CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Rapport Watertakenplan Borne 2022-2026

Raadsvergadering 16 november 2021, gemeente BorneBij agendapunt: Watertakenplan 2022-202638.176 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Ook binnen stedelijk zijn enkele sprekende voorbeelden te benoemen: boven- en ondergrondse waterbergingen (waterkelder Van Bemmelstraat en vijvers langs de F35), de hemelwaterstructuur, de klimaataanpak van Wensink Zuid. Gezamenlijk met het waterschap (en de andere Twentse gemeenten) wordt een calamiteitenplan riolering opgesteld (maatregel A11).

4.3

We houden rekening met de Omgevingswet

In januari 2022 wordt de Omgevingswet van kracht. Deze wet vereenvoudigt bestaande wetgeving voor de fysieke leefomgeving. Gemeentes zijn verplicht om één integrale visie op te stellen voor alle beleidsterreinen in de fysieke leefomgeving, zoals natuur, ruimtelijke ordening (bouw en infra) en verkeer en vervoer. Op basis van de opgestelde omgevingsvisie stellen gemeentes uitvoeringsprogramma’s en omgevingsplannen op. Samenwerken, participatie en integraal werken zijn belangrijke pijlers onder de nieuwe wet. De omgevingsvisie en dit Watertakenplan De komst van de Omgevingswet betekent dat de planverplichting voor het opstellen van een Watertakenplan verdwijnt. De drie waterzorgplichten blijven echter bestaan, net als de verplichting om de financiën te verantwoorden. Die onderwerpen krijgen een plek in de omgevingsvisie, die gemeente verplicht zijn op te stellen (gereed voor 1 januari 2024). Op het gebied van water dient in de omgevingsvisie ten minste de visie op de (drie) gemeentelijke watertaken beschreven te worden. De uitvoering wordt concreet gemaakt in het uitvoeringsprogramma Water- en rioleringsprogramma, terwijl in het omgevingsplan alle relevante gemeentelijke verordeningen samengevoegd worden. Figuur 4.2 is een schematisch overzicht van bovenstaande.

Figuur 4.2 Schematische weergave van de verhouding tussen het huidige GRP (Watertakenplan) en de toekomstige situatie onder de Omgevingswet

Vooruitlopend op de overgang naar de Omgevingswet hebben we dit Watertakenplan zo ingedeeld dat de onderdelen relatief eenvoudig overgenomen kunnen worden in de nieuwe planvormen. Tevens sorteren we voor op de overgang naar de Omgevingswet, met zijn integrale karakter, door verschillende domeinen te betrekken in de totstandkoming van dit Watertakenplan. We kijken hoe we onze individuele belangen, die samenhangen met de zorgplichten, kunnen versterken om zo bij te dragen aan de ambities in dit Watertakenplan. 27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

20

Projectgerelateerd

Input vanuit het taakveld Riolering is belangrijk voor de gemeentelijke omgevingsvisie. Daarom stellen wij voor dat de verweving van het Watertakenplan met de omgevingsvisie, het omgevingsplan plaatsvindt in een separaat proces (maatregel ALG3, respectievelijk ALG5). Input voor het omgevingsplan wordt tevens verkregen uit het proces om te komen tot het nieuwe Uitvoeringsprogramma Watertakenplan 2027-2031 (maatregel ALG4). De planning is enerzijds afhankelijk van de binnen de gemeente Borne gehanteerde overall planning op het gebied van de implementatie van de Omgevingswet en anderzijds van de op Rijksniveau bepaalde planning en deadlines 4. Wettelijk kader overgang Watertakenplan naar Omgevingswet Het gemeentelijk rioleringsplan moet op grond van artikel 4.22 van de Wet milieubeheer door de gemeenteraad worden vastgesteld. De Tweede Kamer heeft op 1 juli 2015 ingestemd met de voorgestelde Omgevingswet, waarin het gemeentelijk rioleringsplan overgeheveld wordt naar artikel 3.13 van de Omgevingswet als facultatief programma dat wordt vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders. De komende planperiode zal duidelijk worden hoe gemeenten hier in de nabije toekomst exact invulling aan (kunnen) geven. De integrale omgevingsvisie van Borne (in samenhang met herijking MijnBorne2030) zal door de gemeenteraad vastgesteld worden.

Voor zowel de omgevingsvisie als dit Watertakenplan geldt dat de leidende principes uit het rapport Bouwstenen water in de Omgevingswet Twents waternet als kapstok dient (zie hoofdstuk 5.1). Hiermee borgen wij dat in beide planvormen dezelfde doelen en uitgangspunten gehanteerd worden.

4.4

Coalitie- en raadsakkoord geven richting

Het Coalitieakkoord en raadsakkoord 2018-2022 geven een beeld van de visie en doelstellingen die wij hebben. Duurzaamheid en samenwerking zijn belangrijke speerpunten. Het coalitieakkoord en dit Watertakenplan Duurzaamheid in de breedste zin van het woord heeft een prominente plaats in het coalitieakkoord; dit is ook voor het taakveld riolering en dus voor dit Watertakenplan van belang, onder andere op het gebied van anticiperen op klimaatverandering. Onderstaand is een aantal doelen, termen en begrippen overgenomen uit het akkoord die ons houvast bieden voor het Watertakenplan: • Voorlichting, bewustwording, draagvlak, en participatie; • Verduurzaming gebouwde omgeving; • Acceptatie en participatie bij inwoners vergroten; • Stimuleren door middel van positieve, financiële prikkels; • Stimuleren vergroening openbare en particuliere ruimte; • Duurzaamheid moet de komende jaren ook bij “wonen” een duidelijker thema worden, waarbij particuliere initiatieven uitdrukkelijk in de afwegingen worden meegenomen.

4

Vooralsnog is de uiterste datum voor het gereed hebben van de omgevingsvisie 1 januari 2024.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

21

Projectgerelateerd

4.5

Watervisie en Waterbeheerprogramma Vechtstromen

De aanpak van wateroverlast, de verduurzaming van het waterbeheer en de verbetering van de waterkwaliteit voor alle inwoners en partners, blijven de drie belangrijkste opgaven van waterschap Vechtstromen. Daarnaast vragen de toenemende droogteproblematiek en nieuwe probleemstoffen in het oppervlaktewater om extra maatregelen. Watervisie In de Watervisie heeft het algemeen bestuur de drie belangrijkste opgaven beschreven, waaraan Vechtstromen wil werken met partners en inwoners: 1. de toenemende droogte en wateroverlast als gevolg van klimaatverandering. 2. de waterkwaliteit die onder druk staat. 3. de transitie naar een duurzame ontwikkeling. Ontwerp Waterbeheerprogramma: meer dan 100 acties In het Ontwerp Waterbeheerprogramma 2022-2027 is beschreven wat Vechtstromen gaat doen om die ambities te realiseren en op welke wijze. Dit leidt tot meer dan 100 acties. In het Waterbeheerprogramma staat welke uitdagingen het waterschap samen met alle inwoners en partners de komende zes jaar aan wil gaan.

4.6

Kaders vanuit andere vakdisciplines

Wanneer je als gemeente meekoppelkansen aangrijpt en samenwerkt vanuit verschillende disciplines, zoals water, groenbeleid en wegen, krijg je te maken met wettelijke en beleidskaders vanuit verschillende vakdisciplines. Dit Watertakenplan (en binnenkort de omgevingsvisie) is dan relevant, maar ook bijvoorbeeld het wegenbeleidsplan of het bomenbeleidsplan. Ondanks dat de wettelijke en beleidskaders van andere disciplines zeer relevant kunnen zijn bij de uitvoering van maatregelen (werk met werk maken), is het ondoenlijk deze in dit kader allemaal te benoemen. In Borne wordt een integrale werkwijze gehanteerd: wanneer samen met andere vakdisciplines werk uitgevoerd wordt, zullen vakdisciplines elkaar tijdig betrekken en van input voorzien. Daarbij geldt ook dat iedere discipline (financieel) bijdraagt aan de realisatie van gezamenlijke werken. De lijntjes zijn kort binnen onze gemeente waardoor samenwerking vanzelfsprekend is.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

22

Projectgerelateerd

Wat willen we?

5

Visie en leidende principes Wat willen we / waar willen we naartoe?

De gemeente Borne wil een veilige en schone leefomgeving bieden aan haar inwoners, rekening houdend met duurzaamheid en anticiperend op klimaatverandering (adaptatie). Daarnaast streeft de organisatie er naar voor én samen met haar inwoners te werken. Dat wil zeggen dat de afstand klein is en participatie en communicatie van/met de inwoners, verenigingen en het bedrijfsleven belangrijk zijn. “De gemeente Borne wil samen met haar inwoners en andere belanghebbenden werken aan een veilig, gezond, robuust en klimaatbestendig gemeentelijk afvalwatersysteem. Dit wil de gemeente doen tegen de laagst maatschappelijke kosten.”

Aan de visie liggen de leidende principes ten grondslag die tot uiting komen in de gemeentelijke zorgplichten en als raamwerk dienen voor de omgevingsvisie.

5.1

Leidende principes

Vanuit de visie en zorgplichten is een viertal hoofdthema’s opgesteld op basis van een bijeenkomst met medewerkers van gemeenten, regio Twente, het waterschap, Vitens, de veiligheidsregio en de GGD. Deze dienen om de doelen, ambities en leidende principes nader te onderbouwen en uit te werken. De hoofdthema’s zijn: • Leefomgeving en ruimtelijke kwaliteit; • Gezondheid; • Inwonerparticipatie; • Regionale samenwerking. Onderstaand worden de thema’s toegelicht:

5.1.1

Leefomgeving en ruimtelijke kwaliteit

Beperkt maatschappelijke ontwrichting en schade bij extreme weersomstandigheden. Zij wil dat haar inwoners niet alleen nu, maar ook in de toekomst leven in een fijne, veilige en gezonde straat en omgeving; Borne richt haar leefomgeving daarom klimaatbestendig in. Waar mogelijk nemen wij aspecten als verdroging van groen/bomen/natuur, het vasthouden van water, infiltratie, oppervlaktewater zichtbaar houden (ruimtelijke kwaliteit), het verkoelende effect van stromend water (hittestress) mee in de plannen voor de leefomgeving. Bij het klimaatbestendig inrichten wordt de voorkeursvolgorde gehanteerd: ‘vasthouden– bergen–afvoeren’ (niet afwentelen). De natuurlijke gebiedskenmerken zijn een zeer Figuur 1 Kwantitatieve trits belangrijk uitgangspunt voor het toekomstige waterbeheer. In nieuwbouwplannen is water één van de identiteitsbepalers. Dat wil zeggen: bij de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk wordt het water in al z’n facetten als leidraad voor het ontwerp gehanteerd. Zowel op hoofdstructuurniveau als op straat- en woningniveau zal, waar relevant, het water een belangrijk en herkenbaar onderdeel zijn van de woonomgeving. Om dit te bereiken wordt gewerkt aan klimaatbestendige inrichting van de publiek openbare ruimte en private terreinen. Hiervoor worden de volgende leidende principes gehanteerd.

• De betrokkenheid van inwoners, bedrijven en belangenorganisaties is essentieel om te komen tot een doelmatig en klimaatbestendig watersysteem;

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

23

Projectgerelateerd

• • • • • • • •

Beleving van water vergroten door het zichtbaar te maken; Klimaat(ontwikkeling) is bij ruimtelijke ontwikkelingen één van de identiteitsbepalers; Voor hemelwater geldt de 3-trapsstrategie vasthouden-bergen-afvoeren; grondwaterneutraal bouwen; waterhuishoudkundig meer groenvoorziening voor sponswerking en leefbaarheid te vergroten; Schoon houden wat schoon is; Voldoende veiligheid en ruimte tegen overstromingen; Geen afwenteling van het waterbezwaar;

5.1.2

Gezondheid

Ten behoeve van goede gezondheid streven we om contact met afvalwater zoveel mogelijk te voorkomen. Leidende principes om dit te bereiken zijn; • Aansluiten van alle percelen op de riolering of mogelijk andere voorziening die ervoor zorgt dat er geen ongezuiverd afvalwater in het milieu terecht komt; • waterbeheerobjecten en voorzieningen dienen kwalitatief in goede staat te zijn; • voorkomen van onnodig afvoeren van hemelwater naar de zuivering; • voorkomen van structurele grondwateroverlast; • afvoercapaciteit moet voldoende zijn om het aanbod aan afvalwater te verwerken; • Voorkomen van gunstig vestigingsklimaat van ongedierte; • Voorkomen van stankoverlast; • Beperken van afvalwaterlozingen in oppervlaktewateren; • Vergroten inzicht in het functioneren van het rioleringssysteem; • Toepassen van circulaire economie, hergebruik materiaal; • Klantgericht werken; • Economisch en technisch verantwoord investeren en afschrijven;

5.1.3

Inwonerparticipatie

Bewoners betrekken bij (de uitvoering van) het beleid omtrent de gemeentelijke watertaken. Tevens zet de gemeente in op communicatie en participatie om bewustwording rondom het thema (afval)water en klimaat te vergroten onder inwoners. Stortbuien, extreme droogte, hittestress, overstromingen: het klimaat is aantoonbaar aan het veranderen en dat vertaalt zich steeds vaker naar (nadelige) effecten in de leefomgeving, zoals ondergelopen wegen / tunnels, te warme klaslokalen of verzorgingscentra, sproeiverboden, schades aan oogst en natuur. Bijna dagelijks horen we over dit soort problemen in het nieuws. We zullen onze leefomgeving hierop moeten aanpassen, zodat de overlast of schades acceptabel zijn/worden. Onder het motto “Klimaatadaptatie pakken we samen op!” wordt bedoeld dat niet alleen de overheid, maar ook bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hierin een rol spelen. Immers: we hebben het niet alleen over de publieke ruimte, maar ook over bedrijfs- en particuliere percelen. De water- en klimaateffecten wordt in breder perspectief geplaatst. Omdat het om “gedeeld eigenaarschap” gaat gaan we met elkaar in gesprek over de kwetsbaarheden en oplossingsrichtingen. Welke risico’s zijn acceptabel en welke zijn niet (minder) geoorloofd. In het voorjaar 2021 is er onder de leden van het Borne Panel de lokale klimaatdialoog uitgevoerd.

Diverse stellingen op de thema’s wateroverlast, hitte en droogte zijn voorgelegd. Aanvullend zijn een aantal open vragen gesteld. De dialoog is ook regionaal uitgevoerd,

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

24

Projectgerelateerd

onder regie van Twents waternet. Bij de regionale dialoog is dezelfde methodiek met stellingen op de thema’s gehanteerd. De dialogen bieden de mogelijkheid om in samenhang toe te werken naar klimaatbestendige ontwikkelingen: • Bewustwording versterken en kennis vergroten over klimaatverandering, weersextremen en de effecten daarvan op ons leven en de leefomgeving; • Het gesprek beginnen over acceptabele en niet acceptabele effecten van klimaatverandering (overlast/schades); • Samen prioriteiten bepalen en richting geven aan het (toekomstige) maatregelenpakket (de uitvoeringsagenda); • Bewustwording realiseren van gezamenlijk eigenaarschap (dus niet alleen overheid, maar ook bewoners, corporaties, ondernemers, maatschappelijke organisaties en terreinbeherende organisaties etc.);

5.1.4

Regionale samenwerking

Het regionale samenwerkingsverband Twents waternet stuurt op maatschappelijke uitdagingen. Het kent de visie om van elkaar te leren, plannen samen op te pakken en niet per gemeente het wiel opnieuw uit te vinden. Effectief en doelmatig werken aan water- en klimaatvraagstukken. Sinds de wateropgaven van het bestuursakkoord water in 2010 (op kostenbesparing, kwaliteit en kwetsbaarheid) heeft Twn in regio verband een verplicht karakter. Nu de BAW opgaven hun einddoel hebben bereikt heeft Twn voor de komende jaren de ambities en leidende principes uitgebreid met de 4B’s “Bescherming, Beleving, Bewustwording en Bundeling van krachten”. • Bescherming; een waterrobuust Twente. Door bij alle watervraagstukken rekening te houden met extreme weersomstandigheden. • Beleving; een aantrekkelijk Twente. Door water zichtbaar en schoon in te richten, dragen we bij aan een aantrekkelijke leefomgeving zodat mensen kunnen genieten van water. • Bewustwording; een water- en omgevingsbewust Twente. Door inwoners en bedrijven bewust te maken van de waarde van water, kunnen we de kracht van de samenleving benutten bij het oplossen van watervraagstukken. • Bundeling; een samenwerkend Twente. Water is van ons allemaal. Door krachten te bundelen met overheden, onderwijs, ondernemers en onderzoeksinstellingen komen we tot slimme oplossingen met meerwaarde. Dit hoofdstuk resulteert in de volgende ambitie.

De gemeente Borne: 1. zorgt door inzamelen en afvoeren van (huishoudelijk) afvalwater voor een veilige en gezonde leefomgeving. Door toekomstgericht te werken, en rekening te houden met een veranderend klimaat, wordt voorkomen dat de volksgezondheid nu en in de toekomst in gevaar komt. 2. zorgt voor een robuust en duurzaam water- en rioleringssysteem. Waar mogelijk worden aanpassingen in de leefomgeving gecombineerd met werkzaamheden die nodig zijn vanuit andere disciplines. Dit is niet alleen een taak van de gemeente, maar een gezamenlijke opgave. De gemeente vergroot bewustwording (communicatie), stimuleert inwonerparticipatie en participeert in regionale samenwerking. Wij maken gebruik van de uitkomsten van de dialogen (zoals van Borne Panel). Met name de aspecten wateroverlast en droogte zijn van belang voor het Watertakenplan. 3. Het einde van de economische afschrijvingstermijn is niet per definitie een reden om riolering te vervangen; wanneer mogelijk en veilig wordt de levensduur verlengd. Doelmatigheid is een belangrijk criterium bij investeringsbeslissingen. Daarnaast spelen energietransitie en circulariteit een rol in de afwegingen (denk aan riothermie, preventief onderhoud).

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

25

Projectgerelateerd

6

Programma water en riolering

Hoe gaan we daar komen en wat gaan we doen? In het voorgaande hoofdstuk zijn de leidende principes weergegeven. In dit hoofdstuk worden deze ingebed in de gemeentelijke zorgplichten en wordt de strategie beschreven hoe wij invulling geven aan doelen voor de komende jaren. Dit biedt input voor het uitvoeringsprogramma in hoofdstuk 7. Tevens wordt ingegaan op de resultaten en vervolgstappen van de klimaatdialoog. Vanwege de directe link wordt het aspect wateroverlast in de paragraaf Hemelwatertaak behandeld en het aspect droogte bij Grondwatertaak. Aan de leidende principes wordt invulling gegeven binnen de verschillende watertaken. Voor een samenvatting van de leidende principes wordt verwezen naar bijlage B1.

6.1

Afvalwatertaak

De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling en transport van afvalwater naar een zuiveringtechnisch werk (bijvoorbeeld een RWZI) en doet dit binnen de bebouwde kom door de aanleg en beheer van vuilwaterriolen (of gelijkwaardige voorzieningen) (artikel 2.16, lid 1a-3 Ow). Ook buiten de bebouwde kom (het buitengebied) geldt in beginsel de gemeentelijke zorgplicht. Als aanleg van een vuilwaterriool niet doelmatig is, hoeft de gemeente de zorgplicht niet in te vullen. Bij het beoordelen van doelmatigheid spelen milieubelangen ook een rol. Als de gemeente de zorgplicht niet invult, dan hebben inwoner en bedrijf een eigen verantwoordelijkheid als lozer van afvalwater. Zij mogen geen ongezuiverd afvalwater lozen en zijn zelf verantwoordelijk voor een zuiveringsvoorziening. Bij de invulling van de zorgplicht afvalwater in de gemeentelijke omgevingsvisie wordt onderscheid gemaakt tussen de bebouwde kom en het buitengebied, en tussen huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater. Voor de aanzet ten aanzien van de (voor de Bornse situatie relevante) juridische regels in het omgevingsplan wordt verwezen naar bijlage B7. Bebouwde kom Huishoudelijk afvalwater: Voor bestaande bouw en (ver)nieuwbouw geldt een aansluitplicht voor het lozen van huishoudelijk afvalwater op de riolering.

De gemeente zorgt voor inzameling van huishoudelijk afvalwater en transport naar een zuiveringtechnisch werk. Dat kan via een traditioneel gemeentelijk rioolstelsel of een andere voorziening (zoals een IBA) die ervoor zorgt dat er geen ongezuiverd afvalwater in het milieu terecht komt. Bedrijfsafvalwater: De gemeente is niet verplicht om nieuwe bedrijfsmatige lozingen van afvalwater te accepteren. Voor bedrijfsafvalwater geldt dat de gemeente afvalwater dat qua biologische afbreekbaarheid vergelijkbaar is met huishoudelijk afvalwater inzamelt. Ook ander bedrijfsafvalwater dat niet lokaal kan worden teruggebracht in het milieu wordt ingezameld, tenzij dit ten koste gaat van het doelmatig functioneren van de vuilwaterriolering of de rioolwaterzuivering 5. Het waterschap geeft hier advies. Daarnaast kan de gemeente nadere voorwaarden verbinden aan nieuwe of bestaande aansluitingen van bedrijven, deze weigeren of beëindigen. Buitengebied Voor het buitengebied geldt dat de gemeente huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, dat daar qua biologische afbreekbaarheid op lijkt, inzamelt en afvoert, tenzij er sprake is van bijzondere omstandigheden. Deze omstandigheden zijn: - De capaciteit van het bestaande collectieve systeem is niet toereikend. - Het einde van de technische levensduur van het collectieve systeem (leidingen) is aanstaande.

5

Besluit Kwaliteit Leefomgeving 4.8.23

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

26

Projectgerelateerd

-

Het leveren van een vergelijkbaar effluent door nieuwe decentrale technieken (nieuwe sanitatie) als bij zuivering op de RWZI. - Doelmatigheid. De gemeente onderhoudt de bestaande infrastructuur (drukriolering en gemalen) tenminste tot het moment dat leidingen moeten worden vervangen. Ook biedt de gemeente ruimte voor initiatieven met nieuwe sanitatie. Op het moment dat de infrastructuur aan het einde van de technische levensduur is, zal de gemeente in overleg met het waterschap een nieuwe afweging maken over het invullen van de zorgplicht voor afvalwater in het buitengebied.

6.1.1

Rioolaansluiting

Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn aangesloten op een geschikte voorziening. In het stedelijk gebied zijn panden aangesloten op het vrijvervalstelsel. In het buitengebied wordt het huishoudelijk afvalwater hoofdzakelijk ingezameld via drukriolering. Waar dit niet mogelijk of niet doelmatig is, dient het huishoudelijk afvalwater te worden verwerkt door middel van een lokaal behandelingssysteem. Voor zover bekend zijn er binnen de gemeente Borne geen ongezuiverde lozingen meer. Kosten nieuwe aansluiting op de riolering De initiatiefnemer betaalt de werkelijke kosten voor de nieuwe aansluiting op de riolering. De gemeente actualiseert hiertoe de verordening eenmalig aansluitrecht (maatregel A13). Voor een aansluiting op de vrijvervalriolering en drukriolering geldt een eigen bijdrage ter grootte van de werkelijke kosten (inclusief legekosten). Rioolverstoppingen Wij willen helder zijn over de verantwoordelijkheid van de gemeente en van die van de particulier als het gaat om rioolverstoppingen. Daarom hebben wij de spelregels ten aanzien van (het verhelpen van) rioolverstoppingen opgenomen als bijlage B3. In algemene zin: de gemeente is verantwoordelijk voor de riolering in openbaar gebied en de particulier op particulier terrein. De kosten van een rioolverstopping op eigen terrein worden primair gedragen door de particulier.

Wij adviseren u een gerenommeerd rioolontstoppingsbedrijf in te schakelen en hen rechtstreeks te benaderen via de informatie op de bedrijfswebsite.

6.1.2

Strategie en koers

De gemeente zamelt het huishoudelijk afvalwater in en transporteert dit naar het overnamepunt van waterschap Vechtstromen. Bij nieuwbouw wordt afvalwater gescheiden ingezameld van hemelwater. Hierdoor worden vervuilende overstortingen op oppervlaktewater beperkt. Foutieve hemelwateraansluitingen op het vuilwaterriool worden zoveel mogelijk voorkomen door voorlichting. Indien daar aanleiding voor is, zal de gemeente onderzoek doen naar foutaansluitingen op de riolering. Daarbij wordt als beleid gehanteerd dat geconstateerde foutaansluitingen door en/of op kosten van de perceeleigenaar van de betreffende aansluiting, hersteld dienen te worden. Hier wordt aandacht aan besteed middels het structureel uitvoeren van opleveringsinspecties en bij reguliere en aanvullende rioolinspecties (maatregel A8 en A10).

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

27

Projectgerelateerd

Effectief rioleringsbeheer en voorkomen van vuiluitworp naar bodem-, grond- en oppervlaktewater Omwille van de volksgezondheid, een doelmatige werking van ons systeem en het milieu willen wij de vuiluitworp nog verder reduceren. Om ongewenste emissies naar bodem- grond en oppervlaktewater te voorkomen en een robuust systeem te krijgen, wordt ook de komende planperiode ingezet op afkoppeling van hemelwater. Hiermee wordt vervuiling door overstortingen op oppervlaktewater nog verder beperkt. De gemeente heeft het beheer en onderhoud van primair stedelijk oppervlaktewater overgedragen aan Waterschap Vechtstromen. Waterkwaliteitsknelpunten als gevolg van riooloverstortingen zijn niet bekend. Wij baggeren periodiek onze watergangen. Enkel de aan de zorgplichten gelieerde baggerkosten worden vanuit de rioolheffing betaald. De komende planperiode wordt vijver Oosterveld in Zenderen gebaggerd (maatregel ALG23) alsmede vijver Olthof (maatregel ALG22). Hemelwater op de drukriolering is ongewenst, belemmert een doelmatige werking van het stelsel en kan leiden tot storingen en overstortingen van vervuild water. Indien daar aanleiding toe is, zullen wij onderzoek verrichten naar mogelijke foutieve aansluitingen. Rioolinspecties Nagenoeg alle riolen zijn inmiddels geïnspecteerd, waardoor de gemeente een goed beeld heeft van de kwaliteit van de riolering.

Sinds 2020 voert Twente Milieu de periodieke (reiniging en) rioolinspecties uit (maatregel A8), beoordeelt deze (maatregel A9) en draagt zorg voor het verwerken van de inspectieresultaten in het rioolbeheerpakket. Gebreken in de riolering zijn bekend en maatregelen worden getroffen om uittreding van afvalwater naar grondwater en andersom te voorkomen. Vrijverval riolering De kwaliteit van de riolering is over het algemeen redelijk goed. Bij een deel van het stelsel moeten op (zeer) korte termijn maatregelen uitgevoerd worden (reparaties, relining of vervanging). Hiervoor zijn de komende jaren investeringsbedragen opgenomen (maatregel A1). Uit doelmatigheidsoogpunt kiezen wij ervoor om riolen alleen autonoom te vervangen wanneer de volksgezondheid of verkeersveiligheid in het geding komt. Minder urgente rioolvervangingen vinden plaats in combinatie met andere ingrepen in de openbare ruimte (wegreconstructies, renovaties, aanleg gescheiden stelsel / blauwe aders). Een ander aspect is dat overlast gereduceerd wordt wanneer riolering gerelined wordt in plaats van vervangen. De gemeente maakt bij ieder project de doelmatigheidsafweging of de riolering vervangen of gerelined wordt.

Naast kosten (relining is doorgaans goedkoper), spelen aspecten als de aanleg van blauwe aders, de staat van de verharding, bovengrondse inrichting (toegankelijkheid, wenselijkheid van wegafsluitingen), ondergrondse infrastructuur (kabels en leidingen) en uiteraard het type ingrijpmaatstaf een rol. De gemeente kiest voor relining indien dat effectief en doelmatig wordt geacht. Voor de komende 5 jaren is bekend welke riolen vervangen en welke gerelined gaan worden. Voor de langere termijn wordt deze keuze nog gemaakt (op basis van kwaliteit en meekoppelkansen), waarbij het gezien de huidige ervaringen de verwachting is dat meer dan de helft van de riolen voor relining in aanmerking komt. In de periode 2022-2026 worden riolen vervangen in Wensink-Zuid in combinatie met het klimaatadaptief inrichten van de wijk (zie hoofdstuk 4.3.1), de Europastraat inclusief de aanleg van de centrale hemelwaterafvoer, in de Woolderweg, Gentiaan en de Prins Bernhardlaan (beperkte lengte) en in de Bussemakerstraat, Nijverheidsstraat en Linnenstraat. De komende planperiode vindt grootschalige relining plaats in de Prins Bernhardlaan, Spechtstraat, Abraham ten Catestraat, Vuurdoornstraat. Beerninksweg en Emmastraat.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

28

Projectgerelateerd

Naast vervanging en relining kan een riool (plaatselijk) gerepareerd worden. Met reparatie kan grootschalige vervanging of relining uitgesteld worden. Ondanks dat er een goed beeld bestaat over de noodzakelijke ingrepen, zijn niet alle investeringen te voorzien. Er kunnen zich kansen voordoen om mee te liften met andere ingrepen in de openbare ruimte, of onvoorziene omstandigheden zijn (calamiteiten). Om hierop te kunnen anticiperen wordt jaarlijks een budget gereserveerd binnen het investeringskrediet van maatregel A1. In totaliteit is gedurende de planperiode voorzien in een jaarlijks investeringsvolume van € 226 duizend op het gebied van vrijverval riolering (maatregel A1), bestaande uit: - Rioolvervanging en relining € 146 duizend per jaar6 (exclusief Wensink Zuid) - Reparaties € 30 duizend per jaar - Onvoorzien en calamiteiten € 50 duizend per jaar Voor een volledig overzicht van de geplande vervangingen, reliningen en reparaties wordt verwezen naar bijlage B11. Na uitvoering van de projecten draagt de gemeente zorg voor het verwerken van de revisiegegevens in het rioolbeheerpakket. Wensink Zuid – rioolvervanging en klimaatadaptatie In Wensink Zuid wordt het riool vervangen in combinatie met het klimaatadaptief inrichten van de wijk (zie tevens hoofdstuk 4.3.1). In totaal zal 8 tot 10 hectare verhard oppervlak afgekoppeld worden van de gemengde riolering.

Jaarlijks is er vanuit het taakveld riolering een investering van € 400 duizend gemoeid met deze wijk- en buurtgerichte aanpak. Het betreft een wijk- en buurtgerichte, gefaseerde aanpak die naar verwachting tot circa 2030 duurt. De hemelwaterleiding van de groene long en het parkgebied en de waterberging voormalig schoolcomplex Woolderweg 120 en omliggende groenzone worden in de eerste fase gerealiseerd. Tevens wordt de centrale hemelwaterafvoer in de Europastraat aangelegd, evenals de herinrichting van de Piet Heinstraat, Evertzenstraat en Dorus Rijkerstraat. Bovenstaande werkzaamheden zijn gepland voor de periode tot en met 2022. De volgende fase (2022-2024) betreft de Van Brakelstraat, Coenderstraat, Van Genthstraat, Witte de Withstraat en Hellfrichstraat, gevolgd door de Van Galenstraat en een deel van de Woolderweg in 2025. Verwacht wordt dat de Trompstraat en de Kortenaerstraat rond 2026 worden heringericht, gevolgd door de Van Heemskerkstraat in 2027. In de laatste fase die duurt van 2028-2030 worden werkzaamheden in de Planetenbuurt uitgevoerd.

Naast Wensink Zuid worden ook andere wijken klimaatadaptief ingericht, in de planperiode wordt gestart met de Spanjaardswijk (regierol bij wegenbeheer). In deze wijk ligt niet direct een grote rioolvervangingsopgave, er wordt meegelift op het gebied van klimaatadaptatie. Ten aanzien van de wijk- en buurtgerichte klimaatadaptatie strategie wordt vanuit het taakveld riolering rekening gehouden met een jaarlijkse investering/bijdrage van € 150 duizend (tot en met 2050), maatregel H2, zie ook hoofdstuk 5.2.

Exclusief investering Europastraat (€ 950 duizend), maakt onderdeel uit van de lopende kredieten. Exclusief Wensink Zuid, € 400 duizend per jaar tot en met 2030. Tot en met 2021 € 1 miljoen in lopende kredieten. 6

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

29

Projectgerelateerd

Risico asbesthoudende voegenkit Riolering die tussen 1945 en 1993 is aangelegd kan asbesthoudende voegenkit bevatten (zie ook bijlage B5). Het gaat daarbij om de voegen van met name de betonbuizen met vaar moer verbindingen en de gresbuizen. Ook de verbindingen van rioolputten en de verbindingen van de (huis)aansluitleidingen uit die periode kunnen asbest bevatten. Tijdens de projectvoorbereiding zal onderzocht moeten worden of er mogelijk sprake kan zijn van asbestverdachte locaties. Is dat Figuur 2 Beschermingsmaatregelen bij het geval dan dient daadwerkelijk praktijkonderzoek uitsluitsel te geven uitvoering werkzaamheden met asbest over het wel of niet aanwezig zijn van asbesthoudende voegenkit. (bron RPS) Op dit moment dient dergelijk asbesthoudend materiaal onder strenge condities verwijderd en gestort te worden. Wat de financiële gevolgen bij het aantreffen van asbesthoudende voegenkit zijn is op dit moment onbekend en zal projectafhankelijk bepaald dienen te worden. Gezien de leeftijdsopbouw van de riolering in de gemeente Borne kunnen we er wel van uit gaan dat er locaties met asbesthoudende voegenkit voorkomen. In de berekening van de investeringsbudgetten houden wij geen rekening met de aanwezigheid van asbest aangezien dit onbekend is. Jaarlijks is een onderzoeksbudget beschikbaar om te bepalen of er asbest voorkomt in de te vervangen riolen (maatregel A14).

Indien er asbestvoegen aanwezig zijn, leidt dit tot aanzienlijk hogere kosten en een langere uitvoeringstijd (treffen maatregelen), waardoor langere wegafsluitingen voor kunnen komen. Drukriolering Binnen de gemeente Borne is circa 48 kilometer drukriolering gelegen. De oudste riolering dateert uit de jaren ’70 van de vorige eeuw. Het grootste deel is in de eerste jaren na de eeuwwisseling aangelegd. Periode van aanleg

Lengte in kilometer

1970-1980

0,3

1981-1990

5,7

1991-2000

9,9

2001-2010

23,0

2011-2020

4,6

(onbekend)

(4,1)

Figuur 3 Drukriolering gemeente Borne, periode van (eerste) aanleg

Uitgaande van een theoretische levensduur van 80 jaar, zullen de eerste (marginale) vervangingen rond 2051 plaatsvinden. Om een indicatie te krijgen van de toekomstige investeringen zijn deze opgenomen in de lange termijn doorkijk. De totale vervangingskosten van drukriolering bedragen € 3,2 miljoen, uitgaande van een gewogen gemiddelde eenheidsprijs van € 66 per m1. Diameter

Eenheidsprijs 2021

Lengte stelsel Borne

63/75 mm

€ 45 /m1

34 km

90/110 mm

€ 65 /m1

4,8 km

125/250 mm

€ 155 /m1

9 km

Gewogen gemiddelde € 66 /m1

48 km

Figuur 4 Gemiddelde (geïndexeerde) eenheidsprijs drukriolering gemeente Borne

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

30

Projectgerelateerd

Drukriolering hoeft op basis van ouderdom nog niet vervangen te worden de komende planperiode. Hiervoor zijn dan ook geen kosten geraamd (maatregel A2). Pompen en gemalen De besturing van de hoofdrioolgemalen in de gemeente Borne wordt al sinds eind jaren negentig beheerd door Mous pompenbouw. Met het besturingssysteem “Mousaquaweb” kan de gemeente Borne de werking (o.a. in- en uitslagpeil) van de rioolgemalen op afstand benaderen en eventueel bijsturen. Het dagelijks beheer en de controle op een juiste werking van het systeem ligt bij Twente Milieu. Urgente meldingen komen via de storingstelefoon bij Twente Milieu binnen. De minder urgente zaken kunnen benaderd worden door in te loggen op het besturingssysteem. Veel storingen kunnen op afstand opgelost (resetten). Naast het oplossen van storingen wordt ook de data en activiteiten van elk rioolgemaal gemonitord en opgeslagen. Bij onregelmatigheden kan Twente Milieu c.q. de gemeente Borne ingrijpen en bijsturen. Beheer en onderhoud van de kleinere drukrioolgemalen wordt in het kader van de DVO planmatig door Twente Milieu uitgevoerd. De grotere (gemeentelijke) gemalen worden jaarlijks gecontroleerd. De meeste gemalen verkeren in zeer goede staat.

Voor het onderhoud van de grotere gemalen wordt jaarlijks een bedrag gereserveerd: • 2022 - 2030 jaarlijks € 25.000 • 2031 - 2040 jaarlijks € 50.000 • 2041 - 2065 jaarlijks € 25.000 De vervangingskosten voor de pompunits en rioolgemalen zijn gebaseerd op theoretische levensduur. De elektromechanische vervangingsinvesteringen in de planperiode zijn voor respectievelijk de pompunits (minigemalen) en de gemalen opgenomen als maatregelen A4 en A5. Bouwkundige vervangingen zijn vanaf 2027 voorzien (maatregel A3). Voor de lange termijn wordt verwezen naar bijlage B11.

Figuur 5 Investeringen pompen en gemalen, bouwkundig en elektromechanisch

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

31

Projectgerelateerd

De persleiding afkomstig van bedrijventerrein De Veldkamp wordt aangesloten op de hoofdpersleiding van waterschap Vechtstromen. Hierover heeft in een eerder stadium afstemming plaatsgevonden met het waterschap en zal tevens een opvoergemaal aangebracht worden. De werkzaamheden worden extern voorbereid, aanbesteed en begeleid in de uitvoering (maatregel A16). Daarnaast wordt persleiding Molenkamp omgelegd naar en aangesloten op de ringleiding langs de Provinciale weg (maatregel A17). Randvoorzieningen De zes in de gemeente Borne aanwezige bergbezinkbassins worden op basis van technische levensduur de komende decennia niet vervangen. Uiteraard vindt er wel regulier onderhoud plaats. Dit wordt uitgevoerd dor Twente Milieu. Daarnaast wordt in deze planperiode een bouwkundig onderzoek uitgevoerd bij alle BBB’s (maatregel A15), nadat de reguliere reiniging heeft plaatsgevonden.

6.1.3

Communicatie

Minimale overlast voor de omgeving bij werkzaamheden Om overlast van werkzaamheden voor de omgeving zo veel mogelijk te voorkomen, besteedt de gemeente veel aandacht aan goede communicatie richting inwoners. Bij werkzaamheden in de openbare ruimte worden de belanghebbenden vroegtijdig en goed geïnformeerd over de gevolgen hiervan met betrekking tot bereikbaarheid en bedrijfsvoering. Tevens wordt rioolvervanging (en de aanleg van centrale regenwaterriolen) zoveel mogelijk afgestemd met wegwerkzaamheden. Hiermee wordt de overlast voor omwonenden beperkt. Het is belangrijk dat onze inwoners zich ervan bewust zijn dat water op straat iets is dat niet altijd te voorkomen is, maar zich tevens realiseren dat het water verontreinigd kan zijn en dat het in contact komen met dat water gezondheidsrisico’s kent. Wij gaan de inwoners van onze gemeente daarover informeren. Dit doen wij in de lokale media (aan het begin van de zomerperiode wanneer de kans op zwaardere buien toeneemt) en op de gemeentelijke website (als onderdeel van maatregel H8). Dat geldt ook voor het zwemmen in natuurwater waarop riooloverstorten kunnen lozen en/of andere verontreinigingsbronnen aanwezig kunnen zijn. In Nederland is het niet verboden om te zwemmen in oppervlaktewater, dit is echter op eigen risico.

De zwemwaterkwaliteit wordt (alleen) bij de 700 officiële zwemwaterlocaties in Nederland gemonitord door Rijkswaterstaat en de waterschappen. Meer informatie over officieel zwemwater via deze link7. Borne heeft géén natuurlijk zwemwater, ook de Bornse beek is geen zwemwater. Recreatief gebruik is toegestaan. Samen met het waterschap gaan we een protocol opstellen met de verantwoordelijkheden voor evenementen ten aanzien van oppervlaktewater (maatregel A18). Ongewenst lozingsgedrag moet voorkomen worden. Het betreft zowel illegale lozingen van chemische stoffen in het riool, als foutieve aansluitingen van afvalwater op de regenwaterriolering en vice versa. Wij zullen periodiek in samenwerking met het waterschap en Twente Milieu aandacht besteden aan het voorkomen van milieuverontreiniging en verstoppingen als gevolg van foutief gebruik van de riolering; denk daarbij ook aan het door het toilet spoelen van vochtige doekjes (maatregel A7).

7

https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/gebruiksfuncties/zwemwater/

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

32

Projectgerelateerd

6.1.4

Blik op de toekomst (vanaf 2027)

Om te kunnen anticiperen op een eventuele investeringstoename is vooruitgekeken naar vervangingen die na de planperiode plaatsvinden (vanaf 2027). In het rioolbeheerpakket worden de rioolinspecties opgeslagen. Het programma Kikker gebruikt de kwaliteit van de riolering (aan de hand van de inspecties) en de ouderdom om een indicatie te geven van de lange termijn investeringen. Dit geeft een beter beeld dan wanneer enkel naar de leeftijd van de riolen gekeken wordt; een oude buis die nog in goede staat verkeert hoeft immers nog niet vervangen te worden. Onderstaande figuur toont de vervangings- en reliningskosten voor de vrijvervalriolering op de middellange en lange termijn, gebruik makend van voor 2021 geïndexeerde eenheidsprijzen uit Kennisbank Stedelijk Water (zoals weergegeven in bijlage B11). De investeringsbedragen zijn weergegeven in gegroepeerde blokken van meerdere jaren om grote jaarvariaties af te vlakken. Voor de periode 2027-2065 wordt uitgegaan van 50% vervanging en 50% relining (tegen 1/3 deel van de vervangingskosten).

Figuur 6 Investeringen vervanging en relining vrijvervalriolering periode 2027-2065 (uitgaande van 50% relinen en 50% vervangen)

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

33

Projectgerelateerd

6.2

Hemelwatertaak

De gemeente is verantwoordelijk voor inzameling van afstromend hemelwater van percelen waarvan de eigenaren niet zelf kunnen voorzien in afvoer naar oppervlaktewater of bodem. Als de gemeente hemelwater inzamelt, is ze ook verantwoordelijk voor de verdere omgang, inclusief de lozing op oppervlaktewater of in de bodem (artikel 2.16, lid 1a-1 Ow). Zij kan het zowel gescheiden van als gemengd met afvalwater inzamelen. De gekozen route bepaalt de betrokkenheid van de waterbeheerder. Het waterschap kan betrokken zijn als beheerder van de ontvangende zuivering of van het ontvangende oppervlaktewater, soms van beide. Hemelwater niet inzamelen tenzij, … Het algemene uitgangspunt dat de gemeente hanteert, is dat gebouwen en percelen geen hemelwater lozen op de gemeentelijke riolering, tenzij dit in het belang van de leefbaarheid of volksgezondheid noodzakelijk is. Dat geldt naast de private percelen ook voor gebouwen en percelen van de gemeente zelf. Hieronder wordt per gebiedstypologie (bestaande bouw, nieuwbouw en buitengebied) beschreven hoe de gemeente invulling wil geven aan de zorgplicht hemelwater.

Bestaande bouw Voor bestaande gebouwen en percelen geldt dat de gemeenten het hemelwater, als zij dat op het moment van het vaststellen van de omgevingsvisie al doet, blijft inzamelen en transporteren naar een zuiveringtechnisch werk (RWZI, bij gemengde riolering), het oppervlaktewater of in de bodem (bij gescheiden riolering). Het gescheiden aanleveren van te lozen regenwater en afvalwater op het gemeentelijk rioolstelsel en het verwerken van overtollig regenwater op het eigen perceel wordt door de gemeente en het waterschap gestimuleerd. Bij knelpunten met betrekking tot wateroverlast en bij rioolvervangingsprojecten, waarbij gemengde riolering wordt vervangen door een gescheiden riolering kan de gemeente het lozen van hemelwater op het vuilwater of gemengde riool verbieden. (Ver)nieuwbouw Bij nieuwbouwsituaties (en bij uitbreiding of vernieuwing van bebouwing) zamelt de gemeente geen regenwater in. De eigenaar van gebouwen en percelen verwerkt het regenwater zelf binnen de perceelgrens, tenzij dat technisch onmogelijk is. Voor extreme neerslaggebeurtenissen wordt voorzien in een overloop naar de openbare ruimte. Voorzieningen dienen te voldoen aan de eisen uit het Bouwbesluit 2012. Voor een aanzet ten aanzien van het (juridisch) vastleggen van regels in het omgevingsplan wordt verwezen naar bijlage B7. Buitengebied In het buitengebied zamelt de gemeente geen regenwater in.

Dit geldt zowel voor bestaande bouw als (ver)nieuwbouw. De eigenaar van gebouwen en percelen verwerkt zijn regenwater zelf op het eigen terrein of voert het in overleg met het waterschap af naar het oppervlaktewater.

6.2.1

Voorkomen wateroverlast

Water op straat kan hinderlijk zijn (hinder), maar kan ook schade veroorzaken (overlast). In het algemeen is het acceptabel als water bij hevige buien gedurende enige tijd op straat staat. De hinder is vergelijkbaar met sneeuwval: de begaanbaarheid van de weg neemt af. Een keer water tussen de stoepen is lastig, maar kan geen kwaad. In deze situaties wegen gemeenten (dure) maatregelen af tegen hinder en specifieke belangen als toegankelijkheid en begaanbaarheid voor iedereen, zoals voetgangers, fietsers en ouderen. Niet-aanvaardbare vormen van water op straat (overlast) zijn over het algemeen hemelwater dat vanaf de straat gebouwen in stroomt (materiële schade aan woningen, winkels, bedrijven), afvalwater dat in grote

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

34

Projectgerelateerd

mate uit de riolering op straat stroomt (risico’s voor de volksgezondheid) en/of water op straat dat belangrijke verkeersaders blokkeert (belemmering voor hulpdiensten en economische schade).

Definitie wateroverlast De gemeente spreekt van regen- of afvalwateroverlast indien: • Puur afvalwater (als gevolg van een storing of calamiteit) op straat staat en/of huizen of gebouwen instroomt; • Afvalwater afkomstig uit gemengd rioolstelsel langer dan 4 uur op straat staat én dit stinkt en/of er toiletpapier en andere (visueel waar te nemen) verontreinigingen in aanwezig zijn (volksgezondheidsrisico); • Water via de straat huizen of gebouwen in stroomt. Hierbij wordt het uitgangspunt gehanteerd dat het begane grondpeil (vloerpeil) minimaal 30 cm hoger moet liggen dan het straatpeil (adviespeil), met uitzondering voor panden in het centrumgebied (winkels zonder drempel etc.); • Afvalwater overloopt uit toiletten op begane grondniveau. Hierbij wordt het uitgangspunt gehanteerd dat de ontluchting van de gebouwen goed functioneert en de binnenhuisriolering aan de eisen voldoet (vigerend Bouwbesluit); • Water op straat het verkeer op belangrijke verkeersaders en doorgaande (ontsluitings)wegen en tunnels meer dan 4 uur blokkeert. Bij bovenstaande situaties gaat de gemeente samen met het waterschap en de inwoners actief op zoek naar doelmatige maatregelen.

Norm en ambitie Het streven is om wateroverlast te voorkomen. Dat kan echter niet in alle (extreme) gevallen gegarandeerd worden. Gemeente Borne heeft zich de norm opgelegd dat er bij bui 08 (een theoretische bui die gemiddeld eens in de 2 jaar voorkomt) slechts in beperkte mate water op straat voor mag komen en dat er bij deze bui géén sprake mag zijn van wateroverlast. Daarnaast heeft Borne de ambitie dat er op de middellange termijn ook bij bui 09 geen wateroverlast voorkomt. Om deze reden worden voorzieningen groter gedimensioneerd dan strikt noodzakelijk om aan de ‘norm’ te voldoen. Het rioolstelsel van de gehele gemeente Borne is in 2020 modelmatig getoetst aan de norm dat bij Bui 08 geen overlast optreedt. Alle kernen binnen de gemeente voldoen aan de beleidsnorm en de gemeente is goed op weg om ook de ambitie voor alle kernen te realiseren. Protocol bij dreigend hemelwateroverlast Zoals bovenstaand beschreven voldoen de rioolstelsels aan de norm en ambitie dat er geen wateroverlast optreedt bij bui09. Bij extreme(re) neerslag is de kans op wateroverlast echter niet te voorkomen. Hiertoe heeft de gemeente Borne in samenspraak met andere actoren, waaronder Twente Milieu een protocol opgesteld: hoe te handelen bij wateroverlast als gevolg van hevige neerslag. De hoofdlijnen van het protocol zijn opgenomen als bijlage B6.

Periodiek wordt het protocol geëvalueerd en waar nodig herzien op basis van ervaringen (maatregel H10). Klimaatadaptatie Naast de norm en ambitie dient ook geanticipeerd te worden op (nog) zwaardere en extremere buien. Niet door alle regen af te voeren via de riolering, maar het water (ook) oppervlakkig te leiden naar locaties waar het geen of in mindere mate tot overlast en/of schade leidt. Om dit in kaart te brengen is in het kader van het DPRA een klimaatstresstest uitgevoerd, zie onderstaand kader. Voor de resultaten wordt verwezen naar de Klimaatatlas (link)8.

8

https://twn.klimaatatlas.net/

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

35

Projectgerelateerd

De afbeelding toont de theoretisch berekende waterdiepte bij een extreme regenbui van 70 mm per uur en de kwetsbaarheid van panden. Onder de klimaatatlas (website Borne) worden de resultaten op perceelniveau getoond bij meerdere extreme buien. De gebieden in de gemeente Borne met een verhoogd risico op wateroverlast bij extremere regenval zijn Wensink Zuid en Noord, het centrum en bedrijventerrein Molenkamp. In diverse straten en locaties is de afgelopen jaren al meer ruimte gereserveerd om regenwater op te vangen. Maar het is nog lang niet voldoende. Elke vierkante meter minder verharding draagt bij aan het verminderen van de kans op wateroverlast. Ook op particuliere gronden kan nog veel winst worden behaald. Voorlichting, advisering en ondersteuning is van essentieel belang om namens de overheid een helpende hand te bieden bij het anticiperen op klimaatverandering. Op de afbeelding (helemaal bovenaan) is goed te zien dat het woon-zorgcomplex Het Dijkhuis groen kleurt en minder risico loopt om onder water te staan bij extremere regenval.

In de hoofdstukken 6.2.2 en 6.2.3 is beschreven hoe Borne anticipeert op klimaatverandering en daarmee de kans op wateroverlast verder reduceert.

6.2.2

Strategie en koers

De openbare ruimte binnen het stedelijk gebied zal de komende decennia 9 klimaatbestendig gemaakt worden om (hemel)wateroverlast, verdroging en/of vernatting van de bodem en hittestress zoveel mogelijk te voorkomen. De gemeente Borne streeft naar een leefbare omgeving, waarin de negatieve gevolgen van klimaatverandering (in deze context de maatschappelijke ontwrichting en schade aan gebouwen en hoofdinfrastructuur als gevolg van waterschade) zo veel mogelijk worden voorkomen en/of beperkt. De gemeente Borne wil het thema klimaatadaptatie wijk- en buurtgericht oppakken en kiest indien mogelijk voor robuuste (grootschalige) maatregelen. Daarbij worden de bewoners van de wijk actief betrokken om ook zelf een steentje bij te dragen door bijvoorbeeld het dakoppervlak af te koppelen of de tuin (deels) te onttegelen. Alleen urgente lokale problemen worden, indien doelmatig, op kleine schaal uitgevoerd. Hiervoor kan het jaarlijkse investeringskrediet DPRA-klimaatadaptieve inrichting aangewend worden (maatregel H3), of

9

In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is aangegeven dat de openbare ruimte in 2050 klimaatbestendig ingericht dient te zijn.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

36

Projectgerelateerd

worden eventuele (niet-urgente) ingrepen gecombineerd met rioolvervanging of andere ingrepen in de openbare ruimte (maatregel H2). De beschreven werkwijze sluit goed aan bij de strategie dat enkel maatregelen uitgevoerd worden indien deze doelmatig zijn. Borne richt zich (door het uitvoeren van doelmatige maatregelen) op het voorkómen van wateroverlast en schade als gevolg van droogte (en hitte). De doelmatigheidsafweging wordt gemaakt bij iedere ingreep in de openbare ruimte, met als doel de kans op wateroverlast ook bij zwaardere buien zo veel mogelijk te beperken.

6.2.3

Anticiperen op wateroverlast

Klimaatdialoog Ten aanzien van het DPRA aspect wateroverlast is input verkregen door regionale en lokale risicodialogen te voeren met diverse stakeholders. Een samenvatting van de resultaten van de regionale dialogen (uitgevoerd in Twn verband) is weergegeven in bijlage B2. De gemeente heeft haar inwoners uitgenodigd deel te nemen aan een online risicodialoog aan de hand van een aantal stellingen. Dit heeft plaatsgevonden via het al bestaande platform Borne Panel. Bijna 300 mensen hebben deelgenomen. Onderstaand de voornaamste resultaten: De deelnemers vinden het zeer ernstig wanneer hun woning of bedrijf onder water komt te staan met waterschade tot gevolg (ook wanneer dat verzekerd is); 57% van de respondenten geeft aan dat dit (vrijwel) nooit voor mag komen en 30% dat dit maximaal eens in de 50 jaar voor mag komen. Het (voor 4 uur) niet bereikbaar zijn van de wijk voor hulpdiensten als gevolg van hoog water wordt als nagenoeg even ernstig beschouwd. Gevolgd door een grotere kans op vis- en vogelsterfte als gevolg van riooloverstortingen op sloten en beken.

Aanvaardbaar zijn het afgelasten van een weekendevenement door extreem weer, evenals het optreden van water op straat waarbij alles nog toegankelijk en bereikbaar is. Het niet bereikbaar zijn van winkels in het centrum als gevolg van water op straat in toegangswegen wordt eveneens als aanvaardbaar beschouwd (zij het minder frequent, te weten eens in de tien jaar). Dit geldt ook voor het overstromen van de tuin, mits het niet in de woning stroomt. In onderstaande matrix zijn alle stellingen tegen elkaar afgezet, hoe ernstig een situatie is en hoe vaak deze zou mogen voorkomen. De plaats van de stelling in de matrix is bepaald door te kijken naar de verdeling van de gegeven antwoorden per vraag. Als een stelling door veel mensen met ‘(Vrijwel) nooit’ en ‘Rampzalig’ is beoordeeld komt de stelling in het linker vakje.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

37

Projectgerelateerd

De Bornse aanpak De strategie ten aanzien van wateroverlast: de gemeente continueert de huidige werkwijze. Risicogebieden worden wijk- en buurtgericht aangepakt, waarbij diverse aspecten meegenomen worden: het riool wordt vervangen indien nodig, er wordt een hemelwaterriool aangelegd, openbare en particuliere verharding wordt (deels) afgekoppeld en de openbare ruimte wordt klimaatadaptief ingericht (wateroverlast, droogte, hitte). Daarnaast liften andere disciplines mee, zoals wegbeheer, groenbeheer en energietransitie. Maatregelen die in het kader van gezondheid en anticiperen op klimaatverandering getroffen worden, kunnen tevens bijdragen aan de DPRA-doelen ‘hitte’ en ‘droogte’. Daar waar kansen zich voordoen, zullen wij een doelmatigheidsafweging doen om deze positieve neveneffecten te bereiken.

Bij de wijk- en buurtgerichte aanpak, waarbij eerst de nadruk ligt op Wensink-Zuid en de Spanjaardswijk (trekker is wegbeheer), wordt ook van woningbouwcorporatie Welbions en van de inwoners en het bedrijfsleven verwacht dat zij meewerken aan de doelstellingen. Om dit te bereiken is er frequent overleg met Welbions. Daarnaast wordt ingezet op het vergroten van bewustwording en bewoners enthousiasmeren door communicatie en subsidiering: - Additionele personele capaciteit wordt beschikbaar gesteld voor individuele en wijk- en buurtgerichte communicatie en voorlichting (maatregel H8). - Subsidiëren afkoppelen / hemelwaterberging op eigen terrein. Indien je als particulier een bergingsvoorziening aanlegt op je eigen perceel (minimaal 10 liter berging per afgekoppelde m2). Dit doet de gemeente in samenwerking met het waterschap. De maatregel H4 bestaat uit de volgende onderdelen: o Subsidieverordening opstellen;

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

38

Projectgerelateerd

o o o

-

Subsidie plafondbedrag per jaar; Personele capaciteit ten behoeve van controleren en toekennen subsidie. Tegemoetkoming in de kosten indien je als particulier een deel van het dakoppervlak van je woning afkoppelt op het moment dat er in jouw straat een regenwaterriool aangelegd wordt (zie bijlage B4). Inwonerparticipatie: particuliere initiatieven (zoals in Meijlingsgaarde, zie hoofdstuk 2.2) worden gestimuleerd. Hiervoor wordt budget gereserveerd (maatregel H5).

Hemelwater is schoon, tenzij… Wij hanteren het uitgangspunt dat hemelwater schoon is, tenzij… Niet alle oppervlakken zijn geschikt om direct af te koppelen en het hemelwater direct te lozen op oppervlaktewater of in de bodem. Indien er een indicatie is dat grond- en/of oppervlaktewater verontreinigd kan raken als gevolg van het infiltreren of lozen van (afstromend) hemelwater, dan dient overleg gevoerd te worden met de gemeente en het waterschap. Naast de wijk- en buurtgerichte aanpak vinden er ook doelmatige lokale ingrepen plaats, een voorbeeld: water op straat wordt sneller en veiliger afgevoerd. Er vindt onderzoek plaats naar locaties (circa 20 à 30 kruisingsputten) waar toepassing van kantelklep-deksels zinvol zijn. Via het voor verkeer geschikte rooster en de kantelklep wordt hemelwater versneld afgevoerd. Daarnaast neemt het risico van zwevende putdeksels door overdruk in het stelsel af (maatregel H7).

Wat bereiken we daarmee? Door de wijk- en buurtgerichte aanpak wordt de kans op wateroverlast in de kwetsbare gebieden gereduceerd tot het ambitieniveau; de kans op schade als gevolg van water in woningen en bedrijven neemt af en de bereikbaarheid tijdens zware neerslag neemt toe. Door het realiseren van gescheiden stelsels en afkoppeling nemen vervuilende riooloverstortingen af, hetgeen de waterkwaliteit ten goede komt. In Wensink-Zuid wordt de komende jaren circa 8 tot 10 hectare verhard oppervlak afgekoppeld. De strategie is dat de gemeente verder gaat op de ingeslagen weg. In dit Watertakenplan is de eerste aanzet van het uitvoeringsprogramma ten aanzien van wateroverlast weergegeven (stap 3 DPRA, zie hoofdstuk 4.2). Het uitvoeringsprogramma wordt de komende jaren nader vormgegeven (maatregel ALG1 en ALG2).

6.2.4

Hemelwaterbeleid

De taakopvatting van de hemelwaterzorgplicht van gemeente Borne is als volgt: De gemeente zorgt in bestaand gebied voor de afvoer en verwerking van hemelwater, met uitzondering van gebieden waar drukriolering aanwezig is en in (recent gebouwde) wijken waarbinnen de particulier zelf verantwoordelijk is voor de hemelwaterbehandeling. Rekening houdend met bovenstaande uitgangspunten is het gemeentelijk hemelwaterbeleid als volgt: Drukriolering: In gebieden met drukriolering verzamelt de gemeente géén hemelwater in. De particulier verwerkt bij voorkeur het hemelwater op eigen terrein of voert het hemelwater af naar oppervlaktewater. Het hemelwater mag niet worden aangesloten op de drukriolering.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

39

Projectgerelateerd

Nieuwbouw (geldt ook voor herstructurering, renovaties): • Bij nieuwbouw10 moet het hemelwater binnen de grenzen van het plangebied verwerkt worden, dit kan middels infiltratie- of retentievoorzieningen: • Dimensionering van infiltratievoorzieningen op basis van onderstaande richtlijnen voor de berging en de overloop, waarbij de berging wordt betrokken op daken plus verharding: a. Nieuwbouw: 40 mm berging minus 3 mm berging op straat (berekend over alle verharding ongeacht de hoeveelheid verhard oppervlak in de oude situatie), bestaande uit infiltratie en/of wadi en/of retentievijver met noodoverloop naar oppervlaktewater. Bij extreme situaties mag geen waterschade ontstaan. Daarvoor moet de inundatie norm T = 100 + 10% worden aangehouden. Hierbij is overleg met het waterschap vereist. Met het oog op klimaatverandering adviseert het waterschap sinds 2021 in totaal 81 mm berging te realiseren. Waterberging bedrijventerrein De Veldkamp Voor De Veldkamp zijn de volgende uitgangspunten vastgesteld ten aanzien van waterberging: 3 mm waterberging op straat, 10 mm waterberging in wadi’s en 27 mm waterberging in de retentievijvers. Totaal 40 mm berging (40 liter berging per vierkante meter verharding).

•

• •

b. Bodemverbetering toepassen voor zover nodig, zodanig dat de voorziening na één à twee etmalen weer geheel beschikbaar is. c. Indien de realisatie van de aangegeven bergingseis aantoonbaar niet (volledig) realiseerbaar is, kan de gemeente afwijkende eisen stellen. Dimensionering van retentievoorzieningen en overig oppervlaktewater in overleg met het waterschap. De retentie kan worden aangelegd als separate vijver, maar kan ook worden geïntegreerd in het watersysteem in en rond het stedelijk gebied. Daarbij kan in overleg met het waterschap worden gezocht naar maatwerk, gericht op doelmatige oplossingen tegen de laagst maatschappelijke kosten. Er dient een bovengrondse overloop / afvoer aanwezig te zijn voor de afvoer van overtollig water bij extreme neerslag. De gemeente stimuleert hemelwaterberging op particulier terrein (vooralsnog geen verplichting). Hemelwaterberging Bornsche Maten (koopakte): In de Bornsche Maten wordt het hemelwater in de openbare voorzieningen bovengronds afgevoerd naar wadi’s, waar infiltratie in de bodem plaatsvindt. De hemelwaterafvoer mag dus niet op het gemeentelijke afvalwaterriool en op het gemeentelijk drainagesysteem worden aangesloten. De koper is verplicht het hemelwater op zijn eigen perceel te infiltreren of zichtbaar af te voeren naar de openbare ruimte.

Deze afvoer moet in ieder geval, voordat het hemelwater de openbare ruimte bereikt, bovengronds en zichtbaar worden aangeboden. Koper dient deze voorziening naar behoren te onderhouden en zo nodig te vervangen of bij (vervangende) nieuwbouw (opnieuw) aan te leggen.

Bestaand stedelijk gebied: • In bestaand stedelijk gebied verzamelt de gemeente het (overtollige) hemelwater in met uitzondering van recent ontwikkelde wijken waarbij de particulier zelf zorg draagt voor het hemelwater. • De gemeente realiseert regenwaterafvoerleidingen (‘blauwe aders’) in de bebouwde omgeving. • De gemeente stimuleert particuliere afkoppeling in bestaand stedelijk gebied, zie paragrafen: Anticiperen op wateroverlast en Afkoppelen in Borne Voor de bijdrage aan de watertoets in bestemmingsplannen is jaarlijks personele capaciteit benodigd (maatregel ALG6).

10

Nieuwbouw is gedefinieerd als, nieuwbouw, herbouw of uitbreiding van bestaande bebouwing.

27-9-2021

WATERTAKENPLAN BORNE

BH8495-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

40

Projectgerelateerd

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=3a69a00a-a5d4-4601-9d53-314c78c124fd