Rapport Watertakenplan Borne 2022-2026
Tekst van het document
6.3
Grondwatertaak
In de regio Twente is veel variatie in de grondwaterhuishouding. De gemeente is verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen in de openbare ruimte om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstanden voor de aan die grond gegeven bestemming zo veel mogelijk te voorkomen (artikel 2.16, lid 1a-2 Ow). Althans, voor zover de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoren. Vaak zal het gaan om het aanbieden van inzamelvoorzieningen voor overtollig grondwater. Als de gemeente inzamelt, is ze ook verantwoordelijk voor de verdere omgang met het grondwater. Ook is zij aanspreekpunt bij grondwaterproblemen: zij heeft de regie bij het onderzoeken van oorzaken en oplossingen. Grondwater niet inzamelen, tenzij… Het algemene uitgangspunt dat de gemeente hanteert, is dat eigenaren van gebouwen en percelen zelf verantwoordelijk zijn voor de verwerking van overtollig grondwater, tenzij dit in het belang van de leefbaarheid of volksgezondheid niet haalbaar en niet doelmatig is. Dit geldt specifiek voor de bebouwde omgeving. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt naar gebiedstypen. De zorgplicht geldt dus ook voor de gemeente zelf als gebouw- en perceeleigenaar.
Structureel nadelige gevolgen grondwaterstand Bij grondwaterproblemen is de gemeente aanspreekbaar en doet zo nodig onderzoek naar de oorzaken van de problemen en het verbeteren van de grondwatersituatie. De gemeente is aanspreekbaar, maar niet aansprakelijk voor schade aan gebouwen als gevolg van te hoge of te lage grondwaterstanden en funderingsproblemen. Grondwateronttrekkingen Bij het beëindigen van bestaande en het vergunnen van nieuwe grote grondwateronttrekkingen (bijv. voor industrie of drinkwaterproductie) betrekken gemeente, waterschap en provincie elkaar in het bepalen van de gevolgen voor de lokale grondwaterstand en het nemen van maatregelen om negatieve gevolgen te voorkomen. Voor het lozen van onttrokken, niet verontreinigd grondwater (zoals bemaling) hanteert waterschap Vechtstromen een voorkeursvolgorde. Gezien de toenemende droogte en wijzigende klimaat is de wens om water graag weer terug te geven aan de bodem en het watersysteem. Daarnaast zal bij lozing op het vuilwaterriool de rioolwaterzuivering minder goed werken en kan het grondwater leiden tot onnodige capaciteitsproblemen in het riool. De gehanteerde voorkeursvolgorde ten aanzien van onttrokken grondwater is: 1. In of op de bodem lozen, 2. Lozen op oppervlaktewater, 3. Lozen in een IT-riool of hemelwaterriool. Indien 1-3 niet mogelijk is, dan pas: 4. Lozen op het vuilwaterriool
6.3.1
Zorgplicht
In dit hoofdstuk wordt de strategie beschreven op welke wijze wij invulling geven aan de doelen voor de komende jaren. Het hoofdstuk wordt afgesloten met het uitvoeringsprogramma grondwater. Binnen de gemeente Borne zijn geen locaties met structurele grondwaterproblemen bekend. Incidenteel komen er meldingen en klachten over grondwater binnen bij de gemeente. Ondanks dat het aantal meldingen gering is, is het goed om in dit hoofdstuk de verantwoordelijkheden en definities ten aanzien van grondwater (overlast) weer te geven.
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
41
Projectgerelateerd
6.3.2
Voorkomen grondwateroverlast
De grondwaterzorgplicht is onderdeel van de gemeentelijke watertaken. We hebben een regierol in de aanpak van structurele grondwateroverlast in het stedelijk gebied. We geven duidelijk en helder aan wat inwoners wel en wat niet van ons kunnen verwachten. Wanneer nadelige gevolgen worden ondervonden als gevolg van grondwateroverlast treffen wij maatregelen als er sprake is van structurele grondwateroverlast, maatregelen doelmatig zijn en wij de verantwoordelijke partij zijn. Om de noodzaak te bepalen geven we antwoord op de volgende vragen: • Wat zijn nadelige gevolgen? • Wat wordt verstaan onder ‘structurele grondwateroverlast? • Wanneer zijn maatregelen doelmatig? • Wie is waarvoor verantwoordelijk? Definitie grondwateroverlast Calamiteiten zoals extreme neerslag en zeer hoge waterstanden in oppervlaktewater kunnen leiden tot een tijdelijk hogere grondwaterstand. De gebruiksfunctie wordt daardoor tijdelijk verminderd, maar dat betekent niet dat deze ook op de langere termijn wordt aangetast. Een zeker (normaal maatschappelijk) risico wordt bij de perceeleigenaar gelegd: incidentele gevallen van overlast komen voor zijn of haar rekening.
Grondwateroverlast op lokale schaal (wijk- of perceelniveau) wordt vooral veroorzaakt: • doordat bouwgrond niet goed bouwrijp is gemaakt; • doordat drainage niet goed is aangelegd dan wel niet goed (meer) functioneert; • door bouwkundige gebreken; • door een te laag bouwpeil (vloerpeil) of te diepe kruipruimten (in combinatie met bouwkundige gebreken); • door het vervangen van lekke rioleringen die jarenlang (onbedoeld) als drainagebuis werkten en het teveel aan grondwater konden afvoeren. Meer regionale oorzaken hangen samen met het gevoerde oppervlaktewaterpeilbeheer door het waterschap en het stopzetten of verminderen van grondwateronttrekkingen door drinkwaterbedrijven en industrie. Grondwater kan ook leiden tot structurele overlast op het perceel van de perceeleigenaar. Voordat de gemeente maatregelen kan nemen, toont ze met het grondwatermeetnet eerst aan wat de grondwaterstand indicatief is. Naar aanleiding van de meetgegevens kan vastgesteld worden wanneer en waar we spreken van een structureel hoge (of lage) grondwaterstand. Als gevolg van de aanwezigheid van keileemschotten, kunnen de grondwaterstanden in de gemeente Borne lokaal sterk variëren. Grondwaterstanden waargenomen in peilbuizen zijn om deze reden dan ook niet altijd representatief.
De gemeente kiest voor maatwerk en onderzoekt per melding of er daadwerkelijk sprake is van structurele hoge (of lage) grondwaterstanden. Door de gemeente Borne worden de volgende uitgangspunten gehanteerd voor de term “structureel nadelige gevolgen”: • Indien de grondwaterstand op gemeentelijk terrein leidt tot nadelige gevolgen in de vorm van structurele overlast bij een cluster (meerdere woningen in een bepaald gebied) wordt de gemeente verantwoordelijk voor haar zorgplicht, behalve wanneer er sprake is van bouwkundige gebreken. • Er wordt gesproken over structurele overlast indien de grondwaterstand op gemeentelijk terrein zorgt voor een herhaaldelijk of langdurige verslechtering van de gebruikersfunctie van het betreffende gebied (nadelige gevolgen voor de bestemming). • Er wordt uitgegaan van nadelige gevolgen voor de bestemming als de grondwaterstand leidt tot: o Gezondheidsklachten o Schade aan gebouwen of infrastructuur o Aanzienlijke beperking van het woongenot
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
42
Projectgerelateerd
o o o
•
Aanzienlijke waardedaling van woningen Veel hoger energieverbruik Of het niet meer mogelijk zijn van de primaire functie (bijvoorbeeld: als een speelterrein zo drassig is dat er niet meer gespeeld kan worden). De termen “herhaaldelijk en langdurig” kunnen op verschillende manieren geïnterpreteerd worden. De gemeente Borne hanteert hiervoor de volgende criteria: o Minimale eis voor herhaaldelijk is: ieder jaar terugkerend en reeds geruime tijd aanwezig. o Minimale eis voor langdurig is: tenminste twee maanden ononderbroken durend. Water in kelders wordt niet gezien als gevolg van een hoge grondwaterstand, maar als gevolg van een niet waterdichte constructie. Water in kruipruimtes kan een gevolg zijn van (te) hoge grondwaterstanden, maar ook van (te) diepe kruipruimtes of van de aanwezigheid van kruipruimtes op locaties waar dit niet gewenst is.
Verantwoordelijkheid van burger en gemeente De zorgplicht is van toepassing op de openbare ruimte in bebouwd gebied, dus vanaf de perceelgrens. Het is mogelijk om door middel van maatregelen in openbaar gebied problemen op particuliere percelen op te lossen. In andere situaties zullen dergelijke maatregelen echter niet afdoende of niet doelmatig zijn. In die gevallen kan het af te voeren grondwater door particulieren (huishoudens en bedrijven) aan de perceelgrens worden aangeboden. De gemeente neemt het water over en voert het door middel van openbaar ontwateringstelsel af. De particulier is verantwoordelijk voor maatregelen op eigen terrein. De zorgplicht gaat niet zover dat de gemeente ook maatregelen moet nemen op de percelen die in particulier eigendom zijn. Eigenaren dienen zelf te zorgen voor een goede staat van hun percelen en gebouwen. Indien nodig moeten zij zelf waterhuishoudkundige en/of bouwkundige maatregelen treffen. Rol van de gemeente De gemeenten zijn het aanspreekpunt / loket (lees: aanspreekbaar, niet aansprakelijk) voor problemen met grondwater. Bij dit loket kunnen perceel eigenaren terecht voor vragen en klachten. De gemeente zorgt voor de afwikkeling en voert achter de schermen overleg met de verantwoordelijke instanties. Ook het waterschap en de provincie hebben verantwoordelijkheden ten aanzien van grondwater.
De provincie is in principe verantwoordelijk voor het diepere grondwater, het waterschap voor een goed peilbeheer. De gemeente is geen (grond)waterbeheerder en de zorgplicht geeft de gemeente geen specifieke bevoegdheden binnen de verplichting. De gemeente heeft wel een ontwateringstaak om goed gebruik van bebouwd gebied mogelijk te maken en daartoe heeft zij diverse instrumenten tot haar beschikking. Zo bestaat er de mogelijkheid tot het vaststellen van een grondwaterverordening. Verder komt de zorg voor het grondwater terug in het bestemmingsplan via de watertoets. Bij de inrichting van een gebied kunnen maatregelen getroffen worden door middel van grondexploitatie en bouwvoorschriften (denk aan het wel of niet toestaan van kruipruimtes). En via convenanten kunnen bestuurlijke afspraken worden gemaakt met betrokken waterpartners. De wetgeving schrijft voor dat de burger bij de gemeente terecht moet kunnen bij vragen over grondwaterproblemen. De gemeente is het eerste aanspreekpunt voor de burger en dient door middel van een probleemanalyse als regisseur richting een oplossing te werken. Deze functie wordt vormgegeven door middel van het (water)loket dat in het kader van Wabo is ingericht voor het verwerken van onder andere de vergunningsaanvragen.
Doelmatige aanpak grondwaterproblemen Aanpak van grondwateroverlast is een samenspel van perceeleigenaar, gemeente, waterschap en provincie, waarbij de gemeente de regierol heeft. De perceeleigenaar is primair zelf verantwoordelijk voor haar eigen grond. De gemeente treft ook maatregelen als perceeleigenaar voor haar eigen gronden. Indien de gemeente structureel overlast veroorzaakt op grond van de perceeleigenaar, zal de gemeente maatregelen treffen. Maatregelen moeten problemen oplossen en doelmatig zijn. 27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
43
Projectgerelateerd
Bij de concrete vraag of eventuele maatregelen doelmatig zijn, staat in de wet een doelmatigheids-criterium centraal. De toelichting op de wetgeving zegt hierover: ‘Factoren als de omvang en de duur van de overlast, het aantal getroffen percelen, evenals de functie en de hydrologische toestand van het betrokken gebied de financiële implicaties alsmede de verschillende mogelijke oplossingen om grondwateroverlast tegen te gaan, kunnen een rol spelen bij de vraag of maatregelen doelmatig zijn.’ De zorgplicht betekent dus niet dat de gemeente overal maar afwateringsmiddelen moet aanleggen. Waar geen overlast is, is aanleggen niet doelmatig en daar wel overlast is moet eveneens de doelmatigheidsvraag positief kunnen worden beantwoord. De doelmatigheid van maatregelen dient aan de onderstaande uitgangspunten getoetst te worden: • De perceeleigenaar ervaart structureel nadelige gevolgen (zie beleid). • Bouwkundige maatregelen hebben de voorkeur boven waterhuishoudkundige maatregelen. De gemeente is voor bouwkundige maatregelen niet verantwoordelijk. • De gemeentelijke zorgplicht geldt voor maatregelen die niet tot de verantwoordelijkheden van andere overheden behoren. Als het doelmatiger is om problemen via maatregelen van andere overheden op te lossen dan hoeft de gemeente niets te doen (behalve te regisseren).
• Bij de inzet van maatregelen dient er getoetst te worden op duurzaamheid11 en effectiviteit in combinatie met de kosten-baten analyse van de maatregel. • Bij voorkeur, indien maatregelen te combineren zijn met andere maatregelen in de openbare ruimte, zoals het realiseren van een gescheiden stelsel, zal er werk met werk gemaakt worden.
6.3.3
Strategie en koers
De gemeente neemt iedere melding en klacht van inwoners serieus en stelt zo nodig onderzoek in. Door een betere structuur aan te brengen in de registratie en afhandeling van meldingen wordt een eenduidige en efficiënte werkwijze verkregen en wordt invulling gegeven aan de zorgplicht. De volgende vier doelen staan centraal bij de invulling van de grondwaterzorgplicht: het voorkomen van nieuwe en beperken van bestaande structurele grondwateroverlast, het verstrekken van informatie aan belanghebbenden en ontwikkelen van kennis. Hieronder zijn de doelen uitgewerkt, waarbij voor de verschillende doelen is aangegeven welke strategie wordt gehanteerd om deze doelen te bereiken. Voorkomen van grondwateroverlast bij nieuwe ontwikkelingen Ter voorkoming van grondwateroverlast streeft de gemeente naar het volgende: bij nieuwe ontwikkelingen, nieuwe aan de grond gegeven functies of herontwikkeling en verandering van de aan de grond gegeven functies wordt voldaan aan de gewenste ontwateringsdiepten. Bij nieuwbouw dient een dusdanig hoog bouwpeil toegepast te worden dat het grondwaterpeil niet verlaagd hoeft te worden. De regels worden te zijner tijd opgenomen in het omgevingsplan. Wij hanteren de volgende eis: Met het oog op het beperken van wateroverlast is bij (ver)nieuwbouw het vloerpeil van de begane grond vloer van een gebouw ten minste 30 cm boven het straatpeil (adviespeil).
Waarbij: straatpeil: de hoogteligging van de bovenkant van de openbare weg is en vloerpeil de hoogteligging van de bovenkant van de niet-afgewerkte vloer.
11
Milieuvriendelijk en voor langere termijn voordeel behalen
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
44
Projectgerelateerd
Bij ontwikkelingen waarbij een exploitatieovereenkomst tussen gemeente en exploitant wordt gesloten, worden de uitgangspunten voor het voorkomen van grondwateroverlast vastgelegd. Bij ruimtelijke ontwikkelingen toetst en adviseert de gemeente het plan op het voorkomen van grondwateroverlast. In het bestemmingsplan kan de gemeente het bouwpeil opnemen in de bouwregels. Hieraan wordt de omgevingsvergunning bouwen getoetst. De daadwerkelijke aanleghoogte valt onder de verantwoordelijkheid van de eigenaar/ontwikkelaar. Uitgangspunt daarbij is dat het grondwaterpeil niet verlaagd hoeft te worden.
Beperken van grondwateroverlast in bestaande situaties Eén van de eerder genoemde nadelige gevolgen is voldoende aanleiding voor maatregelen, maar alleen als alle criteria voor ‘Structurele grondwateroverlast’ van toepassing zijn en de maatregelen doelmatig kunnen worden uitgevoerd. In deze gevallen zal de gemeente nagaan welke maatregelen genomen kunnen worden en deze uitvoeren. Dit geldt ook als de structurele problemen zich op particulier terrein voordoen, maar deze met doelmatige maatregelen op openbaar gemeentelijk gebied verholpen kunnen worden. Maatregelen kunnen inhouden dat de gemeente in sommige gebieden zorgt voor het inzamelen en verwerken van grondwater dat door particulieren wordt aangeboden, zoals het afvoeren van drainagewater. Maar in alle gevallen blijven perceeleigenaren verantwoordelijk voor het grondwater en maatregelen op het eigen perceel. Bij het beperken van grondwateroverlast neemt de gemeente een reactieve houding aan. Drainage Er is veel drainage aanwezig in Borne (met uitzondering van de oudere wijken), waardoor piekgrondwaterstanden afgetopt worden. Bij rioolvervangingswerkzaamheden legt de gemeente standaard drainage mee indien de grondwaterstanden dusdanig hoog zijn dat de kans bestaat dat deze na rioolvervanging ontoelaatbaar hoog worden.
Om de werking van de drains op orde te houden wordt planmatig beheer en onderhoud aan de drainage uitgevoerd: jaarlijks worden de drainage en drainageputten doorgespoten / schoongespoten en gereinigd (in het kader van de DVO met Twente Milieu, maatregel G3). De gemeente wil het totale areaal aan drainage vastleggen in het beheerpakket en deze gegevens actueel houden door revisies te verwerken (onderdeel van maatregel ALG15). Bij grondwateroverlast kunnen particulieren hun perceeldrainage aansluiten op deze drainage. Ook het regenwaterriool (indien aanwezig) kan dikwijls dienen als afvoermogelijkheid voor overtollig grondwater. In principe wordt drainagewater dat geloosd wordt door particulieren / bedrijven, dan wel afkomstig is van het gemeentelijk drainagestelsel enkel aangesloten op het regenwaterriool of geloosd op oppervlaktewater. Aansluiting van drainage op het gemengde riool is enkel toegestaan indien er geen andere doelmatige manier van lozing mogelijk is. Particulieren en bedrijven dienen dit aan te tonen en vooraf toestemming te verkrijgen van de gemeente. Grondwatermeetnet – inzicht in grondwaterstanden De gemeente beschikt over een laag frequentie grondwatermeetnet. Op basis van nieuwe infra-werken wordt een meetnet aangelegd en gemonitord.
De data en rapportages uit het verleden worden geregistreerd en kunnen worden geraadpleegd om meer inzicht te krijgen in de grondwaterstanden bij meldingen en klachten. De aanwezige peilbuizen worden continu bemeten en periodiek uitgelezen. Door de onregelmatige bodemopbouw in de gemeente Borne is de representativiteit van een grondwaterstandsmeetpunt beperkt. Door kennis te verzamelen over de bodemopbouw kunnen grondwaterstanden worden doorvertaald naar gebieden waar geen grondwaterstanden worden gemeten. De gemeente zet in op meer meten door het strategisch bijplaatsen van peilbuizen. Daarnaast wordt het meetnet uitgebreid op basis van meldingen van grondwateroverlast (maatregel G1).
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
45
Projectgerelateerd
Indien riolering wordt vervangen in gebieden waar sprake is van of het risico aanwezig is op grondwateroverlast, wordt drainage aangelegd. Hierdoor wordt de ontwatering van de wegen verbeterd en ontstaat er voor aanliggende percelen de mogelijkheid om grondwater af te voeren. Daarnaast moet de grondwaterstand gemonitord worden bij grootschalige reliningsprojecten (maatregel G2). Het (weer) waterdicht maken van de buizen kan leiden tot een toename van de grondwaterstand. Indien dit uit de metingen blijkt (en potentieel leidt tot problemen) zullen maatregelen getroffen moeten worden om de (piek)grondwaterstanden af te vlakken (maatregel G4 en G5).
6.3.4
Waterloket
De gemeente is al sinds jaren hét aanspreek- en informatiepunt voor iedere burger. Vanuit de wetgeving heeft de gemeente een officiële loketfunctie. De gemeente informeert de burger over de watertaken en particuliere verantwoordelijkheden. Informatieverstrekking vindt actief plaats via folders en artikelen, via de websites van de gemeente / het waterloket. Het voornaamste doel van het bestaande waterloket is informatieverstrekking, ook op het gebied van grondwater(overlast) en wat je daar zelf aan kunt doen. Het waterloket dient actueel gehouden te worden, hiervoor wordt een jaarlijks bedrag gereserveerd (maatregel G6). Meldingen ten aanzien van grondwateroverlast komen incidenteel voor en met name uit de nieuwbouwlocaties in Bornsche Maten en incidenteel vanuit de oudere wijken. In de Bornsche Maten is de oorzaak van de overlast dikwijls dat er tijdens de bouw geen drainage op het perceel aangelegd is (optreden van schijngrondwaterstanden als gevolg van storende lagen). Dit kan door de particulier opgelost worden door alsnog drainage op het perceel aan te leggen en gebruikt te maken van de afvoermogelijkheid op de gemeentelijke (centrale) drainage. Invulling wettelijke verantwoordelijkheden Wettelijk heeft de gemeente drie functies ten aanzien van haar loketfunctie “water”. 1. De gemeente is het aanspreekpunt wat betreft riolering en (grond)water in de stad.
Bij elke gemeente moet een mogelijkheid bestaan om vragen of klachten over dit onderwerp te melden. De gemeente Borne is erg toegankelijk voor haar burgers. Inwoners die bellen met water gerelateerde vragen worden te woord gestaan door de frontoffice (telefonisch) of medewerker bij de balie. Indien de frontoffice de vragen niet kan beantwoorden wordt de backoffice (specialist) ingeschakeld. 2. Sinds de inwerkingtreding van de Waterwet is de gemeente de frontoffice voor de aanvraag van een Watervergunning. Iedere aanvraag voor een Watervergunning kan bij de gemeente worden ingediend, ongeacht of de gemeente bevoegd gezag is. De gemeente dient er zorg voor te dragen dat de aanvraag of melding doorgestuurd wordt naar het desbetreffende bevoegd gezag (Rijkswaterstaat, Provincie of Waterschap). In het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is het de bedoeling dat er één loket bij de gemeente komt, waar de burger terecht kan voor al zijn vergunningsaanvragen. De gemeente koppelt haar werkwijze voor de aanvraag van een Water(wet)vergunning (afvalwatervergunning, maar ook voor hemelwater- en grondwateronttrekkingvergunning) aan de Wabo-loketfunctie. Voor water gerelateerde vergunningen vereist dit samenwerking met Waterschap Vechtstromen (link)12 en de provincie Overijssel (link)13.
Dat geldt ook voor lozingen op de riolering van door andere instanties te verlenen vergunningen. 3. De waterwet stelt de gemeenten verplicht, daar waar zich overlast voordoet met grond- en of hemelwater aan te kunnen tonen wat en hoeveel de overlast is. De gemeente Borne neemt iedere melding en klacht serieus en zoekt uit wat de oorzaak kan zijn van de problematiek. Hiervoor is een telefonische en digitale meldlijn beschikbaar.
12 13
https://www.vechtstromen.nl/loket/watervergunning/ https://www.overijssel.nl/loket/vergunning-ontheffing-melden/virtuele-map/waterwetvergunning/
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
46
Projectgerelateerd
6.3.5
Anticiperen op droogte
Als gevolg van klimaatverandering zullen er naar verwachting vaker langere perioden van droogte voorkomen in Nederland. In stedelijk gebied heeft dit een dalende grondwaterstand tot gevolg. Het peilbeheer van het oppervlaktewater is in handen van het waterschap. De grondwaterstand kan beïnvloed worden door de oppervlaktewaterstand. Maar ook wij als gemeente en inwoners ons steentje bijdragen aan het tegengaan van verdroging door zo min mogelijk oppervlak te verharden (ook ontharden en de aanleg van groen) en het hemelwater zo veel mogelijk lokaal vast te houden en te infiltreren. Genoemde maatregelen worden al getroffen met het oog op het reduceren van het risico op wateroverlast tijdens extreme neerslag. Het tegengaan van verdroging is een neveneffect dat in het kader van de toenemende droogteproblematiek steeds belangrijker wordt. Een van de mogelijke gevolgen van dalende grondwaterstanden is zettingen van het maaiveld, waardoor (ongelijke) verzakkingen en scheuren kunnen ontstaan. Klimaatdialoog Ten aanzien van het DPRA aspect droogte is input verkregen door regionale en lokale risicodialogen te voeren met diverse stakeholders. Een samenvatting van de resultaten van de regionale dialogen (uitgevoerd in Twn verband) is weergegeven in bijlage B2. De gemeente heeft haar inwoners uitgenodigd deel te nemen aan een online risicodialoog aan de hand van een aantal stellingen.
Dit heeft plaatsgevonden via het al bestaande platform Borne Panel. Bijna 300 mensen hebben deelgenomen. Onderstaand de voornaamste resultaten: Ten aanzien van droogte vinden de deelnemers het acceptabel, mits weinig frequent voorkomend, dat het gras in de tuin geel wordt en zelfs dat de pas aangekochte planten door gaan (lagere frequentie). Ook wordt een verbod op het onttrekken van water uit sloten en beken als aanvaardbaar beschouwd, evenals het feit dat de druk in de drinkwaterleidingen afneemt waardoor er minder water uit de kraan komt (mits er de hele dag water beschikbaar is). Uit de risicodialoog blijkt dat als rampzalig wordt beschouwd wanneer schade aan bebouwing optreedt als gevolg van de droogte (en zettingen dientengevolge). Gevolgd door het rantsoeneren van drinkwater (slechts een deel van de dag beschikbaarheid van drinkwater). Ernstig is het door droogte afsterven van (15% van) de bomen, struiken en planten en massale vissterfte als gevolg van zuurstoftekort. In de volgende matrix zijn alle stellingen tegen elkaar afgezet, hoe ernstig een situatie is en hoe vaak deze zou mogen voorkomen. De plaats van de stelling in de matrix is bepaald door te kijken naar de verdeling van de gegeven antwoorden per vraag. Als een stelling door veel mensen met ‘(Vrijwel) nooit’ en ‘Rampzalig’ is beoordeeld komt de stelling in het linker vakje.
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
47
Projectgerelateerd
De Bornse aanpak De strategie ten aanzien van droogte: de gemeente zet in op een beter inzicht in (de ontwikkeling van) de grondwaterstand in de kernen van de gemeente Borne. Een beter inzicht verbetert de voorlichting aan de inwoners op het gebied van (anticiperen op) droogte en de eigen verantwoordelijkheid daarin. De gemeente communiceert hierover op de website en in de lokale media. Daarnaast wordt het aspect ‘droogte’ meegenomen in de wijk- en buurtgerichte aanpak en dragen maatregelen ter voorkoming van wateroverlast dikwijls positief bij aan het tegengaan van de droogteproblematiek. Denk daarbij aan het afkoppelen en lokaal vasthouden, bergen en infiltreren van hemelwater en het vergroenen van de openbare ruimte en particuliere tuinen (weghalen van verharding). Om dit te stimuleren wordt additionele personele capaciteit ingezet en worden subsidies in het leven geroepen. Wat bereiken we daarmee? Met de Bornse aanpak wordt bereikt dat er enerzijds meer inzicht komt in de droogte(problematiek) en anderzijds eenieder zich bewust is van zijn of haar verantwoordelijkheid en invloed hierop. Er wordt gestreefd naar zo veel mogelijk infiltratie van hemelwater daar waar het valt, waarmee het overmatig diep wegzakken van de grondwaterstand voorkomen wordt. Dit draagt ook bij aan een vitale groene omgeving, zowel in natte als in drogere perioden.
Door afgekoppeld hemelwater niet langer naar de rioolwaterzuivering maar naar de bodem en naar oppervlaktewater af te voeren, wordt het risico op droogvallende beken en zuurstoftekort (met vissterfte als gevolg) beperkt.
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
48
Projectgerelateerd
De strategie is dat de gemeente verder gaat op de ingeslagen weg. In dit Watertakenplan is de eerste aanzet van het uitvoeringsprogramma ten aanzien van droogte weergegeven (stap 3 DPRA, zie hoofdstuk 4.2). Het uitvoeringsprogramma wordt de komende jaren nader vormgegeven (maatregel ALG2).
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
49
Projectgerelateerd
7
Uitvoeringsprogramma
In onderstaande tabel zijn samenvattend alle maatregelen en investeringen opgenomen met betrekking tot de afvalwaterzorgplicht (A), de hemelwaterzorgplicht (H) en de grondwaterzorgplicht (G) uit hoofdstuk 6, alsmede de algemene maatregelen (ALG). Nr.
Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
Type
Algemeen
ALG 1
Verdiepingsslag risicodialoog intern (en eventueel met stakeholders)
ALG2
Uitvoeringsprogramma Klimaat opstellen (n.a.v. dialogen)
ALG3
Verankeren Watertakenplan in omgevingsvisie
ALG4
Opstellen Water- en Rioleringsprogramma
ALG5
Verankeren Watertakenplan in omgevingsplan
ALG6
Bijdrage watertoets bestemmingsplannen
ALG7
Actualiseren Basisrioleringsplan/ SSW
ALG8
Toetsing modelberekeningen overstorten aan praktijkmetingen (interpreteren)
ALG9
Periodieke, lokale hydraulische (her)berekeningen en herzien klimaatatlas
5.000
Reguliere uren (participeren vanuit taakveld riolering) en exploitatiepost onderzoek ➢ aanvullend
10.000
10.000
Reguliere uren en Exploitatiepost onderzoek ➢ aanvullend
x
25.000
Opgenomen in Exploitatiepost onderzoek ➢ aanvullend Na planperiode (rond 2028-2030)
x
x
x
x
x
Reguliere uren Na planperiode (rond 2030)
x
x
x
x
5.000
ALG10 Onderzoeken onvoorzien ALG11
Reguliere uren (participeren vanuit taakveld riolering) en exploitatiepost onderzoek ➢ aanvullend
Externe ondersteuning be- en afhandelen meldingen en claims
x
5.000
10.000
10.000
10.000
10.000
10.000
5.000
5.000
5.000
5.000
5.000
ALG12 Onderhoud wadi’s (circa 30.000 m2)
Reguliere uren
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
Onderdeel van DVO
ALG13 Onderzoek bodemverontreiniging wadi’s
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
10.000
2.500
2.500
2.500
2.500
2.500
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
ALG15 Actualiseren rioolbeheer - continu
(10.000)
(10.000)
(10.000)
(10.000)
(10.000)
Huidige exploitatie geen extra kosten
ALG16 Bijdrage Twn (buiten eigen uren)
(10.000)
(10.000)
(10.000)
(10.000)
(10.000)
Huidige exploitatie geen extra kosten
x
x
x
x
x
Reguliere uren
ALG18 RRTM overleg Twente milieu
x
x
x
x
x
Reguliere uren
ALG19 Eigen uren Twents waternet
x
x
x
x
x
Reguliere uren
ALG20 Afstemming waterschap Vechtstromen
x
x
x
x
x
Reguliere uren
ALG14
ALG17
Uitbesteding werkzaamheden in het kader van de Wibon - KLIC
Evaluatie en herziening DVO Twente milieu (jaarlijks)
ALG21 Bestrijding ongedierte in de waterketen
5.000
ALG22 Groot onderhoud: baggeren vijver ‘t Olthof
15.000
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
5.000
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
50
Projectgerelateerd
ALG23
Groot onderhoud: baggeren vijver Oosterveld in Zenderen
ALG24
Onderzoek mogelijkheden grondslag en maatstaf rioolheffing
Nr.
Omschrijving
Groot onderhoud, externe kosten ➢ aanvullend
15.000
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
10.000
2022
2023
2024
2025
2026
226.000
226.000
226.000
226.000
226.000
Type
Afvalwaterzorgplicht A1
Rioolvervanging, relining en reparatie vrijvervalstelsel
A2
Druk- en persleidingen vervangen
Voorzien vanaf 2031
Investering (lang)
A3
Vervanging pompen en gemalen - bouwkundig
Voorzien vanaf 2029
Investering (lang)
A4
Vervanging minigemalen - elektromechanisch
Verdisconteerd in investeringen maatregel A5
Investering (kort)
A5
Vervanging grote gemalen - elektromechanisch
25.000
25.000
25.000
25.000
25.000
Investering (kort)
A6
Percelen buitengebied aansluiten (faciliteren)
2.500
2.500
2.500
2.500
2.500
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
A7
Tegengaan ongewenst lozingsgedrag (voorlichting)
2.500
2.500
2.500
2.500
2.500
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
A8
Rioolreiniging en inspectie (buiten DVO inclusief stortkosten slib)
(25.000) +10.000
(25.000) +10.000
(25.000) +10.000
(25.000) +10.000
(25.000) +10.000
Bestaand budget ➢ ophogen €10.000
A9
Reguliere en incidentele beoordeling inspecties
5.000
5.000
5.000
5.000
5.000
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
A10
Aandacht foutaansluitingen bij opleverings- / reguliere rioolinspecties A9
x
x
x
x
x
A11
Calamiteiten-/ incidentenplan riolering opstellen
x
x
A12
Rioleringsbeheer (bestaand)
x
x
x
A13
Actualiseren verordening eenmalig aansluitrecht (werkelijke kosten verhalen)
x
A14
Onderzoek aanwezigheid asbest bij projecten
A15
Bouwkundig onderzoek /inspectie randvoorzieningen
A16
Optimalisatie afvalwatertransport bedrijventerrein Veldkamp
A17
Omleggen persleiding Molenkamp
A18
Protocol (risico’s) oppervlaktewater bij evenementen
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
5.000
Reguliere exploitatiekosten en werkwijze Reguliere uren
x
x
Reguliere uren
Reguliere uren
5.000
125.000
5.000
5.000
5.000
x
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
12.500
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
150.000
Investering (lang)
50.000
x
Investering (lang)
x
x
Investering (lang)
x
Reguliere uren, samen met WsV
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
51
Projectgerelateerd
Nr.
Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
400.000
400.000
400.000
Type
Hemelwaterzorgplicht H1
Rioolvervanging en afkoppelen Wensink-Zuid (8-10 hectare)
400.000 400.000
H2
Wijk- en buurtgerichte aanpak klimaatadaptatie (waaronder Spanjaardswijk)
150.000
150.000
150.000
150.000
150.000 Investering (lang)
H3
DPRA klimaatadaptatie (bovengrondse) inrichting (t/m 2050): meeliften met wegen
25.000
25.000
25.000
25.000
25.000
H4
Stimuleringsregelingen afkoppeling voorzijde woningen en gebouwen en infiltreren op eigen terrein
20.000
20.000
20.000
20.000
20.000
H5
Ondersteunen bewonersinitiatieven in het kader van klimaatadaptatie
10.000
10.000
10.000
10.000
10.000
H6
Resterende maatregelen BRP en klimaatatlas
10.000
10.000
10.000
10.000
10.000
H7
Onderzoek, aanschaf, aanbrengen be- en ontluchtingsdeksels op kruisingsputten
20.000
Additionele personele middelen voor communicatie, voorlichting t.a.v. klimaatadaptatie (participatie en vergroten bewustwording) en samenwerking
30.000
30.000
30.000
30.000
30.000
H8
Exploitatie (uitbreiding budget en formatie) ➢ aanvullend
H10
Structureel bijhouden en update afkoppelkaart
x
x
x
x
x
Reguliere uren, onderdeel A12
H11
Periodiek evalueren protocol bij calamiteiten (wo. wateroverlast)
H12
Reiniging waterpasserende verharding
Investering (lang)
Investering (lang)
Exploitatie, aanvullende kosten
Exploitatie, aanvullende kosten Investering (lang) Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
x
x
Reguliere uren Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
20.000
Grondwaterzorgplicht G1
Bijplaatsen peilbuizen, inclusief aansluiten op telemetrie, analyses
5.000
5.000
5.000
5.000
5.000
G2
Monitoring grondwaterstanden m.b.t. relining
2.500
2.500
2.500
2.500
2.500
G3
Beheer en onderhoud drainage
G4
Maatregelen (structurele) grondwateroverlast
G5
Meeleggen drainage bij rioolvervanging
G6
Jaarlijks actueel houden waterloket (website)
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
vastgelegd in DVO 10.000
10.000
10.000
10.000
10.000
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
Verdisconteerd in rioolvervangingsinvesteringen 2.500
2.500
2.500
2.500
2.500
Exploitatie, externe kosten ➢ aanvullend
Alle bedragen op basis van prijspeil 2021
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
52
Projectgerelateerd
8
Financiën en personele middelen Wat kost dat?
In dit hoofdstuk worden de lasten van het taakveld riolering en (benodigde) baten uit de rioolheffing behandeld. Aan bod komt wat de strategie is ten aanzien van de werking van de voorziening, welke ambitie voor de komende jaren gehanteerd wordt en hoe de rioolheffing zich dientengevolge op de korte en lange termijn zal (moeten) ontwikkelen om kostendekkend te blijven. Het kostendekkingsplan is als bijlage B13 aan dit GRP toegevoegd. Naast de financiën, moet ook de personele kant niet uit het oog verloren worden. In hoofdstuk 8.7 wordt de theoretisch benodigde en de daadwerkelijk aanwezige formatie voor riolerings- en stedelijk waterbeheer binnen de gemeente Borne belicht.
8.1
Financiële middelen
Kader De Commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) stelt dat de rioolheffing maximaal kostendekkend mag zijn. Het is daarnaast toegestaan om voor toekomstige (riool)vervangingen of groot onderhoud een voorziening in het leven te roepen en voor deze toekomstige uitgaven te sparen. Deze voorziening mag tevens ingezet worden om het tarief enigszins te egaliseren. Een meer dan 100% kostendekkende rioolheffing is niet toegestaan. Aan de uitgavenzijde wordt onderscheid gemaakt in lopende kapitaallasten, nieuwe investeringen (vervanging en verbetering), exploitatielasten (personele inzet en beheer en onderhoud stelsel), overige maatregelen (zoals onderzoeken) en compensabele BTW. Deze aspecten worden onderstaand behandeld. De baten zijn de exponent van de lasten. In hoofdstuk 8.6 wordt de heffing gepresenteerd die nodig is om een kostendekkend geheel te hebben én in de toekomst te houden. Technisch en financieel wordt vooruitgekeken tot en met 2065; welke investeringen verwachten wij in de toekomst te krijgen. Iedere vijf jaar, wanneer er een nieuw Watertakenplan / Uitvoeringprogramma riolering en water komt, wordt een nieuw kostendekkingsplan opgesteld waarin de doorkijk opschuift. Tussentijds wordt het kostendekkingsplan geactualiseerd indien daar aanleiding toe is (substantiële afwijkingen ten opzichte van de prognoses).
Bij een actualisatie wordt berekend of de geprognosticeerde ontwikkeling van de rioolheffing nog volstaat. Hierdoor wordt geborgd dat er tijdig geanticipeerd kan worden op een toekomstige stijging of daling van de lasten. Daarnaast wordt voorkomen dat er nu een onnodig hoge heffing vastgesteld wordt. Investeringen in de riolering moeten op grond van het BBV worden geactiveerd 14 , tenzij de gemeente beschikt over een spaarvoorziening (BBV artikel 44 lid 1d), waarbij investeringen afgeboekt mogen worden in de balanssfeer. Basisregel: investeringen in het riool activeren en afschrijven Onder het BBV is de basisregel dat investeringen met economisch nut geactiveerd moeten worden (artikel 59, eerste lid BBV). Alle investeringen in het riool -ook de vervangingsinvesteringen- vallen onder de investeringen met een economisch nut. Immers, een gemeente kan middelen genereren via het riooltarief (artikel 59, tweede lid BBV). De geactiveerde investeringen leiden voor de duur van de afschrijfperiode tot kapitaallasten en deze lasten kunnen op grond van artikel 228a Gemeentewet in het tarief worden meegenomen [Notitie Riolering, Commissie BBV, oktober 2009]
14
activeren leidt tot kapitaallasten gedurende de economische afschrijvingstermijn, bestaande uit jaarlijkse rente en afschrijvingslasten 27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
53
Projectgerelateerd
Onderzoeken worden veelal niet geactiveerd: Activeren immateriële activa De mogelijkheid om immateriële activa te activeren is door de BBV aanzienlijk beperkt. Alleen lasten van onderzoek en ontwikkeling kunnen nog worden geactiveerd. Daarbij geldt ook nog de voorwaarde dat er reëel zicht moet zijn op de verwezenlijking van de plannen (bovendien moet het gaan om de verwezenlijking van tastbare zaken). De maximale afschrijvingstermijn is in de nieuwe BBV gesteld op 5 jaar.
In Borne kunnen investeringen ten behoeve van onderzoeken geactiveerd en financieel afgeschreven in 5 jaar, mits deze voldoen aan bovenstaande randvoorwaarde. Overige onderzoeken worden onder de exploitatie gebracht.
8.2
Kapitaallasten
De gemeente Borne hanteert een economische afschrijvingstermijn van 30 jaar voor leidingen (riolering). Investeringen ten behoeve van pompen en gemalen worden economisch in 15 jaar afgeschreven. De omslagrente bedraagt momenteel 0,5%. Hiervoor geldt een lineaire afschrijving. Investeringen in het verleden, ten behoeve van vervangingen en verbeteringsmaatregelen zijn grotendeels geactiveerd. Dit heeft geleid tot kapitaallasten. De kapitaallasten zijn in 2021 herberekend en bedragen circa € 313 duizend overeenkomend met 16% van de totale lasten/baten. Nieuwe, nog uit te voeren investeringen leiden tot nieuwe kapitaallasten, tenzij deze investeringen ‘direct’ (in hetzelfde jaar, zie onderstaand kader) vanuit de voorziening vervanging betaald (kunnen) worden: Werking van de voorziening vervanging: ‘spaarvoorziening’ Aangegeven is dat investeringen geactiveerd en langjarig afgeschreven moeten worden, tenzij de gemeente beschikt over een spaarvoorziening. Voor de rioolheffing bestaat de wettelijke mogelijkheid om via het tarief vooraf gepland te sparen voor toekomstige vervangingsinvesteringen (art 229b, tweede lid, onderdeel a, van de Gemeentewet). Ook deze spaarbedragen moeten op grond van de BBV aan een voorziening worden toegevoegd.
In het jaar dat de vervangingsinvestering wordt gerealiseerd, komt deze als actief op de balans en kan de opgebouwde spaarvoorziening daarop in mindering worden gebracht (voorziening BBV artikel 44 lid 1d) . Via de spaarbedragen kan het opwaartse effect van de vervangingsinvesteringen op de rioolheffing dus worden gemitigeerd (bron: Bijlage Notitie Riolering BBV, april 2012).
In het kostendekkingsplan zijn de spaarbedragen voor (toekomstige) vervangingen aangegeven als dotatiebedragen aan de voorziening. Om de (nieuwe) kapitaallasten zo laag mogelijk te houden of zelfs geheel te voorkomen en daarmee financiële armslag te creëren voor de toekomst, worden investeringen gedeeltelijk of geheel direct afgeboekt door het saldo van de voorziening in te zetten. De gedachte achter het inzetten van het saldo van de voorziening ten behoeve van vervangingsinvesteringen is dat het beperken van kapitaallasten (reduceren van de boekwaarde) gelijkgesteld kan worden aan ‘sparen’ voor toekomstige investeringspieken; er wordt immers ruimte (financiële armslag) gecreëerd om pieken gemakkelijker op te vangen. Daarnaast wordt, door het reduceren van de boekwaarde, het effect van het renterisico (stijgende rente op termijn) beperkt.
De minimale ontwikkeling van de rioolheffing wordt berekend voor de periode tot en met 2065, waarbij enerzijds het saldo inclusief nieuwe dotaties ingezet worden om nieuwe kapitaallasten te reduceren en anderzijds de heffing 100% kostendekkend blijft (positieve dotatiebedragen op begrotingsbasis).
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
54
Projectgerelateerd
8.3
Nieuwe investeringen planperiode
Zoals in de vorige hoofdstukken van dit plan aangegeven en in hoofdstuk 7 samengevat, zullen er de komende jaren investeringen plaatsvinden door riool gerelateerde maatregelen uit te voeren. Vervangingsinvesteringen ten behoeve van riolering (buizen, ongeacht de riolering vervangen wordt, dan wel in zijn geheel gerelined), alsmede afkoppeling worden geactiveerd en afgeschreven over 30 jaar indien het saldo in de voorziening ontoereikend is om de investering direct af te boeken in de balanssfeer. ‘Grootschalige relining’ (niet zijnde deelrelining) wordt gelijkgesteld aan vervanging, waardoor hiervoor dezelfde financiële (rekenkundige) uitgangspunten gelden. ‘grootschalige’ relining is een relatief begrip; als stelregel geldt dat het één of meerdere strengen betreft die (na relining) zullen blijven liggen, indien de overige, niet gerelinede, strengen een aantal jaren later vervangen worden.
Relining (indien meer dan een enkele deelliner) wordt gelijkgesteld aan vervanging indien het wél levensduur verlengend is. Afkoppeling, in combinatie met de benodigde (bergings- en afvoer)voorzieningen, wordt beschouwd als een vervangings- c.q. verbeteringsinvestering; het betreft het vervangen van een bestaand stelsel voor een voorziening voor gescheiden inzameling, verwerking en/of transport. Hiermee vallen deze investeringen onder de categorie vervangingen (en komen daardoor in de voorzieningensfeer). Dat geldt eveneens voor andere klimaatadaptieve investeringen in het kader van de DPRA aspecten wateroverlast en/of droogte. In Borne worden relatief veel riolen gerelined in plaats van vervangen, zowel in de huidige als in de toekomstige situatie wordt gerekend met een 50-50 verdeling. Met deze verdeling wordt rekening gehouden in de langjarige financiële doorrekening van de investeringen en bijbehorende kostendekkende rioolheffing. De totale vervangingswaarde van de vrijvervalriolering bedraagt circa € 93 miljoen (prijspeil 2021). Wanneer 50% wordt gerelined in plaats van vervangen, kan een besparing van 33% op de investeringskosten gerealiseerd worden. Dit resulteert op termijn in een structureel lagere rioolheffing.
Mechanisch/elektrische en bouwkundige vervangingen van pompen en gemalen worden geactiveerd en afgeschreven over 15 jaar indien het saldo in de voorziening ontoereikend is om de investering direct af te boeken. Investeringen ten behoeve van groot onderhoud mogen niet geactiveerd worden. Deze kosten komen ineens ten laste van de rioolheffing. Een eventuele bijdrage vanuit de voorziening is toegestaan, zie onderstaand kader: Groot Onderhoud De gemeente Borne hanteert de volgende definitie voor het begrip groot onderhoud: Onderhoud van ingrijpende aard dat op een groot deel van het object wordt uitgevoerd én na een langere gebruiksperiode moet worden verricht, ook wel lang-cyclisch onderhoud genoemd. Hieronder vallen bijvoorbeeld deel-reliningen van rioolbuizen, voor zover dit de levensduur van het rioolstelsel als geheel niet verlengt, en het periodiek opschonen van de bodems van retentievoorzieningen (baggerkosten). Investeringen voor groot onderhoud mogen niet geactiveerd worden. Wanneer er sprake is van groot onderhoud, zullen de investeringsbedragen direct uit de voorziening onttrokken (moeten) worden, dan wel ten laste moeten komen van de exploitatie.
Relining dat niet levensduur verlengend is (renovatie) valt onder de exploitatie (onderhoud, reparatie). De komende jaren zijn voor groot onderhoud twee baggerprojecten voorzien (maatregel ALG23-24).
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
55
Projectgerelateerd
Investeringen aanvullend op de reguliere exploitatie worden niet geactiveerd maar worden uit de exploitatie bekostigd. Voor de maatregelen, investeringsbedragen en planning wordt verwezen naar het uitvoeringsprogramma in hoofdstuk 7.
8.4
Exploitatielasten
De exploitatielasten bedragen vanaf 2022 gemiddeld ruim € 1,039 miljoen per jaar (exclusief kapitaallasten en dotatie aan de voorziening). Inclusief de in dit Watertakenplan aangegeven aanvullende maatregelen en onderzoeken (regel Uitvoeringsprogramma WTP). De exploitatielasten zijn onderstaand in tabelvorm weergegeven. Voor de onderliggende gegevens wordt verwezen naar de begroting. Kostensoorten
2022
2023
2024
2025
2026
4110001 Toegerekend loon en sociale premies
105.000
105.000
105.000
105.000
105.000
4351000 Ingehuurd personeel
18.249
18.249
18.249
18.249
18.249
226
226
226
226
226
4380125 Lidmaatschappen en contributies
2.349
2.349
2.349
2.349
2.349
4380140 Uitvoeringskosten
20.938
20.938
20.938
20.938
20.938
4380500 Onderhoud
12.784
12.784
12.784
12.784
12.784
4380530 DVO Twente Milieu
340.925
340.925
340.925
340.925
340.925
4380050 Energie
4380900 Diverse materialen 4759900 Doorberekende kosten
0
0
0
0
0
-36.117
-36.117
-36.117
-36.117
-36.117
8370000 Leges
-45.038
-45.038
-45.038
-45.038
-45.038
* 6720100 Riolering
741.277
741.277
741.277
741.277
741.277
4380530 DVO Twente Milieu
25.082
25.082
25.082
25.082
25.082
8370000 Leges
-2.856
-2.856
-2.856
-2.856
-2.856
22.226
22.226
22.226
22.226
22.226
4380050 Energie
25.822
25.822
25.822
25.822
25.822
4380060 Water
43
43
43
43
43
4380170 Telefonie en dataverkeer
13.944
13.944
13.944
13.944
13.944
4380530 DVO Twente Milieu
57.595
57.595
57.595
57.595
57.595
25.000
25.000
25.000
25.000
25.000
* 6720300 Gemalen en pompen
122.404
122.404
122.404
122.404
122.404
4380530 DVO Twente Milieu
84.534
84.534
84.534
84.534
84.534
84.534
84.534
84.534
84.534
84.534
4110001 Toegerekend loon en sociale premies
8.000
8.000
8.000
8.000
8.000
4210020 Waterschapslasten
1.072
1.072
1.072
1.072
1.072
4380050 Energie
2.550
2.550
2.550
2.550
2.550
4380060 Water
445
445
445
445
445
56.201
56.201
56.201
56.201
56.201
* 6720200 Drukriolering buitengebied
Onderhoud grotere gemalen buiten DVO
* 6720400 Drainage
4380530 DVO Twente Milieu 4759900 Doorberekende kosten
-1.880
-1.880
-1.880
-1.880
-1.880
67.013
67.013
67.013
67.013
67.013
Uitvoeringsprogramma WTP (link)
147.500
142.500
165.000
147.500
152.500
Subtotaal exclusief dotatie en kap lasten
862.368
857.368
879.868
862.368
867.368
Bijzondere bijstand / Kwijtschelding (6630100) 35%
48.468
48.468
48.468
48.468
48.468
Straatreiniging (6210600) 50%
43.155
43.155
43.155
43.155
43.155
Overhead
85.173
85.173
85.173
85.173
85.173
Extra comptabele toerekening
176.795
176.795
176.795
176.795
176.795
TOTAAL Saldo exclusief BTW
1.039.163
1.034.163
1.056.663
1.039.163
1.044.163
199.015
199.015
199.015
199.015
199.015
* 6570500 Water Aanvullende exploitatielasten Watertakenplan
en exclusief kapitaallasten en dotatie aan voorziening Compensabele BTW toerekening
BTW toerekening De gemeente mag bij bepaling van de omvang van de lasten ten behoeve van de berekening van de toegestane hoogte van de rioolheffing de geraamde BTW meenemen (229b,2b Gemeentewet). De reden hiervan is dat vóór de invoering van het BTW-compensatiefonds (BCF) dit ook al mocht en de gemeente bij de invoering van het BCF anders een niet bedoeld inkomstenverlies zou hebben geleden. De gemeente Borne rekent een vaste post voor de compensabele BTW-last toe aan de rioolheffing (bestaand beleid), ter grootte van € 199.015. Dit is derhalve een grondslag voor de berekening van de rioolheffing.
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
56
Projectgerelateerd
Straatvegen en groenonderhoud Als gevolg van de toename van het percentage gescheiden stelsels (denk aan nieuwbouw en afkoppeling in bestaand gebied), wordt het nog belangrijker de straten en wegen goed en frequent te vegen. Hierdoor neemt enerzijds de verontreiniging van infiltratie- en regenwatertransport-voorzieningen af en verzamelt zich minder afval in de kolken (afname kosten kolkenzuigen), anderzijds neemt de kans op waterhinder en –overlast als gevolg van verstoppingen af. In Nederland is het gangbaar een deel van de straatveegkosten (tot 50%) toe te rekenen aan de rioleringszorg. Een deel van de straatveegkosten heeft geen directe link met de riolering, onder andere het frequent vegen van de markt, het ‘visueel vegen’ van winkelgebieden en het vegen in gebieden waar geen riolering aanwezig is. Om deze reden rekent de gemeente Borne 50% van de totale kosten voor straatvegen toe aan de rioolheffing, te weten ruim € 43 duizend. Dit is een vast bedrag (op basis van prijspeil 2021). Een deel van het groenonderhoud wordt eveneens doorbelast aan het taakveld riolering; het betreft de kosten die gemoeid zijn met het maaien van de wadi’s. Lagere baten Een deel van de kosten voor kwijtschelding (35% van totaal) wordt als negatieve baten toegerekend, dit komt overeen met circa € 48,5 duizend per jaar.
Daarnaast wordt in het kostendekkingsplan rekening gehouden met een jaarlijkse oninbaarheid van € 10 duizend (gederfde baten) en met leegstand (verdisconteerd in het aantal heffingseenheden, zie bijlage B12).
8.5
Ontwikkeling aantal heffingseenheden
Binnen de gemeente Borne worden momenteel (in 2021) 11.007 heffingseenheden aangeslagen voor de rioolheffing (verbruik < 500 m3), daarnaast 133 grootverbruikers (eenheden verbruik >500 m3). Voor de berekening van het huidig aantal heffingseenheden wordt verwezen naar bijlage B12. Onder andere als gevolg van de nieuwbouw in de Bornsche Maten neemt het aantal heffingseenheden ook de komende jaren verder toe. Op basis van de actualisatie van de Planmonitor Wonen (begin 2021) is gerekend met een toename van ruim 950 woningen in de periode tot 2030. Uitgegaan wordt van een gemiddelde groei van 121 woningen per jaar in de periode 2021 t/m 2024 en 95 woningen per jaar in de periode 2025 t/m 2029. Voor de jaren daarna wordt veiligheidshalve uitgegaan van een nulgroei. Gezien de onzekerheid wordt een eventuele versnellingsopgave ook buiten beschouwing gelaten. Naast de extra baten, nemen de lasten als gevolg van areaaluitbreiding toe. In de berekeningen van de kostendekkende rioolheffing is rekening gehouden met aanvullende beheer- en onderhoudskosten van €20 per nieuwe heffingseenheid per jaar. Naast de reguliere heffing kent Borne een heffing voor grootverbruik. Borne kent 133 grootverbruik lozingseenheden. Een grote lozer is een woning, instelling of bedrijf dat jaarlijks meer dan 500 m3 water verbruikt.
Deze objecten worden per 500 m3 leidingwaterverbruik aangeslagen, naast de reguliere heffing van € 167,04 (in 2021). De opslag bedraagt € 169,44 (2021) per 500 m3 leidingwaterverbruik. Het aandeel van de grootverbruikersheffing bedraagt minder dan 1,5% van de totale baten.
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
57
Projectgerelateerd
8.6
Berekening kostendekkende heffing
De kostendekkende rioolheffing is berekend voor de periode tot en met 2065. Uitgangspunt voor de berekening is de situatie waarbij het bestaande saldo van en toekomstige dotaties aan de voorziening geheel ingezet worden om nieuwe kapitaallasten te reduceren. Daarnaast is de ontwikkeling van de heffing gebaseerd op het uitgangspunt dat deze gelijkmatig moet zijn én nieuwe kapitaallasten zoveel mogelijk voorkomen worden (maximaal 10% van de investeringen in de planperiode én in de periode tot 2065 activeren en langjarig afschrijven). Voordeel van deze systematiek is dat de totale lasten dalen, aangezien er nagenoeg geen nieuwe rentelasten ontstaan. Het gevolg is een op termijn substantieel lagere rioolheffing in vergelijking tot de situatie waarbij de investeringen wel volledig of grotendeels geactiveerd worden. Om de rioolheffing ook in de toekomst kostendekkend te houden is de volgende ontwikkeling benodigd: Jaar/periode
Stijging rioolheffing
2022 tot en met 2025
3,25% per jaar stijging plus jaarlijkse indexatie
2026 tot en met 2032
1,25% per jaar stijging plus jaarlijkse indexatie
Vanaf 2033
Enkel jaarlijkse indexatie
Gedurende de planperiode 2022-2026 wordt 90% van de investeringen niet geactiveerd door de inzet van de voorziening vervanging (in de gehele periode circa 93%). Daarnaast wordt in 2021 ruim € 2,1 miljoen aan de voorziening onttrokken om de investeringen van dat jaar en de lopende kredieten van Wensink-Zuid (€ 1,0 miljoen) en de Europastraat (€ 0,9 miljoen) te dekken. De volgende grafiek toont de ontwikkeling van de rioolheffing in de periode 2021 t/m 2065 (exclusief jaarlijkse indexatie van het tarief).
Ontwikkeling rioolheffing 2021 t/m 2065 (exclusief indexatie)
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
58
Projectgerelateerd
8.6.1
Opbouw van de rioolheffing
De rioolheffing in de gemeente Borne bedraagt in 2022 afgerond € 172,50. De totale baten bedragen afgerond € 1,98 miljoen (na aftrek oninbaarheid). Meer dan de helft (53%) van de baten wordt besteed aan de exploitatie en dient voor de uitvoering van onder andere het dagelijks beheer en onderhoud en de personeelslasten (zie tabel exploitatielasten). De kapitaallasten bedragen 15% van de baten; het betreft de rente- en afschrijvingslasten van riool gerelateerde investeringen uit het (recente) verleden. Afgerond 10% van de inkomsten bestaat uit compensabele BTW en 1% wordt besteed aan groot onderhoud (de baggerkosten). Er vindt een begrote dotatie aan de spaarvoorziening plaats ter grootte van € 420 duizend, overeenkomend met 21% van de baten.
Procentuele verdeling van de lasten (peiljaar 2022)
Het aandeel kapitaallasten is met 15% laag wanneer dat vergeleken wordt met andere gemeenten in Nederland. Het aandeel exploitatie ligt met 53% op een gemiddeld niveau.
8.6.2
Ontwikkeling rioolheffing
Onderstaande tabel toont de ontwikkeling van de rioolheffing in cijfers en percentages (exclusief jaarlijkse indexatie) voor de planperiode 2022-2026 met een doorkijk tot 2030. Ontwikkeling rioolheffing exclusief indexatie (afgerond op €0,10).
Jaar
Stijging heffing (exclusief indexatie)
2021
Rioolheffing (exclusief indexatie) €
167,04
2022
3,25%
€
172,50
2023
3,25%
€
178,10
2024
3,25%
€
183,90
2025
3,25%
€
189,80
2026
1,25%
€
192,20
(2027)
1,25%
€
194,60
(2028)
1,25%
€
197,10
(2029)
1,25%
€
199,50
(2030)
1,25%
€
202,00
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
59
Projectgerelateerd
8.7
Personele middelen: formatiecheck
Om inzicht te krijgen in de benodigde personele middelen is gebruik gemaakt van de module D2000 “personeel aspecten van gemeentelijke watertaken” uit de Kennisbank Stedelijk Water van Stichting RIONED. Hierin worden voor de reguliere gemeentelijke rioleringszorg een aantal deeltaken onderscheiden. De gemeente Borne telt 23.667 inwoners (1 januari 2021, bron CBS), waardoor de gemeente onder de categorie 20.000 tot 50.000 inwoners valt. Voor een gemeente van deze grootte wordt onderstaand per onderdeel een inschatting gemaakt van de benodigde formatie voor iedere deeltaak. Bij deze inschatting is uitgegaan van de in Borne geldende situatie. Samenvatting tijdsbesteding (theoretisch benodigd, Leidraad Riolering) Planvorming, onderzoek en facilitair Onderhoud Maatregelen Totaal (theoretisch benodigd)
Tijdsbesteding [dagen] 322 104 129 556
FTE (175 dagen per jaar) 1,8 0,5 0,7 3,1
Zie bijlage B10 voor een nadere onderbouwing
Nagenoeg alle onderhoudswerkzaamheden zijn ondergebracht bij Twente Milieu. De werkzaamheden worden uitgevoerd middels een DVO. De beschikbare formatie binnen de gemeente bedraagt 2,0 fte voor de binnendienst, inclusief de formatie voor de maatregelen (deel van de voorbereiding en toezicht werkzaamheden die in eigen beheer uitgevoerd worden). Daarnaast 0,5 fte ten behoeve van begeleiding onderhoudswerkzaamheden (Twente milieu). De personele capaciteit komt daarmee op 2,5 fte, een tekort van 0,6 fte. Mede als gevolg van de uitbreiding van de taken wordt voor deze aanvullende taken personeel ingehuurd (maatregel H8). Het reguliere tekort wordt opgevangen door werk uit te besteden en/of aanvullende personele capaciteit bij te schakelen.
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
60
Projectgerelateerd
Bijlagen
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
61
Projectgerelateerd
B1
Leidende principes
Uitvoeringsprogramma’s (opstellen van een uitvoeringsagenda op basis van de stresstest en de klimaatdialoog (“regionaal-lokaal”)
Leefomgeving en ruimtelijke kwaliteit 1.
Kwetsbaarheid in beeld brengen door middel van een gebiedsdekkende stresstest gericht op de blootstelling voor wateroverlast (door zowel hoosbuien als langdurige regen), hittestress, droogte en overstromingen. Hierbij gaan wij uit van de standaarden van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. o Implementeren van AHN2 naar AHN3; o Modeluitbreiding; klimaatatlas versus planvorming (dynamischer);
2.
De begrippen klimaatrobuust, voldoende en aanvaardbaar zullen in het programma worden uitgewerkt, bijvoorbeeld in de vorm van een afwegingskader. o Samen met waterschap werken aan vernieuwde watertoets (ofwel klimaattoets); o Nadrukkelijk implementeren bij beleidsplannen (met name bestemmingsplannen); o klimaat adaptief handelen ontwerpeisen hanteren bij ruimtelijke ontwikkeling en –inrichting en dit meenemen in omgevings- en klimaatadaptatiedialogen; o Stappenplan afkoppelen; o Kaders / randvoorwaarden stellen als overheid o Opstellen kansenkaarten o Verhardingen en infiltratie; o Afkoppeling o Ruimte voor water o Groenaanplant o … o Integraal beheerplan (wegen, groen, riolering ect)
3.
Voeren van een risicodialoog met alle relevante gebiedspartners ten behoeve van het vergroten van het bewustzijn over de kwetsbaarheid voor weersextremen, de mate waarin wij overlast accepteren en vervolgens het beperken van deze kwetsbaarheid met concrete maatregelen. o Aanstellen waterbeheercoach, uitvoering geven aan visie en programma o Bewustwording vergroten; o Uitvoering geven aan communicatieplan; o Inwoners stimuleren tot particuliere maatregelen; o Communiceren van klimaateffecten atlas; o Communiceren aan bewoners
4.
Gemeente en waterschap verkennen de mogelijkheden van een gezamenlijk stimuleringsprogramma om private initiatieven voor ruimtelijke adaptatie op een eenduidige manier te stimuleren. o Regenwater niet vermengen met afvalwater op particulier terrein; o Aanschaf regenton / aanleg buffering voor opvang regenwater; o Verkennen tariefsysteem rioolheffing om anders om te gaan met regenwater; o Vergroening op eigen terrein o Vergroten bewustwording
5.
In de regio werken gemeenten en het waterschap gezamenlijk aan een calamiteitenplan, inclusief een draaiboek hoosbuien. Hiermee verkennen zij hoe zij zelf kunnen bijdragen aan de
27-9-2021
WATERTAKENPLAN BORNE
BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
62
Projectgerelateerd
schadebeperking vlak voor, tijdens en na afloop van een calamiteit, via communicatie, beheer en onderhoud. o Handleiding openbare ruimte tijdens extreme buien (aanwezig) 6.
Gemeenten en waterschap betrekken bewoners en belangengroepen tijdig bij planvorming én gaan na welke partijen bij kunnen dragen in het beheer o Inwonerparticipatie projecten, o.a. Meijlingsgaarde
7.
Gemeenten en waterschap stemmen lozingsregels op elkaar af, zodat er een eenduidig beeld ontstaat over wat wel en wat niet mag worden geloosd o Onttrekking en lozing grondwater? o O.a. medicijnresten; o Regenwater is in principe schoon, tenzij… o Communicatie lozingsregels richting bewoners.
Gezondheid o o o o
Onderhoud- en beheeraspecten DVO Twente milieu aanpassen op thema klimaatadaptatie Optimaliseren van de waterketen in het kader van overstroming en wateroverlast (water in de gebouwen) en vuilwaterlozingen op oppervlaktewateren; Preventief onderhoud en verstrekking informatie bij ongedierte; Operationele activiteiten afstemmen met waterschap (gezamenlijk calamiteitenplan, ongewenste lozingen)
Inwonerparticipatie (naar aanleiding van klimaatdialoog) Situaties in de categorie rampzalig tot ernstig o Door de droogte daalt het grondwaterpeil in de bodem meer dan normaal. Schade (verzakking / scheuren) aan stedelijke bebouwing treedt op; o Door de droogte stroomt er geen water meer door de beken. Er ontstaat zuurstoftekort en vissen sterven massaal; o Door langdurige droogte sterft 15% van de bomen, struiken en planten af; o Er is niet voldoende drinkwater beschikbaar en gaat op rantsoen. Drinkwater is maar een deel van de dag verkrijgbaar; o Uw woning/bedrijf staat onder water. Er is flinke schade aan vloer en meubilair. U bent hiervoor verzekerd; o Door overbelasting van het riool stroomt afvalwater in de sloten en beken, waardoor er een grote kans op sterfte van vissen en vogels is. o Door hoogwater is uw wijk 4 uur niet bereikbaar voor ambulance, brandweer of politie. o Hoewel druk op de waterleiding laag is (om drinkwatertekort tegen te gaan), blijven meerdere bewoners zwembad vullen. o Door stijging van het grondwater staat in de winter de kruipruimte met 10 tot 20 cm onder water. Algemeen o Grote meerderheid van de deelnemers geeft aan het een goed idee te vinden om mee te kunnen praten en denken over aanpak klimaatontwikkelingen.