12.1 Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

3.558 3.558

4.116 4.116

3.872 3.872

3.987 3.987

4.050 4.050

4.093 4.093

283 283

171 171

43 43

43 43

43 43

43 43

3.275

3.944

3.828

3.944

4.007

4.049

17

879

4

4

4

4

487 3.745

578 3.644

0 3.824

0 3.940

0 4.002

0 4.045

Mutaties reserves Baten 0.10 Mutaties reserves Lasten 0.10 Mutaties reserves Totaal saldo programma

Financiële analyse (meerjarig)

Verkeer en vervoer In de raadsvergadering van 2 december 2021 is het activeren van het groot onderhoud aan kapitaalgoederen behandeld. Hier zijn de effecten van het verplicht activeren van investeringen die levensduur verlengend zijn of leiden tot significante kwaliteitsverbeteringen beschreven. Herinrichtingsplannen worden met terugwerkende kracht vanaf 1 december 2021 jaarlijks geactiveerd en in 20 jaar afgeschreven. Op korte termijn levert dit een voordeel op. Dit voordeel wordt jaarlijks kleiner vanwege de stijgende kapitaallasten. Dit is terug te zien in de structurele lasten. Vanaf 2024 zien we de kapitaallasten van de herinrichting Kruispunt Postweg – Nieuw Kraaijertsedijk terug in de lasten. De aanpassing van het kruispunt maakt onderdeel uit van de gebiedsontsluiting Veerse Meer. In 2027 stijgen de kapitaallasten met ongeveer € 50.000 ten opzichte van 2026 door de herinrichtingsplannen 2027. Ook wordt voor het onderhoud van de bijzondere elementen zoals kerkmuurtjes, keerwanden en zitelementen structureel € 100.000 geraamd. Voor de investering in de landbouwhaven en de strekdam langs de oude veerhaven in Hoedekenskerke is een jaarlijkse kapitaallast van € 27.000 geraamd. De jaarlijkse bijdrage aan het waterschap voor het onderhoud aan de wegen buiten de bebouwde kommen maakt met € 1.450.000 een aanzienlijk deel uit van het jaarlijkse budget.

Ten slotte hebben we in 2023 ook een specifieke uitkering ontvangen voor de stimulering van verkeersveiligheidsmaatregelen. Dit bedrag is zowel bij de lasten als de baten bijgeraamd in 2023. Dit verklaart het grootste verschil in de baten van 2024 ten opzichte van 2023.

31

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Mutaties reserves (structureel) We onttrekken een structureel bedrag van € 4.383 aan de reserve voor dekking van de kapitaallasten van de Ontsluitingsweg van de Slothoeve Baarland conform het raadsbesluit van 6 oktober 2022. Mutaties reserves (incidenteel) Het verschil aan de baten- en lastenkant van de reserves in het jaar 2024 ten opzichte van 2023 wordt veroorzaakt door de restantkredieten van de jaarrekening 2022. Hierdoor is het bedrag in 2024 lager dan in 2023. Deze benoemen we per programma en niet per taakveld. De belangrijkste restantkredieten zijn: ▪ Bijzondere elementen (€ 150.000); ▪ Werkvoorbereider/tekenaar (€ 74.000); ▪ Toezicht aanleg glasvezel (€ 33.000); ▪ Parkeerterrein Schoolstraat (€ 97.000); ▪ Ontsluitingsweg Slothoeve (€ 87.666); ▪ Parkeerterrein Doelstraat (€ 37.500); ▪ Parkeerterrein Vanderbijlparkstraat (€ 49.000). Incidentele baten en lasten Er zijn geen incidentele baten en lasten opgenomen.

32

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Programma Economie Programmadoelstellingen We willen de werkgelegenheid behouden en versterken. We bieden daarvoor een aantrekkelijk ondernemersklimaat. In samenwerking met de Bevelandse gemeenten werken we aan een gezamenlijk beleid op het gebied van economie, recreatie en toerisme. Dat wat Borsele uniek maakt, dragen we graag met gepaste trots uit. 3.1 Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? Bijdragen aan een sterk, duurzaam en veilig opererend haven- en industriecomplex, dat de werkgelegenheid in de regio stimuleert.

Behoud van een sterk energieproductiebedrijf.

Een goed ondernemersklimaat in de gemeente Borsele.

Wat gaan we ervoor doen? We nemen actief deel (8,33%) in het aandelenkapitaal in North Sea Port door een bestuurlijke- en ambtelijke afvaardiging. We volgen de aandeelhoudersstrategie, waarin de aspecten ‘sterk, duurzaam en veilig’ zijn geborgd. North Sea Port heeft deze aspecten uitgewerkt in het strategisch ondernemingsplan ‘Connect 2025’ en voert dit de komende jaren in actieplannen uit. Sinds juni 2022 vertegenwoordigen we de Nederlandse aandeelhouders, met uitzondering van de provincie Zeeland, in het Toezicht Houdend Orgaan van North Sea Port. Via Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua (GBE Aqua) B.V. beheren wij onze aandelen in Evides. De dividendopbrengsten zijn, volgens het nieuwe dividendbeleid, deels afhankelijk van de dividenduitkering van ZEH. Een groot deel van de bedrijfsonderdelen van Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij (PZEM) is verkocht. De resterende bedrijfsonderdelen, waaronder het aandeel in de kerncentrale Borssele, is achtergebleven in de nieuwgevormde rechtsvorm ZEH. Verwacht wordt dat in 2024 het convenant bedrijfsduurverlenging kerncentrale Borssele ter besluitvorming wordt voorgelegd. Afspraken over de eigendomssituatie moeten daar onderdeel van uitmaken en in lijn zijn met de herijkte aandeelhoudersstrategie. We bezoeken bedrijven en zijn sparringpartner voor hen. Hierdoor horen we direct wat er bij de bedrijven speelt.

We organiseren accountgesprekken met NV Economische Impuls Zeeland over economische ontwikkelingen en mogelijke nieuwe vestigingen.

33

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? Een goed ondernemersklimaat in regio De Bevelanden.

Wat gaan we ervoor doen? We werken samen als vijf Bevelandse gemeenten in het Bestuurlijk Platform De Bevelanden. De actielijnen ‘Agri- en aquafood’, ‘Economie’ en ‘Beleving op de Bevelanden’ vormen op economisch vlak de basis voor de nauwere regionale samenwerking. Met deze actielijnen versterken we de brede welvaart op de Bevelanden. We geven uitvoering aan het regionale bedrijventerreinprogramma en monitoren het. Versterking van de leefkwaliteit door de We stellen in samenwerking met de inwoners een ontwikkelingen op het gebied van de grootschalige lijst met voorwaarden en wensen op. Dit voor het energietransitie. geval de ontwikkelingen van de grootschalige energietransitie, waaronder de mogelijke komst van twee nieuwe kerncentrales, op Borsele afkomt. De doelstelling van de lijst is optimalisatie van de woon- en leefkwaliteit in de gemeente Borsele. 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Wat willen we bereiken? In regio De Bevelanden voldoende aanbod van kwalitatief goede en toekomstbestendige bedrijvenlocaties.

De bestaande bedrijventerreinen aantrekkelijk houden voor ondernemers en daarmee ook leegstand tegengaan.

Wat gaan we ervoor doen? We onderzoeken de toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen in de regio. We geven uitvoering aan acties die voortvloeien uit het regionale bedrijventerreinprogramma en monitoren het. We gaan aan de slag met de nieuwe provinciale behoefteraming voor bedrijventerreinen. We bieden maatwerk bij de uitbreiding van bedrijfslocaties binnen de kaders van het provinciaal beleid. We stimuleren verduurzaming en blazen nieuwe leven in de bedrijventerreinen in onze gemeente. De bouwgrond op bedrijventerrein Noordzak verkopen we of geven we in erfpacht uit. Via het JTF bieden we financiële en praktische hulp bij de verduurzamingsopgaven.

Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Aantal m2 beschikbare bouwgrond op bedrijventerreinen

16.090

16.089

16.089

11.116

5.190

Aantal m2 beschikbare bouwgrond op bedrijventerreinen In 2022 is één kavel verkocht op Noordzak III van ongeveer 2200 m2. Vrijwel alle kavels staan in optie. In 2023 zijn drie kavels verkocht op Noordzak III van opgeteld ongeveer 3.700 m2. Er is nog 3.000 m2 in optie en er zijn nog vier woon-werkkavels beschikbaar van in totaal 5.190 m2.

34

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

3.3 Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen Wat willen we bereiken? Een robuuste Zeeuwse economie, dus ook voor Borsele, met een goede kennisinfrastructuur, versterking in economische sectoren en stevige verbindingen tussen ondernemingen, onderwijs en overheid.

Wat gaan we ervoor doen? Wij dragen bij aan het structuurversterkingsfonds ‘Zeeland in Stroomversnelling’ als uitvloeisel van het rapport Balkenende. Dit fonds wordt ingezet voor consortia van ondernemingen, onderwijs en overheden die haalbaarheidsonderzoek doen en demonstratieprojecten opzetten. Het behouden van een sterke landbouwsector die We zijn alert op de behoeften van moderne land- en bestand is tegen extreme weersomstandigheden en tuinbouw, onder andere door jaarlijks overleg met een bijdrage kan leveren aan de instandhouding de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie. Waar van ons landschap. mogelijk bieden we ondersteuning aan duurzame en innovatieve initiatieven, waaronder de opslag van zoet water. Voor dit laatste onderwerp participeren we met de andere overheden om de komende jaren een grensoverschrijdende zoetwaterstrategie te ontwikkelen.

3.4 Economische promotie Wat willen we bereiken? De gemeente Borsele aantrekkelijk houden om te ondernemen, zowel voor bestaande als voor startende ondernemers.

Wat gaan we ervoor doen? We nemen deel aan de Contacta en mogelijk aan de regionale Ondernemersdag. We denken daar waar nodig mee met de (startende) ondernemers en leveren maatwerk. Een toegesneden winkelbestand voor het behoud De verantwoordelijkheid voor de instandhouding van leefbare dorpen. van winkels ligt vooral bij de consument en de ondernemer. Daar waar mogelijk faciliteren we ontwikkelingen, ook voor bedrijfsmatige activiteiten aan huis. Zorgen voor meer bekendheid voor het We ondersteunen financieel en ambtelijk Stichting Landschapspark Borsele onder de inwoners en Landschapspark Borsele, zodat de stichting de gasten, zodat deze als ambassadeur voor ons lokale recreatieve en toeristische promotie uit kan Landschapspark kunnen optreden. voeren. De rol bepalen van Borsele in de promotie van Voor de huidige en toekomstige opgaven van Zeeland op het gebied van economische Zeeland werken wij het komende jaar aan een versnelling en toerisme. gezamenlijke en integrale Zeeuwse marketingorganisatie. In de tussentijd verzorgt Kernteam Toeristische Marketing Zeeland de overkoepelende Zeeuwse toeristische marketing. We geven uitvoering aan de acties die voortvloeien uit de Visie Bestemming Zeeland 2030.

Het stimuleren van recreatieve ontwikkelingen We hebben vanaf 2024 in samenwerking met passend binnen het Landschapspark Borsele om zo Stichting Landschapspark Borsele nieuw toeristisch het recreatieve product van dit gebied te beleid waar we uitvoering aan geven. Waar versterken. mogelijk bieden we maatwerk bij nieuwe initiatieven. We realiseren een Motoriekroute rondom Stelleplas die mede door de Regio Deal NSPD gefinancierd wordt. Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ) beheert en onderhoudt voor ons het wandel- en fietsnetwerk.

35

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? Toekomstbestendig maken van de eindpuntvoorziening van de Stoomtrein GoesBorsele (SGB) in Hoedekenskerke.

Wat gaan we ervoor doen? Wij hebben een voorstel gedaan aan de SGB voor de overdracht van de eindpuntvoorziening aan de SGB in het kader van de verzelfstandiging. De actualisatie van de eindpuntvoorziening is afgerond.

Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Aantal startende ondernemers

253

267

140

200

200

Aantal bezoekers van gesubsidieerde attracties

32.202

38.305

40.000

40.000

40.000

Groei aantal vestigingen gemeente

132

129

-

-

150

Aantal startende ondernemers De groei van het aantal startende ondernemers zorgt voor innovatie en (op termijn) nieuwe werkgelegenheid. Daarnaast geeft het een impuls aan de verdere ontwikkeling van de regionale en lokale economische dynamiek.

Aantal bezoekers van gesubsidieerde attracties Het aantal betalende bezoekers van de Stoomtrein Goes-Borsele. Het aantal bezoekers van de stoomtrein is weer op het niveau van voor de coronapandemie. In 2020 en 2021 heeft de trein wel gereden, maar werden er enkel tickets per coupé verkocht. In 2022 was alles weer terug naar 'normaal'.

Groei aantal vestigingen gemeente De groei van het aantal vestigingen zorgt voor innovatie en (op termijn) nieuwe werkgelegenheid. Daarnaast geeft het een impuls aan de verdere ontwikkeling van de regionale en lokale economische dynamiek.

36

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Relevante bestuurlijke kaders Omschrijving

Herzieningsdatum

Regionaal bedrijventerreinprogramma De Bevelanden (2021-2030)

2031

Detailhandelsvisie gemeente Borsele (2013)

2024

Nota Economisch Beleid (2021)

Niet van toepassing

Nationale Omgevingsvisie (2020)

Niet van toepassing

Aandeelhoudersstrategie PZEM NV (2017)

Niet van toepassing

Aandeelhoudersstrategie North Sea Port (2021) en strategisch ondernemingsplan North Sea Port (2021/2022)

2025

Toeristische agenda De Bevelanden (2016-2023)

2024

Toeristisch recreatief actieplan (2019-2023)

2024

Strategische agenda De Bevelanden (2021–2026)

Niet van toepassing

Economische agenda De Bevelanden

Niet van toepassing

Verbonden partijen Bijdrage van gemeenschappelijke regelingen aan het programma PZEM NV North Sea Port NV Economische Impuls Zeeland GBE Aqua B.V. Benelux Groepering Territoriale Samenwerking (BGTS) NSDP Zeeuwse Energie Houdster Maatschappij

37

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat mag het kosten? Baten en lasten Economie

(bedragen x € 1.000) Rekening 2022

Lasten 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie

2023

2024

2025

2026

2027

230 187 21 102 540

259 103 12 234 607

282 0 26 138 445

282 0 26 142 449

282 0 26 142 449

282 0 26 142 449

Totaal baten

3 0 147 150

0 100 59 159

0 105 82 187

0 0 385 385

0 0 385 385

0 0 385 385

Saldo programma

390

447

258

64

64

64

124

182

0

0

0

0

25 292

0 265

0 258

0 64

0 64

0 64

Totaal lasten Baten 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.4 Economische promotie

Mutaties reserves Baten 0.10 Mutaties reserves Lasten 0.10 Mutaties reserves Totaal saldo programma

Financiële analyse (meerjarig)

Economische ontwikkeling Op dit taakveld is het Just Transition Fund (JTF) geraamd voor een structureel bedrag van € 15.000. Verder zijn er geen bijzonderheden op dit taakveld.

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Op dit taakveld zijn de inkomsten voor een deel van de interne uren van het team grootschalige energietransitie en leefkwaliteit Borsele geraamd voor een bedrag van € 105.000. Het Rijk vergoedt deze kosten. Het structurele karakter vanaf 2025 is onzeker waardoor wij hier (nog) geen rekening mee houden in onze meerjarenraming. Dit is afhankelijk van de definitieve besluitvorming vanuit het Rijk.

Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen Op dit taakveld hebben wij geen bijzonderheden te melden.

Economische promotie Op dit taakveld nemen we vanaf 2025 de inkomsten op van de toeristenbelasting. Verder stijgen de lasten door het routenetwerk Zeeland en de toeristische marketing Zeeland conform de Kadernota 2024-

38

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

2027. Ten slotte zijn de baten van de forensenbelasting verhoogd vanaf 2024. Deze zijn aangesloten op de rapportage(s) van Sabewa Zeeland. Mutaties reserves (structureel) Op dit taakveld zijn er geen structurele dekkingen vanuit de reserves. Mutaties reserves (incidenteel) Het verschil in de lasten van 2024 ten opzichte van 2023 wordt grotendeels veroorzaakt door de restantkredieten van de jaarrekening 2022. Deze benoemen we per programma en niet per taakveld. De belangrijkste verschillen in dit programma zijn: ▪ JTF (€ 15.000); ▪ Inhuur Ruimtelijke Ontwikkeling (€ 33.000); ▪ Nota Economisch Beleid (€ 55.000); ▪ Toeristisch Recreatief Actieplan (€ 51.000); ▪ Subsidie toeristische recreatie (€ 16.500); ▪ Recreatieve hotspot Heinkenszand (€ 10.000). Incidentele baten en lasten Er zijn geen incidentele baten en lasten opgenomen.

39

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Programma Onderwijs Programmadoelstellingen De school is de plaats waar kinderen hun kennis verwerven, waar ze leren omgaan met elkaar, nieuwe uitdagingen aangaan en veiligheid en structuur ervaren. Op lokaal niveau spelen we als overheid een belangrijke rol. We richten ons op de huisvesting van de scholen, op de bestrijding van (onderwijs)achterstanden, op de ontwikkelingen van brede scholen/Integrale Kindcentra en de schoolbegeleiding. We hebben verder een taak in zaken als leerlingenvervoer en het bestrijden van schooluitval. 4.1 Openbaar basisonderwijs Wat willen we bereiken? We waarborgen de continuïteit en het specifieke karakter van het openbaar onderwijs.

4.2 Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? Adequate huisvesting voor alle basisscholen in onze gemeente.

Wat gaan we ervoor doen? We houden toezicht op het openbaar onderwijs aan de hand van diverse rapportages die de stichting Omnisscholen periodiek aanlevert. We evalueren de afspraken die zijn gemaakt bij de verzelfstandiging van het openbaar onderwijs.

Wat gaan we ervoor doen? We passen de Verordening huisvesting onderwijsvoorzieningen aan. In 2024 komt er nieuwe wetgeving met betrekking tot onderwijshuisvesting. Dit betekent onder andere een verplichting om voor minimaal vijftien jaar een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op te stellen. Het IHP maakt onderdeel uit van het brede kaderplan maatschappelijke voorzieningen. Deze visie vormt de basis voor toekomstige (beleids)keuzes met betrekking tot het voorzieningenniveau. We laten periodiek gezamenlijke meerjarenonderhoudsplanningen maken ter controle van de onderhoudsstaat van de schoolgebouwen. We maken afspraken in de beheercommissies van de brede scholen over de uitvoering van het onderhoud. Bij de overige schoolgebouwen ligt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het onderhoud bij de schoolbesturen.

40

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Wat willen we bereiken? Een optimale en brede ontwikkeling van ieder kind in Borsele aan de hand van de Lokale Educatieve Agenda.

Wat gaan we ervoor doen? We bespreken met de schoolbesturen en de kinderopvangorganisaties ontwikkelingen op het gebied van het lokaal onderwijs(achterstanden)beleid en de verbinding tussen onderwijs en zorg. We maken afspraken over de beleidsontwikkeling en de beleidsuitvoering. Verbetering van schoolorganisaties en de kwaliteit We ondersteunen onze basisscholen door twee van het onderwijs (schoolbegeleiding). schoolbegeleidingsdiensten te subsidiëren: Bazalt Groep en Driestar Educatief. We werken met een convenant waarin we afspraken hebben vastgelegd over de inzet van onze subsidies. We bouwen deze subsidie jaarlijks met 25% af, door een eerdere bezuinigingsopgave. Vanaf 2026 stoppen wij volledig met het subsidiëren van deze schoolbegeleidingsdiensten. Voorkomen van schoolverzuim, schooluitval en We hebben een gemeenschappelijke regeling voor thuiszitten. Een startkwalificatie of behalen van het de uitvoering van de taken op grond van de hoogst mogelijke niveau voor iedere leerling. Leerplichtwet en de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie. Het Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL) voert deze taken voor ons uit. We hebben periodiek overleg met het RBL over het te voeren beleid en speerpunten en over de financiën. We leggen de nadruk zoveel mogelijk op preventie.

De ontwikkelvertraging die kinderen hebben Het Rijk heeft een specifieke uitkering verstrekt om opgelopen tijdens de coronaperiode bestrijden en het onderwijs te ondersteunen vanuit het Nationaal terugdringen. Programma Onderwijs (NPO). We hebben een werkgroep NPO samengesteld waarin onderwijs, kinderopvang en gemeente vertegenwoordigd zijn. We streven ernaar om de relatie tussen onderwijs en zorg te intensiveren om sneller en accurater te kunnen afstemmen over (mogelijke) zorg over kinderen. De looptijd voor de besteding van de NPO-middelen loopt tot en met schooljaar 20242025. Bevordering van de samenwerking tussen scholen We organiseren buitenschoolse activiteiten via en andere partijen op het gebied van opvang en Borsele Na School (BONS). Daarnaast intensiveren zorg om de ontwikkelingskansen van kinderen te we het contact tussen het Centrum voor Jeugd en verbeteren. Gezin (CJG) en de intern begeleiders van de scholen om zo vroeg mogelijk in te kunnen grijpen bij eventuele zorgbehoeften van kinderen. Via ons onderwijshuisvestingsbeleid brengen we samenwerkingspartners zoveel mogelijk onder in één gebouw.

41

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? Het vaststellen van een richtinggevend kaderplan voor de toekomst aangaande onze maatschappelijke voorzieningen, waaronder school- en kinderopvangvoorzieningen.

Wat gaan we ervoor doen? We doen onderzoek naar de kwaliteit versus de kwantiteit van onderwijs- en kinderopvang in onze gemeente. Samen met adviesbureau Sardes, een autoriteit op onderwijsgebied, zoomen we in op de lokale situatie. We stellen onszelf de vraag of het huidige voorzieningenniveau nog passend is richting de toekomst en/of welke kaders we mee kunnen wegen om keuzes te maken in de toekomst. Naast onafhankelijk onderzoek bespreken we de uitkomsten daarvan ook met onze onderwijsbestuurders en voeren gesprekken om te komen tot een evenwichtig en passend voorstel richting uw gemeenteraad. Regionale afstemming over het beleid van We voeren overleg via de Regionale Educatieve schoolbesturen en gemeenten in de Agenda (REA) op de terreinen aansluiting onderwijs Oosterschelderegio. -en zorg, leerplicht, doorgaande lijn, leerlingenvervoer, onderwijshuisvesting en passend onderwijs. We willen dat kinderen zonder of met een kleinere We zorgen voor voldoende en kwalitatief goed achterstand in het basisonderwijs starten (Voor- en voorschools aanbod voor peuters met een (risico Vroegschoolse Educatie) (VVE). op) ontwikkelingsachterstand. Daarnaast stimuleren we een zo groot mogelijke deelname van (doelgroep-)kinderen in de leeftijd van 2 tot 4 jaar.

We geven uitvoering aan het vastgestelde Bevelandse Onderwijsachterstanden beleidsplan 2023-2026 en de bijbehorende lokale paragraaf. Leerlingen uit het speciaal onderwijs zelfstandig We zetten in op het vergroten van zelfstandigheid laten reizen met het openbaar vervoer en/of de van deze leerlingen. We enthousiasmeren en fiets. ondersteunen hen om uit te stromen naar het openbaar vervoer en/of het fietsvervoer. We zetten hiervoor maatwerk in. Dit doen we in samenwerking met scholen en ouders. Aandacht voor laaggeletterden en mensen met We werken samen met het Samenwerkingsverband minder digitale vaardigheden. Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO), Scalda en het (digi)Taalhuis om de doelgroep te informeren dat ze voor ondersteuning op het gebied van lezen, taal, rekenen en digitale vaardigheden bij het (digi)Taalhuis en de bibliotheek terecht kunnen. Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Het aantal VVE deelnemers

46

45

-

-

55

Het aantal indiceringen die afgegeven zijn voor VVE deelname

74

65

-

-

85

Aantal BONS-activiteiten

31

106

-

-

130

42

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Het aantal VVE deelnemers Dit aantal betreft de daadwerkelijke deelname aan het Voor- en Vroegschoolse Educatie-programma (VVE) programma op teldatum 1 januari. Deze aantallen fluctueren voortdurend. Dat komt omdat er gedurende een jaar kinderen op elk moment in kunnen stromen. Dat kan omdat ze twee jaar geworden zijn of ze stromen in tussen hun tweede en vierde jaar omdat ze een achterstand lijken op te lopen op het gebied van spraak- en/of taalontwikkeling. Daarnaast stromen kinderen uit wanneer ze vier jaar worden en naar school gaan. Dit betreffen dan nog steeds VVE kinderen, maar vanaf het moment dat ze vier zijn, worden zij niet meer bij deze deelname gerekend.

Het aantal indiceringen die afgegeven zijn voor VVE-deelname Dit aantal betreft de verwijsbrieven die afgegeven zijn tot 1 januari aan ouders om hun kinderen in te kunnen laten stromen in het VVE-programma.

Aantal BONS-activiteiten De aantallen die u hierboven ziet zijn het aantal gerealiseerde activiteiten. Een BONS activiteit bestaat vaak uit een reeks van twee à drie middagen. In de jaren 2021 en (begin) 2022 hebben we te maken gehad met de (nasleep van) corona. Hierdoor is een aanzienlijk aantal activiteiten niet doorgegaan. We proberen gemiddeld rond de 140-150 activiteiten per jaar te organiseren. Jaarlijks worden tussen de 5-10 activiteiten gecanceld. Dit komt doordat er te weinig aanmeldingen zijn of dat een aanbieder/begeleider niet (meer) beschikbaar is. Voor de komende jaren verwachten we grote uitdagingen om de huidige aantallen activiteiten te kunnen blijven organiseren. Enerzijds door personeelskrapte bij de verschillende aanbieders, maar vooral door de stijging van de kosten per activiteit vanwege de hoge inflatie.

Relevante bestuurlijke kaders Omschrijving

Herzieningsdatum

Algemene subsidieverordening (2016)

Niet van toepassing

Integraal Huisvestingsplan (2011)

2024

Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (2019)

2023

Meerjarenplan Onderwijsachterstandenbeleid (2019-2022)

2023

Meerjarenonderhoudsplanning schoolgebouwen (2019)

2029

Verordening leerlingenvervoer (2016)

2023

Notitie toezicht openbaar onderwijs ‘Actief op de achtergrond’ (2013)

Niet van toepassing

Actieplan Sociaal Domein (2020-2023)

2024

Verbonden partijen Bijdrage van gemeenschappelijke regelingen aan het programma Stichting Omnisscholen Regionaal Bureau Leerlingzaken

43

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat mag het kosten? Baten en lasten Onderwijs

(bedragen x € 1.000) Rekening 2022

Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal lasten Baten 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal baten Saldo programma

2023

2024

2025

2026

2027

38 803 1.938 2.778

0 888 2.529 3.417

0 768 2.065 2.833

0 842 2.056 2.898

0 826 2.029 2.856

0 822 2.028 2.850

124 528 652

231 856 1.087

124 475 599

124 475 599

124 475 599

124 475 599

2.127

2.330

2.234

2.299

2.257

2.251

21

145

57

57

57

57

-9 2.096

0 2.185

0 2.177

0 2.242

0 2.200

0 2.194

Mutaties reserves Baten 0.10 Mutaties reserves Lasten 0.10 Mutaties reserves Totaal saldo programma

Financiële analyse (meerjarig)

Openbaar basisonderwijs Op dit taakveld hebben wij geen bijzonderheden te melden.

Onderwijshuisvesting De lasten in 2025 stijgen ten opzichte van het jaar 2024. De oorzaak hiervan is een stijging van de kapitaallasten door het bouwen van een nieuwe school die onderdeel is van het Masterplan Nieuwdorp. Na 2025 nemen de lasten af door dalende kapitaallasten als gevolg van volledig afgeschreven objecten. Ten opzichte van het jaar 2023 stijgen de energiekosten. Deze zijn bijgeraamd vanaf 2024 en zijn eerder meegenomen in de Kadernota 2024-2027. Verder is het verschil in zowel de lasten- als de batenkant in 2024 ten opzichte van 2023 te verklaren door de specifieke uitkering Ventilatie scholen. In het jaar 2023 hebben wij deze neutraal opgenomen voor een bedrag van € 107.000.

Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Er is een structurele afbouw in de lasten te zien tot en met 2026. Deze wordt veroorzaakt door de afbouw van de subsidie aan schoolbegeleiding met € 25.000 per jaar vanaf 2023. Aan de batenkant ramen we de specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid en nemen we de huur mee die we ontvangen vanuit Sportfondsen voor De Zwake. Het grote verschil in de lasten en baten in 2024 ten opzichte van 2023 wordt veroorzaakt door twee specifieke uitkeringen. De specifieke uitkering

44

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Onderwijsachterstandenbeleid is in 2024 lager dan in 2023. Daarnaast hevelen we het restant van deze uitkering over van 2022 naar 2023 voor een totaalbedrag van € 215.000. De tweede specifieke uitkering die in 2023 is meegenomen is het Nationaal Programma Onderwijs voor een bedrag van € 200.000. Beide specifieke uitkeringen nemen we zowel mee aan de lasten- als de batenkant. Mutaties reserves (structureel) Onder de reserves hebben we een structurele onttrekking geraamd van € 57.000 om de kapitaallasten van de school van het Masterplan ’s-Gravenpolder te dekken. Mutaties reserves (incidenteel) Het verschil in de mutaties van de reserves op dit programma in 2024 ten opzichte van 2023 wordt veroorzaakt door het restantkrediet van de specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid (€ 92.000). Incidentele baten en lasten Er zijn geen incidentele baten en lasten opgenomen.

45

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Programma Sport, cultuur en recreatie Programmadoelstellingen Sport, bewegen en cultuur spelen een belangrijke rol op het gebied van leefbaarheid. Wij streven naar een leven lang sport en bewegen voor alle inwoners – jong én oud, met én zonder beperking en met én zonder belemmering. We stimuleren hen tot een gezonde leefstijl, ontmoeting, verbinding en participatie. Ook cultuur is van en voor iedereen. Door middel van culturele activiteiten geven onze inwoners en partners vorm en inhoud aan de samenleving, terwijl deze activiteiten ook zorgen voor persoonlijke ontwikkeling en plezier. Vrijwilligers en verenigingen vormen het cement van onze samenleving. Ontwikkelingen als vergrijzing, ontgroening en individualisering vormen bedreigingen voor deze leefbaarheid. Door het bundelen van krachten staan verenigingen sterker en vitaler waardoor zij deze ontwikkelingen beter het hoofd kunnen bieden, indien nodig met ondersteuning van de gemeente. Groen speelt een belangrijke rol voor de leefbaarheid en het welzijn van onze inwoners. De hoofddoelstellingen van het openbaar groen zijn: een goede groenarchitectuur, de beleefbaarheid van het groen verhogen, de biodiversiteit bevorderen en de openbare ruimte klimaatadaptief inrichten. 5.1 Sportbeleid en activering Wat willen we bereiken? Een vitale en gezonde samenleving waarin we een gezonde leefstijl, ontmoeting en participatie stimuleren.

Elke inwoner van Borsele – jong én oud en met én zonder beperking – kan een leven lang plezier beleven aan sport en bewegen.

Wat gaan we ervoor doen? We geven uitvoering aan het actieplan ‘Meebewegen’ en leggen hierbij nadrukkelijk de koppeling met het Sociaal Domein en de Brede SPUK-regeling. De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten in werking gesteld om de afspraken met betrekking tot sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis uit het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord uit te kunnen voeren. De regeling bestaat uit drie inhoudelijke hoofdthema’s: 1. Sport, bewegen en cultuur 2. Gezondheid en sociale basis 3. Ondersteunende onderdelen. Daarbinnen vallen verschillende onderdelen met elk een vast beschikbaar budget per gemeente. We zetten onder andere in op het verlengen van de Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG)-aanpak, het blijven aanbieden van activiteiten in de beweegtuinen en op vitale ontmoetingskernen. Op die manier kunnen we nog beter de kracht van sport en bewegen benutten in relatie tot gezondheid en preventie. We stimuleren inwoners deel te nemen aan sporten/of beweegactiviteiten. Hierbij hebben we bijzondere aandacht voor kwetsbare inwoners. We signaleren financiële, praktische en sociale drempels om te gaan sporten en/of bewegen en proberen deze drempels te verlagen of weg te nemen. Samen met de sport- en beweegaanbieders maken we ons aanbod toegankelijker en inclusiever.

46

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? De sportverenigingen in Borsele vitaal krijgen en/of We onderhouden via de verenigingsondersteuner houden en daarmee toekomstbestendig maken. directe contacten met bestuurders van sportverenigingen, waardoor we goed op de hoogte zijn van de ontwikkelingen binnen de verenigingen. Indien nodig of wenselijk bieden wij hun vraaggestuurd ondersteuning aan. We gaan verder ook in gesprek met sportverenigingen om te kijken hoe zij een grote(re) maatschappelijke rol kunnen vervullen. Op deze manier kunnen de sportverenigingen hun bijdrage leveren aan het realiseren van gemeentelijke doelstellingen op het gebied van een gezonde leefomgeving. Alle Borselse kinderen voldoen aan de We voeren motorische screenings (MQ-scans) uit bij beweegrichtlijnen en verbeteren hun motorische zoveel mogelijk leerlingen van de Borselse vaardigheden. basisscholen. Op basis van de resultaten van deze screenings kunnen we - indien nodig - passend advies en ondersteuning voor een kind inzetten. Op die manier voorkomen we mogelijk de inzet van zwaardere (en vaak dure) zorg. Meer kinderen en jongeren in Borsele hebben een We stellen een nieuw plan van aanpak op met gezond gewicht. betrekking tot JOGG. De JOGG-aanpak is een lokale integrale methode gericht op kinderen en jongeren van nul tot en met negentien jaar.

We maken de leefomgevingen waar zij vaak komen gezonder: thuis, school, buurt, sport, vrije tijd, werk en media. Samen met andere partijen zorgen we ervoor dat het makkelijker wordt om gezonde(re) keuzes te maken. 5.2 Sportaccommodaties Wat willen we bereiken? Een functionele en duurzame sportinfrastructuur die voor iedereen bereikbaar en toegankelijk is.

Goed onderhouden sportvelden.

Wat gaan we ervoor doen? In lijn met het Uitvoeringsprogramma ‘Schakelen met Raad en Daad’ 2022-2026 ontwikkelen we begin 2024 een visie op het gebied van buitensportaccommodaties. Deze visie maakt onderdeel uit van het brede kaderplan maatschappelijke voorzieningen en vormt de basis voor toekomstige (beleids)keuzes. In 2024 renoveren we één van de voetbalvelden in ’s-Gravenpolder. We vervangen de volledige ondergrond en opbouw, inclusief de drainage. Het betreft een natuurgrasveld.

47

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? We zetten ons in voor aantrekkelijk cultuurbeleid Wij geven uitvoering aan de in 2022 vastgestelde voor inwoners en toeristen. cultuurnota. Dit doen we aan de hand van vijftien thema’s. We proberen bijvoorbeeld een verbinding te leggen tussen culturele activiteiten en het sociaal domein. Andere thema’s zijn amateurkunst, toneel/dans/theater en muziek. Dit stimuleren we door subsidies te verlenen aan amateurkunstverenigingen en de Jeugdtheaterschool Zeeland. Een ander belangrijk thema is de Culturele Raad Borsele. In de Culturele Raad zetten inwoners zich in voor behoud en verrijking van het cultuuraanbod in Borsele. De komende jaren zetten we in op de voortzetting van deze vorm van participatie. We willen kinderen de mogelijkheid geven tot Wij subsidiëren de Zeeuwse muziekschool. Zij muziekonderwijs. schrijven een herstelplan. Wij houden hierbij een vinger aan de pols. We nemen deel aan en subsidiëren het regionale programma Kunst- en Cultuureducatie. 5.4 Musea Wat willen we bereiken? We stimuleren musea en evenementen met betrekking tot lokale historie.

Wat gaan we ervoor doen? Wij verlenen structureel subsidie aan musea op basis van de subsidieregeling musea. Bijvoorbeeld aan Historisch Museum De Bevelanden, het Trekkermuseum en Bevrijdingsmuseum Zeeland. Daarnaast verlenen we ook subsidie aan Het Kerkje van Ellesdiek. Het Kerkje van Ellesdiek neemt binnen onze gemeente een bijzondere positie in. Zij organiseren laagdrempelige optredens en exposities met bijzondere aandacht voor het Zeeuws (Borsels) immaterieel cultureel erfgoed, met name het Zeeuws dialect.

48

Gemeente Borsele 5.5 Cultureel erfgoed Wat willen we bereiken? Behouden en versterken van cultureel erfgoed.

Programmabegroting 2024

Wat gaan we ervoor doen? Door samen te werken met bewoners en andere partijen richten we ons op het behoud en herstel van het erfgoed. De erfgoednota en de uitvoeringsregels actualiseren we in 2024-2025. Het beleid op basis van de kerkenvisie dat in 2023 is ingezet, zetten wij voort. Bij het uitstromen van rijksmonumenten uit de rijkssubsidieregeling faciliteren wij het instromen van die rijksmonumenten voor een nieuwe planperiode. In 2024 stromen de rijksmonumentale molens weer in voor een nieuwe periode van zes jaar. Hierdoor is het onderhoud van de molens binnen onze gemeente voor de komende jaren gewaarborgd. Verder faciliteren wij onder andere subsidietrajecten en restauraties van erfgoed.

5.6 Media Wat willen we bereiken? Het bekostigen van de regionale omroep.

Wat gaan we ervoor doen? Wij bekostigen de aangewezen regionale omroep samen met de omliggende gemeenten. Een kwalitatief goede bibliotheekfunctie aanbieden Wij onderzoeken hoe we een kwalitatief goede aan alle inwoners. bibliotheekfunctie voor onze inwoners in stand kunnen houden. Mede gezien de aankomende wetgeving op het gebied van bibliotheekwerk. 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie Wat willen we bereiken? Een duurzame, klimaatadaptieve en biodiverse openbare ruimte.

Duurzame dorpsbossen.

Wat gaan we ervoor doen? We geven in samenwerking met onze inwoners uitvoering aan de vastgestelde vijftien dorpsplannen van het Groenstructuurplan. In het kader van de Regio Deal kunnen we de uitvoering van de dorpsplannen van de vier Sloeranddorpen versnellen. We continueren het biodiversiteitsbeheer op de omgevormde gazons. We geven, door middel van een nieuwe aanbesteding, uitvoering aan het beheer- en herplantingsplan van onze dorpsbossen. De nadruk ligt op duurzaam beheer. Bij de uitvoering monitoren we de biodiversiteit. Indien noodzakelijk sturen we hierop bij. We ontwikkelen het koppelingsgebied ’s-Heerenhoek in het kader van de Regio Deal. We vergroten daarmee het bosareaal.

49

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? Goed onderhouden recreatieterreinen.

Wat gaan we ervoor doen? Wij streven naar goed onderhouden recreatieterreinen, zodat deze aansluiten bij de huidige tijd, de beleving en wensen van de recreant. In het kader van de Regio Deal ontwikkelen we de Motoriekroute rondom Stelleplas. We blijven nauw samenwerken met de vijftien speeltuinverenigingen voor de uitvoering van het speeltuinbeleid. We voeren veiligheidsinspecties uit met een nieuw beheersysteem en stemmen de vervanging van toestellen en/of de aanleg van nieuwe (groene) speelplekken gezamenlijk af. We geven in 2024 uitvoering aan het nieuwe speeltuinbeleid.

Het in stand houden van veilige en duurzame speelplekken.

Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Aantal m2 klimaatadaptieve verharding

2.300

3.850

3.850

4.500

5.000

Aantal m2 ecologisch groenbeheer

353.483

353.000

353.000

400.000

400.000

Aantal bomen per inwoner

0,51

0,51

0,51

0,51

0,51

Aantal m2 ecologisch groenbeheer Het aantal vierkante meters ecologisch groenbeheer is het aantal graslanden en bloemenweiden waarop specifiek beheer plaatsvindt (maaien en afvoeren) of beweiding door schapen. Aantal bomen per inwoner Het aantal bomen is een indicator voor onder meer de klimaatadaptiviteit van de bebouwde omgeving. Bomen zorgen voor een aanzienlijke bijdrage aan de verkoeling van de omgeving. Een grote verscheidenheid aan boomsoorten draagt ook bij aan het vergroten van de biodiversiteitswaarde. Deze indicator is het aantal gemeentelijke bomen dat als puntobject in het beheersysteem is opgenomen, gedeeld door het aantal inwoners. Het aantal bomen in bossen en op particulier eigendom is hierbij niet meegerekend. Aantal m2 klimaatadaptieve verharding Het aantal vierkante meters klimaatadaptieve verharding betreft voornamelijk grasbetonplaten in parkeervakken. Voor bovenstaande indicatoren geldt dat er geen universele norm is voor het aantal bomen per inwoner, aantal m2 ecologisch groenbeheer en aantal m2 klimaatadaptieve verharding. Dit hangt onder andere af van verschillende factoren zoals grootte van het gebied, de stedelijke dichtheid, de beschikbare ruimte en de lokale plannen. Doorgaans wijst een hoger cijfer op een grotere hoeveelheid groen en een meer duurzame leefomgeving.

Dit heeft dan ook weer gunstige effecten op de luchtkwaliteit, het klimaat, de esthetiek van de omgeving en het algemene welzijn van de bewoners.

50

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Relevante bestuurlijke kaders Omschrijving

Herzieningsdatum

Algemene subsidieverordening (2016)

Niet van toepassing

Visie en ambitie 2022-2025 bibliotheekwerk Oosterschelderegio

2025

Actieplan sport, bewegen en gezondheid (2022-2025), Meebewegen

2025

Speeltuinnota Spelenderwijs (2013-2023)

2024

Cultuurnota ‘Beleef cultuur in Borsele’ (2022-2025)

2025

Erfgoednota (2017-2024)

2025

Groenstructuurplan 2018-2038, 1 basisdocument en 15 dorpsplannen

2025 (evaluatie)

De Zeeuwse Bosvisie (2020)

Niet van toepassing

Landschapsbeleidsplan (1995)

Nader te bepalen

Duurzaamheidsvisie (2018)

2024

Verbonden partijen Bijdrage van gemeenschappelijke regelingen aan het programma Zeeuwse Muziekschool Sportfondsen Borsele

51

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat mag het kosten? Baten en lasten Sport, cultuur en recreatie

(bedragen x € 1.000)

Rekening 2022 Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie Totaal lasten Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie Totaal baten Saldo programma

2023

2024

2025

2026

2027

268 678

337 533

382 624

417 591

346 590

225 589

383 34 141 727

452 34 150 781

293 34 81 796

292 34 81 795

292 34 81 795

292 34 81 795

2.339 4.570

2.390 4.677

2.510 4.719

2.560 4.770

2.561 4.700

2.563 4.580

54 175

0 96

142 89

142 89

122 89

0 89

4 37 68

0 1 60

0 1 37

0 1 37

0 1 37

0 1 37

55 393

37 194

37 306

37 306

37 286

37 164

4.178

4.483

4.413

4.464

4.414

4.415

243

2.706

197

166

116

116

203 4.138

2.313 4.090

0 4.216

0 4.298

0 4.298

0 4.300

Mutaties reserves Baten 0.10 Mutaties reserves Lasten 0.10 Mutaties reserves Totaal saldo programma

Financiële analyse (meerjarig)

Sportbeleid en activering We hebben een Brede SPUK-regeling aangevraagd, waarvan de eerste onderdelen op dit taakveld terugkomen. De looptijd van de SPUK-regeling is vier jaar. De regeling is terug te zien in de bedragen aan de baten- en lastenkant. In 2026 dalen de baten en lasten met € 20.000 ten opzichte van 2025. Verder wordt het actieplan sport, bewegen en gezondheid tot en met 2025 gedekt voor een bedrag van € 50.000. Zodoende daalt het bedrag aan de lastenkant in 2026 met € 50.000 voor het actieplan en met € 20.000 vanuit de Brede SPUK-regeling (totaal € 70.000). Vanaf 2027 is (nog) geen sprake van een Brede SPUK-

52

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

regeling. Ten slotte zetten we in 2024 een bedrag van € 35.000 in voor een buurtsportcoach. Dit verklaart het verschil aan de lastenkant tussen 2025 en 2024. Onderstaande onderdelen uit de Brede SPUK-regeling zijn verantwoord op dit taakveld: Thema 2024 2025 2026 Lokaal Sportakkoord € 16.407 € 16.407 € 12.615 Brede Regeling Combinatiefuncties € 112.956 € 112.956 € 109.122 Leefomgeving € 12.621 € 12.621 € TOTAAL € 141.984 € 141.984 € 121.737

Sportaccommodaties Het onderhoudsbudget voor de sportaccommodaties is verhoogd in de Kadernota 2024-2027 met € 35.000. Verder zien we een stijging van de kapitaallasten doordat we robotmaaiers hebben aangeschaft voor de diverse sportvelden. In 2025 vallen de kapitaallasten van een object vrij, waardoor we hier een daling in de lasten zien ten opzichte van 2024. Aan de batenkant nemen we de huur mee die we ontvangen vanuit Sportfondsen voor Stelleplas en ontvangen we huur voor het gebruik mogen maken van onze sportaccommodaties.

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie De bijdrage aan de Zeeuwse Muziekschool is structureel verhoogd. In 2023 is deze bijdrage ook al verhoogd. Deze verhoging is aan bod gekomen in de raadsvergadering van 29 juni 2023. In het bedrag voor 2023 zit verder een bedrag van € 45.000. Dit is een restantkrediet vanuit de coronamiddelen voor cultuur. Ten slotte is er in 2023 een bedrag van € 100.000 beschikbaar gesteld voor het Klompenlab. Dit is conform het raadsbesluit over de Regio Deal van 29 juni 2023.

Musea Op dit taakveld hebben wij geen bijzonderheden te melden.

Cultureel erfgoed In 2023 is het restantkrediet van de kerkenvisie vanuit de jaarrekening 2022 meegenomen. Daarnaast hadden wij in 2023 een ondersteuner in dienst voor monumentenzorg/erfgoed waardoor de lasten hier hoger zijn dan in 2024.

Media De lasten stijgen structureel door een hogere bijdrage aan de bibliotheek. De nieuwe bijdrage wordt € 690.000. Verder zien we een daling van de baten in 2024 ten opzichte van 2023 met € 22.603 door de specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid die we ontvangen hebben in 2023. Dit bedrag is ook bijgeraamd aan de lastenkant, waardoor deze wijziging neutraal verloopt.

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Het taakveld Openbaar groen en (openlucht)recreatie laat een stijging zien in 2024 ten opzichte van 2023. De lasten stijgen door de kapitaallasten van verschillende Regio Dealprojecten, namelijk de deelprojecten: Versnelde uitvoering Groenstructuurplan, Koppelingsgebied en Motoriekroute. In 2024 zetten we ook interne uren in voor de Regio Deal wat een stijging van de lasten veroorzaakt. Daarnaast zijn er hogere lasten geraamd voor het onderhoud van plantsoenen conform de Kadernota 2024-2027. Daarentegen valt het budget voor de jaarlijkse herinrichtingsplannen groen vrij. Hier staat tegenover dat de kapitaallast op langere termijn toe zal nemen. Verder zien we enkel een lichte stijging van 2025 ten opzichte van 2024. Dit komt door de verhoogde bijdrage aan het Landschapspark Borsele, in overeenstemming met de Kadernota 2024-2027.

53

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Mutaties reserves (structureel) In 2023 hebben we vanuit het algemeen weerstandsvermogen € 2.312.500 toegevoegd aan de reserve Afschrijvingen investeringen maatschappelijk nut als dekking voor de Regio Deal deelprojecten Koppelingsgebied en Motoriekroute. De mutatie van de reserve zien we in 2023 zowel aan de baten- als de lastenkant terug van de reserve. Vanaf 2024 wordt hier structureel € 105.000 en € 10.265 uit onttrokken als dekking voor de kapitaallasten van deze deelprojecten. Mutaties reserves (incidenteel) Het verschil aan de batenkant van de reserves in het jaar 2024 ten opzichte van 2023 wordt grotendeels veroorzaakt door de restantkredieten van de jaarrekening 2022. Hierdoor is het bedrag in 2024 lager dan in 2023. Deze bedragen komen ook terug aan de lastenkant in 2023. Deze benoemen we per programma en niet per taakveld. De belangrijkste restantkredieten zijn: ▪ Databeheerder groen (€ 65.000); ▪ Kerkenvisie (€ 13.379); ▪ Coronamiddelen cultuur (€ 45.000); ▪ Nota sport en bewegen (€ 54.202); ▪ Onderzoek toekomstig accommodaties (€ 5.000). Incidentele baten en lasten Voor de periode 2020-2024 onttrekken we voor musea ieder jaar € 31.000 aan het algemeen weerstandsvermogen. Voor de periode 2023-2025 onttrekken we voor het actieplan sport, bewegen en gezondheid ieder jaar € 50.000 aan het algemeen weerstandsvermogen.

54

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Programma Sociaal domein Programmadoelstellingen Binnen het sociaal domein streven we naar een gemeenschap waarin we gezamenlijk prettig leven, zonder uitsluiting en met zorg voor elkaar. Onze ondersteuning en zorg zijn gebaseerd op positieve gezondheid. Een sterke sociale basis vormt het fundament voor het welzijn en de participatiemogelijkheden van onze inwoners. Dit omvat algemene en preventieve voorzieningen die samen de sociale randvoorwaarden voor een leefbare gemeente vormen. Onze focus ligt op preventie, normalisatie en integratie tussen verschillende beleidsterreinen. We investeren extra in preventie en versterken bestaande voorzieningen. Zelfredzaamheid en hulp binnen de directe omgeving staan centraal. Voor mensen die het niet zelfstandig redden, geven we ondersteuning met passende oplossingen. Bij lichtere problemen benutten we meer dan voorheen de eigen capaciteiten en omgevingshulp. Door vroegtijdige signalering en preventieve inzet voorkomen we dat er beroep wordt gedaan op de zwaardere zorg. Tegelijkertijd bieden we sociale zekerheid voor behoeftige inwoners. We voeren enkele sociale wetten uit die een minimale inkomensvoorziening waarborgen. Via ons minimabeleid vergoeden we bijzondere kosten en stimuleren we (arbeids)participatie. We proberen financiële moeilijkheden en armoedesituaties te voorkomen.

Voor wie moeite heeft met regulier werk, bieden we gesubsidieerde arbeidsplaatsen of volwasseneneducatie om terugkeer naar betaald werk te bevorderen. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Inwoners zetten zich meer in voor In 2024 gaan we ons onlinedienstenplatform burgerinitiatieven, vrijwilligerswerk en mantelzorg. ‘Borsele voor elkaar’ en onze diensten vanuit het VrijwilligersHuis meer onder de aandacht brengen. Daartoe gaan we onze netwerken met de lokale partners versterken, zoals ondernemers, huisartsen, vrijwilligersorganisaties, verenigingen en dorpshuizen. We stimuleren maatschappelijke activiteiten in de dorpshuizen. Onze (kwetsbare, eenzame) inwoners nemen zelf We bieden breedtoegankelijke, laagdrempelige de regie over hun leven door te werken aan een (ontmoetings)activiteiten aan vanuit het stevig sociaal netwerk in hun eigen omgeving. VrijwilligersHuis en Borsele Beweegt. We doen dit in samenwerking met onze lokale partners. We bieden ondersteuning aan vrijwilligers en mantelzorgers. We maken inwoners bewust van hun eigen verantwoordelijkheid om te anticiperen op het ouder worden. Dit doen we door het verstrekken van informatie en advies en door hierover blijvend actief te communiceren. Het stimuleren van de dorpshuisfunctie.

We verstrekken exploitatiesubsidies en adviseren de dorpshuisstichtingen over exploitatie, beheer en onderhoud. Via onze contacten met de stichtingen blijven we goed op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de dorpshuizen. Desgewenst bieden wij hun ondersteuning aan.

55

Gemeente Borsele Wat willen we bereiken? Functionele en duurzame dorpshuizen die voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn.

Mensen met een zorg- en hulpbehoefte blijven zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde omgeving wonen.

Verdere ontwikkeling van de verbinding tussen preventie en zorg.

Het verfijnen van ‘Welzijn Nieuwe Stijl’.

Een aanbod en aanpak waarmee we in een vroeg stadium in hulpvragen kunnen voorzien om inzet van dure zorg te voorkomen.

Veilige kinderopvang en peutergroepen waar kwaliteit vooropstaat en kinderen zich kunnen ontwikkelen.

Programmabegroting 2024 Wat gaan we ervoor doen? Als gemeente denken we actief mee met het toekomstbestendig maken van de dorpshuizen en de dorpshuisfunctie. In lijn met het uitvoeringsprogramma ‘Schakelen met Raad en Daad’ 2022-2026 ontwikkelen we begin 2024 een visie op het gebied van dorpshuizen. Dit is onderdeel van het kaderplan maatschappelijke voorzieningen. Hierbij hebben we aandacht voor de kosten, de verduurzaming en de bezettingsgraad. We zorgen voor een laagdrempelige toegang tot onze voorliggende voorzieningen. Dit doen we via inloopspreekuren en stimuleringsregelingen zoals Woon +++. Ook geven we toegankelijke informatie via onze website. We zetten in op preventieactiviteiten met de nadrukkelijke aandacht voor de basisvoorzieningen. Samen met zorgaanbieders werken we aan een goede verbinding tussen voorliggende voorzieningen (informele zorg) en de maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) (formele zorg). Het preventieve jeugd- en jongerenwerk koppelen we aan de licht-ambulante begeleiding van jongeren, de ondersteuning van gezinnen en het opbouwwerk. ‘Welzijn Nieuwe Stijl’ is breder dan het geven van informatie en advies. We verschuiven de werkzaamheden meer richting lichte hulpverlening in het voorliggend veld. Dit vraagt een andere inzet en vaardigheden: de rol van de welzijnswerkers verandert.

We helpen hen bij het opdoen van de kennis die daarvoor nodig is. We investeren in een breed netwerk met onze zorgpartners en vrijwilligers waardoor formele- en informele zorg goed op elkaar aansluiten. Samen met onze zorgpartners ontwikkelen we een voorliggend aanbod dat goed past bij de behoeften van onze inwoners. Ook kijken we kritisch naar de processen, de aanpak en de resultaten van de geïndiceerde zorginzet. We dragen zorg voor het toezicht op alle locaties voor kinderopvang (inclusief peutergroepen). Dit doen we in nauwe samenwerking met de GGD. Als dat nodig is, grijpen we in, zodat de kwaliteit van de opvang weer omhooggaat.

56

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? Optimale ondersteuning van (aanstaande) ouders vanuit ‘Kansrijke Start’, zodat kinderen een gezonde en veilige start hebben tijdens de eerste 1000 dagen.

Voldoen aan de taakstelling huisvesting statushouders die wij vanuit het Rijk opgelegd krijgen.

Op basis van de uitgangspunten van de Veranderopgave inburgering een passend aanbod geven aan onze nieuwe inwoners in het kader van het nieuwe inburgeringsstelsel.

Wat gaan we ervoor doen? Vanuit de lokale coalitie Kansrijke Start ondersteunen we samen met zorgorganisaties ouders voor, tijdens en na de zwangerschap. Door inzet op vroegsignalering en een passend aanbod helpen we tijdig (aanstaande) ouders die dat nodig hebben. De afdeling Werk, Inkomen & Zorg (WIZ) van GR de Bevelanden coördineert de huisvesting van de statushouders. Het betreft een integraal vraagstuk waarbij meerdere partijen betrokken zijn; niet alleen op het gebied van wonen maar ook op sociaal vlak, waaronder inburgering en arbeidsparticipatie. We verwachten dat de taakstelling voor de te huisvesten statushouders verder stijgt in 2024 en we gaan hierop anticiperen door onze samenwerkingspartners op het gebied van integratie hierop voor te bereiden. Namens Borsele en de andere Bevelandse gemeenten verzorgt WIZ de procesregie voor de inburgering, zet het budgetcoaching in voor het aanleren van financiële vaardigheden en koopt het taaltrajecten in. We subsidiëren Vluchtelingenwerk voor onder meer de maatschappelijke begeleiding van onze statushouders. We zoeken hier nadrukkelijk de koppeling met het lokale welzijnswerk en de netwerken in onze kernen.

Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Aantal gehuisveste statushouders

Geen data

28

-

-

n.t.b.

Aantal gehuisveste statushouders De huisvestingsopgave vanuit het Rijk voor 2024 is nog niet bekend. Onze streefwaarde is 100% van deze opgaven. 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wat willen we bereiken? Aansluiten bij de leefwereld van jonge gezinnen door middel van vroegsignalering.

Wat gaan we ervoor doen? Onze jeugd- en gezinsondersteuners bepalen samen met de kinderopvang en jeugdgezondheidszorg (JGZ) of ondersteuning in een vroeg stadium in het gezin nodig is. Hierbij werken we samen met de toegangsmedewerkers en het welzijnswerk.

57

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

Wat willen we bereiken? In een vroeg stadium de ondersteuningsvraag en hulpbehoefte in kaart brengen.

Wat gaan we ervoor doen? Voor zowel ouders als jeugdigen zetten we in op lichte ondersteuning en/of zorg. De jeugd- en gezinsondersteuners zijn onderdeel van de zorgstructuur binnen het basisonderwijs. In 2024 richten we ons bij het welzijnswerk met name op een specifieke groep jongeren ter voorkoming van overlast in enkele buurten. Samen met de Wijk-GGD doen we dit ook voor volwassenen met onbegrepen of zorgwekkend gedrag. Verdere professionalisering van onze gemeentelijke Aan de hand van een normatief afwegingskader toegang. geven we nog duidelijker aan wat jeugdhulp precies is en wat past binnen het voorliggend veld: de grenzen van de Jeugdwet. We sturen strikter op de duur en omvang van indicaties. Bij de inzet van Wmo-maatwerkvoorzieningen en jeugdzorg richten we ons op instroombeperking en uitstroombevordering. Hiermee sturen we meer op het handelen en verlenen van lichte zorg van onze eigen jeugd- en gezinsprofessionals. Ook beperken we de keuzevrijheid voor de duur en het volume van de zorginzet bij de zorgaanbieders. Gebiedsgericht werken waarbij integraliteit tussen We benaderen de complexe ondersteuningsvragen de verschillende zorgdomeinen (Wmo, Jeugd en integraal en domeinoverstijgend. De toegang tot Participatie) vooropstaat. zorg en ondersteuning richten we lokaal in. We brengen onze visie op ‘1Gezin-1Plan-1Regisseur’ onder de aandacht.

Hiertoe starten met een pilot gericht op de ‘doorbraakmethode’. Een sluitende zorgstructuur om passende We bouwen verder aan de doelstellingen van het zorg te leveren voor jongeren. Consultatie- en Regie Team (CRT) Borsele, zoals beschreven in het koersplan. Voor de complexe zorg stimuleren we de integrale samenwerking van 0 tot 100 jaar voor de hele zorgketen. Binnen het CRT maken we een heroverweging van de duurste casussen én de trajecten met verblijf. Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Aantal uitgevoerde intakes CJG

205

212

-

-

220

Aantal uitgevoerde intakes CJG Aantal uitgevoerde intakes door het CJG. Dit betekent niet dat er in alle gevallen ook daadwerkelijk jeugdhulp is ingezet.

58

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

6.3 Inkomensregelingen Wat willen we bereiken? Kinderen worden niet de dupe van de financiële situatie van hun ouders.

Wat gaan we ervoor doen? We zorgen voor een volledig ‘kindpakket’ voor kinderen in armoedegezinnen door subsidiëring van voorzieningen voor kinderen. Ook organiseren we lokaal activiteiten waardoor kinderen kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven. Voorbeelden hiervan zijn: Bons (Borsele Na School; laagdrempelige naschoolse activiteiten), de Kledingbank, de Voedselbank, stichting Leergeld en zowel het Jeugd- als het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. Samen met het CJG en de JGZ kijken we hoe we de desbetreffende gezinnen nog eerder en beter kunnen ondersteunen. In 2024 onderzoeken we de mogelijkheid om alle regelingen voor kinderen onder te brengen bij één toegangsloket. We geven uitvoering aan de acties uit de kadernota ‘Leven zonder geldzorgen’. Via WIZ bieden we schulddienstverlening aan en zorgen we dat inwoners en ondernemers met financiële zorgen bekend zijn met de mogelijkheid hierop een beroep te kunnen doen. We helpen inwoners met betalingsproblemen door vroegtijdige hulpverlening. Daarnaast bieden we ondersteuning vanuit ons VrijwilligersHuis en zetten we in op preventie via de vrijwillige thuisadministratie. We bieden sociale zekerheid aan inwoners die dat nodig hebben. We informeren inwoners zodat ze weten welke rechten en plichten ze hebben. Iedere inwoner die daar recht op heeft, ontvangt tijdig de juiste uitkering en/of bijzondere bijstand.

Inwoners hebben perspectief op een schuldenvrije toekomst.

Sociale zekerheid voor inwoners die dat nodig hebben.

Prestatieindicatoren Indicator

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde 2022 2023 2024

Aantal aanvragen minimabeleid/declaratiefonds

Geen data

210

-

-

210

Aantal aanvragen minimabeleid/declaratiefonds Dit betreft het aantal toegekende aanvragen declaratiefonds. We verwachten dat het aantal aanvragen niet zal dalen, gezien de economische situatie.

59

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2024

6.4 WSW en beschut werk Wat willen we bereiken? Een zo hoog en duurzaam mogelijke arbeidsparticipatie, dan wel maatschappelijke participatie van onze inwoners.

Wat gaan we ervoor doen? We geven uitvoering aan de zogeheten baanafspraken. Dat wil zeggen dat we personen met een arbeidshandicap plaatsen in reguliere banen. Via De Betho bieden we mensen met een beperking werkgelegenheid aan, onder aangepaste omstandigheden. Dat doen we door middel van: beschut werken, dagbesteding, de bestaande werkverbanden ‘sociale werkvoorziening’ en reintegratie-activiteiten voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Herijking van de huidige re-integratieWe onderzoeken welke toekomstige functie De voorzieningen en -trajecten en een integrale Betho kan vervullen in de totale benodigde rewerkwijze ontwikkelen voor de dienstverlening aan integratie-instrumenten. We bezien op welke de veranderende doelgroep in de Participatiewet. manier we behoeften en beschikbaarheid beter op elkaar kunnen laten aansluiten; ook waar het gaat om ‘beschut werk’. 6.5 Arbeidsparticipatie Wat willen we bereiken? Een stabiele arbeidsparticipatie voor onze inwoners.

Wat gaan we ervoor doen? Via onder meer het Werkgeversservicepunt begeleiden we inwoners naar betaald werk en maatschappelijke participatie. Daarbij bieden we zo nodig een inkomensvoorziening op basis van de Participatiewet. Jongeren tot 27 jaar zonder startkwalificatie geven we de mogelijkheid om aan een zogeheten kwalificerend traject deel te nemen. We doen dit in samenwerking met het RBL. Daarnaast geven we verder invulling aan de veranderingen die voortkomen vanuit het wetsvoorstel ‘Breed Offensief’: voor het aan een baan helpen van mensen met een arbeidsbeperking.