Jaarstukken 2021
Tekst van het document
Hiervan zullen er ruim 20.000 in Twente worden gerealiseerd. Daarbij kan de Bornsche Maten van grote betekenis zijn en is daarom dan ook aangewezen als Sleutelgebied. De vierde fase van de Bornsche Maten kan in deze versnellingsopgave een belangrijke rol gaan spelen. Gezamenlijk met het door de provincie in het leven geroepen aanjaagteam is dit traject opgepakt. Prestatieafspraken Welbions: Op basis van de gemeentelijke woonvisie en het bod daarop van de corporatie zijn, door de corporatie Welbions in nauwe samenwerking met de gemeente Borne en met de huurdersverenigingen Ookbions, de ‘Prestatieafspraken gemeente Borne 2022-2023’ opgesteld. De prestatieafspraken richten zich met name op de volgende thema’s: - Betaalbaarheid en beschikbaarheid - Huisvesting van kwetsbare doelgroepen - Kwaliteit en duurzaamheid - Leefbaarheid Tijdelijke woningbouw Welbions: Er is momenteel sprake van een piek in de behoefte aan kleine en goedkope sociale huurwoningen voor met name één- en tweepersoons huishoudens. Deze piek is voor een belangrijk deel tijdelijk van aard en zal vanaf 2035 terug lopen. Deze piek wordt ook door de corporatie sterk gevoeld en wordt nu deels ingevuld met reguliere huurwoningen die eigenlijk bedoeld zijn voor meerpersoonshuishoudens. Een van de groepen die snel behoefte heeft aan een woning zijn statushouders in afwachting van permanente huisvesting.
Tot nu toe heeft de corporatie deze taakstelling één op één kunnen invullen binnen haar woningvoorraad. Zij heeft echter aangegeven de inmiddels sterk verhoogde taakstelling in 2022 niet meer volledig binnen de goedkope huurvoorraad te kunnen faciliteren, zonder de zoektijden voor de reguliere woningzoekenden (flink) te laten stijgen. Daarom zetten we, gezamenlijk met Welbions in op een aantal, al dan niet tijdelijke, maatregelen. Deze zijn in de Prestatieafspraken opgenomen. Eén daarvan is het uitbreiden van de woningvoorraad met flexwonen. Woonwagenlocaties: In navolging van de ‘Woonvisie Borne 2018-2028’ en de ‘Beleidsnotitie voor het woonwagenbeleid in de gemeente Borne’ en tevens om uitvoering te geven aan het ‘Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ van het Rijk, heeft er een behoefteonderzoek plaatsgevonden. Daaruit is gebleken dat er behoefte bestaat aan de ontwikkeling van een aantal nieuwe woonwagenstandplaatsen binnen de gemeente
Pagina 29
Jaarstukken 2021
Borne. Aanvullend is gezocht naar een geschikte locatie om deze nieuwe woonwagenstandplaatsen te kunnen realiseren. Hierbij stonden ruimtelijke kwaliteit en haalbaarheid centraal. Uit deze verkenning is naar voren gekomen dat, naast het handhaven van de bestaande locatie aan de Blauwgras, de locatie ‘De Horsten’ binnen de Bornsche Maten de meest reële en wenselijke optie is.
2.2.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. ( x € 1.000)
Primitief
Actueel
Rekening
Verschil
begroot
begroot
2021
2021
Totaal lasten
16.827
16.883
20.931
-4.048
Totaal baten
11.921
11.921
25.209
13.288
Saldo baten en lasten
-4.906
-4.963
4.278
9.241
Toevoeging aan reserves
138
138
138
Beschikking over reserves
160
160
1.120
960
-4.885
-4.941
5.260
10.201
Saldo programma
Voor een toelichting wordt verwezen naar de jaarrekening.
Pagina 30
Jaarstukken 2021
2.3 programma Verbindend Borne 2.3.1 Wat willen we bereiken? Raadsakkoord Borne 2018-2022: We leven in een complexe wereld waarin alles met elkaar samenhangt. Toch is het niet vanzelfsprekend dat de verbinding wordt gemaakt tussen ontwikkelingen en onderwerpen die met elkaar samenhangen en die elkaar beïnvloeden. De gemeente -bestuur en organisatie- gebruikt regievoering, overheidsparticipatie, samenwerking en bestuurlijke vernieuwing om verbinding te maken en te houden met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. We roepen onze inwoners en organisaties op, om met ons mee te denken over het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en het nemen van initiatieven. THEMA'S PROGRAMMA VERBINDEND BORNE
Doelen per thema
Bestuur
Inwoners hebben vertrouwen in het gemeentebestuur waarmee ze samenwerken aan maatschappelijk opgaven.
Dienstverlening
Inwoners hebben makkelijk toegang tot gemeentelijke diensten, informatie en voorzieningen.
Aanvullend zijn voor 2018 - 2022 de volgende resultaatafspraken gemaakt. Stimuleren burger- en overheidsparticipatie: • De blanco paragraaf in het Raadsakkoord biedt ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving. Deze initiatieven worden getoetst aan de ambities van het Raadsakkoord en wanneer deze een positieve bijdrage leveren aan het bereiken van onze doelen, worden ze opgenomen in het Raadsakkoord. • Deze initiatieven worden ondersteund vanuit de ambtelijke organisatie. Indien wenselijk worden één of meerdere raadsleden/commissieleden gelinkt aan het initiatief (o.a. afhankelijk van de omvang). • Voor kansrijke initiatieven kan een budget beschikbaar worden gesteld om initiatieven aan te jagen. Initiatiefnemers worden hierbij ook ondersteund in het aanvragen van financieringsmogelijkheden bij externe partijen. • In 2018 wordt een plan van aanpak ‘Stimuleren en ondersteunen burgerinitiatieven’ ontwikkeld, zodat vanaf begin 2019 gestart kan worden. • In de komende raadsperiode wordt bestuurlijke vernieuwing beschouwd als twee met elkaar samenhangende processen, te weten:
Pagina 31
Jaarstukken 2021
optimalisering van het besluitvormend proces van de gemeenteraad, waarbij inwoners optimaal worden betrokken bij de totstandkoming van beleid (en uitvoering). intensivering van activiteiten die bekend staan als overheidsparticipatie, bevorderen van inwonersinitiatieven en vormen van co-creatie en coproductie.
Regisserende gemeente: • In 2020 kijken we waar we staan in de organisatieontwikkeling en wat er dan nog nodig is aan ontwikkelingen. • We stellen een koersdocument Omgevingswet op waarbij we uitgaan van de maatschappelijke opgaven en ambities in Borne. In 2020 hebben we het implementatieproces helder. Samenwerking, participatie en ruimte en vertrouwen geven staan centraal, de wettelijke verplichtingen zijn randvoorwaarden. Deregulering maakt deel uit van het koersdocument. • De inrichting van het gemeentehuis ondersteunt bestuur en organisatie bij bestuurlijke vernieuwing en de organisatieontwikkeling. Regionale samenwerking: • De rol van gemeente als deelnemer en als opdrachtgever is voor alle samenwerkingsverbanden zowel ambtelijk als bestuurlijk gescheiden. • Alle gemeenschappelijke regelingen en deelnemingen zijn een keer geëvalueerd op basis van de Bornse 'cirkel van sturing'. Serviceloket/Dienstverlening: • De verschillende organisaties op het gebied van hulp, welzijn, zorg en inkomen gaan onder één vlag samenwerken aan een gezamenlijk doel: zorgen dat inwoners in Borne zo lang mogelijk mee kunnen doen. • In 2020 is er een fysiek, laagdrempelig, integraal serviceloket (Bornse Balie) gerealiseerd waar inwoners (maar ook professionals en vrijwilligersinitiatieven) terecht kunnen voor informatie-, advies-, hulp- en zorgvragen op het gebied van o.a.
welzijn, hulp, zorg, opgroeien, vervoer, wonen, inkomen. • Van het uitvoeringsprogramma dienstverlening en informatievoorziening realiseren we deze periode de volgende onderdelen: toegankelijk digitaal loket, archieven zijn digitaal beschikbaar, we voldoen aan informatieveiligheidseisen, we werken volledig digitaal. Het serviceloket sluit goed aan bij de verbouwplannen van de publiekshal (zie regisserende gemeente).
Pagina 32
Jaarstukken 2021
2.3.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Hieronder is, per thema, een beschrijving gegeven van de acties die zijn ondernomen om de, in het vorige onderdeel, benoemde doelen te behalen.
Bestuur Burger‐ en overheidsparticipatie en Bestuurlijke vernieuwing Op https://www.mijnborneinitiatief.nl/ worden inwonerinitiatieven weergegeven en uitleg gegeven over hoe 'Borne' invulling geeft aan (overheids)participatie. Ook biedt de site een wegwijzer om zelf dromen waar te maken. In 2021 zijn 18 initiatieven aangemeld waarvan er 12 zijn gerealiseerd. 5 initiatieven worden in 2022 gerealiseerd en 1 initiatief is niet doorgegaan. Vanuit de blanco paragraaf uit het raadsakkoord zijn in 2021 geen initiatieven uit de samenleving ondersteund. De functie van wijkcoördinator is in 2021 door de gemeenteraad structureel gemaakt. De functie is niet meer bij het Kulturhus belegd, maar bij de gemeente. Vanuit het programma Duurzaamheid is het platform energievanborne.nl opgezet. Het BornePanel heeft in 2021 input gegeven voor de klimaatdialoog. Bij de voorbereiding van beleid is de samenleving beperkt betrokken geweest. Dit heeft bij de mogelijke opvang van asielzoekers in het voormalige azc Azelo niet bijgedragen aan de verbetering van de relatie tussen inwoners en bestuur. De energietransitie en de visie sociaal domein zijn positieve voorbeelden. De betrokkenheid van inwoners bij de uitvoering van beleid gaat steeds beter. Wensink-Zuid, herinrichting Eschschool, herinrichting Europastraat en verlichting Oud Borne zijn hiervan, ondanks de coronabeperkingen, goede voorbeelden.
Bestuurlijke vernieuwing is in 2021 niet expliciet door college en raad besproken. Wel heeft de gemeenteraad ingestemd met het proces voor de herijking van de toekomstvisie. Een (stuur)groep van partners: Welbions, BBO, Kulturhus, Dibo, Brigantijn, zorg en de gemeente heeft het proces van herijking begeleid. In april 2022 is de herijkte visie aangeboden aan de gemeenteraad.
Regisserende gemeente en Regionale samenwerking In 2021 is het programma 'Organisatie' feitelijk afgerond en gestart met de doorontwikkeling van de organisatie. Hiermee is de structurele ontwikkeling van de interne beheersing en organisatieontwikkeling geborgd. De gemeenteraad heeft middelen beschikbaar gesteld voor implementatie van de Omgevingswet en het Huis van Borne. Beide projecten ondersteunen de rol en werkwijze van organisatie en bestuur. De rekenkamercommissie is gestart met de uitvoering van een onderzoek naar Borne als regisserende gemeente. Het bestuur van de Regio Twente heeft in 2021 de transitie van de gemeenschappelijke regeling Regio Twente afgerond. De organisatie Regio Twente is ontvlochten in 4 verschillende onderdelen: 1. Gemeenschappelijke regeling gezondheid 2. stichting Twente Board, 3. recreatieschap Twente en 4. Vrijwillige samenwerkingen (coalitions of the willing) ondergebracht bij gemeenten. Van de verbonden partijen is in 2021 het Openbaar lichaam crematoria Twente (OLCT) geëvalueerd.
Dienstverlening In 2021 is hard gewerkt aan de vormgeving van de integrale toegang, waarbij ook de samenwerking met de partners verder is versterkt. Inwoners kunnen met al hun ondersteuningsvragen in het sociaal domein terecht bij één centrale integrale toegang, zowel fysiek, telefonisch als digitaal. In 2021 is de digitalisering van werkprocessen en dienstverlening verder opgepakt. Eind 2021 verliep 90% van de werkprocessen digitaal, bijvoorbeeld digitale vergaderstukken, geboorteaangiftes, meldingen openbare
Pagina 33
Jaarstukken 2021
ruimte en parkeervergunningen. Het digitaal loket is in 2021 verder uitgebreid met een aantal nieuwe digitale producten. In 2021 heeft de raad een krediet beschikbaar gesteld voor de bouw van het Huis van Borne. Samen met de partners is er een visie op het Huis van Borne opgesteld.
2.3.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. ( x € 1.000)
Primitief
Actueel
Rekening
Verschil
begroot
begroot
2021
2021
Totaal lasten
2.308
2.733
2.720
013
Totaal baten
306
312
533
221
-2.002
-2.421
-2.187
234
Saldo baten en lasten Toevoeging aan reserves
0
Beschikking over reserves
0
Saldo programma
-2.002
Voor een toelichting wordt verwezen naar de jaarrekening.
Pagina 34
-2.421
-2.186
235
Jaarstukken 2021
2.4 programma Borne Algemeen 2.4.1 Wat willen we bereiken? Raadsakkoord Borne 2018-2022: We beseffen ons dat de wensen de (financiële) mogelijkheden overstijgen en er keuzes gemaakt moeten worden. Bij nieuwe beleidsontwikkelingen verwachten we van het college een goede inhoudelijke en financiële onderbouwing. Op basis hiervan besluiten wij om geld beschikbaar te stellen en hoe we dit betalen. Voor de dekking maken wij telkens een afweging tussen het inzetten van bestaande middelen, nieuwe middelen, middelen van derden en belastingverhoging. We zullen gemeentelijke belastingen en dit middel uitsluitend inzetten voor ontwikkelingen die rechtstreeks ten goede komen aan een groot deel van onze inwoners. THEMA'S Doelen per thema PROGRAMMA BORNE ALGEMEEN
Vastgoed
De gemeente exploiteert een kostendekkende vastgoedportefeuille die aansluit op de maatschappelijke vraag.
Bedrijfsvoering
De gemeente faciliteert met zijn bedrijfsvoering de dynamische relatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.
Middelen
De gemeente is open over inkomsten en uitgaven zodat het bestuur kan sturen en verantwoording kan afleggen aan de samenleving.
2.4.2 Wat hebben we daarvoor gedaan?
Bedrijfsvoering Overhead Onder overhead wordt verstaan 'alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces'. Overhead is hiermee min of meer hetzelfde als de klassieke bedrijfsvoeringsfuncties. Het betreft zowel materiële als personele kosten, zoals het gemeentehuis, verzekeringen, opleidingen, automatisering, leidinggevenden, de meeste staf en bedrijfsvoeringsfuncties. In de begroting zijn, conform het gewijzigde Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), de baten en lasten van overhead apart inzichtelijk gemaakt.
Pagina 35
Jaarstukken 2021
Toerekening overhead aan heffingen en tarieven Overhead wordt betrokken bij de berekening van kostendekkende heffingen en tarieven. Deze berekening vindt extracomptabel (buiten de boekhouding om) plaats en maakt onderdeel uit van de in dit onderdeel gepresenteerde kosten van overhead. Aan heffingen die 100% kostendekkend zijn, wordt overhead toegerekend. Deze toerekening heeft geen invloed op het overzicht ‘Overhead’. In de paragraaf bedrijfsvoering wordt nader ingegaan op het thema bedrijfsvoering en alles wat hiermee samenhangt.
Middelen Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten zonder vastgesteld bestedingsdoel en zijn daarmee vrij besteedbaar. Lokale heffingen De onroerendezaakbelasting (OZB) is een algemeen dekkingsmiddel. De tarieven worden jaarlijks bij het vaststellen van de belastingverordeningen gecorrigeerd voor inflatie op basis van de Macro Economische Verkenningen (MEV) van het Centraal Plan Bureau (CPB). Een nadere toelichting op de lokale heffingen is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen. Daarnaast hebben reinigingsrechten, afvalstoffenheffing, rioolrechten en reclamebelasting een vastgesteld bestedingsdoel. Algemene uitkeringen De ramingen binnen de algemene uitkering worden geactualiseerd op basis van de gemeentefondscirculaires van het Rijk. Onderdelen van de raming zijn de aantallen van de verdeelmaatstaven, de uitkeringsfactor en de diverse integratie- en decentralisatie-uitkeringen. De herverdeling van het gemeentefonds is nog niet afgerond en geformaliseerd in 2021. Na adviezen van zowel de Raad voor het Openbaar Bestuur als de VNG heeft het ministerie nog geen voorstel kunnen doen waarmee ingestemd kan worden door de gemeenten in Nederland. De stellingname vanuit de gemeenten is dat er nog steeds tekorten worden herverdeeld. Besluitvorming wordt nu verwacht in 2022. Dividend Jaarlijkse dividenden c.q.
winstuitkeringen ontvangen we van onder andere Cogas, Enexis, Bank Nederlandse Gemeenten, Twente Milieu en Twence. Dividenden en winstuitkeringen begroten we op basis van historische gegevens en/of bestuursbesluiten. Cogas heeft haar deelneming Cogas Kabel Infra B.V. verkocht aan Delta Fiber. Een deel van deze verkoop is uitgekeerd aan de aandeelhouders. Gemeente Borne heeft hiervoor € 2,25 miljoen ontvangen.
Saldo van de financieringsfunctie Dit is het saldo van betaalde rente over leningen en aangetrokken middelen in rekening courant min de ontvangen rente over de uitzettingen. Kortom het verschil tussen betaalde en ontvangen rente. Doorberekening aan grondexploitaties, voorzieningen en investeringen In het BBV is voor de grondexploitaties, investeringen en voorzieningen een uitzondering gemaakt voor wat betreft het centraal begroten en verantwoorden van overheadkosten. Vennootschapsbelastingplicht (Vpb) Sinds 1 januari 2016 zijn overheden vennootschapsbelastingplichtig voor activiteiten waarbij zij optreden als ondernemer. Onvoorzien
Pagina 36
Jaarstukken 2021
De wettelijk verplichte post ‘onvoorzien’ is bedoeld als dekking voor uitgaven die door het college gedaan kunnen worden en als onuitstelbaar en onvermijdbaar worden aangemerkt en waarvoor in de begroting geen raming is opgenomen. Voor deze onvoorziene uitgaven neemt Borne € 64.000 op in de begroting. Indien de uitgave een structureel karakter heeft, worden de meerjarige consequenties bestuurlijk afgewogen.
Vastgoed In 2021 is de gemeentelijke vastgoedportefeuille uitgebreid met twee panden, dit betreft het Maria Mediatrix aan de Bornerbroeksestraat 103 en het voormalig Rode Kruis gebouw aan het Brugstraatje 4. Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van vastgoed. Op basis van de meerjarenonderhoudsplanning is ervoor gekozen om op de natuurlijke vervangingsmomenten zoveel mogelijk duurzaam te investeren (mede met hulp van subsidie). Het beheerdersgebouw van de gemeentelijke begraafplaats is duurzaam vervangen. Daarnaast is er een eerste stap gezet een meerjarenvastgoedprogramma uit te werken met een investeringsplan voor het behalen van de landelijke duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030.
2.4.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. ( x € 1.000)
Primitief
Actueel
Rekening
Verschil
begroot
begroot
2021
2021
Totaal lasten
9.670
9.954
9.955
-001
Totaal baten
43.608
48.650
49.409
759
Saldo baten en lasten
33.937
38.695
39.454
759
Toevoeging aan reserves
65
6.858
6.858
Beschikking over reserves
1.573
5.120
5.120
Saldo programma
35.445
36.956
37.716
760
Voor een toelichting wordt verwezen naar de jaarrekening.
Pagina 37
3 Paragrafen
Jaarstukken 2021
3.1 Paragraaf Lokale heffingen Inkomsten Met lokale heffingen verwerft de gemeente eigen middelen om de uitvoering van taken te dekken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellenverordening te geschieden. De verordeningen waarin de tarieven voor 2021 zijn opgenomen, zijn door de gemeenteraad op 15 december 2020 vastgesteld. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, welke vooral door de burgers dienen te worden opgebracht. Lokale belastingen worden onderscheiden in ongebonden en gebonden heffingen. Ongebonden heffingen (onroerende zaakbelasting, hondenbelasting en reclamebelasting) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat de besteding hiervan niet gebonden is aan een bepaalde taak. De gemeente is dus vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). Gebonden heffingen (afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges) zijn juist wel gebonden aan de uitvoering van een bepaalde taak. Voor het betalen van rechten en retributies verricht de gemeente diensten. De kosten van de gemeentelijke dienstverlening worden doorberekend in de tarieven.
De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. Het beleid is gericht op het zoveel mogelijk beperken van de kosten en op een rechtvaardige verdeling. Hierdoor wordt een evenwichtige lastenverdeling bereikt. Volgens artikel 26 van het Besluit Begroting en Verantwoording bevat de paragraaf een verantwoording van hetgeen in de begroting is opgenomen: a. de verantwoording van de geraamde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de heffingen, waar de geraamde baten de geraamde lasten niet mogen overtreffen, de inkomsten zich verhouden tot de lasten; d. een aanduiding van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het gevoerde kwijtscheldingsbeleid. In artikel 26 BBV is het volgende vermeld: Het jaarverslag bevat de paragrafen die ingevolge artikel 9 in de begroting zijn opgenomen. Ze bevatten de verantwoording van hetgeen in de overeenkomstige paragrafen in de begroting is opgenomen. De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne.
Pagina 39
Jaarstukken 2021
Inkomsten lokale heffingen Van elke euro die huishoudens en bedrijven in Nederland aan belastingen en sociale premies betalen gaat in 2021 3,7% naar de gemeenten. De decentrale overheden nemen samen 5,2% voor hun rekening, de rijksoverheid 94,8%.
Grafiek: uit Coelo-atlas overzicht van de lokale lasten 2021
Beleid Het beleid betreffende de lokale heffingen is opgenomen in: •
de diverse belastingverordeningen en –regelingen;
•
het raadsprogramma 2018-2022;
•
landelijke wet- en regelgeving.
Ontwikkeling tarieven De tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen worden geraamd op basis van het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt gestreefd naar 100% kostendekking. De OZB-tarieven zijn met 11,75% gestegen. Op deze tarieven is de waardeontwikkeling van de woningen (8,25%) en niet woningen (-0,83%) gecorrigeerd. De voor 2021 geldende tarieven voor de overige belastingen en rechten zijn gestegen met een inflatiecorrectie, uiteraard met uitzondering van die tarieven, die het rijk heeft vastgesteld, dan wel gemaximeerd. Op basis van het Centraal Economisch Plan is uitgegaan van 2%.
Pagina 40
Jaarstukken 2021
Ontwikkeling in wetgeving Waterzorgheffing: wateroverlast en verdroging vragen steeds meer maatregelen in de publieke ruimte. Meer percelen kunnen in de heffing worden betrokken, want van de maatregelen in de publieke ruimte heeft iedereen profijt. De huidige verordening Rioolheffing (model VNG) dekt dan niet meer de lading Het schept een beeld van een belasting voor een buizenstelsel. Bij belastingplichtigen die daar niet op zijn aangesloten roept dat weerstand op. De gemeentelijke watertaken omvatten een breed palet. Zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater hebben een centrale plaats in de ordening van de publieke ruimte. Gemeenten moeten maatregelen nemen om wateroverlast en -schade te voorkomen. Denk aan het onderhoud van bermen en slootkanten om overtollig water af te voeren, zodat er over een droge weg kan worden gereden. Iedereen heeft daar profijt van. De VNG heeft hiervoor een nieuw modelverordening Riool- en Waterzorgheffing opgesteld. Bij invoering is een zorgvuldige communicatie en belangenafweging naar nieuwe belastingplichtigen van belang. Bijvoorbeeld cultuurgronden en natuurterreinen dragen nu veelal nog niet bij in de kosten van de gemeentelijke watertaken. Duurzaam Daar waar mogelijk hebben we geprobeerd door tariefstellingen en vrijstellingsbepalingen een bijdrage te leveren aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen.
Hervorming lokaal belastinggebied Het kabinet heeft 24 juni 2016 de Tweede Kamer geïnformeerd over de mogelijke herziening van het lokaal belastinggebied. Het kabinet schetst de knelpunten en mogelijke oplossingen, maar de te maken keuzes worden overgelaten aan het nieuwe kabinet. In het regeerakkoord van Rutte III komt de mogelijke herziening en/of uitbreiding van het lokaal belastinggebied niet aan de orde. De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. In het meest recente regeerakkoord van 15 december 2021 staat dat ten aanzien van de financiering van lokale overheden het nieuwe kabinet voorlopig vast wil houden aan de bestaande financieringssystematiek. Een uitbreiding van het lokaal belastinggebied lijkt er dan in ieder geval tot 2025 niet te komen.
Overzicht Gemeenten zijn beperkt in de soorten belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. De tarieven van de belastingen en overige heffingen worden in beginsel alleen aangepast aan de inflatiecorrectie. Deze bedroeg in 2021 2%. De gemeentelijke belastingen en retributies die in 2021 in Borne werden geheven zijn:
Ongebonden belastingen
Gebonden belastingen
Onroerende-zaakbelastingen
Afvalstoffenheffing
Reclamebelasting
Leges en rechten Rioolheffing
Onroerende zaak-belastingen Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeenten onroerende-zaakbelastingen (OZB) heffen. De OZB is een algemene belasting, er is geen relatie tussen de heffing en bepaalde taken van de gemeente. De opbrengst is onderdeel van de algemene middelen. Vanaf 2020 is een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de
Pagina 41
Jaarstukken 2021
ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). De OZB is een tijdstipbelasting. Dit betekent dat voor het bepalen van de belastingplicht de situatie per 1 januari van het belastingjaar geldt. Veranderingen in de loop van het jaar, bijvoorbeeld de verkoop van een huis, worden meegenomen in het volgende belastingjaar. Belastingplichtigen zijn eigenaren van woningen; eigenaren van niet-woningen; gebruikers van niet-woningen. Indien iemand zowel eigenaar als gebruiker is van een niet-woning, dan betaalt hij of zij beide belastingen. De grondslag voor de berekening van de OZB is de WOZ-waarde van de onroerende zaak. Deze wordt jaarlijks opnieuw bepaald. Het tarief van de OZB wordt uitgedrukt in een percentage van de WOZ-waarde. Voor iedere groep belastingplichtigen wordt een afzonderlijk tarief vastgesteld. De hoogte van het tarief leidt tot de opbrengst die met de begroting is vastgesteld. De beoogde opbrengst van de OZB per belastingplicht wordt eerst vastgesteld. Vervolgens wordt op basis van de totale WOZ-waarde van de belastingplicht het OZB-tarief berekend. De ontwikkeling van het OZB-tarief is dus naast de ontwikkeling van de OZB-opbrengst afhankelijk van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt.
Als de gemiddelde waarde op de vastgoedmarkt stijgt, leidt dit tot een neerwaartse bijstelling van het OZB-tarief. Anders zou de OZB-opbrengst evenredig meestijgen. Andersom geldt hetzelfde. Een negatieve waardeontwikkeling van de vastgoedmarkt leidt tot een verhoging van het OZBtarief, om te voorkomen dat de OZB opbrengst daalt. De tariefaanpassing op basis van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt heeft voor de gemiddelde eigenaar en gebruiker geen effect op de hoogte van de OZB-heffing. Immers, een gemiddeld vastgoedobject volgt de ontwikkeling op de vastgoedmarkt. Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen.
Gebonden belastingen Met ingang van 2017 moet door gewijzigde regelgeving (Besluit Begroting en Verantwoording) meer inzicht gegeven worden in de kostendekkendheid van heffingen. Bij de toepasselijke heffingen zijn de lastenbatenoverzichten en specifieke beleidsuitgangspunten vermeld. Naast de lasten die direct uit de taakvelden zijn af te leiden, mogen ook overheadkosten en BTW worden toegerekend. De overheadkosten moeten op een consistente wijze worden toegerekend, de gemeente mag de methodiek zelf bepalen en moet deze opnemen in de financiële verordening. Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing.
Pagina 42
Jaarstukken 2021
Inwoners zijn verplicht afvalstoffenheffing te betalen, ook als zij geen afval voor inzameling aanbieden. De heffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt. De grondslag voor de berekening van afvalstoffenheffing is niet wettelijk vastgelegd. De gemeente is in principe vrij deze grondslag zelf te bepalen. De gemeente hanteert als grondslag een vast bedrag per object.
Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1, b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: -
titel 1, algemene dienstverlening;
-
titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning;
-
titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn.
Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt. Bij de introductie van de Wabo in 2010 (omgevingsvergunning, zie Titel 2 van de Legesverordening) ging de wetgever ervan uit dat kruissubsidiëring tussen het cluster omgevingsvergunning en andere in de legesverordening opgenomen dienstverleningen niet mogelijk is. De wens van de wetgever is echter niet in een wettelijke bepaling vastgelegd, zodat in principe artikel 229b van de Gemeentewet onverkort geldt. Wij gaan echter uit van maximaal 100% kostendekkendheid binnen titel 2. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens.
Pagina 43
Jaarstukken 2021
Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Begraafrechten (*€1.000)
Realisatie 2021
Lasten
268
Totale lasten
268
Baten taakvelden exclusief heffingen
-
Opbrengst heffingen
-169
Totale baten
-169
Dekkingspercentage
63,1%
Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld.
Rioolaansluitrecht De wettelijke basis voor het heffen van het rioolaansluitrecht ligt in artikel 229 van de Gemeentewet. In het rioolaansluitrecht worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het maken van een verbinding tussen het hoofdriool en een nog niet aangesloten pand. Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing (bestemming is watertaken), er staan geen aanwijsbare tegenprestaties tegenover. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen.
Pagina 44
Jaarstukken 2021
Reinigingsheffing (*€1.000) Lasten taakvelden
Toe te rekenen lasten
Totale lasten Baten exclusief heffingen
Realisatie 2021 Riolering
1.123
Straatreiniging
45
Water
74
Inkomensregelingen
67
Toevoeging aan voorziening
237
Overhead
119
BTW
170 1.835 -50
Opbrengst heffingen
-1.784
Totale baten
-1.835
Dekkingspercentage
100,0%
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld riolering. De kosten zitten vooral in daadwerkelijk nakomen van onze gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de rioolheffing. Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing. Sinds 1 januari 2020 werkt Borne met Diftar. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven. Dit houdt in dat inwoners naast een vast bedrag, per keer betalen voor het ledigen van hun grijze restafvalcontainer of voor het wegbrengen van afval naar een ondergrondse restafvalcontainer. Dit volgens het principe ‘afval scheiden loont’. Afvalstoffenheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt.
Pagina 45
Jaarstukken 2021
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld afval (€ 2,1 miljoen). De kosten zitten vooral in het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het bedrijfs- en huishoudelijke afval. Ook het scheiden van afval en het recyclen ervan valt hieronder. Omdat er ook bedrijfsafval op het taakveld is opgenomen worden niet alle kosten van het taakveld meegenomen. Dit is inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffing. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken het versturen van aanslagen aan de juiste personen. Daarnaast begroten wij € 131.000 voor het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin.
Pagina 46
Jaarstukken 2021
Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerende-zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing hebben voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling geleid:
In onderstaand overzicht wordt de ontwikkeling van de woonlasten 2021 ten opzichte van 2021 van alle Twentse gemeenten weergegeven: bruto woonlasten
éénpersoonshuishouden
meerpersoonshuishouden
eigenaar-gebruiker woning
2020
2020
2021
2021
stijging in % tov 2020 1-pers
meerpers
Almelo
839
845
839
886
0,6
5,6
Borne
786
820
813
845
4,3
3,9
Dinkelland
752
773
778
797
2,7
2,4
Enschede
797
818
832
852
2,7
2,4
Haaksbergen
847
908
898
956
7,1
6,5
Hellendoorn
859
876
905
938
1,9
3,6
Hengelo
705
755
729
795
7,1
9,0
Hof van Twente
748
808
778
840
8,0
8,0
Losser
860
880
887
898
2,3
1,2
Oldenzaal
669
761
698
797
13,8
14,2
Rijssen-Holten
590
594
632
636
0,8
0,7
Tubbergen
678
695
705
723
2,5
2,5
Twenterand
745
785
780
822
5,4
5,4
Wierden
755
798
781
825
5,7
5,7
Overijssel
737
764
766
796
3,7
3,9
Nederland
705
737
776
811
4,5
4,5
Pagina 47
Jaarstukken 2021
Kwijtschelding De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: •
Voor de ozb, riool- en voor de afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen woonlasten betalen;
•
Voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen) wordt voor de afvalstoffenheffing kwijtschelding verleend. Voor de rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500 m3.
•
Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm;
•
Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit en;
•
Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm.
Voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid is voor 2021 uitgegaan van een totaalbedrag van € 190.000. Hierbij gaat het om € 95.000 voor Afvalstoffenheffing, € 0 voor OZB en € 95.000 voor Rioolheffing. De gederfde inkomsten voor de riool- en afvalstoffenheffing worden gecompenseerd via een verhoging van het tarief van de betreffende heffing.
Pagina 48
Jaarstukken 2021
3.2 Paragraaf Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding Eén van de factoren om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen is het in kaart brengen van het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. Uitgangspunt van deze paragraaf is de Nota risicomanagementbeleid 2009 en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen 2019. Bevoegdhedenstructuur De gemeenteraad stelt het Risicomanagementbeleid vast en stelt bij de besluitvorming over de jaarstukken mede de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing vast. Het college van B&W is eindverantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en daarmee ook voor de uitvoering van het Risicomanagementbeleid. Het college is verantwoordelijk voor het halen van de bestuurlijke doelstellingen en de risico’s die hiermee gepaard gaan. Met management (directie en teamleiders) zijn verantwoordelijk voor het identificeren, analyseren en het beheersen van de risico’s binnen de bedrijfsvoering. Control ondersteunt het management bij de -
Identificatie van risico’s
-
Analyse van risico’s
-
Analyse van beheersmaatregelen
-
Ontwerpen en uitvoeren van actieplannen (vermijden, verminderen, overdragen, accepteren)
-
Meten, controleren en rapporteren
-
Resultaten integreren in besluitvormingsprocessen.
Pagina 49
Jaarstukken 2021
Beschikbare weerstandscapaciteit Toelichting Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. • Onbenutte belastingcapaciteit In de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de OZB norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Ten aanzien van rioolrechten, afvalstoffenheffing, geldt dat deze max 100% kostendekkend mogen zijn. Bij overige heffingen of leges die niet 100% kostendekkend zijn is een verhoging van het tarief niet reëel, waardoor ook op deze onderdelen geen sprake is van onbenutte belastingcapaciteit. • Begrotingsoverschot komende jaren
Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op het te gelden niveau. • Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Wel zijn door de raad afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van de reserve. • Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. • Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, uitgezuiverd van verplichtingen, gebaseerd op door de raad genomen besluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit. • Post onvoorzien De algemene post onvoorzien is, op basis van een bedrag per inwoner, begroot voor spoed uitgaven die voldoen aan de 3 o's (onvoorzienbaar, onontkoombaar, onuitstelbaar). In onderstaande tabel 1 wordt inzicht gegeven in het verloop van de omvang van de beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve, algemene reserve grondexploitatie en reserve beleidsontwikkeling)
Pagina 50
Jaarstukken 2021
en de benodigde weerstandscapaciteit (risico’s) en de hieruit resulterende ratio weerstandsvermogen over de jaren 2015 tot en met 2022. De cijfers uit tabel 1 worden grafisch gepresenteerd in grafiek 1. Naast de gepresenteerde lijnen beschikbare weerstandscapaciteit (blauw/ boven) en benodigde weerstandscapaciteit (bruin/onder) is hier ook de trendlijn opgenomen. Vanaf 2015 is er voor zowel de beschikbare als de benodigde weerstandscapaciteit sprake van een gelijk oplopende dalende trend.
Pagina 51
Jaarstukken 2021
Tabel 1 Opbouw weerstandsvermogen, risicobeeld en ratio weerstandsvermogen Weerstandsvermogen
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrrk
Begr
2015
2015
2016
2016
2017
2017
2018
2018
2019
2019
2020
2020
2021
2021
2022
Algemene reserve
4.343
5.274
4.343
5.694
5.694
6.106
5.695
5.729
5.729
5.628
5.628
5.751
9.090
8.944
6.121
Reserve grondexploitatie
7.842
7.393
5.292
7.036
7.939
6.505
5.796
6.052
6.052
5.551
5.551
4.119
1.817
3.840
3.840
Reserve beleidsontwikkeling
4.582
1.174
10.198
3.757
2.960
4.620
2.638
3.145
3.749
2.816
2.628
2.216
65
2.281
2.281
Stille reserves
4.253
4.209
4.209
4.410
4.160
4.189
4.611
3.707
4.400
0
0
0
0
Totaal weerstandsvermogen
21.020
18.050
24.042
20.897
20.753
21.420
18.740
18.633
19.930
13.995
13.807
12.086
10.972
15.065
12.242
Bestemmingsreserves
21.511
14.521
13.527
14.404
20.180
20.337
20.961
22.126
20.987
22.126
17.787
9.721
9.721
10.892
7.882
Totaal reserves
42.531
32.571
37.569
35.301
40.933
41.757
39.701
40.759
40.917
36.121
31.594
21.807
20.693
25.957
20.124
Totaal weerstandsvermogen
21.020
18.050
24.042
20.897
20.753
21.420
18.740
18.633
19.930
13.995
13.807
18.394
10.972
15.065
12.242
Risico's
14.213
11.394
12.816
10.817
11.519
6.328
10.871
4.920
6.057
7.505
7.531
4.693
7.755
4.691
4.686
Pagina 52
0
Jaarstukken 2021
Grafiek 1 Beschikbare versus benodigde weerstandscapaciteit 2015 – 2022
Benodigde weerstandscapaciteit Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van de organisatie beoordeeld. In deze cyclus ontvangen de teamleiders (of de proceseigenaren) een verzoek om de gebruikelijke stappen als risico-identificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van maatregelen te doorlopen. Het resultaat van deze uitvraag wordt gemonitord door control en verwerkt in het risicomanagementsysteem Naris. Twee keer per jaar wordt het risicobeeld door middel van een risicomanagementrapportage gedeeld met de directie en het MT. Het risicobeeld wordt als één van de onderwerpen tijdens de twee keer per jaar gehouden themamiddagen inzake control gedeeld met het college. Vanwege het bedrijfsgevoelige karakter liggen de top 10 risico’s van zowel de lijnorganisatie en projecten als de grondexploitatie ter inzage bij de griffie en worden ze niet verwerkt in de openbare jaarstukken.
Pagina 53
Jaarstukken 2021
Het geactualiseerde gemeentebrede risicobeeld laat ten opzichte van de jaarrekening 2020 een lichte stijging zien. Er is sprake van een verschuiving van het risicobeeld tussen de lijn/ projecten enerzijds en de grondexploitaties anderzijds. Het totale maximale geldgevolg van de gekwantificeerde risico’s bedraagt per 31/12/21: Lijn en projecten
€ 8.875.840
(31/12/20: € 4.660.000)
Grondexploitaties
€ 10.304.000
(31/12/20: € 14.124.000)
Totaal
€ 19.179.840
(31/12/20: € 18.784.000)
Het feit dat de grondexploitatie Veldkamp de komende jaren afgerond wordt maakt dat de risico’s rondom de Veldkamp nagenoeg geheel zijn vervallen. Het perspectief van de Bornsche Maten is ten opzichte van 2020 verder verbeterd. De investeringen in de ambities maakt dat de projecten nadrukkelijker in beeld komen bij het risicobeeld. De actualisatie van risico’s van Huis van Borne, Wooldrik, Totaalvisie en Maria Mediatrix leiden tot een verhoogd risicobeeld bij de projecten. Voor de lijn geldt met name dat risico’s rondom informatieveiligheid zijn toegenomen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaats vinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risicoinventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 4.691.000 (31/12/20: € 4.686.000,--).
Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio Weerstandsvermogen Bedrag Ratio Weerstandsvermogen A. Beschikbare weerstandscapaciteit
€ 15.065.000
B. Benodigde weerstandscapaciteit
€ 4.691.000
De ratio weerstandsvermogen is met 3,21* nog steeds uitstekend te noemen. De minimale norm die met de raad is afgesproken ligt tussen 1,0 tot 1,4.
Pagina 54
Jaarstukken 2021
Tabel 2 Weerstandsnorm
Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
>2.0
uitstekend
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen
*De weerstandsratio van 3,21 is gebaseerd op het jaarrekeningresultaat voor bestemming.
Pagina 55
Jaarstukken 2021
Kengetallen Financiële kengetallen (* €1.000)
Rekening 2020 Begroting 2021 Rekening 2021
1a Netto schuldquote
135%
149%
84%
1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
135%
149%
84%
2 Solvabiliteitsratio
19%
15%
28%
3 Grondexploitatie
103%
89%
62%
4 Structurele exploitatieruimte
-11%
-3%
1%
5 Belastingcapaciteit
104%
105%
104%
Netto schuldquote De schuldquote is een maat voor de hoeveelheid schulden ten opzichte van het eigen vermogen. Afhankelijk of een gemeente net grote investeringen achter de rug heeft, is de netto schuldquote hoger of lager. Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich ergens tussen de 0% en 100%. De VNG geeft als leidraad dat, wanneer de netto schuldquote boven de 130% komt, dit een punt van aandacht moet zijn. De schuldquote in Borne is hoog vanwege de aangetrokken middelen voor de grondexploitaties.
Solvabiliteit De solvabiliteitsratio laat zien hoe groot het deel van het balanstotaal uit het eigen vermogen bestaat. Hoe hoger het kengetal, hoe hoger het eigen vermogen in verhouding is. Vanuit de VNG is gesteld dat een solvabiliteitsratio onder de 20% onwenselijk is en dat een norm van boven de 30% goed is.
Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de balanswaarde van de gronden is, ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Een lager kengetal betekent een kleinere balanswaarde van de gronden en dus minder (mogelijke) risico's. Bij risico’s valt te denken aan kosten die gemaakt zijn voor het bouwrijp maken van de gronden maar waarbij de kavels niet verkocht worden. Door wijzigingen in de BBV richtlijnen moet tussentijds winst genomen worden wanneer deze wordt verwacht, de zogenaamde percentage of completion methode (POC methode). Daarnaast zijn de opbrengsten door de verkoop van kavels hoger dan de kosten die de gemeente maakt.
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt aangegeven als een percentage op basis van de structurele baten en lasten. Hoe hoger het percentage, hoe meer structurele ruimte.
Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De gemiddelde woonlasten liggen 4% boven het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van de regionale gemeenten bevindt Borne zich rond het gemiddelde. Er is relatief weinig ruimte om belastingen te verhogen.
Pagina 56
Jaarstukken 2021
3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de raad om jaarlijks de kader stellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. Nota kapitaalgoederen Eens per 4 jaar wordt een nota kapitaalgoederen uitgebracht. In 2020 zijn de laatste vervangingen uit periode 2017- 2020 gerealiseerd. Medio 2021 is de nota Kapitaalgoederen 2021- 2024 door de gemeenteraad vastgesteld. Naast noodzakelijke kredieten voor groot onderhoud en vervangingen van onder meer speelvoorzieningen en bomen is er een voorziening getroffen van €1.655.000 voor het wegwerken van achterstallig onderhoud aan de wegen. Op basis van een in 2019 uitgevoerd onderzoek is er tenslotte een kapitaalgoederenfonds ingesteld dat in de komende periode gefaseerd wordt opgebouwd, en vanaf 2025 structureel wordt gevoed met € 500.000 per jaar.
Hiermee wordt geanticipeerd op de verwachte piek van groot onderhoud, als gevolg van veroudering van in de vorige eeuw aangelegde wijken Gemeentelijke kapitaalgoederen als riolering, openbare verlichting en gebouwen zijn voorzien van elektrotechnische installaties. Hiervoor is de zogenaamde Installatieverantwoordelijkheid van toepassing (NEN 3140). Een voorstel om de wettelijk verplichte elektrotechnische bedrijfsvoering op te zetten is in 2021 voorbereid en wordt begin 2022 aan het bestuur voorgelegd. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen: 1. Wegen 2. Openbare verlichting 3. Straatmeubilair 4. Civieltechnische kunstwerken 5. Riolering en water 6. Openbaar groen 7. Gebouwen
Pagina 57
Jaarstukken 2021
Kapitaalgoederen Hieronder wordt per type kapitaalgoed ingegaan op de ontwikkelingen, het beheer en de vervangingen die in 2021 zijn uitgevoerd. 1. Wegen In 2021 zijn diverse kleinere asfaltreparaties uitgevoerd en zijn er op diverse locaties asfaltscheuren gedicht. Het groot onderhoud aan asfaltwegen vond plaats aan de Hosbekkeweg en de Oonksweg. Ook aan de Braamhaarstraat en Het Hag moesten werkzaamheden worden uitgevoerd in verband met slijtage aan de verharding. Aan de Reefsweg, de Brakeweg en de Bospoort zijn slijtlagen aangebracht. Op de Deldensestraat zijn fietsstroken aangebracht. In 2021 is het nieuwe wegenbeheersysteem in gebruik genomen. Hiermee is er een goed overzicht ontstaan op de onderhoudssituatie en kan het onderhoud in de tijd worden weggezet. Door Twente Milieu is in 2021 weer klein onderhoud uitgevoerd op basis van de halfjaarlijkse inspecties. Hiermee wordt met name ingezet op het handhaven van de veiligheid voor fietsers en voetgangers. 2. Openbare verlichting In 2021 is de vervanging van de openbare verlichting afgerond. Borne is daardoor voorzien van een moderne OV installatie met LED verlichting en een dimfunctie. De verlichting in Oud Borne was al in een eerder stadium omgebouwd naar LED verlichting, maar de klassieke masten waren elektrotechnisch niet goed beveiligd. Dit is binnen het vervangingsplan hersteld.
Inwoners kunnen storingen eenvoudig melden via een QR- code op de masten. Deze meldingen komen automatisch terecht bij de aannemer. 3. Straatmeubilair Het straatmeubilair is 2021 op de gebruikelijke manier onderhouden. Dit betrof klein onderhoud, schoonmaakonderhoud en een enkele vervanging. De noodzakelijke grootschalige vervanging van borden is aan de orde gesteld in de nota kapitaalgoederen 2021- 2024. Op grond hiervan heeft de raad medio 2021 € 70.000 ter beschikking gesteld voor herstel van het bordenbestand. In 2021 is gestart met de voorbereidingen. Uitvoering is gepland in 2022. 4. Civiele kunstwerken De staat van de bruggen en tunnels is na de grootschalige reparaties in de afgelopen jaren goed te noemen. De jaarlijkse onderhoudsinspectie bracht geen grote bijzonderheden aan het licht, zodat het onderhoud binnen de beschikbare budgetten kon worden uitgevoerd. 5 Riolering en Water Tijdens de jaarlijkse controle en inspectie verkeren de riolering en de pompgemalen in redelijke tot goede staat. Bij de jaarlijkse inspectie van de pompgemalen zijn enkele kleinschalige gebreken aangetroffen. De herstelwerken zijn geen aanleiding tot overschrijding in de begroting. Bij de riolering wordt jaarlijks een deel geïnspecteerd. Vervanging is gebaseerd op de levensduur en de schadebeelden van de rioolinspectie.
Vervanging en reparatie van riolering en de pompgemalen is jaarlijks gecalculeerd in het vigerende Watertakenplan 2022-2026. Om de kosten van uitvoeringswerken laag te houden is meeliften met overige beheerwerken een vereiste. Structureel zijn bijeenkomsten gepland om de koppeling tussen beleid, beheer en uitvoering goed te coördineren. De rioleringstaken voor beheer en onderhoud wordt uitgevoerd conform de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Twente milieu. Borne werkt continu met Twente milieu aan verbeteringen in de DVO. Een beheeronderzoek is gestart om het riooldataverkeer te optimaliseren. Verwachting is dat in de loop van 2022 de eerste resultaten bekend worden. De ontwikkelingen worden door de overige aangesloten gemeenten met belangstelling gevolgd.
Pagina 58
Jaarstukken 2021
Waterschap Vechtstromen heeft in 2021 de watervisie en waterbeheerplan 2022-2027 vastgesteld. Relevante belangen in de plannen zijn de waterkwaliteit, klimaatadaptatie en verduurzaming. Waterschap Vechtstromen en Borne zijn beiden vertegenwoordigd in het regionale samenwerkingsverband Twents waternet (TWN). In TWN wordt met de overige Twentse gemeenten, provincie Overijssel en Vitens volop gewerkt aan verduurzaming van het waterbeheer. Voor de waterkwaliteit van de plaatselijke vijvers staan Oosterveld en ’t Olthof in de planning om opgeschoond te worden. 6. Openbaar groen De bestrijding van de eikenprocessierups in Borne is in 2021 preventief aangepakt, waardoor de overlast beperkt bleef. Onduidelijk is nog of de strenge vorstperiode ook invloed heeft gehad op de omvang van de plaag. De biologische bestrijdingsmethode kenmerkt zich door het gebruik van nematoden (aaltjes). Daarnaast is er een beperkte inzet van Xentari (een biologisch, maar niet selectief bestrijdingsmiddel) op plaatsen waar veel mensen samenkomen, zoals op sportvelden en speelplaatsen. In 2021 zijn enkele kleine omvormingen gerealiseerd, waaronder: •
Schaepmanstraat
•
Zoutmanplein
•
Zonneakker
•
De Hooiberg
•
Aanleg voedselbos Bekenhorst
Bomen De veiligheid en de conditie van bomen wordt bijgehouden in de periodieke boomveiligheidscontroles. Het onderhoud van de bomen in 2021 was gebaseerd op de bevindingen uit deze controles. Daarnaast is in 2021 onder meer ingezet op de volgende boomprojecten: •
Revitalisering 21 eiken aan de Oude Hengeloseweg
•
Boomfeestdag in Hertme
•
Eiken Hertmerweg (Weleveld)
7. Gebouwen De volgende zaken hebben in 2021 gespeeld op het gebied van onderhoud van de gebouwen: De periodieke actualisatie van de MeerjarenOnderhoudsPlanning (MJOP) heeft plaatsgevonden. Conform het MJOP wordt het onderhoud uitgevoerd. Dit moment is aangegrepen om de geactualiseerde MJOP in een online managementsysteem voor het beheer en onderhoud van gebouw te plaatsen. Eind 2021 is er proefgedraaid met onderhoudsmeldingen module. Het MJOP is in het najaar van 2021 uitgebreid met het rode kruis gebouw aan het Brugstraatje 4 te Borne. Voor het gemeentehuis heeft een herstelronde plaatsgevonden in verband met de veiligheid en de veilige werkplek. In het algemeen heeft er veel correctief onderhoud plaatsgevonden, bestaande uit het oplossen van storingen, brandveiligheid en reactief onderhoud aan installaties. Daarnaast is het legionella beheer opgezet en geïmplementeerd.
Pagina 59
Jaarstukken 2021
Overzicht onderhoudskosten In de onderstaande tabel staat per categorie weergeven wat er begroot is in 2021, hoeveel er is gerealiseerd en welke verschillen er zijn. Resultaat onderhoud kapitaalgoederen 1. Wegen
Begroting 2021
Realisatie 2021
1.057.000
1.076.132
2. Openbare verlichting
52.000
32.898
3. Straatmeubilair
31.500
29.199
4. Civiele kunstwerken
61.500
32.464
5. Riolering
587.000
554.463
6. Water
81.500
72.233
1.404.500
1.361.503
423.500
501.700
3.698.500
3.660.592
7. Openbaar groen 8. Gebouwen Totaal
In totaliteit is de afwijking van de realisatie ten opzichte van de begroting zeer gering. Er is bij de jaarrekening 2020 een voorziening voor achterstallig onderhoud ingesteld. De hoogte van de voorziening bedraagt €1.655.000. Hier is in 2021 niets uit onttrokken. De middelen die vanuit de nota kapitaalgoederen voor het jaar 2021 beschikbaar zijn gesteld, zijn pas in de loop van september beschikbaar gekomen. Door personeelswisselingen rond die tijd kon er in 2021 nog weinig in uitvoering worden genomen, maar zijn wel de nodige voorbereidingen getroffen. Hiervoor was ook de beschikbaarheid van de digitale beheersystemen (GBI), die eind 2021 zijn opgeleverd, van belang. In verband met de hoge inflatie is om dit achterstallig onderhoud weg te kunnen werken de voorziening verhoogt naar €1.900.000.