldkwaliteit sturen. We blijven sturen op beeldkwaliteit, maar gaan wel meer ruimte bieden om goede oplossingen mogelijk te maken. In aanvulling hierop continueren we onze huidige beleidslijn. Dit betekent dat: We de eigen unieke ruimtelijke kwaliteiten van de gemeente behouden en waar mogelijk verbeteren. Bij dorpsvernieuwing (inbreiding en herstructurering) drie componenten centraal staan: 1. Kwaliteit van de woningen en woonomgeving van de kernen. 2. Het treffen van duurzame maatregelen. 3. Levensloopgeschikt maken van de woningen. De huisvesting van arbeidsmigranten is vaak gekoppeld aan onze agrarische sector of de industrie in de gemeente. Daartoe blijven we inzetten op het humaan en fatsoenlijk huisvesten van arbeidsmigranten. Huisvesting is op verschillende locaties op grond van verschillende eisen mogelijk. Locaties waar huisvesting mogelijk is, zijn agrarische campings, inpandige voorzieningen, leegstaande bebouwing, getransformeerde bedrijfsgebouwen, reguliere woningen of grootschalige voorzieningen voor arbeidsmigranten.

Aanvullende eisen voor de huisvesting van arbeidsmigranten wordt in specifiek beleid opgenomen. Daarnaast vraagt de huisvesting van arbeidsmigranten een actieve inzet en een structurele aanpak van de regio, omdat de huisvesting van arbeidsmigranten niet iets tijdelijks is, maar permanent en in de toekomst zelfs zal toenemen.

blad 31 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Leefbaarheid en voorzieningen We willen dat de voor onze inwoners nodige voorzieningen voor al onze inwoners bereikbaar zijn. Daartoe rekenen we dat iedere inwoner van Borsele in het eigen dorp op z’n minst toegang moet hebben tot een ontmoetingsplek. Daarnaast moet op een redelijke afstand een sportvoorziening gelegen zijn. Om de toegang tot voorzieningen te behouden is ingrijpen soms noodzakelijk. Dat betekent niet altijd clusteren, slimme combinaties maken kan ook al helpen. Zeker is dat we in elk dorp een centrale voorziening willen (behouden). Daar kan een veelvoud aan functies en mensen worden gecombineerd zoals eenzaamheidsbestrijding, gezamenlijke eetmomenten, zorg, bewegingsactiviteiten en zelfs een loket van de gemeente. Voor de basisscholen geldt dat ze goed bereikbaar moeten zijn en onderwijs met voldoende kwaliteit moeten bieden. Clustering kan daaraan bijdragen. Daarnaast onderstrepen wij het belang van en bieden wij ruimte aan culturele uitingen, activiteiten en voorzieningen in alle facetten van de Borselse samenleving, van evenementen tot feesten, theater, musea etc. Wij zien dit als een belangrijke motor voor de gemeenschapszin. Het maakt onze dorpen tot een gemeenschap in plaats van een verzameling huizen. We gaan concreet aan de slag met een kaderplan voorzieningen. In dat kaderplan leggen we onze koers vast voor onze maatschappelijke voorzieningen.

In dat kaderplan komt in elk geval naar voren: De resultaten van onderzoek en gesprekken aangaande de mogelijkheden voor het in stand houden van de voorzieningen. We clusteren niet alle voorzieningen in één of twee van onze dorpen. In ieder dorp moet het voorzieningenniveau bestaan uit minstens één ontmoetingsplek. We beslissen als gemeente nooit over clustering of sluiting, zonder vooraf in gesprek te zijn gegaan met de betrokken partijen. We bespreken dit vroegtijdig met het dorp en maken gebruik van ‘natuurlijke momenten’ waarop we deze discussie moeten en kunnen voeren, bijvoorbeeld in het kader van verduurzaming van gebouwen. De dorpen spelen een volwaardige rol in deze gesprekken. We werken aan een Kerkenvisie. De resultaten van de studie betrekken we bij het maken van een toekomstperspectief voor onze kerken. Gezondheid De komende jaren werken we verder aan het creëren van een fysieke gezonde leefomgeving waarin ontmoeting en beweging voor iedereen centraal staan. Ons beleid daartoe hebben we verwoord in het actieplan sociaal domein alsook het actieplan ‘sport, bewegen en gezondheid’. We geven fasegewijs uitvoering aan de daarin genoemde actiepunten. Daarnaast stimuleren we sportverenigingen om sterk, vitaal, financieel gezond en daarmee toekomstbestendig te worden. We blijven een gezonde en veilige omgeving inrichten voor sport en beweging.

Hiertoe werken we de speerpunten van ons Lokaal Preventieakkoord verder uit met onze partners. Een ander belangrijk onderdeel van onze gezondheid gaat over ‘bescherming’ tegen milieueffecten zoals geluid, luchtkwaliteit, geur, straling, externe veiligheid etc. Het Rijk en de provincie Zeeland stellen kaders voor veel van deze thema’s die leidend zijn voor een gezonde, veilige en schone leefomgeving. De gemeente Borsele volgt deze regelgeving uiteraard en hecht veel waarde aan een gezond, veilig en schoon Borsele. We denken als gemeente bewust na over de manier van inrichten van de omgeving en gebouwen, om zodoende risico’s zo klein mogelijk te houden. Daarbij vinden we de volgende zaken belangrijk: Goede vluchtroutes. Rekening houden met de kernwaarden voor een veilige fysieke leefomgeving die zijn opgesteld door Brandweer Nederland. Toegankelijkheid van de gemeente voor hulpdiensten. Beperken van geluidhinder door wegverkeer. Beperken van geurhinder door veehouderijen en industrie, specifiek van het Sloegebied. Voorkomen van problemen met de bodemkwaliteit. Beperken gezondheidsrisico’s door bedrijvigheid. Mogelijkheden voor stralingsarme gebieden of locaties. Stimuleren van beweging door groene, zuurstofrijke omgevingen.

blad 32 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

5.3

Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? Het klimaat verandert. Dit heeft ook een impact op onze gemeente. We gaan te maken krijgen met meer hete dagen, meer droogte en meer regen. De kans op een overstroming, en de intensiteit van een mogelijke overstroming, neemt toe. Verzilting versterkt en wordt een groter probleem naar de toekomst toe. Wat willen we in Borsele bereiken? Klimaatadaptatie en overstromingsrisico Onze gemeente wordt op verschillende manieren geconfronteerd met de impact van klimaatverandering. De opgave is om de buitenruimte op zo’n manier in te richten dat we klaar zijn voor deze impact. Hiervoor zijn aanpassingen in het bebouwde gebied nodig om om te gaan met hitte en neerslag. Een verandering in het buitengebied om zowel klaar te zijn voor natte omstandigheden en watervoorraden te hebben voor tijden van droogte. Borsele ligt aan de Westerschelde. Daar plukken we de vruchten van doordat we kunnen profiteren van de waterweg en de bedrijvigheid die daaraan gekoppeld is. Tegelijkertijd moeten we ons ook wapenen tegen het risico op overstromingen, zeker in het licht van zeespiegelstijging, en verzilting. De beschikbaarheid van voldoende zoet water en de beschikbaarheid van voldoende drinkwater gaat een belangrijke rol spelen in onze gemeente. Daar moeten we nu al ruimte voor creëren.

Ook de waterkwaliteit van de Westerschelde, zoals de impact van PFAS, baart ons zorgen. De aanwezigheid van schadelijke stoffen in de Westerschelde heeft een relatie met de potenties voor recreatie. Energietransitie De opwekking van duurzame energie en het transport daarvan legt beslag op een deel van de ruimte van de gemeente Borsele. Keuzes, die op het vlak van de grootschalige opwekking en transport van energie worden gemaakt, hebben gevolgen voor het landschap in onze gemeente. Daarnaast moeten we aandacht hebben voor andere aspecten van de leefomgeving, zoals de geluidsbelasting door bedrijvigheid en externe veiligheid. We willen zorgvuldige keuzes maken, zodat de kernkwaliteiten van de (leef)omgeving van Borsele behouden blijven of zelfs versterkt worden. De verduurzamingsopgave vraagt om een integrale aanpak. Wij vinden het maatschappelijk draagvlak voor initiatieven voor de opwekking van duurzame energie erg belangrijk. In het kader van de grootschalige energietransitie wordt de gemeente Borsele, en haar inwoners, geconfronteerd met diverse ontwikkelingen die direct of indirect impact hebben op de leefkwaliteit. De gemeente vindt dat het Rijk moet investeren in de versterking van de leefkwaliteit van Borsele vanwege de lasten die de inwoners ondervinden van alle ontwikkelingen op gebied van de grootschalige energietransitie.

Ook wordt gezocht naar mogelijkheden om de opwekking van duurzame energie mee te koppelen aan andere vormen van ruimtegebruik. Er is aandacht voor een passende infrastructuur van het energienet en de mogelijke milieueffecten van aanpassingen in het energiesysteem. Randvoorwaarde voor ons is dat de energielevering altijd gewaarborgd is. Circulariteit Naast een omslag in het energiesysteem zet de gemeente Borsele zich in voor een brede toepassing van circulariteit. In Nederland worden veel grondstoffen gebruikt en door hergebruik van deze materialen kunnen we onze impact op het milieu sterk verminderen. Vanuit het Rijk zijn drie doelstellingen vastgesteld: Het efficiënt maken van bestaande productieprocessen. Bij het gebruik van nieuwe grondstoffen zoveel mogelijk gebruik maken van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen. Het ontwikkelen van nieuwe productieprocessen en nieuwe producten circulair ontwerpen. Als gemeente zien wij een rol voor ons om zelf aan de slag te gaan met circulariteit door ons te conformeren aan deze rijksdoelen. Daarnaast helpen we bewoners door voorlichting te geven over circulariteit. Natuurinclusief De gemeente Borsele vindt duurzaamheid een belangrijk thema. Dit betekent dat er ook ruimte is voor natuur in de gemeente.

De gemeente streeft een natuurinclusieve benadering na, waar natuur gekoppeld wordt met andere opgaven waar de gemeente voor staat.

blad 33 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Hoe willen we die ambitie bereiken? Klimaatadaptatie en overstromingsrisico In de Klimaatadapatatie Strategie Zeeland (hierna KaSZ) zijn acht leidende principes voor klimaatadaptatie opgenomen. In Borsele werken we ook met deze acht principes. De leidende principes gaan over: 1. Klimaatadaptatie is van ons allemaal 2. Stapsgewijs werken we aan een klimaatbestendig Zeeland 3. We beginnen niet bij nul 4. We vergroten de bewustwording en het draagvlak 5. We borgen klimaatadaptatie 6. We durven te experimenteren en te innoveren 7. We benutten kennis, expertise, voorbeelden en ervaringen 8. We maken werk met werk De Borselse ambities spitsen zich in elk geval toe op nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen gaan we een meerwaarde voor het klimaat meenemen. Waar nodig dwingen we dat af, bijvoorbeeld door eisen te stellen aan hemelwateropvang en compensatie van waterbergend vermogen. Daar waar creatieve ideeën bestaan willen we die breed faciliteren en ook de meerwaarde van die initiatieven kans geven om zich door te ontwikkelen. Dat is in lijn met leidend principe 6. Nieuwe ontwikkelingen zijn slechts een onderdeel van de oplossing. Ook in bestaande situaties moeten veranderingen doorgevoerd worden om klimaatadaptief te worden. Tegelijkertijd hebben we daar als gemeente maar beperkt invloed op.

In bestaande situaties kunnen we niets afdwingen: vooral niet op privéterreinen en particulier eigendom. Daarom zetten we in op het stimuleren van het doorvoeren van maatregelen op terreinen die niet ons bezit zijn. Daarnaast streven we ernaar om zelf het goede voorbeeld te geven. De gemeente gaat werk maken van het verduurzamen en klimaatbestendig inrichten van haar eigen gebouwen en terreinen. Dat doen we sowieso bij “momenten van verandering”, zoals de herinrichting van straten en openbare ruimte, maar moeten we ook in breder verband oppakken. Dat kost natuurlijk geld, maar niets doen kost op termijn meer!6 Met alleen maatregelen bij nieuwe ontwikkelingen komen we er niet. We moeten ook werk maken van onze bestaande dorpen en wijken. We gaan als gemeente werk maken van de KaSZ, bijvoorbeeld door te zorgen voor voldoende groen in de leefomgeving. We moeten geld beschikbaar stellen voor het opvangen van de gevolgen van extreem weer en moeten aangehaakt blijven bij de processen die lopen rondom het beschermen tegen overstromingen. In overleg met de provincie, het waterschap en onze buurgemeenten geven we invulling aan deze belangen. De agrarische sector krijgt op verschillende manieren te maken met klimaatverandering: hitte, droogte, extreme neerslag en verzilting. In lijn met de KaSZ en het bestuursakkoord zetten we in op een volhoudbare landbouw.

We willen zorgen dat er voldoende zoetwater beschikbaar is en voor het versterken van de agrarische functionele (agro)biodiversiteit. De Zeeuwse primaire waterkeringen voldoen niet alle aan de norm. Ook in Borsele speelt een versterkingsopgave voor de dijken. Wij faciliteren het waterschap bij hun versterkingsopgave. Ondanks onze primaire keringen en deze versterkingen kan een dijk bezwijken. Het bestaande stelsel van secundaire keringen voorkomt, vertraagt of beperkt in sommige gevallen die overstroming. Door zeespiegelstijging worden specifieke gebieden in Zeeland die snel en diep overstromen steeds kwetsbaarder. Voor nieuwe ontwikkelingen in de gebieden die snel en diep overstromen geldt een expliciete afweging of vitale en kwetsbare functies en functies waar veel mensen verblijven op de betreffende locatie aanvaardbaar zijn. Al deze zaken komen samen in een programma duurzaamheid dat we als gemeente gaan opstellen. Hierin leggen we deze hoofdlijnen van het ruimtelijk beleid vast en werken we verder uit wat we op welke locatie gaan ontwikkelen.

6

Deze conclusie is gestaafd door berekeningen van de provincie Zeeland in de KaSZ.

blad 34 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Energietransitie Borsele heeft een bijzondere positie in het landelijk energiesysteem als zogenaamde ‘meterkast van Nederland’. Binnen onze gemeente zijn meerdere energiesystemen aanwezig en zullen er nog nieuwe energiesystemen komen. Dat vraagt om een gemeentelijk perspectief op deze ruimtevragers. Onder “wat willen we bereiken?” beschreven we dat we behoud van landschappelijke kwaliteiten en het meekoppelen van andere kansen belangrijk achten. Het gaat daarbij niet expliciet om compensatie, maar om behoud van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Als beleidsuitgangspunten voor de energietransitie gelden de volgende punten: Als de Rijksoverheid een (definitief) besluit neemt over de locatie van grootschalige duurzame energievoorziening (zoals een nieuwe kerncentrale, de energievoorziening van Zeeuws-Vlaanderen of de aansluiting van wind-op-zee) moet dat wat de gemeente betreft minimaal leiden tot een maatschappelijke meerwaarde voor onze gemeente, waarbij uitdrukkelijk ingezet wordt op versterking van de leefbaarheid. In het kader van de grootschalige energietransitie wordt de gemeente Borsele, en haar inwoners, geconfronteerd met diverse ontwikkelingen die direct of indirect impact hebben op de leefkwaliteit.

De gemeente vindt dat het Rijk moet investeren in de versterking van de leefkwaliteit van Borsele vanwege de lasten die de inwoners ondervinden van alle ontwikkelingen op gebied van de grootschalige energietransitie. Voor energieopwekking door middel van zonne-energie geldt dat we de potenties voor de gemeente op dit moment aan het onderzoeken zijn. Na besluitvorming over dit onderwerp wordt het beleid in deze omgevingsvisie opgenomen. We onderzoeken de ruimte voor kleinschalige vormen van energieopwekking op agrarische bedrijven. Hierbij kan aan (kleine) windturbines gedacht worden. De voor- en nadelen van deze vorm van opwekking wordt in een afzonderlijk proces verder afgewogen. De gemeente is geen voorstander van nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen door het waardevolle landschap. Nieuwe initiatieven zijn als het aan de gemeente ligt niet zonder meer mogelijk. Duurzame energieopwekking moet kleinschalig. Alleen binnen het Sloegebied zien we mogelijkheden voor grootschalige duurzame energieopwekking. We gaan werken aan een programma duurzaamheid waarin alle ontwikkelingen integraal samenkomen (waterstof, duurzame energieopwekking, hoogspanning Zeeuws-Vlaanderen, circulariteit, natuur). Hierin creëren we de nodige ruimte om de toekomstige vraag te faciliteren. Voor ons staat voorop dat dit soort ontwikkelingen de leefkwaliteit niet mag schaden.

We gaan als gemeente regie voeren op de warmtetransitie door onze Transitievisie Warmte. Doelstelling is om 2045 aardgasvrij te zijn. In de Transitievisie Warmte is hier richting aan gegeven door drie sporen: ‘clustering’, ‘aansluiten bij de sociale energie in een gebied’ en ‘aansluiten bij andere lokale opgaven en kansen’. Ook de instrumenten uit de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie wil de gemeente benutten om de warmtetransitie vorm te geven. Met die instrumenten krijgt de gemeente meer bevoegdheid om werk te maken van de gastransitie. Circulariteit Als gemeente zoeken wij naar manieren om de omslag naar circulariteit te ondersteunen, zoals in de manier waarop wij omgaan met afval. Een belangrijke opgave is het betaalbaar maken van circulariteit bij bewoners én bedrijven. Natuurinclusiviteit Als gemeente zoeken wij naar mogelijkheden om natuur te koppelen aan andere opgaven. Dit betekent dat wij kijken naar mogelijkheden om natuur te koppelen aan onder andere de opwekking van duurzame energie en de woningbouwopgave. 5.4

Hoe zetten we Borsele economisch en recreatief op de kaart? Borsele kent een gezonde economische structuur en recreatieve potenties. Die willen we graag behouden en benutten zonder dat het onevenredig negatieve effecten op onze gemeente heeft. Dit hoofdstuk gaat over de wijze waarop we inzetten op deze thema’s.

blad 35 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Wat willen we in Borsele bereiken? Bedrijventerreinen en vestigingsklimaat In de gemeente Borsele streven we naar een gezond, schoon en veilig leefklimaat voor al onze inwoners. Dat betekent dat de negatieve impact door bedrijvigheid zo minimaal mogelijk moet zijn. Tegelijkertijd zien we het belang van onze ondernemers en de positieve effecten die bedrijven hebben op de leefbaarheid in onze dorpen. Het uitgangspunt van onze ambitie is dus dat onze bedrijven uitbreidingsruimte moeten hebben in onze gemeente, zo lang ze passen binnen het profiel en uitbreiding op Borselse schaal passend is. Gelet op de regionale bedrijfsterreinprogrammering bieden we in beginsel geen ruimte voor een nieuw bedrijventerrein, ook omdat we daar nauwelijks vraag naar herkennen. Mocht die vraag zich wel nadrukkelijker voordoen, onderzoeken we als gemeente de inpasbaarheid en wenselijkheid van potentiële locaties. De bedrijvigheid in het Sloegebied brengt veiligheidsrisico’s met zich mee op het vlak van externe veiligheid en andere vormen van milieubelasting. We begrijpen de zorgen van inwoners over de effecten en de impact van het Sloegebied op het milieu. Ook naar de toekomst toe blijft het een opgave om een goede balans te vinden tussen (economische) ontwikkelingen en een acceptabele milieubelasting. De wettelijke normen vormen voor ons het kader voor de milieubelasting.

Agrarische sector We willen de vitaliteit en kwaliteit van ons buitengebied behouden en versterken. Dat betekent voor de vitaliteit dat: We streven naar behoud van ontwikkelperspectief voor aanwezige agrariërs met een economisch maar ook maatschappelijk en milieutechnisch gezond bedrijfsmodel. We beseffen dat de trend van stoppende agrarische bedrijven de komende jaren zal doorzetten en dat daarom hergebruik van gebouwen en locaties zorgvuldig moet worden afgewogen. De groene (natuurlijke en agrarische) ruimte, als voedingsbodem voor vitale bedrijven en vitale inwoners, verzorgd en behouden moet blijven. Voldoende zoetwater is absoluut noodzakelijk voor een gezonde voedingsbodem voor bedrijven. Ondermijnende activiteiten, zoals drugscriminaliteit, geen plek hebben in het buitengebied van Borsele. Voor het behoud en versterken van de kwaliteit van het buitengebied is het ook nodig dat: Er sprake is van de juiste functie op de juiste plek. Functies optimaal ingepast worden in het landschap. De natuurlijke, landschappelijke en hydrologische waarden niet worden aangetast maar versterkt. Recreatie en toerisme We willen de gemeente nóg aantrekkelijker maken voor dag- en verblijfsrecreatie. Zo streven we naar een verdere ontplooiing van de mogelijkheden voor recreatie in de gemeente en willen we de bekendheid van het Landschapspark Borsele vergroten.

De ontwikkeling van een fijnmazig en aantrekkelijk recreatief (fiets)padennetwerk (fietsroutes en knooppuntroutenetwerk) is hiervan een belangrijk onderdeel. We willen dat de Westerscheldekust beter beleefbaar wordt door het benutten van de potentie voor (verblijfs)recreatie. We willen, terwijl we de recreatiemogelijkheden versterken, de kleinschaligheid, rust en landschappelijke waarden van onze gemeente behouden. Ook moeten we een balans vinden tussen het agrarisch en toeristisch gebruik van het buitengebied. Daartoe gebruiken we de ontwikkeling van recreatie en toerisme om bestaande uitdagingen in het buitengebied op te pakken (bijvoorbeeld het vinden van nieuwe economische dragers in vrijkomende agrarische bebouwing). We zoeken naar meekoppelkansen. Hoe willen we die ambitie bereiken? Bedrijventerreinen en vestigingsklimaat De gemeente Borsele heeft een voor een plattelandsgemeente uiteenlopend arbeidsaanbod. We vinden de impact van het Sloegebied in de huidige situatie aanvaardbaar: binnen de grenzen van het huidige Sloegebied zien we voldoende ruimte voor bedrijven. Voor nieuwe uitbreidingen buiten de huidige grenzen van het Sloegebied geldt een duidelijk “nee, tenzij ...-principe”.

Dat wil zeggen dat er een groot maatschappelijk belang moet zijn (nodige aanvullende bedrijfsruimte is dat nadrukkelijk niet) én er geen redelijkerwijs te beschouwen alternatieven mogelijk zijn voor een uitbreiding. (Ruimtelijke) compensatie waarmee de impact van de industrie op de Borselse dorpen wordt geminimaliseerd is hier onlosmakelijk aan gekoppeld.

blad 36 van 49

datum 19 september 2023 projectnummer 0469222.100 betreft Omgevingsvisie Borsele

Bedrijven die op de Borselse bedrijventerreinen gevestigd zijn moeten in hun ontwikkeling geholpen worden. Daar moeten we wel een goede afweging in maken per kern. Passend bij maat en schaal van de dorpen zou er in principe ruimte moeten zijn voor bestaande bedrijven om in bescheiden mate uit te kunnen breiden. Aandachtspunten daarbij zijn de verkeersaantrekkende werking van de bedrijven. In dorpen die slechts via smalle wegen toegankelijk zijn moeten we goed afwegen of (meer) bedrijvigheid wenselijk is. Concentreren van bedrijven, zeker van enige omvang, heeft de voorkeur. Zeker wanneer dat in combinatie met de revitaliseringsopgave vorm gegeven kan worden. Agrarische sector De ontwikkelingen in de agrarische sector volgen elkaar snel op. In beginsel continueren we onze huidige beleidslijn waarbij het uitgangspunt is: optimalisatie van de agrarische functie door het bieden van beleidsruimte tot het realiseren van aanvullende agrarische en niet-agrarische bedrijfsvormen. Aanvullend op die beleidslijn constateren we dat aanvullende agrarische activiteiten altijd moeten passen binnen het landschappelijk beeld en vanuit milieuperspectief aanvaardbaar moeten zijn. Aanvullende activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de natuurgebieden in en nabij onze gemeente of onaanvaardbare hinder veroorzaken voor onze inwoners.

Verzilting is één van de grote uitdagingen die direct gevolgen heeft voor de Borselse agrariërs. Het is van cruciaal belang om over voldoende zoetwater te beschikken. Hoewel zoetwaterbeschikbaarheid geen gemeentelijke taak is, achten we dit wel belangrijk genoeg om hierop samen met andere overheden te sturen. Initiatieven die een bijdrage leveren aan de beschikbaarheid van zoetwater (bijvoorbeeld door het vasthouden van regenwater) en rekening houden met de landschappelijke kernkwaliteiten, ontvangen we positief. Recreatie en toerisme In de gemeente Borsele streven we naar een evenwichtige balans tussen recreatie en toerisme enerzijds en onze kernkwaliteiten rust en ruimte anderzijds. We constateren dat we die balans al behoorlijk goed te pakken hebben. We kiezen ervoor om de mogelijkheden voor kleinschalige recreatie verder uit te breiden om de kansen van dat type toerisme te benutten. Tegelijkertijd kaderen we in dat het nadrukkelijk niet de bedoeling is om grootschalige toeristische voorzieningen gericht op grote groepen mensen te realiseren binnen onze gemeente. In de hotspots Hoedekenskerke, Scheldeoord/De Landing en fort Ellewoutsdijk willen we – in relatie met het beleefbaar maken van de Westerschelde – gericht wel verblijfsrecreatie ontwikkelen en over de hele gemeente zien we ruimte voor dagrecreatie.