11.5 GSP Heinkenszand

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 41 •

Groeiplaatsomstandigheden kunnen verder worden verruimd (Roofvogelstraat)

Eendvogelstraat aan de zuidzijde, met platanen

Typisch straatbeeld in Over de Dijk, zonder openbaar groen

Centrale boomstructuur in Over de Dijk

De boombeplanting in de woonstraten komt niet of nauwelijks tot doorgaande structuren. Uitzonderingen zijn de Zangvogelstraat met linden en de wegen met een grotere verkeersfunctie (Roofvogelstraat, Waadvogelstraat). De boomstructuur is van belang voor de wijk en valt niet onder de hoofdgroenstructuur. Dit is wel het geval bij de Eendvogelstraat, die als een duidelijke doorgaande lijn door de wijk slingert. In de wijk staan nog enkele bomen in zeer kleine plantvakken. Deze dienen zo mogelijk verruimd en ingeplant te worden met een sterke bodembedekker. De geschetste problematiek in de wijk is in de meest recente delen ervan niet of minder aan de orde. (Rond de Hoendervogellaan en de Boomeend). Hier bepalen groene voortuinen het beeld. Over de Dijk Vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw is in de stedenbouw een trend te zien die teruggrijpt op de heldere een eenduidige opzet van de eerste naoorlogse woonwijken. De straten worden weer langer gemaakt en de oriëntatie van de voor- en achterkanten van de

• 42 •

B OS C H

S LAB B E R S

woningen is consequent doorgevoerd met een voorkant aan de openbare weg. Ook worden creatieve oplossingen gezocht voor de inpassing van zijkanten van woningen in het straatbeeld en de wijze waarop percelen grenzen aan de buitenruimte. In de wijk leidt dit tot een heldere en overzichtelijke openbare ruimte. Doordat groene elementen ofwel van grotere omvang zijn of worden herhaald, ontstaan groene structuren die door de hele wijk lopen. Bomen staan steeds in ruime grasstroken of in particuliere tuinen. Opvallend genoeg is in de kleinere woonstraten juist geen openbaar groen aanwezig. Hier bepalen de voortuinen, groene erfgrenzen en de daar collectief in geplante bomen het (groene) beeld. Met de huidige groenstructuur kan de wijk de komende planperiode uitgroeien tot een fraaie en onderhoudsvriendelijke groene wijk. Er zijn aanvullend kansen om de betekenis van het groen verder te vergroten. Te denken valt aan de potenties die de oevers en grasheuvels langs de waterpartij

hebben voor meer ecologisch beheer. Ook de strakke gazons rond de patiowoningen kunnen door een ander beheer een meer afwisselend beeld geven. De twee centrale wegen Hoefbladstraat en Rozemarijnstraat hebben mooie brede grasbermen. Hier is ruimte voor de ambities op gebied van biodiversiteit in de vorm van bollen. De monumentale trappenpartij op de kop van de waterpartij oogt, in samenhang met het brede bestratingsvlak er achter, enigzins kil en weinig uitnodigend. Door het toevoegen van enkele bomen kan de schaal en maat van de plek intiemer worden gemaakt. Door een slimme positionering van de bomen kunnen de trap en het pleinvlak beter met elkaar verbonden worden.

geheel ingepast zijn in een brede singelbeplanting. Dit is nu het geval aan de zuid- en westzijde, waar de Plattendijk en de Noordlandse dijk in combinatie met de bosplantsoenstrook voor een goede inpassing zorgt.

Bedrijventerreinen Noordlandseweg Het bedrijventerrein heeft intern een puur functionele buitenruimte. De bedrijvigheid zelf vraagt dan ook niet om een representatieve inrichting. De recent aangebrachte ligusterhagen brengen enig groen in deze stenige omgeving. Lastiger wordt het met de uitstraling naar buiten toe. Het liefst zou een dergelijk terrein

Aan de oostzijde is eveneens zeer weinig ruimte gereserveerd voor de inpassing (ca 2.5 meter). Bijkomend probleem is hier de (on)bereikbaarheid van de strook voor het beheer. Dit maakt een robuuste beplanting niet mogelijk, waardoor de loodsen vanaf het Spoorpad en Eigen Erf steeds hinderlijk aanwezig zijn in het beeld. Een structurele oplossing kan aankoop van een stukje grond van de naastgelegen weide zijn, of in iedere ge-

De trappenpartij bij de Stenge De zeer smalle inpassingsstrook langs de zuidzijde van Noordlandseweg

G S P

Anders is het aan de oost- en noordzijde. Hier is de ruimte niet voorhanden om een robuuste beplanting aan te leggen. Langs de Noordlandseweg is recentelijk de elzensingel (1 rij) vervangen door een haag in combinatie met losse elzenbomen. Dit is ongeveer het maximale wat in een strookje van 1 meter haalbaar is. Mede om het bedrijventerrein landschappelijk beter in te passen is een aanvullende boombeplanting langs de Noordlandseweg gewenst.

Bedrijventerrein Noordlandseweg blijft puur functioneel in haar uitstraling De resterende populierenbeplanting langs bedrijventerrein Noordzak

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 43 •

val het kunnen plegen van onderhoud vanaf deze zijde. Alleen dan kan een goede strook bosplantsoen worden beheerd. Een structurele vergroening van het terrein zou mogelijk zijn door één van de centraal in het plan gelegen bedrijven uit te plaatsen naar elders (b.v Noordzak). De vrijgekomen centrale ruimte zou dan een groene inrichting kunnen krijgen. Deze suggestie is uit het bewoners overleg voortgekomen. Bedrijventerrein Noordzak Met de aanleg van de op- en afritten op de A58 is bedrijventerrein Noordzak meer prominent de poort van Heinkenszand geworden, met name voor bezoekers van buiten de gemeente Borsele. Het bedrijventerrein was oorspronkelijk ingepast met een dubbele rij populieren. Van deze structuur resteert nog de westelijke rand, die aansluit bij de boombeplanting van de Boerendijk. De populieren zijn verdwenen langs de noord- en oostzijde van het terrein. Aan de noordzijde is hiervoor een rij knotbomen teruggeplant. Het weghalen van de bomen komt deels voort uit de wens tot zichtbaarheid van

De recent aangebrachte bomen bij de afrit A58 Monumentale bomen op de begraafplaats Kerklaan

• 44 •

B OS C H

S LAB B E R S

de bedrijven, deels is het een gevolg van de geringe ruimtereservering voor de bomen. De boomwortels leverden hinder op voor de bedrijven. Een gemeentelijk initiatief om langs de op-/afritten van de snelweg een boomweide aan te brengen op grond in provinciaal eigendom, is maar gedeeltelijk gelukt. De huidige boomweide is te klein om de hele gevelwand langs de Drieweg in te passen. Hier ligt een opgave om, in samenwerking met de stakeholders (Provincie Zeeland, Rijkswaterstaat en de bedrijven) een betere en robuustere inpassing voor het bedrijventerrein te realiseren. De presentatie van de bedrijven hoeft daarbij niet aan waarde in te boeten. In het bewonersoverleg van de uitwerking Heinkenszand is ook een interne boomstructuur genoemd als suggestie voor een groenere uitstraling van het bedrijventerrein. Deze suggestie wordt meegenomen indien het terrein wordt uitgekozen als voorbeeldlocatie voor een project in het kader van duurzaamheid. In het Groenstructuurplan ligt de focus op de randen van het terrein.

Het bedrijventerrein vraagt om een robuuste landschappelijke inpassing Tussen de graven aanvullen met vaste planten (of op andere locaties gazon)

De inkom van de begraafplaats Noordlandseweg

De centrale as met het einde de uitzichtplek

Het uitzichtpunt op het einde van de as

De entree van het sportcomplex

Specifieke objecten Begraafplaats Kerklaan De begraafplaats aan de Kerklaan presenteert zich naar de straat middels een flink gazon vóór de haag en de eigenlijke poort. Hier liggen mogelijkheden om de waarde voor biodiversiteit te vergroten middels bloeiende bolgewassen. Op de begraafplaats is inmiddels een begin gemaakt met het aanbrengen van vaste planten tussen de graven. Deze aanplant kan verder worden doorgezet, zodat het schoffelen van kale grond zoveel mogelijk kan worden voorkomen. De grindpaden tussen de graven vormen, zeker indien ze zelden belopen worden, een moeilijk onkruidvrij te houden verharding. Gezien het gewenste netheidsniveau op de begraafplaatsen (centrumzone) valt te overwegen om de paden in gazon uit te voeren, waardoor een meer frequent beheer leidt tot een strakker en groener pad. Begraafplaats Noordlandseweg De huidige opzet van inkom en parkeren heeft weinig ruimtelijke samenhang met de begraafplaats. Tevens ligt de entree van de begraafplaats net verschoven ten opzichte van de centrale middenas. De centrale as leidt vervolgens naar een ovale zitplek, waarschijnlijk met de

G S P

bedoeling om hier een schakel met het landschap te maken. In potentie heeft deze ontwerpgedachte kans van slagen, maar komt nu niet goed uit de verf. Met enkele kleine aanpassingen komen zowel de zichtlijn als de inkom beter tot hun recht. Rond de begraafplaats is een strook bosplantsoen geplant, die deels slecht groeit en deels lastig in toom te houden is. Een meer beheersbare oplossing is een haag in combinatie met bomen. Een groot carré van essen is ruimtevormend, de bomen staan er matig bij. De centrale ruimte binnen het carré oogt wat open en groot. Een aanvullende boombeplanting kan de intimiteit en menselijke schaal vergroten. Parkbos Landlust Het parkbos is een sieraad voor het dorp en is een uniek voorbeeld van uitgegroeid loofbos met een complete en gave opbouw van kruid- struik- en boomlagen in Zeeland. Uit het bewonersoverleg is de wens geopperd om het bos beter toegankelijk te maken voor minder validen. Het parkbos is minder geschikt als speel- en ravotbos. Voor deze functie wordt een andere locatie in het dorp gezocht.

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 45 •

Het middenterrein van het sportcomplex zonder bomen

Het pad op de voormalige Sloespoorlijn, t.h.v. het station

Dorpsentree Drieweg / Clara’s Pad, linkerzijde

Dorpsentree Drieweg / Clara’s Pad, rechterzijde

Sportcomplex Het sportcomplex ligt op enige afstand van de Dorpsstraat, achter de fraaie weilanden van boerderij Landlust. De bossingels rond de sportvelden zijn recentelijk gedund, waarbij enkele overblijvende bomen zijn gespaard. Het duurt enkele jaren voordat hier weer een hoge gesloten singel is teruggegroeid. De entree met parkeerplaats en het middenterrein met lage bebouwing ogen vrij kaal en stenig. Een aanvullende boombeplanting zou de sfeer op het park intiemer en aantrekkelijker maken. Daarnaast is de entree niet uitnodigend, met zakelijke betonsteen, haaks parkeren en een wat sleets aandoend hekwerk. Een begeleidende beplanting van hagen en bomen zou het complex laten aansluiten op de fraai ingerichte Dorpsstraat en aangrenzende weilanden. Ook liggen hier kansen voor klimaatadaptatie middels de toepassing van groene verhardingen.

• 46 •

B OS C H

S LAB B E R S

Gemeentehuis Het terrein van het gemeentehuis is momenteel onderdeel van de groene campussfeer, zoals die zich uitstrekt van het Stengeplein tot in de wijk Over de Dijk. De onderbreking van de platanenbeplanting langs de Stenevate maakt dat de aandacht valt op het gemeentehuis en haar voorterrein. De tuin is strak van vormgeving met gebruik van gazons, hagen en solitaire bomen. Daarmee bouwt de tuin voort op de strakke vormgeving van het gebouw. Zonder aan zeggingskracht te verliezen zou het terrein een voorbeeldfunctie kunnen vervullen op gebied van biodiversiteit en waterhuishouding. Bij de op handen zijnde herinrichting van het terrein rond de supermarkten is de opgave om een goede ruimtelijke integratie met het gemeentehuis te maken. Infrastructuur Voormalige Sloespoorlijn De spoorlijn is na het beëindigen van het treinverkeer omgevormd van een hinderlijke en doorsnijdende lijn tot een groene ader door het dorp. Het doorgaande fiets- en wandelpad koppelt het dorp met de wandel- en fietsroutes in de omgeving. Deze functie zou

verder versterkt kunnen worden door meer aantakkingen te maken met de bebouwde kom, met name bij de wijk Watervliet. Het voormalige stationsemplacement is een fraaie groene ruimte, maar is ook wat kaal en open. Wellicht kan de verdwenen historie weer beleefbaar gemaakt worden middels (boom)beplanting of andere inrichting. Om de ecologische kwaliteiten van de spoorbaan verder te versterken wordt gezocht naar aan te kopen overhoeken en percelen die grenzen aan de spoorbaan. Zie hiervoor hoofdstuk 4.4. Provinciale weg N665, Drieweg De beide provinciale wegen zijn door de groei van Heinkenszand en de gemaakte afslag op de snelweg belangrijk geworden voor de dorpsbeleving. Dit manifesteert zich bij de rotondes die een soort poorten van het dorp zijn. Met name het gedeelte van de Drieweg langs bedrijventerrein Noordzak functioneert als dorpsentree. De kwaliteit van deze dorpsentree laat te wensen over. Zie voorgaand kopje ‘bedrijventerreinen’. De aantakking bij Clara’s Pad is, mede door de aanwezige monumentale bomen, een prettiger ruimte, vooral

Heinkenszandseweg, deels gelegen op de historische Zanddijk Het restaurant Stelleplas in een stenige setting

G S P

aan de zuidzijde van Clara’s Pad. Ook hier is de bedrijfsrand kaal en zonder samenhang met de weg ingericht. De Drieweg loopt onbeplant door de polder langs de woonwijk Over de Dijk. Dit sluit prima aan bij het karakter van een doorgaande weg die geen eigen stempel op de omgeving drukt, maar er zoveel mogelijk in opgaat. De beplanting van de rotonde bij de Stenevate doet afbreuk aan dit wegbeeld, en sluit ook niet goed aan op de sfeer van de Stenevate zelf. Een meer landschappelijke beplanting is voor de rotonde op zijn plaats. Een eenduidige aanpak voor alle rotondes rond Heinkenszand zou een strategie kunnen zijn, zodat eenheid en landschappelijke herkenbaarheid ontstaat. Bij wijze van spreken worden ze allemaal met zwarte bessenstruiken ingeplant, zodat een streekeigen en herkenbaar beeld ontstaat. Provinciale weg N667, Heinkenszandseweg Op basis van de gedachte dat een provinciale weg op dient te gaan in het landschap, is discussie mogelijk over de huidige beplantingen ter hoogte van het dorp.

Fraaie entreelaan Stelleplas De beplanting op de centrale parkeerplaats is matig van kwaliteit

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 47 •

Het zwembad Stelleplas

De ligweide bij het zwembad

Het kinderbadje in de brandende zon

Verstilde sfeer van de Stelleplas

De herkenbaarheid van het Zuid-Bevelandse landschap bestaat uit open polders met beplante dijken. Het verloop van de historische Zanddijk valt deels samen met de provinciale weg, maar deels ook niet. Om de herkenbaarheid van de dijkenstructuur te vergroten valt te overwegen om het tracé langs de Zanddijk wel, en de aansluitende stukken richting Drieweg niet aan te zetten met een populierenbeplanting. Dit gebeuren door de huidige bomen niet meer vervangen na hun levensduur, of door kap. Voor het deel richting ‘s-Heerenhoek aan de westzijde is de huidige boomsoort es nog steeds een goede keuze, om dit wegdeel een ‘eigen verhaal’ te geven. Stelleplas De Stelleplas is omgeven door drie recreatiefuncties, die gescheiden van elkaar rond de plas liggen. De entree en het parkeerterrein is gezamenlijk. De entree aan de Stelleweg is ruim opgezet en fraai ingebed in een bloemrijke grondwal. Een centrale toegangsweg, begeleid door lindebomen, leidt de bezoeker naar het zwembad, het restaurant en de receptie. De indruk be-

• 48 •

B OS C H

S LAB B E R S

staat dat met name de geleiding van voetgangers vanaf de centrale parkeerplaats te wensen overlaat. Naar het reatsurant is er voor de voetgangers slechts een stoep. Rond het reataurant is weinig boombeplanting aanwezig, waardoor de omgeving van de gebouwen wat open en grootschalig overkomt. Een aanvullende boombeplanting kan zorgen voor meer beschutting en een intiemere sfeer rond de gebouwen. De parkeerplaats is nog niet zo lang geleden ingeplant met ligusterhagen en essen. De kwaliteit van deze beplanting is matig tot slecht. De indruk ontstaat dat de plantvakken bij de aanplant van de hagen nog wortelrestanten bevatten van onkruid en de struiken die er voorheen stonden. Het vele gras dat door de hagen groeit geeft een onverzorgd beeld. Waarschijnlijk is het beter om alsnog een nieuwe start te maken, met een schoon plantvak als uitgangssituatie. Ook op de parkeerplaats zelf liggen kansen voor een betere waterhuishouding en groenere invulling. Het zwembad Stelleplas geeft een echt vakantiegevoel door de klassieke sfeer en opzet van een openlucht-

zwembad. De glooiende zonneweide met verspreide bomen hoort daar helemaal bij. In dit geheel oogt het kinderbadje wat verloren, doordat het gescheiden van het grote bad op het terrein ligt, en er geen schaduw in de directe nabijheid aanwezig is. Hier zijn enkele aanvullende bomen welkom, als parasol en sfeermaker. De Stelleplas zelf ligt er fraai en zelfs wat verstild bij. Het is eigenlijk jammer dat de plas zelf zo weinig bijdraagt aan de recreatiefunctie en meer een decoratieve functie vervult. Dit heeft te maken met de grote diepte van de plas, waardoor het gevaarlijk is om er te zwemmen of te spelevaren. De grote diepte zorgt voor de vorming van een scherpe scheiding tussen koud zuurstofloos bodemwater en warmer oppervlaktewater (spronglaag). Het ondieper maken van (delen) van de plas kan de recreatieve betekenis van het water voor het gebied sterk vergoten. Te denken valt ook aan het situeren van een eventueel gewenste uitbreiding van de recreatie aan en in het water. (Bij voorkeur in de plas zelf, door het opwerpen van eilanden dan wel drijvende elementen)

De gordel van bos en grazige oevers rond de plas is het uitloopgebied voor alle recreanten die in het gebied verblijven. De bosgordel is ca. 25 meter breed, een maat die een goede basis is voor echte bosontwikkeling. De leeftijdsopbouw, soortsamenstelling en plantafstand van het bos zijn goed, daardoor is het een waardevol gemengd loofbos. De bosstrook is in de volle breedte nodig om het gebied voldoende te beschutten tegen (zee)wind en om de gebruikers een ‘groene beleving’ te geven. Het nu toegepaste scheerbeheer van de randen langs de grasstroken is gezien de beschikbare ruimte niet nodig. Langs de oevers staat verspreid wilgenopslag, met soms nog oude exemplaren. Deze opslag geeft afwisselende doorkijkjes op de plas vanaf de rondwandeling. De opslag wordt liefst gespaard en beheerd, om dit ruimtelijke effect te behouden. De grasstroken zelf staan grotendeels als gazon op de beheerkaart. Hier liggen ruime kansen voor een meer extensief, op ecologie gericht beheer. Gazonstroken kunnen gehandhaafd worden als wandelpaden door het hogere extensieve gras.

Rondwandeling rond de plas

Fraaie bosgordel met inheems loofbos

Parel in de wandelstructuur: Parkbos Landlust

De onbereikbaarheid van het spoorpad vanaf de dorpse wandelstructuur

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 49 •

• 50 •

B OS C H

S LAB B E R S

4. WENSBEELD

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 51 •

• 52 •

B OS C H

S LAB B E R S

4.1 INLEIDING Dit hoofdstuk betreft het wensbeeld voor de groenstructuur. Het wensbeeld is uitgewerkt voor de ambities op het vlak van groenstructuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie, telkens in een eigen paragraaf en met een bijbehorend kaartbeeld. In paragraaf 4.6 worden de drie ambitiekaarten op elkaar geprojecteerd tot een integrale ambitiekaart. Vervolgens worden de belangrijkste groene projecten nader toegelicht en in beeld gebracht.

De ontwikkeling van het openbaar groen in de nevenstructuur wordt op initiatief van en in samenwerking met de bewoners vormgegeven. Op basis van de vastgelegde beleidslijnen uit het basisdocument treedt de gemeente coördinerend en stimulerend op.

Als tweede uitwerking van de ambities voor de groenstructuur wordt in paragraaf 4.3 ook het beheerniveau vastgelegd. Het beheerniveau is bepalend voor de gewenste uitstraling, functie en onderhoudsniveau van de beplantingen in het openbaar groen.

4.2 AMBITIE GROENSTRUCTUUR Versterken en aanvullen hoofdgroenstructuur De hoofdgroenstructuur zoals weergegeven op de kaart “Huidige groenstructuur“ vormt de ruggengraat van het openbaar groen in Heinkenszand. Het accent ligt hier op behoud en ontwikkeling van de aanwezige groene elementen. Uit de analyse komen een aantal locaties naar voren, waar de groene hoofdstructuur kan worden versterkt en /of aangevuld. Het wensbeeld kijkt bewust iets verder dan de huidige eigendommen van de gemeente en de exacte grens van de bebouwde kom. Kansen voor de groenstructuur liggen vaak juist langs de randen van het dorp. In Heinkenszand worden nieuwe boomstructuren voorgesteld op de tracés van enkele verdwenen dijken. (Noordlandse Dijk, Westdijk. Daarnaast zijn er kansen voor een groenere entree en voor een “presentatie“ van het dorp aan de rijksweg A58. Binnen de komgrens worden een aantal kleinere locaties benoemd, die onder meer een relatie hebben met de verdwenen kasteelterreinen in het dorp. De Stelleplas biedt eveneens kansen voor groene ontwikkelingen. Deze hangen zowel samen met het water van de plas, als met de groene inrichting van de buitenruimte rond het zwembad. Versterken en aanvullen groene nevenstructuur Ook in de groene nevenstructuren zijn kansen aanwezig voor het versterken van het openbaar groen. In paragraaf 3.2 zijn per buurt of wijk suggesties gegeven.

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 53 •

AMBITIE GROENSTRUCTUUR

• 54 •

B OS C H

S LAB B E R S

Toelichting op de kaart Deze kaart geeft de gewenste groenstructuur weer, als aanvulling op en versterking van de aanwezige hoofdgroenstructuur (hoofdstuk 2). Basis vormt de kaart van de huidige groenstructuur. Deze is in lichte kleurtint weergegeven. Vervolgens is het wensbeeld in een donkerdere kleurtint toegevoegd. De legenda is eveneens gelijk aan die van de hoofdgroenstructuur. Projecten die met ster zijn weergegeven betreffen integrale projecten, met raakvlakken met bijvoorbeeld stedenbouw of architectuur.

Legenda

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 55 •

4.3

BEHEERNIVEAUS, GROENZONERING

Openbaar groen bestaat uit verschillende beplantingstypen, elk met een eigen karakter en functie. Zo kunnen bomen zorgen voor een groen beeld op grote afstand, met lage struiken kan een groen vak worden gemaakt waar je overheen kunt kijken, en met een bloemenweide ligt er een kleurig tapijt waar insecten een thuis hebben. Er zijn beplantingstypen met een natuurlijk inheems karakter en er zijn beplantingstypen met een sterk gecultiveerd en architectonisch karakter. Er zijn beplantingen met een intensief jaarlijks beheer en er zijn beplantingen die minder onderhoud vragen. De karaktereigenschappen maken dat een beplantingstype het best tot zijn recht komt bij een specifiek gebruik of locatie. Andersom is niet elke beplanting overal in de openbare ruimte toepasbaar. Om te kunnen sturen in de toepassing van beplantingstypen is in het Groenstructuurplan 1997 de groenzonering geïntroduceerd. Op basis van een viertal zones worden de beplantingstypen gestuurd naar die zones, waar ze het best tot hun recht komen. Uitgangspunt voor het groenbeheer is dat elke beplanting een optimaal beheer ontvangt om goed te kunnen groeien en functioneren. Er is dus in principe één pakket aan onderhoudsmaatregelen per beplantingstype. Verschillen in uitstraling van het openbaar groen worden in het veld gerealiseerd, door het hanteren van een lijst met toe te passen beplantingstypen per zone.

Een uitzondering op dit uitgangspunt vormen de centrumzones, waar ook aanvullend onderhoud wordt gepleegd. De indeling van een beheergroep in een zone is gebaseerd op de volgende kenmerken van de beplanting: • uitstraling; • functie; • onderhoudsniveau. Zie de tabel hiernaast. Indien de beplanting niet met een sterretje in de tabel is aangekruist betekent dit dat de soort niet in de betreffende zone wordt toegepast. De zones die de gemeente Borsele onderscheidt zijn: • De natuur- en landschapszone • De woon- werkzone • De woon- werkzone+ • De centrumzone

• 56 •

B OS C H

S LAB B E R S

Natuur- en landschapszone Deze zone bestaat uit grotere, aaneengesloten groenelementen met een inheems sortiment en een meer natuurlijke uitstraling. Vaak zijn het elementen die ook in het omringende landschap aanwezig zijn en doorlopen in de bebouwde kom (b.v. dijken, watergangen en bermen). Ook de dorpsbossen zijn hier onderdeel van. De beheergroepen die in deze zone te vinden zijn hebben alle de eigenschap dat er ruimte nodig is om goed te kunnen groeien en hebben een natuurlijk, minder geknipt of gemaaid beeld. Naast de natuurlijke soorten kunnen op beperkte schaal cultuurlijke beplantingsvormen voorkomen. Te denken valt aan gazonstroken naast paden of een afschermende haag. De beoogde uitstraling is extensief en natuurlijk. Woon-werkzone In de woon-werkzone wordt zoals de naam al aangeeft gewoond en gewerkt. Het betreft de dagelijkse en directe leefomgeving van het dorp en haar bewoners. In deze omgeving is groen ruim voorhanden, maar is de ruimte niet geschikt voor sterk uitgroeiende beplanting. De beoogde uitstraling is functioneel, netjes en verzorgd. Woon-werkzone + In deze zone is ruimte om invulling te geven aan de ambities voor biodiversiteit. Hier is bovenop de beplantingen uit de woon-werkzone ruimte voor de toepassing van de vaste plantenmengsels zoals beschreven in hoofdstuk 3.3. Het betreft voornamelijk hoofdstraten in het dorp of binnen een wijk.

De beoogde uitstraling is functioneel, netjes en verzorgd. Centrumzone De centrumzone omvat de knooppunten van het sociale leven in het dorp. Het openbaar groen heeft hier een representatieve functie. Onderhoudsintensieve beplantingsvormen worden door het gehele dorp beleefd en gezien. De beoogde uitstraling is representatief en verzorgd. Dit representatieve beeld wordt extra geaccentueerd door in deze zone voor het gazon aanvullende maaibeurten uit te voeren. In Heinkenszand is deze zone van toepassing op de Dorpsstraat, de begraafplaatsen, park Landlust en de centrumzone met daarin de kerken / het Blasiusterrein en omgeving Stenevate met de supermarkt en gemeentehuis.

Zonering CZ WW+

WW

NL

* * * *

(1) * * *

* * *

(1) * * *

beheergroep code Laanbomen

omschrijving 1,01 Boom in verharding 1,02 Boom in gras 1,03 Boom in beplanting 1,04 Boom in particuliere tuin

vormbomen

* * *

* * *

2,01 Leiboom in verharding

* * * *

* *

* *

* *

* *

* *

2,02 Leiboom in gras 2,03 Leiboom in beplanting 2,05 Knotboom in gras 2,06 Knotboom in beplanting 2,07 Fruitboom in verharding 2,08 Fruitboom in gras 2,09 Fruitboom in beplanting bosachtige beplantingen

*(2)

*(2)

*(3) * *

3,01 Bosplantsoen 3,02 Landschappelijke haag 3,03 Bos heesters

* * * *

* * * *

* * * *

4,01 Heesters hoog: > 1.50 M 4,02 Heesters laag: < 1.50 M 5,01 Heesters bodembedekkend 5,02 Heesters bodembedekkend + solitaire heesters vaste planten

*

*

5,03 Vaste plantenmengsels hagen

* * * *

* * * *

* *

6,01 Haag laag: < 1.00 M

*

6,02 Haag middelhoog: 1.00 ‐ 1.80 M 6,03 Haag hoog: > 1.80 M 6,04 Dubbele haag raster tussen de rijen

*

6,05 Los groeiende haag blokhagen

*

*

*

7,01 Blokhagen rozen 8,01 Rozen perk

*

8,02 Rozen botanisch 8,03 Rozen bodembedekkend 8,04 Klimrozen vaste planten border

*

9,01 Vaste planten wisselperken

*

10,03 Wisselperk gazon

* *

*

11,01 Gazon 30 x

* * * * * *

* * * * * *

*(4)

11,01 Gazon 20 x 11,02 Gazon onder talud < 1:4 11,03 Voetbal‐wedstrijdveld

*

11,04 Speelveld 11,05 Gazon bolgewassen 11,06 Voetbal‐trainingsveld gras

* *

* *

* * * * * * *

12,01 Extensief gras 12,02 Extensief gras onder talud < 1:4 12,03 Berm 12,04 Braakliggend terrein 12,05 Extensief gras in Bestemmingsplan 12,09 Extensief gras bloemenweide 12,06 Extensief gras dijken kale grond

(1) (1) *

(1) (1) *

(1) (1) *

ad 1 ad 2 ad 3 ad 4

alle boomspiegels en kale grond beplanten met geschoren randen vrij uitgroeiende randen alleen als overgangstrook langs paden of als graspad door bloemenweide

16,01 Kale grond 16,02 Kale grond begraafplaatsen

*

16,03 Kalegrond elders meegerekend

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 57 •

ZONERING BEHEERNIVEAU’S

• 58 •

B OS C H

S LAB B E R S

Toelichting op de kaart In de gemeente Borsele wordt gewerkt met 4 Beheerniveau’s. Voor een nadere toelichting van de beheerniveau’s en de gevolgen die dit heeft voor de toe te passen beplantingen, zie paragraaf 4.3. Tevens is watachtergrondinformatie te vinden in paragraaf 2.1 van het Basisdocument. Op de kaart staat aangegeven op welke locatie de beheerniveau’s worden toegepast in het dorp. De beheerniveau’s zijn een maat voor de gewenste uitstraling, functie en onderhoudsniveau van de beplanting in het openbaar groen.

Legenda

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 59 •

4.4 AMBITIE BIODIVERSITEIT inleiding Het aantal op een plek voorkomende verschillende plant- en diersoorten wordt biodiversiteit genoemd. In Nederland neemt de biodiversiteit steeds verder af. De gemeente Borsele heeft er als gemeente waar fruitteelt een belangrijke plaats inneemt extra belang bij dat deze trend gekeerd of afgezwakt wordt. De insecten zijn immers van vitaal belang voor de fruitteelt. De ambitie voor het groen is gericht op het creëren van gunstige leefomstandigheden voor insecten, die onder meer voor de bestuiving van omliggende fruitteelt van belang zijn. Gewenst is een toename van het aantal planten dat stuifmeel en nectar levert, gevarieerd en verspreid over de seizoenen. Om dit te bereiken worden op plaatsen waar nu monotone groenvlakken aanwezig zijn, gevarieerde mengsels van nectar en stuifmeel leverende planten toegevoegd. Het is niet de bedoeling om beplantingen die al een waarde voor biodiversiteit hebben ‘in te wisselen’ voor soorten met een andere natuurwaarde. Daarnaast wordt goed gekeken of de toename voor de biodiversiteit te combineren valt met de locatie en de functie die het openbaar groen heeft. Er zijn drie typen bloemrijke beplanting die een grote meerwaarde voor insecten bieden: het bollengazon, de gemengde vaste plantenmengsels en bloemenweides.

Het meest voor de hand liggende beplantingstype dat vervangbaar is door nieuwe bloemrijke vegetaties is gazon. Daarnaast kunnen monotone heestervakken in aanmerking komen, mits er voldoende ruimte is. Naast de drie “speerpunten” bollengazon, vaste plantenmangsels en bloemenweides zijn er uiteraard meer beplantingen die waarde hebben voor biodiversiteit in het algemeen, dus voor een gevarieerde flora en fauna. Een tweede ambitie is om meer kleine boselementen aan te planten, die weer voor een heel eigen ecosysteem zorgen. Met als voorbeeld de aanwezige dorpsbossen in Borsele, Nieuwdorp, ‘s-Heerenhoek, Lewedorp en Heinkenszand wordt bij elk dorp bezien of er mogelijkheden zijn om een eigen dorpsbos te realiseren. Een ander waardevol element voor de biodiversiteit vormen de boomgaarden. Ook deze zijn in enkele borselse dorpen aanwezig. Ze vormen aantrekkelijke

• 60 •

B OS C H

S LAB B E R S

groene ruimtes, met aanvullend emogelijkheden voor ontspanning en wandelen. Vanwege de hoge onderhoudskosten van de (hoogstem)fruitbomen wordt het aantal lokaties per dorp beperkt. Bollengazon Bollengazon is gedurende een groot deel van het jaar een strakke groene grasmat. In het voorjaar verandert de grasmat in een kleurrijk tapijt van diverse bolgewassen. Dit levert in het vroege voorjaar voedsel voor de insecten. In deze tijd bloeien er nog maar weinig andere planten. Het insectenbestand wordt als het ware een handje geholpen op weg naar de bloei van de fruitbomen. Naast voedselbron voor insecten is het kleurrijke tapijt fraai om te zien en geeft een voorjaarsgevoel aan elke passant. Na de bloei blijft het loof van de bollen nog een paar weken staan om de ondergrondse bol voldoende kracht te geven voor het opvolgende jaar. Dit is een beperkte periode met een iets minder fraaie aanblik, maar werkt tevens kostenbesparend ten opzichte van het ‘gewone gazon’, omdat het gazon met de bollen in deze periode niet gemaaid hoeft te worden. Gedurende de rest van het jaar wordt het gazon op dezelfde wijze onderhouden als gazon zonder bollen. Deze beplantingsvorm is geschikt om binnen de woonkern toegepast te worden in gazonvakken van enige omvang, die geen duidelijke gebruiksfunctie hebben (zoals bijvoorbeeld speelveld). Ook lange gazonstroken langs wegen zijn prima geschikt.

De minimale breedte van de bollenstrook is 1.20 meter. Tevens moet dan naast de bollenstrook de maaimachine nog gemakkelijk een strook kunnen maaien, dit om het beeld verzorgd te houden als het loof nog een tijdje moet besterven. De totale vakbreedte is dus bij voorkeur minimaal 3 x 1.20 = 3.60 m. De aanlegkosten van bollengazon zijn relatief hoog, maar de onderhoudskosten zijn niet hoger dan gazon zonder bollen. Ook kunnen hoger wordende bollenmengsels worden toegevoegd aan bermen en ruig gras. In Heinkenszand zijn momenteel al bollenmengsels aanwezig bij de dorpsentrees langs de Stenevate en bij de ingang van de Stelleplas. Een uitbreiding van deze beplantingsvorm is voorzien op diverse gazons van het dorp, waar niet direct een spelfunctie aanwezig is, maar die toch in het oog springen in de openbare ruimte. Steeds wordt om het vak met bollen een grasrand van minimaal 1.20 meter niet met bollen ingeplant.

Kans bollen in de Hoefbladstraat

Kans bollen in de grasstroken van de Eendvogelstraat

Kans voor bollen bij de entree van de begraafplaats Kerklaan

Kans voor vaste planten in het parkje aan de Van Cittersstraat

Sterke vaste plantenmengsels Vaste planten zijn kruidachtige gewassen waarvan het bovengrondse deel in de winter afsterft en die in het voorjaar steeds weer opnieuw uitgroeien. Met name de sterke en rijkbloeiende soorten zijn geschikt voor aanplant in het openbaar groen. Een sprekend voorbeeld in de gemeente Borsele is de Populierestraat te ‘s-Gravenpolder, die geheel in eigen beheer is ontwikkeld en aangeplant. Op kleine schaal zijn de vaste plantenmengsels reeds met succes toegepast in de gemeente. Het beeld van deze vakken wordt door de bewoners hoog gewaardeerd. In het groenstructuurplan wordt daarom een uitbreiding van het areaal voorzien. De vaste plantenmengsels geven door het hele jaar een gevarieerd aanbod aan bloeiende planten. Deze beplantingsvorm kan ook in wat kleinere vakken goed worden toegepast. Het beheer van de vakken is intensiever dan bollengazons, vandaar dat de toepassing wordt beperkt tot belangrijke straten en openbare plekken in het dorp. In de zonering van de beheerniveaus wordt speciaal voor

G S P

de ruimere toepassing van vaste plantenmengsels een zone ‘woon-werk+’ ingesteld, waar de toepassing van deze beplanting mogelijk is. Momenteel zijn er vaste plantenmengsels aanwezig op de begraafplaats Kerklaan, langs de Dorpsstraat en een ovalen vak in plan Over de Dijk. Ook zijn fraaie voorbeelden te zien in de tuin van Woonzorgcomplex Dijkstede en rond de raadszaal ‘Dijkstede’ van de gemeente Borsele. Omdat deze beplanting ook in staat is om onkruid te onderdrukken is de toepassing op begraafplaatsen een goed middel om zowel een fraai en representatief beeld te genereren, als de beheerkosten te verminderen. Op beide begraafplaatsen wordt een uitbreiding voorgesteld. Daarnaast is het een goed inrichtingselement om de struktuur van groene wandelpaden in de wijk Watervliet verder kracht bij te zetten. Hier is gerichte toepassing aan de orde, om het overzicht op de langgerekte ruimten niet te verstoren. Tot slot is een aanvullende border mogelijk in de twee parkjes, langs de Rembrandtlaan en de Vijverstraat.

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 61 •

Kans voor vaste planten in de groene stroken van Watervliet

Kans voor bloemenweide grenzend aan de Kraaijendijk

Kans bloemenweide op een deel van het scoutingveld, aan Het Dijkje

Kans voor tijdelijke bloemenweides op de nog niet in gebruik genomen delen van de begraafplaats

Bloemenweides Bloemenweides zijn extensief onderhouden grasvlakken, waar naast een speciaal bloemenmengsel ook grondverbetering en een aangepast beheer wordt toegepast. Door deze maatregelen wordt de groei van bloeiende kruiden bevorderd ten opzichte van de grasgroei. De bloemenweides geven een groot aanbod van nectar gedurende de zomermaanden. Dit beplantingstype is minder geschikt voor toepassing in de directe woonomgeving, vanwege het extensieve karakter en het wat meer natuurlijke beeld. Dit kan worden verzacht door rond de bloemenweide steeds een strook van ongeveer twee meter breed als gazon te maaien. Er blijft dan altijd een nette en verzorgde rand om de bloemenweide aanwezig. Op deze wijze worden de bloemenweides reeds toegepast in de gemeente, ter plaatse van braakliggende percelen in bestemmingsplannen. Langs de dorpsranden, op de overgangen met het agrarisch gebied en bijvoorbeeld op dijken is het juist het aangewezen beplantingstype om grotere

• 62 •

B OS C H

S LAB B E R S

vlakken mee te vullen. Tevens is het mogelijk om bollen te combineren met de bloemenweide. In Heinkenszand wordt momenteel de Kraaijendijk ecologisch beheerd. Daarnaast worden vooral bermen en slootkanten extensief gemaaid. Er liggen nog diverse kansen om grasvlakken, die nu op de beheerkaart als gazon staan aangeduid, meer ecologische betekenis te geven. De belangrijkste en grootste vlakken liggen rond de Stelleplas, in plan Over de Dijk en rond het speelveld van de scouting aan ‘Het Dijkje’. Ook het voormalige spooremplacement staat als gazon op de kaart. Oude spoorbanen zijn vanwege de zandige opbouw ecologisch interessant doordat er specifieke flora en fauna op voorkomt. Dit maakt de lijn naast recreatief van waarde als ecologische verbindingslijn. Om het lint verder te versterken wordt bezien of er aangrenzende overhoeken of kavels aan toegevoegd kunnen worden, zodat er een meer robuuste ecologische spoorzone ontstaat. In beeld zijn onder meer de dijkaanzet ter hoogte van de kruising met de Boerendijk/ Stellendijk en de weitjes langs het “Eigen Erf”. Ook de

verderop in de polder gelegen percelen aan het Spoorwegje en Korteviele zijn interessant. In de buitenruimte rond het gemeentehuis liggen eveneens kansen. Het betekent niet dat de strakke gazons verdwijnen, maar met een afgestemd ontwerp kunnen bloemenweides een fraaie en betekenisvolle aanvulling vormen in de tuin; het beeldmerk van de gemeente Borsele. Boomgaarden (Hoogstam)boomgaarden zijn eveneens van waarde voor de biodiversiteit. Naast de waarde voor fruitbestuivende insecten zijn boomgaarden ook uit cultuurhistorisch oogpunt van waarde. In Heinkenszand zijn in het openbaar groen oude fruitbomen aanwezig langs de groene wandelstrook aan de westzijde van het Parkbos Landlust. Een kleine boomgaard is nu al aanwezig naast het speelveld van de scouting aan ‘Het Dijkje’. Op het voormalige spooremplacement zijn recentelijk fruitbomen geplant. In de groenstroken van de wijk Watervliet kunnen in overleg met de bewoners aanvullend fruitbomen worden geplant. Bomen, bos en struiken Uiteraard zijn er ook diverse (inheemse) bomen en struiken die nectar en stuifmeel leveren. Vaak zijn dit forse beplantingen, die veel ruimte vragen. Een uitbreiding van deze groep is binnen het huidige areaal openbaar groen lastig, omdat geschikte locaties reeds voorzien zijn van deze beplanting en de ruimte voor uitbreiding op gespannen voet staat met andere functies.

struiken nu al hebben voor vogels en dieren meespelen. Daarom is er geen actief omvormingsbeleid voor struiken en bomen. Wel kan bij nieuwe aanleg het accent worden gelegd op soorten met bloei en een gevarieerd sortiment. In Heinkenszand is het Parkbos Landlust een schoolvoorbeeld van een volgroeid loofbos met alle bijbehorende kwaliteiten voor flora en fauna. Het bos is een tastbaar voorbeeld het rijke ontwikkelingsstadium, waar de vaak jongere bossen in de provincie Zeeland naar toe kunnen groeien. Om structureel de kansen voor biodiversiteit in de dorpen van de gemeente te vergroten wordt in alle kernennaar kanrijke locaties gezocht om een dorpsbos aan te leggen. Naast de functie voor specifieke bosflora en fauna kan een dorpsbos gecombineerd worden met andere vormen van natuur en vaak ook aan een vorm van waterberging een plaats bieden. Daarnaast vormen bospercelen een ideale plek voor meer natuurlijke speelmogelijkheden voor de jeugd. In Heinkenszand is een locatie in beeld, gelegen tussen de Slaakweg, Westdijk en de voormalige spoorbaan. Door deze locatie te koppelen aan de wandelstructuur van Watervliet onstaat een prachtig nieuw dorpsbos annex natuurpark.

Voor een omvorming van bestaande struiken, puur uit oogpunt van bloei, gaan ook de natuurwaarden die de

Hoogstam fruitbomen in de groene stroken

G S P

Daslook in het Parkbos Landlust

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 63 •

AMBITIE BIODIVERSITEIT

• 64 •

B OS C H

S LAB B E R S

toelichting op de kaart De ambitiekaart biodiversiteit geeft de gewenste uitbreiding weer van het areaal beplanting met waarde voor de biodiversiteit in het openbaar groen. Speerpunt van het groenstructuurplan zijn gemengde vaste plantenvakken, bloemenweides en bolgewassen in het gazon. Ook kansen voor een (aanvullende) hoogstamboomgaard, zeeuwse haag of dorpsbos worden op de kaart gezet. Voor een verdere toelichting zie paragraaf 4.4.

legenda: Legenda

N

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 65 •

4.5 AMBITIE KLIMAATADAPTATIE Inleiding In het groenstructuurplan is gekeken waar kansen liggen om in de openbare ruimte, en in het bijzonder het openbaar groen in te spelen op een veranderend klimaat. Er zijn twee speerpunten benoemd in het basisdocument: Het verbeteren van de natuurlijke inzijging van regenwater in de bodem en het creeren van waterbuffering en waterberging. De kansen en oplossingen worden steeds vanuit een ‘groen perspektief’ belicht. Dit houdt in dat oplossingen worden aangedragen, die ook een positieve bijdrage leveren voor de groenstructuur. Verbeteren natuurlijke inziging in de bodem. In onze leefomgeving neemt het verhard oppervlak de laatste jaren toe. Dit proces speelt zowel in de openbare ruimte als in particuliere tuinen. Vaak is de reden voor het verharden praktisch, het vergt minder onderhoud dan groen, of de ruimte is nodig voor verkeersbewegingen of parkeren. Verhard oppervlak, met name de meer gesloten varianten asfalt, tegels en straatstenen, zorgt voor een snelle en oppervlakkige afvoer van regenwater, waardoor bij neerslagpieken de capaciteit van het rioolstelsel extra wordt belast. Daarnaast wordt een stenige buitenomgeving aanzienlijk meer opgewarmd door de zon als de (groene) omgeving. Dit effect wordt hittestress genoemd.

In De gemeente Borsele zijn de effecten minder heftig als in grote steden, maar met name bedrijfsterreinen zijn gevoelig voor dit verschijnsel. Een groen oppervlak geeft het regenwater de gelegenheid om daar waar het valt te worden opgenomen in de bodem (inzijging). Slechts bij extreme regenval gaat het water ook oppervlakkig afstromen via een groen oppervlak. Naast groen hebben ook sommige verhardingen waterdoorlatende eigenschappen, zoals grind, losse schelpen of grasbetonstenen. Het groener maken van het bodemoppervlak levert dus een bijdrage aan de natuurlijke neerslagopname van de bodem. Door kritisch te kijken naar het nut en de noodzaak van verhard oppervlak kan deze kans benut worden. Met name als er sprake is van incidenteel gebruik gedurende de dag, of de verharding slechts gedeeltelijk wordt bereden, kan een omvorming naar groene verharding of beplanting overwogen worden. Zie voor een meer uitgebreide toelichting op dit onderwerp het hoofdstuk Klimaatadaptatie in het Basisdocument Groenbeleid.

• 66 •

B OS C H

S LAB B E R S

Om de plaatsen aan te duiden waar hiervoor kansen liggen is gekeken naar de parkeercapaciteit van de openbare weg in relatie tot de parkeerdruk. Daar waar op de openbare weg gedurende de dag weinig wordt geparkeerd ontstaan groeikansen voor gras. In de praktijk zijn het vooral de woonstraten waar de bebouwing gedeeltelijk of volledig bestaat uit vrijstaande woningen of twee-onder-een kap woningen. Deze hebben één of meerdere parkeerplaatsen op het eigen erf. De vergroening betekent dus niet dat er op deze stroken niet geparkeerd kan worden. Bovendien biedt het vergroenen van de weg kansen om de standplaatsen van eventuele aanwezige bomen te verbeteren. In Heinkenszand is de Laan van Barbestein kansrijk voor het vergroenen van het straatbeeld. Hier is de weg breed, zijn er twee stoepen en zijn op de kavels voldoende parkeermogelijkheden. Te denken valt aan een versmalling van het profiel en /of het maken van een groene strook langsparkeren. Ook de huidige parkeerplaatsen van het sportveld is een grijs betonvlak, dat slechts op delen van de dag gebruikt wordt. Dit biedt kansen voor toepassing van groene verhardingen. Verder zou eens kritisch naar de verhardingsvlakken van het openluchtzwembad en de overige buitenruimte van Stelleplas kunnen worden gekeken.

De indruk bestaat dat hier een deel van het oppervlak niet intensief wordt gebruikt, waardoor grasbetonsteen of zelfs omvorming tot gazon wellicht mogelijk is. De bewoners kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan een betere waterhuishouding door de tuinen en met name de voortuinen niet te voorzien van gesloten verharding. De voortuinen zijn in de meeste gevallen onder afschot gelegd naar de stoepen, waardoor in geval van een gesloten verharding dit water direct de capaciteit van het riool belast. Zowel een groene inrichting als het gebruik van waterdoorlatende verharding dragen bij aan een betere waterhuishouding. Waterbuffering en waterberging Naast het omvormen van verharde oppervlakken naar groen oppervlak kan het openbaar groen ook een rol spelen als infiltratiepunt voor naastgelegen verharde oppervlakken. In dat geval wordt het afstromende water eerst via de groenstrook geleid vóórdat het in een rioleringssysteem wordt opgenomen. Dit is het principe van de ‘wadi’ of droogvallende laagte. Ook bestaande of nieuwe sloten kunnen een bijdrage leveren aan een betere waterhuishouding. Indien hier de capaciteit

Kans vergroening plein zwembad

Kans vergroening Laan van Barbestein

Kans voor waterberging in de Hoefbladstraat

Kans voor waterberging in de Rozemarijnsraat

wordt vergroot is sprake van een betere waterberging in het afwateringssysteem van de polder. De kansen voor buffering van water in een wadi zijn er in Heinkenszand relaief weinig bij de huidge topografie. Deze liggen met name bij de ontwikkeling van nieuwbouwlocaties, zoals bijvoorbeeld aangegeven voor het plan Plateweg. Hier is een wadi getekend die de huidige laagste punten in het terrein volgt. De kanslocatie voor het dorpsbos Slaakweg is tevens een uitgesproken locatie voor het vergroten van de waterberging. Een eerste aanzet is hier reeds gegeven door de sloot aan de westzijde van de spoorbaan te verrruimen. de aanleg van een dorpsbos biedt mogelijkheden om in samenhang de waterberging integraal te versterken. Het oude slotenpatroon volgt de laagste punten in het terrein en gaat waarschijnlijk terug op de oorspronkelijke kreken van de ingepolderde kwelder.

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 67 •

AMBITIE KLIMAATADAPTATIE

• 68 •

B OS C H

S LAB B E R S

toelichting op de kaart De kaart geeft de lokaties weer met kansen voor maatregelen in de openbare ruimte ten behoeve van klimaatadaptatie. De maatregelen hebben betrekking op het verbeteren van inzijging van oppervlaktewater, het creëren van waterbuffering of berging en het voorkomen van oppervlakkige afstroming. Naast een rol voor klimaatadaptatie hebben de maatregelen eveneens een groen of vergroenend karakter. Voor een toelichting zie paragraaf 4.4

Legenda

N

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 69 •

INTEGRALE AMBITIEKAART

14.

13.

15 5.

9. 6. Projecten op de kaart:

1. ontwikkellocatie Dorpsstraat-Kerklaan 2. campus supermarkt en Stenevate 3. dijkstructuur Zanddijk 4. dijkstructuur Westdijk 5. dijkstructuur Noordlandse dijk 6. laan van Barbesteijn 7. groene aders Watervliet 8. “laan van Watervliet“ 9. groene spoorlijn en station 10. waterpartij Over de Dijk 11. dorpsentree bij bedrijventerrein 12. entree en kerngebied sportpark 13. Stelleplas 14. Stelleplas entree 15. Begraafplaats Noordlandseweg 16. Dorpsbos en waterberging Slaakweg 17. robuuste Groenstructuur Plateweg

16. 1. 8. 7.

12.

4.

3.

• 70 •

B OS C H

S LAB B E R S

Legenda

11.

10.

2. biodiversiteit

17.

klimaatadaptatie N

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 71 •

4.6 INTEGRALE AMBITIEKAART Inleiding Op de integrale plankaart zijn de gecombineerde ambities voor groenstructuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie weergegeven. Daar waar het relatief eenvoudige aanpassingen betreft van beplanting binnen de bestaande topografie worden deze door de gemeente Borsele geïnitieerd en aangepakt. Deze aanpassingen worden meegenomen in de reguliere programma’s voor beheer en omvorming van openbaar groen. Voor een aantal locaties is een meer omvattende herinrichting nodig, of samenwerking met andere partijen. Deze kansen/projecten hebben op de kaart een nummer gekregen en worden individueel toegelicht. De kanslocaties geven het wensbeeld weer vanuit groenstructuur. Er is nog geen onderzoek verricht naar de (o.a. technische ) haalbaarheid van de voorstellen, anders dan een inschatting op basis van de huidige topografie. 1. Ontwikkellocatie Dorpsstraat/Kerklaan Op de hoek van de Kerklaan en de Dorpsstraat zijn actuele initiatieven voor nieuwbouw. Deze plek heeft anno 2018 zowel kwaliteiten als knelpunten op gebied van groen, architectuur en stedenbouw. De Muziektent, het voormalige brandweergebouw en de haagbeuken vormen een fraai en behoudenswaardig ensemble. Het

sfeerbeeld Westdijk met beplanting (4)

• 72 •

B OS C H

S LAB B E R S

hoekpand met de Dorpsstraat en de braakliggende achtertuin zijn juist weinig fraai om te zien, zeker op een dergelijk centraal punt in het dorp. Vanuit groen is een ontwikkeling gewenst die de waardevolle bomen en gebouwen integreert. In principe komt het hele bredere straatgedeelte van de Kerklaan, tot aan de versmalling, in aanmerking voor een integrale aanpak. De muziektent wordt bij voorkeur omgeven door een groene setting van bodembedekkende vaste planten. Door een integraal ontwerp te maken voor de bouwkavels en het aansluitende straatprofiel van de Kerklaan kan deze plek een aantrekkelijke en verbindende schakel worden tussen de Dorpsstraat en de achterliggende woonwijken. De bestaande bomen dragen bij aan een lommerrijk en volwassen groenbeeld. 2. Ontwikkellocatie campus supermarkt Deze entree van het dorpscentrum heeft te maken met diverse ruimtelijke en functionele knelpunten. Met een coherent, integraal ontwerp in één hand kunnen deze worden opgelost. Bij een nieuwe inrichting van het supermarktterrein levert het dan ook meerwaarde op om het wegprofiel, inclusief de aangrenzende parkeervelden, hier integraal in te betrekken. Met de groene campusgedachte alsuitgangspunt, zullen gemeentehuis, raadsboerderij en nieuwe supermarkt samen één gebied vormen. Het situeren van

parkeervoorzieningen aan de Stenevate doet afbreuk aan de gewenste groene uitstraling. Belangrijke groenelementen zijn de monumentale grenslinde en het zicht op de monumentale boomstructuur rondom het Blasiusgebied. De campus supermarkt verdient het om een kloppend en samenhangend onderdeel van het dorpshart van Heinkenszand te worden! Vanuit het bewonersoverleg is geopperd om in samenhang met de ontwikkeling na te denken over klimaatadaptatie in relatie tot de waterhuishouding. Dit vanwege de lage ligging van het huidige parkeerterrein. 3. Aanzetten dijkstructuur voormalige Zanddijk De projecten 3, 4 en 5 draaien om het opnieuw geven van ruimtelijk betekenis aan een historische lijn. Het aanzetten van historische dijken middels opgaande beplanting draagt bij aan de herkenbaarheid van de inpolderingsgeschiedenis van de gemeente Borsele, en sluit aan bij het Landschapsbeleidsplan. Zanddijk Op het traject waar de provinciale Heinkenszandseweg grenst aan de bebouwde kom, volgt hij het tracé van de Zanddijk. De weg ligt deels op het grondlichaam van de dijk, deels ligt de weg er naast. De Zanddijk loopt in het verlengde van de Dorpsstraat en vormt de zuidelijke begrenzing van de Oosterlandpolder, de polder waarin Heinkenszand is ontstaan.

Vanaf de Heinkenszandseweg is van deze historische structuur weinig te beleven. Dit komt met name door de wisselende en onregelmatige boom beplantingen naast de Heinkenszandse weg. Daarom is het wenselijk om hier de oorspronkelijke dijkenstructuur aan te zetten met een laanbeplanting van populier. De aanwezige populierenbeplanting op de Zanddijk kan hiertoe worden versterkt. Daar waar de weg de polder doorkruist, tussen de Dorpsstraat en de Drieweg, zou de Heinkenszandseweg, net zoals de Drieweg, logischerwijze onbeplant zijn. Door de aanwezige bomen langs dit gedeelte van de weg niet meer te herplanten bij sterfte, wordt het tracé van de oude Zanddijk als poldergrens veel beter beleefbaar. 4. Aanzetten dijkstructuur voormalige Westdijk De Westdijk is de oostelijke grens van de Oudeland polder, de eerste inpoldering van Heinkenszand. Deze dijk is in de jaren vijftig afgegraven. Een laanbeplanting van populier zou de dijk ruimtelijk weer laten spreken als begrenzing van de polder en zo de inpolderingsgeschiedenis van Heinkenszand leesbaar maken in het landschap. De indruk bestaat dat de ruimte hiervoor in het brede profiel aanwezig is. Zie ook de sfeer schets op de pagina hiernaast. 5. Aanzetten dijkstructuur Noordlandse dijk Op het tracé van de Noordlandseweg is het dijklichaam van de Noordlandse dijk momenteel nog aanwezig tus-

Indicatieve schets aanvullende groenstructuur Noordlandseweg (5)

dijklichaam verdwenen

Eig

en E

rf

dijklichaam nog aanwezig

bedrijventerrein Noordzak

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 73 •

sen het Eigen Erf en Clara’s Pad, ten westen van bedrijventerrein Noordzak. Dit deel is beplant met linden. Ter hoogte van het bedrijventerrein is de dijk afgegraven. Wensbeeld is om het verdwenen gedeelte van de dijk weer landschappelijk betekenis te geven, middels een laanbeplanting aan weerszijden van de weg. Zie ook de indicatieve schets op de pagina hier voor. De soortkeuze van de bomen wordt (net als bij de Zanddijk en Westdijk) bij voorkeur afgestemd op het landschapsbeleid. Voortzetten van de aanwezige populieren of linden ligt hier voor de hand. De huidige inpassing van bedrijventerrein Noordzak bestaat uit één rij elzenbomen en schiet tekort. Naast het leesbaar maken van de inpolderingsgeschiedenis, versterkt de voorgestelde laanbeplanting dus ook de inpassing van het bedrijventerrein. Zo levert zij dubbele meerwaarde op voor het landschapsbeeld aan de rand van Heinkenszand. 6. Laan van Barbestein De laan van Barbestein herinnert aan de landerijen van het kasteel dat ter plaatse van de huidige Blasiuskerk heeft gelegen. Hoewel het nooit de toegangslaan tot het landgoed is geweest, heeft de straat anno 2018 niet de uitstraling die past bij de naam. Gezien de beschikbare breedte van het profiel, in combinatie met het gedeeltelijk parkeren op eigen erf, liggen er kansen om het ‘laankarakter’ van deze straat meer te laten spreken.

De aanplant van een laan levert een prettige groene woonstraat op met een knipoog naar de historie. Te denken valt aan een versmalling van het verharde gedeelte ten gunste van bredere groenvakken of een berm. Ook groene parkeerplaatsen of zelfs een wadi kunnen een rol spelen in het laanprofiel, waardoor er ook kansen liggen voor de ambities voor klimaatadaptatie. Een meer integrale aanpak van het straatprofiel zal meerwaarde bieden voor zowel groenstructuur, leefklimaat als klimaatadaptatie. De ideeën worden in samenspraak met de omwonenden verder uitgewerkt. 7. Groene aders Watervliet De hoge kwaliteit van de bestaande groene structuur van achterpaden in de wijk is in de analyse al benoemd. Deze structuur kan verder worden versterkt door de gazons en hagen aan te vullen met bloeiende accenten. Passend zijn bloeiende bomen, solitaire struiken en vaste plantenvakken. Te handhaven uitgangspunten zijn de lengtewerking van de groenstroken en de kenmerkende openheid. Kansen voor vaste plantenvakken bevinden zich bij verbredingen van de ruimte (zie kaart).

• 74 •

B OS C H

S LAB B E R S

Het toepassen van bloemenweides behoort eveneens tot de mogelijkheden. De keuze voor het type beplanting wordt in overleg met de bewoners bepaald. De bomen dienen van een beperkte grootte te zijn, zodat ze passen bij de schaal van de ruimte. Door de voorgestelde aanvullingen wordt de groene hoofdstructuur van de wijk verder versterkt en neemt in belevings- en ecologische waarde toe. Project nummers 8 en 9 hebben eveneens directe relatie met de structuur van de groene aders van Watervliet. Bij project 8 gaat het om een historische aanvulling bij een aanwezig wandelpad. In project 9 wordt de structuur van groene aders uit Watervliet beter gekoppeld aan het naastliggende spoorpad van de voormalige Sloelijn. Om structurele verbeteringen in de openbare ruimte van de wijk Watervliet te realiseren is een aanpassing in de stedenbouwkundige structuur nodig. Een dergelijke ingreep gaat verder dan de ambities van het groenstructuurplan. Wellicht zijn er kansen om in overleg met de woningstichting huizenblokken te saneren. 8. ‘Laan van Watervliet’ Deze laan bestaat momenteel nog niet, maar zou de naam kunnen zijn voor het eerste gedeelte van het voetpad achter de speeltuin en begraafplaats Kerklaan. Dit voetpad is op oude kaarten te zien als toegangsweg naar het omgrachte kasteelterrein van Watervliet.

Op een nog oudere kaart is te zien dat deze oprijlaan ooit begeleid werd door vijf rijen bomen. Ter hoogte van de speeltuin en de begraafplaats is ruimte om een aanzet van deze laanstructuur aan te planten, zodat iets van de vroegere allure van het pad terug gebracht wordt. De aanplant kan in samenhang worden bezien met een toekomstvisie op de aanwezige oude bomen in de speeltuin en op de begraafplaats. Ter hoogte van de ingang van het voormalige kasteelterrein kan een informatiebord worden geplaatst met daarop de gravure uit de achttiende eeuw, om de link naar het verleden verduidelijken. Gewenst is de laan in een duurzame soort aan te planten, zodat het toekomstbomen worden met een goede groeiplaats. Door deze ingreep wordt de verbinding van de ‘groene aders’ van Watervliet met de Dorpsstraat versterkt. Tevens wordt met groene middelen aandacht gevestigd op de historische betekenis van het kasteel Watervliet voor de dorpskern.

historische laan van Watervliet

moderne ‘laan van Watervliet’

voormalig kasteelterrein

Indicatieve schets aanvullende groenstructuur ‘Laan van Watervliet’ (8). In transparant blauw is de locatie van de verdwenen omgrachting van het voormalige kasteelterrein aangeduid. Inzet: gravure uit achttiende eeuw, met wederom de omgrachting in blauw.

Sfeerbeeld station Heinkenszand (9) : picknickperron met leibomen. Inzet: referentie Museumperron Oost, Amsterdam

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

H E I N K E N S ZAN D

• 75 •

De waterpartij in Over de Dijk (10)

10. Waterpartij Over de Dijk De waterpartij en het aangrenzende glooiende grasland vormen de centrale open ruimte in de wijk. Momenteel worden beide graskanten van het water natuurvriendelijk beheerd, waardoor de uitstraling eveneens gelijk is. Door de zuidelijke, rechte oever te voorzien van een frequenter maaibeheer, ontstaat meer contrast en afwisseling in de uitstraling van de waterpartij. Bij de golvende noord oever kan juist over een grotere breedte een natuurlijk beheer worden toegepast. Ter plaatse van de trappenpartij kan de uitstraling middels een toe te voegen boombeplanting meer uitnodigend worden tot verblijven en verpozen, zonder afbreuk te doen aan de ontwerpgedachte en monumentaliteit.

9. Groene spoorlijn en station De voormalige Sloespoorlijn is omgevormd tot een prachtig wandel/fietspad, dat het dorp koppelt aan de wandel- en fietsstructuur in de polders.

De maatregelen leveren een bijdrage aan de belevingswaarde en gebruiksfunctie van het groen. De trappenpartij wordt met een bomendak een aantrekkelijke(r) verblijfsplek.

Oude spoorbanen zijn vanwege de zandige opbouw ecologisch interessant doordat er specifieke flora en fauna op voorkomt. Dit maakt de lijn naast recreatief van waarde als ecologische verbindingslijn. Om het lint verder te versterken wordt bezien of er aangrenzende overhoeken of kavels aan toegevoegd kunnen worden, zodat er een meer robuuste ecologische spoorzone ontstaat. In beeld zijn onder meer de dijkaanzet ter hoogte van de kruising met de Boerendijk/Stellendijk en de weitjes langs het “Eigen Erf”. Ook de verderop in de polder gelegen percelen aan het Spoorwegje en Korteviele zijn interessant.

11. Dorpsentree bij de Noordzak/A58 Het gezamenlijk initiatief van bedrijven en gemeente om de landschappelijke setting van de ‘poort van Landschapspark Borsele’ bij de afrit van Rijksweg 58 te verfraaien heeft tot nu toe een mager resultaat gehad. De kleine boomweide is niet robuust genoeg om de oostelijke bedrijfsrand van een passende groene tegenhanger te voorzien.