CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: ‘Samen Borne’ Omgevingsvisie gemeente Borne

Beeldvormende commissievergadering 9 september 2025, gemeente BorneBij agendapunt: Ontwerp Omgevingsvisie ‘Samen Borne’21.534 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Wat vinden inwoners? • Ontmoeten in de buitenruimte is goed. Dit kan gestimuleerd worden door meer groene ruimtes met water, bankjes en schaduw in de gemeente te hebben. Ook ruimte voor evenementen en horeca draagt hieraan bij. • Inwoners vinden het belangrijk dat er voor alle leeftijdsgroepen voldoende ontmoetingsmogelijkheden zijn. • Volgens inwoners kan de gemeente bewegen stimuleren door onveilige verkeerssituaties aan te pakken. Ook helpt het als er meer en betere fiets- en wandelpaden komen tussen de kernen en het buitengebied. (Bron: Bornse Dromen Dagen, 2023 en inwonersenquête, 2025)

In gemeente Borne willen we aan de slag gaan met …. • Het in beeld brengen van nieuwe sportvormen (zoals freerunnen, calisthenics, skateboarden) die aansluiten bij onze gemeente; • Het actualiseren van het Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Beleid 2.0; • Het opstellen van het Integraal Veiligheidsplan 2027; • Het thema milieu (aspecten), met extra aandacht voor geur en externe veiligheid; • Verkennen van de mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik van schoolgebouwen/pleinen.

bereid scholen te ondersteunen waar nodig en mogelijk, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijshuisvesting of leerlingenvervoer.

Samen Borne

24

Samen Borne

25

5.4

Ondernemend en gastvrij

5.4.1

De principes

Een kijkje in het textielverleden van Borne Onze gemeente kan gezien worden als de bron van de Twentse textielgeschiedenis. Tot de 16e eeuw ontwikkelde Borne zich als agrarisch dorp, met het spinnen en weven als huisnijverheid. Onder invloed hiervan kon zich in de 17e en 18e eeuw in Borne een linnennijverheid ontwikkelen. Deze nijverheid maakte dat in de tweede helft van de 18e eeuw linnenhandelaren zich in Borne vestigden. Aanvankelijk ontwikkelden er kleine textielbedrijven in het oude centrum van Borne, waarna na 1865 de eerste grotere textielfabriek Spanjaard werd opgericht. Tegenwoordig herinneren onder andere het kantoorgebouw van de Spanjaardsfabriek, Villa Elisabeth, de Pellenhof, het Witte huis, straatnamen, museum Bussemakerhuis en andere rijksmonumenten ons aan het Bornse textielverleden.

We vinden dat onze gemeente primair een woongemeente is. Maar dat betekent niet dat er geen ruimte is voor andere functies, zoals werken en de vrijetijdseconomie. Werkgelegenheid in de buurt is juist een belangrijke reden voor mensen om ergens te wonen. Daarom vinden we het belangrijk dat we voldoende en passende bedrijvigheid in onze gemeente hebben. We zoeken hierin naar een goede balans met andere functies. Daarnaast willen we dat onze gemeente een aantrekkelijke plek is om te ontspannen en te recreëren. De vrijetijdseconomie draagt hier aan bij. We hebben een rijk textielverleden, een prachtig buitengebied en een groot evenementenaanbod. Dit maakt ons aantrekkelijk voor bezoekers van buiten de gemeente, maar ook voor de eigen inwoners. Graag behouden en versterken we deze kwaliteiten. Zo is onze gemeente een aantrekkelijke plek om te wonen, te werken en te recreeren. De principes binnen dit thema zijn: • We streven naar bedrijvigheid passend bij Borne

Samen Borne

• We faciliteren de ontwikkeling van vrijetijdseconomie 5.4.2 We streven naar bedrijvigheid passend bij Borne We vinden het belangrijk dat er passende werkgelegenheid is voor onze inwoners, maar we vinden dat niet iedereen hier hoeft te werken. Veel inwoners werken buiten onze gemeente. Daarom streven we in de regio gezamenlijk naar een evenwichtige verdeling van het aantal beschikbare banen en de beroepsbevolking. Dit betekent echter niet dat er in onze gemeente geen ruimte is voor bedrijvigheid. We vinden het belangrijk dat mensen die in onze gemeente willen werken, hier kunnen werken. Maar de werkgelegenheid moet wel aansluiten op ons karakter. Wat past bij het karakter van onze gemeente verschilt per plek. In het centrum vinden we detailhandel en horeca goed passen, in Oud Borne hebben we meer aandacht voor recreatie en het buitengebied biedt vooral ruimte voor de agrarische sector en nieuwe functies. We bieden hier bijvoorbeeld ook ruimte voor (verblijfs)recreatie op (voormalige) agrarische erven. Ook tussen de bedrijventerreinen zien we verschillen. Op Molenkamp is er bijvoorbeeld plaats voor niet-reguliere volumineuze detailhandel en grootschalige leisure functies, terwijl dit op Westermaat-Veldkamp niet is toegestaan. Daarnaast biedt kantoorlocatie Oostermaat alleen ruimte voor kantoren.

We moedigen innovatieve bedrijvigheid, kleinschalige bedrijven en startups aan We vinden het belangrijk dat de bedrijvigheid past binnen het lokale karakter van onze gemeente, zorgt voor werkgelegenheid en bijdraagt aan de levendigheid. We zien daarom vooral kansen voor kleinschalige bedrijven, lokale ondernemingen, ambachtelijke bedrijven en startups. Innovatieve en duurzame bedrijvigheid hebben een goed toekomstperspectief. Daarom willen we ruimte geven aan deze bedrijven in onze gemeente. We stimuleren ontwikkelingen en innovaties die bijdragen

aan de verduurzaming van bedrijven, de energietransitie, het aanpakken van klimaatopgaven en het aanpakken van stikstof- en natuuropgaven. Deze bedrijven dragen bovendien ook bij aan onze ambities op het gebied van economie, veiligheid, duurzaamheid, water en groen. Locaties voor (niet-agrarische) bedrijvigheid We willen dat kleinschalige bedrijvigheid zich zo veel mogelijk vestigt binnen onze bestaande bebouwde structuren. Daarom kijken we eerst naar verdichting of hergebruik van bestaande locaties. Hierbij kan gedacht worden aan (verouderde) bedrijventerreinen of kantoorlocaties. Omdat we willen dat kleinschalige bedrijvigheid zich vestigt in de bebouwde structuren, gaan we voorzichtig om met het wegbestemmen van kleinschalige bedrijvigheid om woningen te realiseren. We vinden dat bedrijven aan huis in woonwijken of in het buitengebied mogelijk moeten zijn zolang het past in de omgeving. Ook de aanloopstraten rondom het centrum van Borne kunnen worden gebruikt voor kleinschalige bedrijvigheid, zoals zakelijke dienstverlening of kantoren. Borne kent drie grotere werklocaties: bedrijventerrein Molenkamp, Westermaat De Veldkamp en kantorenpark Oostermaat. In het kader van de herinrichting van de rondweg N743 in Borne (zie paragraaf 6.1.2) willen we kijken naar eventuele ontwikkelingsmogelijkheden op kantoorlocatie Oostermaat.

Voor de bedrijventerreinen voorzien we op dit moment geen uitbreiding. We richten ons daarom vooral op herontwikkeling en passend gebruik van de bestaande terreinen. We streven hiervoor naar duidelijke kaders voor transformatie, verdichting en verkleuring. Verkleuring betekent dat de aard en functie van een bedrijventerrein verandert, vaak door een verschuiving in de gebruikerssamenstelling of activiteiten (zoals wonen) toe te staan. We willen dat deze drie aspecten in samenhang worden onderzocht. Op dit moment zijn er al diverse ontwikkelingen op onze bedrijventerreinen voorzien. Hierbij worden locaties getransformeerd tot locaties met woningen, bijvoorbeeld een locatie aan de Steenbakkersweg en op

26

de hoek van de Prins Bernhardlaan met de Oonksweg (Jonge Poerink). We willen dat de kaders voor transformatie, verdichting en verkleuring voor andere gevallen duidelijkheid bieden. Bij solitaire bedrijfslocaties zien we in het algemeen meer mogelijkheden voor verkleuring naar een woonfunctie, maar ook hier gaan we daar voorzichtig mee om. Hetzelfde geldt voor aanloopstraten rondom het centrum van Borne. De afweging of verkleuring wenselijk is betreft altijd maatwerk. Passende agrarische activiteiten De agrarische sector is beeldbepalend voor het buitengebied. Daarom is het toekomstperspectief voor de agrarische sector belangrijk. De sector is echter in beweging. Agrariërs staan voor grote uitdagingen door strengere regels op het gebied van stikstof, water en bodemkwaliteit. Ook is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid, dierenwelzijn en natuur. Dit zorgt ervoor dat (een deel van) de agrarische bedrijven hun bedrijvigheid waarschijnlijk moet aanpassen. We willen agrariërs voldoende toekomstperspectief geven, zolang hun bedrijvigheid binnen de kaders van wet- en regelgeving past. We kijken graag samen met agrariërs naar de mogelijkheden. Als het past binnen wet- en regelgeving kunnen agrariërs hun bedrijvigheid voortzetten, of mogelijks zelfs uitbreiden. Waar het niet past, zal de bedrijfsvoering moeten worden aangepast.

We staan daarbij open voor agrariërs die willen verduurzamen, hun bedrijvigheid willen verbreden of omschakelen naar andere bedrijvigheid die past binnen de kaders. Hierbij willen we nadrukkelijk wel voorkomen dat veranderende agrarische bedrijvigheid leidt tot een verslechtering van de algehele gezondheid, milieuen/of waterkwaliteit. Een voorbeeld hiervan kan bedrijvigheid zijn waarin gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, zoals het telen van lelies. We zien agrarische bedrijvigheid echter ook steeds vaker botsen met andere aspecten, zoals het behoud van groen, natuur en een gezonde

Samen Borne

leefomgeving. Sommige agrarische bedrijven, zoals intensieve veehouderijen, kunnen negatieve invloed hebben op de gezondheid van omwonenden bijvoorbeeld door geurhinder en uitstoot van fijnstof. De effecten zijn afhankelijk van de afstand tot een veehouderij, het type dieren en de bedrijfsvoering. We volgen het landelijk beleid voor intensieve veehouderijen. Dit kan mogelijk gevolgen hebben voor agrarische bedrijven in Borne (minder intensief, meer natuurinclusief). Dit vraagt om maatwerk. Bij initiatieven houden we er ook rekening mee dat nieuwe ontwikkelingen moeten leiden tot een verbetering van ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit. Boom- en sierteelt is een specifieke tak binnen de agrarische sector. Nieuwvestiging of omschakeling van bedrijfsvoering naar boom- en sierteelt vinden we niet gewenst. Daarnaast onderzoeken we hoe we in de toekomst willen omgaan met teelt, in het kader van een integraal perspectief voor het buitengebied. 5.4.3 We faciliteren de ontwikkeling van vrijetijdseconomie Onze gemeente heeft een prachtig buitengebied van goede kwaliteit, een rijk evenementenaanbod en een groot textielverleden. Daarnaast hebben we een gunstige ligging in Twente. Dichtbij grote steden als Almelo, Hengelo en Enschede. Dit maakt onze gemeente aantrekkelijk voor bezoekers die een dagje uit willen.

Tegelijkertijd vinden we het belangrijk dat onze eigen inwoners voldoende mogelijkheden hebben om te ontspannen en te recreëren. Om de vrijetijdseconomie goed te ontwikkelen, zijn er aandachtspunten. We moeten bijvoorbeeld goed letten op de draagkracht van het buitengebied. Hierbij gaat het vooral om het behoud van de landschappelijke kwaliteiten en de gebruiksmogelijkheden voor agrariërs. Er komen steeds meer wensen en eisen op ons buitengebied af. Denk aan

ruimte voor duurzaamheid, landbouw, biodiversiteit, wonen en recreatie. De ruimte is echter beperkt, dus willen we daar zorgvuldig mee omgaan.

Aantrekkelijk voor onze inwoners en bezoekers We streven naar een vrijetijdseconomie die bijdraagt aan de levendigheid van onze gemeente en aan het welzijn van onze inwoners. Een aantrekkelijke vrijetijdseconomie helpt om onze positie binnen Twente te versterken. Om dit verder te stimuleren, zetten we in op gerichte marketing. Die marketing moet zich richten op de unieke elementen van Borne, waaronder ons textielverleden, Oud Borne, het openluchttheater in Hertme, folklore, onze evenementen en de Groene Poort. Deze onderdelen vertellen samen het Bornse verhaal. Dankzij onze gunstige ligging in het hart van Twente, het erfgoed en het mooie buitengebied hebben we veel kansen voor recreatie. We kiezen bewust voor kwaliteit boven kwantiteit: liever passende recreatie dan grootschalig toerisme. Hierdoor kunnen we onze kansen in de vrijetijdseconomie benutten én kunnen inwoners blijven genieten van onze vrijetijdsvoorzieningen. Hiervoor zien we bijvoorbeeld de meerwaarde van ons rijke evenementenaanbod. We vinden het belangrijk dat er een passend en gevarieerd aanbod is. Zo blijven we aantrekkelijk voor iedereen die hier woont, werkt of ons bezoekt. Kansen voor onze vrijetijdseconomie We zien verschillende kansen om onze vrijetijdseconomie te versterken. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan het centrum en Oud Borne. In het centrum willen we de dagrecreatie en horecasector versterken.

Het huidige horeca-aanbod is beperkt. Door meer horecazaken toe te voegen, kunnen inwoners en bezoekers gemakkelijker ergens iets drinken of eten. Dit maakt het voor inwoners aantrekkelijker, maar ook voor bezoekers om een dagje naar Borne te komen. Ook zijn er hierdoor voor inwoners meer plekken om elkaar te ontmoeten. In paragraaf

27

5.5.3 lichten wij onze visie op horeca in onze gemeente verder toe. Ook liggen er kansen voor overnachtingsmogelijkheden in het centrum. Oud Borne heeft ook veel potentie voor uitbreiding van dag- en verblijfsrecreatie. Het is op dit moment een van de weinige (rijks) beschermde dorpsgezicht binnen Twente. We zien kansen voor activiteiten en ontwikkelingen die aansluiten bij het beschermde dorpsgezicht. Hierbij kan gedacht worden aan kunstzinnige vorming, ambachten, kunsten in beeldbepalende gebouwen, galerieën, passende horeca en authentieke winkels. Regionaal maken we afspraken rondom gebiedsbiografieën. Hierbij kijken we naar de cultuurhistorische, landschappelijke, ruimtelijk en sociaal-maatschappelijke lagen in een gebied en de manier hoe dit de identiteit vormt. In gemeente Borne willen we hier graag mee aan de slag gaan. We vinden het daarnaast belangrijk om het centrum en Oud Borne beter met elkaar te verbinden. Dit willen we doen door een stedenbouwkundige en architectonische samenhang te creëren. Dit betekent dat gebouwen en de omgeving goed bij elkaar passen en gezamenlijk een logisch geheel vormen. Deze samenhang trekken we ook door naar de Bornsche Maten. Op deze manier willen we bezoekers van Oud Borne stimuleren het centrum te bezoeken en andersom. Ook willen we in Oud Borne publieksfuncties toevoegen op strategische locaties om de overgang te bevorderen.

Ons buitengebied heeft ook veel kansen. Hier kan ons landschap zowel bijdragen aan het natuurbehoud als een recreatieve waarde hebben. We willen daarom de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte en het landschap versterken. Een mooie, goed verzorgde openbare ruimte verhoogt de aantrekkelijkheid van onze gemeente, voor bezoekers én inwoners. Zo zorgen we ervoor dat mensen zich welkom voelen en graag terugkomen. Denk hierbij aan het verbeteren van parken, het toevoe-

Samen Borne

gen van zitplekken, het behouden of bouwen van hoogwaardige architectuur, het voorzien in openbare toiletten en het versterken van groenstructuren. We willen ook het erfgoed in onze gemeente beter inzetten voor de vrijetijdseconomie. We hebben tal van waardevolle monumenten en historische gebouwen. In het buitengebied hebben we onder meer de Zwanenhof, De Hondeborg en de landgoederen Weleveld en Twickel. In het centrum kennen we Villa Elizabeth, Scholtenshof en in Oud Borne het Bussemakerhuis, de Oude Kerk, De Pellenhof, de klopjeswoningen, enzovoort. We willen het bestaande erfgoed beter beleefbaar en toegankelijk maken. Bij leegstaande waardevolle, monumentale en/of karakteristieke panden geven we de voorkeur aan een openbare functie. De nadruk ligt hierbij op een toeristisch-recreatieve functie. Zo kan het erfgoed beter beleefbaar en toegankelijk worden gemaakt. Monumentale woningen blijven hierbij uiteraard privé. Ook zien we kansen om de verblijfsrecreatie te stimuleren. We zetten in op toekomstbestendige en duurzame verblijfsaccommodaties en zien kansen voor de ontwikkeling van nieuwe, bijzondere en luxe accommodaties als aanvulling op het huidige aanbod. Ruimte voor passende recreatie in het buitengebied We zijn trots op de Groene Poort.

De Groene Poort vormt binnen de Twentse stedenband de groene verbindingszone tussen het Nationaal Landschap Noordoost Twente en de landgoederen van Zuidoost Twente. Het is een gebied met veel potentie voor toerisme. We willen de Groene Poort aantrekkelijk houden door het fiets- en wandelnetwerk waar mogelijk uit te breiden en/of te verbeteren. Dit biedt niet alleen recreatiemogelijkheden, maar stimuleert ook inwoners en bezoekers om meer te bewegen. Bovendien zijn wandelen en fietsen laagdrempelige manieren om de omgeving te verkennen.

Tegelijk blijven we goed letten op de draagkracht van het gebied. De natuur, rust en biodiversiteit mogen niet negatief worden beïnvloed door recreatie. Daarom kijken we steeds goed of nieuwe routes of ontwikkelingen passen bij het gebied. We willen het karakteristieke landschap behouden en versterken. Hierbij zijn de karakteristieke, beeldbepalende, waardevolle of monumentale bebouwing en de historische en landschappelijk waardevolle structuren leidend. Voorbeelden van nieuwe ontwikkelingen zijn nieuwe functies, zoals een recreatieve functie op vrijkomende erven of vrijkomende en/of vrijgekomen agrarische bebouwing (VAB), of een nevenactiviteit bij een agrarisch bedrijf. Omdat er in het buitengebied veel functies samenkomen, zoals natuur, biodiversiteit, recreatie en (agrarische) bedrijvigheid, willen we graag aan de slag met een integraal perspectief voor het buitengebied. Dit moet inzicht geven in de mogelijkheden voor ontwikkelingen in het buitengebied, met respect voor de kwalitatieve waarden van het buitengebied, zoals de landgoederen en de water- en groenstructuren. Passend evenementenaanbod In onze gemeente zijn het hele jaar door evenementen, zoals de Palmpasenoptocht, Borne op z’n Best en de Melbuul’ndagen. Deze evenementen vinden vaak plaats in het centrum of in het openluchttheater in Hertme. Ze zorgen voor levendigheid en verbinding binnen onze gemeenschap.

Onze ambitie is dat het aanbod op peil blijft, en waar mogelijk wordt versterkt met evenementen die de identiteit van Borne ondersteunen. Als gemeente hebben we hierin echter vooral een faciliterende rol. Evenementen die aansluiten op onze identiteit zijn bijvoorbeeld activiteiten die aansluiten bij het textielverleden, bij de kleinschalige dagrecreatie of bij het fiets- en wandelnetwerk. Ook kleinschalige culturele initiatieven, zoals muziekoptredens of lokale markten, kunnen een waardevolle aanvulling zijn.

28

In gemeente Borne willen we aan de slag gaan met …. • Het onderzoeken van de ontwikkelingsmogelijkheden van kantoorlocatie Oostermaat in het kader van de herinrichting van de rondweg; • Het opstellen van kaders rondom transformatie, verdichting en verkleuring van bedrijventerreinen; • Het opstellen van gebiedsbiografieën; • Het verbeteren van de verbinding tussen Oud Borne en het centrum; • Het verkennen van de mogelijkheid om richting te geven aan de gewenste ontwikkelingen in het buitengebied.

Wat vinden inwoners? • Inwoners vinden Borne primair een woongemeente en maken gebruik van de werkgelegenheid in de regio. • Nieuwe bedrijvigheid moet met name bestaan uit kleinschalige bedrijven en startups. Ook staan inwoners positief tegenover boerenbedrijven die willen transformeren naar een duurzamer bedrijf. • Inwoners vinden het belangrijk dat de rust en openheid van het buitengebied behouden wordt. Dit verkiezen zij boven het toevoegen van recreatie. Ze vrezen vooral voor meer afval, negatieve invloed op de natuur en dieren, verkeersdrukte, geluidsoverlast als het toerisme in het buitengebied toeneemt. • Inwoners waarderen de natuur, rust en het wandel- en fietsnetwerk in het buitengebied. • Bij herbestemming van leegstaande karakteristieke gebouwen/monumenten, geven inwoners de voorkeur aan de functie wonen, horeca of maatschappelijk. • Inwoners vinden dat Borne zich beter kan onderscheiden op het gebied van recreatie. Een grotere commerciële voorziening kan hier aan bijdragen. Maar er moeten ook meer vrijetijdsvoorzieningen voor inwoners komen, zoals een skatepark, speeltuin, sportparcours etc. (Bron: Bornse Dromen Dagen, 2023 en inwonersenquête, 2025)

Samen Borne

29

Samen Borne

30

5.5

Bereikbaar en toegankelijk

5.5.1 De principes Een toekomstbestendige leefomgeving vraagt om goed bereikbare voorzieningen, duurzame mobiliteit én ruimte om te spelen en ontmoeten. We willen dat inwoners zich makkelijk kunnen verplaatsen en toegang hebben tot essentiële voorzieningen zoals scholen, zorg en supermarkten. Tegelijk is er aandacht nodig voor speelruimte en de verblijfskwaliteit, die bijdragen aan gezondheid, sociale cohesie en het opgroeien van kinderen. De principes binnen dit thema zijn: • We passen het STOMP-principe toe • We clusteren onze voorzieningen, tenzij… 5.5.2 We passen het STOMP-principe toe We willen inwoners stimuleren bewust te worden van welk vervoersmiddel zij kiezen. Hiervoor hanteren we het STOMP-principe. STOMP staat voor: Stappen (wandelen), Trappen (fietsen), Openbaar vervoer, Mobiliteitsdiensten (MaaS5) en Privéauto. Het STOMP-principe betekent dat we vooral in willen zetten op gezonde mobiliteit namelijk langzaam verkeer, Stappen (lopen) en Trappen (fietsen). Daarvoor willen we de openbare ruimte zo inrichten dat lopen en fietsen vanzelfsprekende keuzes worden. Daarna geven we de voorkeur aan het openbaar vervoer. Als dat geen optie is, stimuleren we het gebruik van deelvervoer. Pas als laatste optie komt de privéauto in beeld. Als mensen toch kiezen voor de privéauto, stimuleren we elektrisch autogebruik.

Hierbij staan we open voor innovatieve ideeën die autogebruik verduurzamen. Door in te zetten op het STOMP-principe willen we bijdragen aan de drie V’s. Namelijk Verminderen, Verschuiven en Verschonen. We zetten in op het verminderen van het aantal kilometers dat we gezamenlijk afleggen. Als we dan toch moeten reizen, verschuiven we naar duurzame

5

vervoerswijzen, zoals de fiets en het openbaar vervoer. Mocht dat niet kunnen dan streven we naar het verschonen we het vervoer zelf, bijvoorbeeld door elektrische auto’s. Om dit mogelijk te maken, zijn verschillende maatregelen mogelijk. Zo willen we meer fietsstraten aanleggen, het openbaar vervoer beter verbinden en de maximumsnelheid op wegen verlagen. Ook willen we de ruimte voor de auto waar mogelijk verminderen, zodat er meer plek voor andere functies is. Bovendien bevorderen we op deze manier de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Doordat inwoners meer lopen en fietsen bewegen ze meer en ontmoeten ze elkaar vaker in de openbare ruimte. Lopen en fietsen stimuleren Lopen en fietsen vormen de eerste twee stappen binnen het STOMPprincipe. Deze vormen van mobiliteit hebben dan ook onze voorkeur. Door te kiezen voor lopen en fietsen verkleinen we de kans op mobiliteitsarmoede. Vrijwel iedereen kan gebruikmaken van deze manieren van verplaatsen. Om lopen en fietsen te stimuleren, zijn twee zaken van groot belang. Ten eerste hebben we veilige routes met minder gemotoriseerd verkeer nodig. We willen de openbare ruimte zo inrichten dat mensen zich lopend of fietsend veilig en gemakkelijk kunnen verplaatsen.

Daarbij willen we meer, overzichtelijkere en snellere verbindingen realiseren en verkennen wat de mogelijkheden zijn om bestaande straten om te vormen tot fietsstraten. Extra aandacht gaat uit naar de routes tussen het centrum, scholen, sportvoorzieningen en woonwijken. Ook focussen we ons op de verbinding tussen het centrum en Oud Borne. Dit moet ervoor zorgen dat belangrijke voorzieningen goed bereikbaar zijn.

Daarnaast willen we dat randvoorwaarden, zoals voldoende en veilige fiets parkeerplekken, op orde zijn. Tegelijkertijd beperken we het autoverkeer in onze kernen. De aanleg van de Vloedbeltverbinding draagt hieraan bij en we onderzoeken op welke wegen we de maximumsnelheid kunnen verlagen. Door rondom Borne en rondom het centrum een ring te maken willen we ervoor zorgen dat de auto niet overal meer gaat komen. Daarnaast willen we voor langparkeerders een parkeerplaats (overstapplaats) aan de rand van het centrum in de nabijheid van de N743 faciliteren. Ten tweede is gedragsverandering erg belangrijk. We kunnen als gemeente het wandelen en fietsen beter organiseren, maar uiteindelijk moeten inwoners en ondernemers zelf kiezen voor lopen of fietsen. Door de juiste omstandigheden te creëren, willen we dat lopen en fietsen vanzelfsprekende en aantrekkelijke keuzes worden. Ook willen we inwoners informeren over de positieve effecten van lopen en fietsen. Passend openbaar vervoer Openbaar vervoer is een duurzaam alternatief voor de auto voor langere afstanden. Maar ook voor kortere afstanden is het een belangrijk vervoersmiddel, bijvoorbeeld voor mensen die minder mobiel zijn. Daarom hebben we oog voor de verbindingen van het openbaar vervoernetwerk binnen én buiten onze gemeente.

Dankzij ons treinstation zijn we goed verbonden met omliggende steden zoals Enschede, Almelo en Hengelo. Vanuit daar is de rest van Nederland goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Deze verbinding is voor ons erg waardevol. De verbindingen binnen onze gemeente willen we verder versterken. We willen onderzoeken of de N743 een Hoogwaardig Openbaarvervoer Verbinding (HOV) kan worden. Ook willen we de reguliere buslijnen aanvullen met flexibele vervoersvormen. We hebben met FlexRRReis

Mobility as a Service: Deelvervoer, gebruikers kunnen meerdere mobiliteitsdiensten delen en inplannen.

Samen Borne

31

een goed dekkend openbaar vervoer. Daarnaast zijn er lokale initiatieven, zoals Automaatje, die – hoewel ze niet officieel onder het openbaar vervoer vallen – wel bijdragen aan de bereikbaarheid voor mensen die minder mobiel zijn. We streven ernaar dit aan te vullen met aanvullend openbaar vervoer (voor elke inwoner toegankelijk), waarbij voor inwoners die dit nodig hebben, dit wordt ingezet als Wmo-vervoer.

waar mogelijk de maximumsnelheid aan, maar willen we maatregelen nemen die langzamer rijden afdwingen. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan versmallingen en drempels. De inrichting van de weg moet passen bij de snelheid die gevraagd wordt. Naast fysieke maatregelen willen we via gedragscampagnes bewustwording creëren. Bewustwording is essentieel om het verkeersgedrag blijvend te veranderen.

Ons openbaar vervoer heeft echter ook aandachtspunten. Ten eerste vinden we het belangrijk dat zorgvoorzieningen goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Daarom streven we naar bushaltes in de directe omgeving van zorglocaties. Ten tweede kan de veiligheid van de oversteek van de spoorlijn beter. Hiervoor werken we nauw samen met ProRail en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. We zijn bezig met de voorbereidingen voor een onderdoorgang bij de Oonksweg of de Bornerbroeksestraat.

Om het doorgaand verkeer in onze kernen te verminderen, is de aanleg van de Vloedbeltverbinding belangrijk. Auto’s worden hierdoor voortaan namelijk om de kernen Borne en Zenderen heen geleid. Doordat er minder verkeer over deze wegen gaat, kunnen we deze routes met meer groen herinrichten. Dit kan bijvoorbeeld gelden voor de N743 tussen Zenderen en Borne, de Bornerbroeksestraat en de Albergerweg. Ook kunnen we in Borne en Zenderen meer ruimte geven aan voetgangers en fietsers en oude verbindingen in ere herstellen. Dit biedt vooral kansen om veilige fietsverbindingen en looproutes tussen de wijken Bornsche Maten en Stroom Esch en het centrum te realiseren.

Autoverkeer We weten dat nog vaak voor de auto gekozen wordt en dat de auto ook een belangrijk vervoersmiddel blijft. Daarom hebben we ook aandacht voor de autobereikbaarheid. We vinden het vooral belangrijk dat het autoverkeer veiliger en schoner wordt en dat we onnodig autoverkeer in de kernen verminderen. Onze ambitie is duidelijk: geen verkeersdoden in onze gemeente. Ook willen we het aantal verkeersongevallen met letsel zo veel mogelijk terugdringen. Om de verkeersveiligheid te verhogen, willen we de openbare ruimte aanpassen. We streven ernaar dat automobilisten langzamer gaan rijden en onderzoeken waar we de maximumsnelheid in de kernen kunnen verlagen van 50 naar 30 km/uur. Dit brengt mogelijk ook kansen met zich mee voor woningbouw en voor de herinrichting van de openbare ruimte. In het buitengebied willen we de snelheid waar mogelijk terugbrengen naar 60 km/uur. Om de juiste snelheid af te dwingen, is het belangrijk dat de inrichting van wegen automobilisten dwingen om langzamer te rijden. Daarom passen we niet alleen

Samen Borne

We willen in onze gemeente graag duurzaam autogebruik stimuleren. Uiteindelijk moeten inwoners de keuze maken of ze overstappen naar bijvoorbeeld een elektrische auto. Als gemeente stimuleren we inwoners deze keuze te maken door de randvoorwaarden op orde te hebben. Zo zetten we in op een goed dekkend netwerk van oplaadpunten. 5.5.3 We clusteren (commerciële) voorzieningen, tenzij… De bereikbaarheid van voorzieningen is erg belangrijk. We vinden het belangrijk dat inwoners eenvoudig bij voorzieningen kunnen komen, ook als zij minder mobiel zijn. Bereikbaarheid kan je op verschillende manieren waarborgen. Door voorzieningen bijvoorbeeld te spreiden over de gemeente zijn er verschillende voorzieningen dichtbij huis. Echter zijn voorzieningen hierdoor niet bij elkaar gelegen en is het minder makkelijk om verschillende voorzieningen te combineren, zoals een be-

zoek aan de bakker en de supermarkt. Een andere manier om de bereikbaarheid te realiseren, is door voorzieningen te clusteren op een locatie en te zorgen dat deze locatie met verschillende vervoersmiddelen goed bereikbaar is. Wij kiezen voor deze tweede optie. Voorzieningenstructuur sluit aan op de bevolkingsgroep We willen groeien naar minimaal 30.000 inwoners. Een belangrijke voorwaarde hiervoor is dat onze voorzieningen dit aankunnen en meegroeien waar dit nodig is. Als we meer inwoners hebben, neemt de vraag naar voorzieningen namelijk toe. Dit zal voornamelijk het geval zijn in de kern en het centrum van Borne. Hier zitten momenteel de meeste voorzieningen. Doordat Zenderen en Hertme kleinere dorpen zijn, zijn er minder voorzieningen. We zien dat in deze dorpen nu soms (net) te weinig draagvlak is voor de toekomstbestendigheid van bestaande voorzieningen. We vinden het echter belangrijk dat ook in deze dorpen een passend aanbod blijft bestaan. Door woningbouw in deze dorpen neemt het aantal inwoners toe. Hierdoor groeit ook het draagvlak voor voorzieningen en neemt de toekomstbestendigheid ervan toe. Natuurlijk heeft niet iedereen dezelfde behoefte. Daarom is het niet genoeg om alleen te kijken naar absolute bevolkingsgroei. De voorzieningen moeten ook passen bij onze bevolkingssamenstelling.

En bevolkingssamenstelling met relatief veel kinderen betekent bijvoorbeeld een grotere behoefte aan onderwijs, terwijl een groeiend aantal ouderen juist om meer zorgvoorzieningen vraagt. We willen onderzoeken welke voorzieningen extra aandacht nodig hebben voor de toekomstbestendigheid en houden hierbij rekening met de demografische ontwikkeling. Hierbij zullen we zowel naar voorzieningen waar meer aanbod voor nodig is, als naar voorzieningen waarbij meer inwoners nodig zijn voor het draagvlak van voorzieningen kijken. Indien er behoefte is aan extra voorzieningen, willen we onderzoeken

32

we op welke locaties deze moeten komen. We weten dat er op dit moment voldoende sportvoorzieningen en winkels voor dagelijks aanbod zijn. Voor onderwijs en zorg is op korte termijn mogelijk meer aandacht nodig. Daarnaast kijken we welke rol wij als gemeente hebben bij verschillende voorzieningen. We zijn ons er ook van bewust dat we als gemeente niet op alles kunnen sturen. Commerciële voorzieningen laten we vooral over aan de markt(behoefte), hier sturen we alleen op door middel van vestigingsbeleid. Bij maatschappelijke voorzieningen hebben we meer invloed. We zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting (basisscholen). Voor een deel zijn we echter ook afhankelijk van de (arbeids)markt. Zo is er momenteel een gebrek aan gekwalificeerd personeel of vrijwilligers en zorgen bezuinigingen bij de Rijksoverheid ook voor bezuinigingen op gemeentelijk niveau. Voor huisvesting van huisartsen rust geen zorgplicht. Echter dragen we als gemeente wel een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor voldoende huisvesting van eerstelijnszorg. Behoud commerciële voorzieningen in het centrum We willen ons centrum graag overzichtelijk en compact houden door onder andere de herkenbaarheid van de toegang van de kern van het centrum te vergroten. Het concentreren van winkels in het centrum van Borne draagt hier ook aan bij.

Hier bevindt het grootste deel van de commerciële voorzieningen zich vooral rond het Dorsetplein, de Grotestraat en de Nieuwe Kerkstraat. Daarnaast hebben we beperkt aanbod aan de Letterveldweg, Europastraat, Dorsvloer en Azelosestraat. We willen dat nieuwe commerciële voorzieningen zich blijven vestigen in het centrum van Borne. Zo zorgen we dat het centrumgebied levendig en aantrekkelijk blijft en mensen hier graag winkelen en verblijven. Hierbij blijven we aandacht houden voor de bereikbaarheid van het centrum en de voorzieningen. We houden bijvoorbeeld de bereikbaarheid van nieuwbouwwijken tot het centrum in de gaten. We vinden het

Samen Borne

namelijk belangrijk dat we bij het kijken naar de bereikbaarheid al rekening houden met de (toekomstige) inwonersgroei. Ook hebben we extra aandacht voor de bereikbaarheid voor minder mobiele inwoners. Een ander belangrijk punt is de parkeerdruk in het centrum. We willen onderzoeken hoe we de parkeerdruk kunnen verlagen. Horeca als ontmoetingsfunctie Het centrum van Borne is ook dé plek voor horeca. Horeca draagt namelijk ook bij aan de levendigheid en aantrekkelijkheid van het centrum. Hier kunnen inwoners elkaar ontmoeten en samen iets eten en drinken. We willen horeca het liefst clusteren op een aantal plekken in het centrum. We zien kansen aan de Grotestraat (van de Stephanuskerk tot het Dorsetplein) en aan de Marktstraat (van het Dorsetplein tot de kruising met de Oude Kerkstraat) voor winkelondersteunende daghoreca. Daarnaast zien we potentie aan het Rheineplein en aan het Dorsetplein voor avondhoreca. Tot slot zien we ook kansen om de verblijfsfunctie en horecapotentie van De Haven te versterken. In de aanloopstraten van het centrum van Borne geldt dat we in principe geen horeca toestaan. Indien nodig passen we ons terrassenbeleid hierop aan. We hebben tot slot ook verschillende paracommerciële horecavoorzieningen, zoals horeca bij sportverenigingen of culturele instellingen. Deze zijn in principe welkom, zolang deze ondergeschikt zijn aan de hoofdfunctie.

Passend aanbod maatschappelijke voorzieningen Ook maatschappelijke voorzieningen zijn van groot belang voor de leefbaarheid in onze gemeente. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over zorgvoorzieningen, onderwijs en ontmoetingsplekken. We streven naar een passend aanbod, goed verspreid over de kernen. We willen dat onze maatschappelijke voorzieningen laagdrempelig, toegankelijk en goed bereikbaar zijn. We hebben extra aandacht voor de bereikbaarheid voor minder mobiele mensen. Vanwege de vergrijzing groeit deze

groep fors. Met goed bereikbare voorzieningen stimuleren we zelfredzaamheid en verminderen we eenzaamheid. FlexRRReis draagt bij aan de bereikbaarheid van alle maatschappelijke voorzieningen zodat iedereen zelfstandig kan reizen. Voor een passend aanbod aan maatschappelijke voorzieningen, is voldoende huisvesting belangrijk. We kijken of nieuw vastgoed nodig is, maar willen vooral inzetten op het beter benutten van het bestaand maatschappelijk vastgoed door gedeeld gebruik, waar mogelijk. Ook zien we kansen voor clustering van maatschappelijke voorzieningen. Hierdoor delen voorzieningen gezamenlijke ruimten, waardoor de ruimte efficiënter gebruikt kan worden. Ook biedt dit gemak voor de gebruiker en is de samenwerking tussen voorzieningen eenvoudiger. We vinden het belangrijk om te onderzoeken hoe onze voorzieningenstructuur nu is opgebouwd en of dit aansluit op onze huidige en toekomstige bevolking. We weten bijvoorbeeld al dat er aandacht nodig is voor de bereikbaarheid van huisartsenzorg vanuit Zenderen. Met dit onderzoek willen we onszelf zicht geven op de bereikbaarheid en de behoefte aan voorzieningen. Daarbij kijken we ook vooruit: de groeiambitie naar minimaal 30.000 inwoners heeft invloed op de vraag naar voorzieningen, waaronder in ieder geval huisartsenpraktijken.

In gemeente Borne willen we aan de slag gaan met …. • Het onderzoeken van de mogelijkheden voor de onderdoorgang bij de Oonksweg of de Bornerbroeksestraat; • Het in beeld brengen van wegen waar de maximumsnelheid verlaagd kan worden; • Het horecabeleid toetsen op actualiteit; • Het inventariseren van de opbouw en de toekomstbestendigheid van de voorzieningenstructuur.

33

Wat vinden inwoners? • Inwoners vinden de bereikbaarheid van de gemeente met de auto en het voorzieningenaanbod in het centrum een van de reden waarom het fijn wonen is in de gemeente. Aan de andere kant geven inwoners ook aan dat het winkelaanbod in het centrum diverser kan. • Inwoners vinden dat de auto minder prominent moet zijn in het centrum. Dit kan door de auto te gast te laten zijn of door de straten autoluw te maken. • Inwoners vinden het belangrijk dat we inzetten op langzaam verkeer. Volgens inwoners helpen betere en veiligere fiets- en wandelpaden om vaker te gaan wandelen en fietsen. Ook het aanleggen van fietsstraten is een optie. • Inwoners geven aan dat niet alle straten toegankelijk zijn voor rollator- of rolstoelgebruikers. Ze ervaren dit als onprettig. Ook zijn sommige publieksgerichte panden slecht toegankelijk door drempels bij de deur. • Inwoners vinden dat auto’s langzamer moeten rijden. Er moet meer controle komen op snelrijders en ook mogen straten worden afgewaardeerd. • De meningen over de N743 zijn verdeeld. Inspraak gaf verschillende meningen onder inwoners neer, zoals geen knip of wel een knip (in de kern Borne). • Inwoners vinden de spoorovergang momenteel onveilig en vinden het belangrijk dat deze overgang veiliger wordt. Het station wordt wel als belangrijk voor de mobiliteit ervaren.

• Inwoners vinden dat commerciële voorzieningen geclusterd moeten worden in het centrum en dat maatschappelijke voorzieningen meer gespreid liggen over de gemeente. Wel geven ze ook aan dat er in de Bornsche Maten ruimte moet zijn voor (kleinschalige) dagelijkse detailhandel of een cafetaria. • Inwoners geven aan dat er een behoefte is aan een gezondheidscentrum in de Bornsche Maten. • Als het inwoneraantal groeit naar 30.000 inwoners vinden inwoners het vooral belangrijk dat het aanbod aan zorg, onderwijs, supermarkten en horeca naar behoefte meegroeit. (Bron: Bornse Dromen Dagen, 2023, Inspraak n.a.v. Contourennota en inwonersenquête, 2025)

Samen Borne

34

Samen Borne

35

5.6

Duurzaam en biodivers

5.6.1 De principes We willen een toekomstbestendige gemeente zijn, die zorgvuldig omgaat met haar natuurlijke omgeving. Een duurzame en biodiverse omgeving zorgt niet alleen voor een beter klimaat en schonere lucht, maar ook voor betere leefkwaliteit, gezondheid en meer veerkracht. De vijf principes binnen het thema ‘duurzaam en biodivers’ zijn: • We passen ons aan aan veranderingen van het klimaat • We vergroenen • We gaan voor circulariteit • We worden broeikasgasneutraal • We bieden ruimte aan water 5.6.2 We passen ons aan aan veranderingen van het klimaat Het klimaat verandert, waardoor het weer extremer wordt. Dit merken we, bijvoorbeeld door meer warme dagen, zwaardere regenval en meer droogte. De klimaatatlas van het Twents Waternet geeft ons inzichten in de gevolgen van deze weersveranderingen. We willen onze ruimte op een manier inrichten die om kan gaan met de verschillende weersomstandigheden. De 4 pijlers zijn voor ons de basis: Borne klimaatbestendig, Borne biodivers, Bornse identiteit en Samenwerken aan een gezond en leefbaar Borne. Klimaatadaptatie én klimaatmitigatie Onze aanpak verschilt tussen bestaande wijken en nieuwbouwwijken. In bestaande wijken en andere bebouwde gebieden zetten we in op klimaatadaptatie. Dit betekent dat we ons aanpassen aan veranderingen van het klimaat.

Door klimaatadaptatie proberen we de gevolgen van klimaatverandering voor inwoners te verminderen. In nieuwbouwwijken en andere nieuw te ontwikkelen gebieden zetten we in op klimaatmitigatie. Klimaatmitigatie betekent dat we de oorzaken van klimaatverandering aanpakken om te zorgen dat klimaatveranderingen minder

Samen Borne

hard gaan. Een voorbeeld hiervan is dat onze nieuwbouwhuizen energieneutraal zijn en geen gebruik maken van fossiele brandstoffen. Met het nemen van maatregelen willen we de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, wateroverlast en droogte, beperken. Door de openbare ruimte groener in te richten, met bijvoorbeeld klimaatbuffers, klimaatbuurtparken en groene fietslinten, kan water beter worden vastgehouden en kan de omgeving afkoelen tijdens warme dagen. Zo zorgt openbaar groen voor een veerkrachtige, gezonde en toekomstbestendige gemeente. Ook willen we de klimaatbestendigheid van onze wijken in beeld brengen door het basisrioleringsplan, de Klimaatatlas Twente en de landelijke meetlat. Bodem en water sturend In onze gemeente zal de komende jaren veel worden gebouwd. Dit willen we op de juiste plekken doen, zodat we onze gemeente toekomstbestendig inrichten. Het doel is om de natuurlijke omgeving zoveel mogelijk te behouden. Dit vergroot de leefbaarheid. Bodem- en water sturend is hierin een belangrijk uitgangspunt. Bodem- en water sturend betekent dat we nadrukkelijk aandacht hebben voor onze bodem en waterstructuren. Functies plaatsen wij bij voorkeur op plekken met de juiste kwaliteit van bodem en ondergrond. Ook nemen we de informatie uit de geschiktheidskaarten voor bebouwing rondom wateren mee.

Wij geloven dat de bodem en de waterstructuren ontwikkeling niet in de weg hoeven te staan. Wij vinden uiteraard ook dat bij ontwikkelingen rekening moet worden gehouden met bijvoorbeeld beekdalen, maar zien daarnaast in deze gebieden ook zeker positieve ontwikkelkansen en mogelijkheden. De Bornsche Maten is een mooi voorbeeld van wonen in een beekdal en aan het water in een groene klimaatbestendige omgeving. Bij ontwikkelingen in dit soort gebieden vinden we dat het cruciaal is rekening te houden met de uitwerking van de klimaatopgaven.

5.6.3 We vergroenen Voldoende groen is belangrijk voor de kwaliteit van de leefomgeving. Daarom willen we groenstructuren zo veel mogelijk behouden en versterken. Als dit bij een ontwikkeling echt niet mogelijk is, kijken we naar de mogelijkheden om groen te verplaatsen of te compenseren. Voldoende en kwalitatief groen Omdat we groen zo belangrijk vinden, hanteren we het uitgangspunt ‘groen, tenzij…’. Dit betekent dat we verharding waar mogelijk willen verwijderen en in plaats daarvan groene ruimte of bomen toevoegen. We willen dit op verschillende manieren doen, passend bij de plek. Voorbeelden zijn het omvormen van wijkradialen (verkeerskundige structuren) naar wijkklimaatradialen (groen-blauwe structuren) met laanbeplanting en het vergroenen van straten en parkeerplaatsen. Zo voegen we meer groen toe in onze gemeente en werken we aan de basiskwaliteit natuur. Daarnaast behouden we ons historisch groen en de historische groenstructuren. Het liefst versterken we dit historisch groen zelfs. De kwaliteit van het groen in woonwijken en op bedrijventerreinen is ook erg belangrijk. Het versterkt de leefbaarheid en draagt bij aan de gezondheid van onze inwoners. Daarom zetten we in op kwalitatief groen. Kwalitatief groen bestaat uit planten die klimaatbestendig zijn en een bijdrage leveren aan biodiversiteit en waterhuishouding.

Bovendien zijn dit inheemse soorten of planten die op een duurzame manier zijn gekweekt. We willen ons groenbeleid verder uitwerken door het opstellen van een beheerplan over groen. Kwalitatief groen heeft ook een relatie met ons bomenbestand. We handhaven de boomnorm en streven naar een sterk boomkroonvolume. Deze norm geeft aan hoeveel boomkroonvolume een gebied nodig heeft. Bomen dragen namelijk bij aan een gezonde leefomgeving, doordat bomen onder andere zorgen voor minder hitte op warme dagen. Dit komt onder andere door de schaduw van bomen. Ook dragen

36

bomen bij aan een goede waterhuishouding. We hebben op dit moment een matig boomkroonvolume. Daarom willen we extra bomen aanplanten. Hiervoor brengen we in beeld hoeveel bomen er extra nodig zijn per wijk om een beter woonklimaat te realiseren. Niet al het groen is in eigendom van de gemeente. Veel groen in het buitengebied is bijvoorbeeld onderdeel van de landgoederen. Deze landgoederen zijn daarmee cruciaal in het behoud van kwalitatief groen in onze gemeente. We zetten waar nodig in op landschapsherstel en kijken samen met de landgoederen en agrariërs naar de mogelijkheden. Minder ruimte voor verstening Om meer ruimte voor groen vrij te maken bij bestaande bebouwing, zullen we een deel van de verstening moeten verwijderen. We streven naar het verwijderen van zinloze verharding. Ook willen we kijken naar mogelijkheden voor waterdoorlatende bestrating. Dit kan bijvoorbeeld goed op parkeerplaatsen. Maar er liggen ook kansen in de woonwijken en op bedrijventerreinen. Onze bedrijventerreinen hebben namelijk weinig groen. Het behouden van de wegenstructuur is hier belangrijk vanwege de logistiek, maar we zien ook hier kansen voor vergroening door middel van dak- en gevelbeplanting. Minder verharding draagt bovendien bij aan een vitale bodem. Een vitale bodem heeft meerdere voordelen.

Zo is een vitale bodem beter in staat om water op te nemen tijdens zware regenval, kan deze de kwaliteit van het groen verbeteren en kan een vitale bodem CO2 bovendien beter vasthouden. 5.6.4 We bieden ruimte aan water Naast ruimte voor groen is ruimte voor water ook belangrijk. In onze gemeente stromen meerdere beken. Het Waterschap Vechtstromen is daarom een essentiële samenwerkingspartner. Door klimaatveranderingen hebben we vaker te maken met hevige regenval en periodes van

Samen Borne

droogte. Door ruimte aan water te bieden kunnen we met zowel periodes van droogte en hevige regenval beter omgaan. We zetten hiervoor in op de driestapsstrategie. Dit betekent dat we water het liefst vasthouden. De bodem is een belangrijk waterreservoir om water te bergen als buffer voor landbouw, natuur en drinkwater. Als vasthouden niet meer mogelijk is gaan we voor het bergen van water. Als laatste optie voeren we water af. Om water vast te houden is voldoende waterberging belangrijk. We hebben nog een opgave om lokaal voldoende waterberging te realiseren. Hiervoor willen we opties om boven- en ondergronds water te bergen verkennen. Duurzaam waterbeheer We hebben als gemeente een verantwoordelijkheid voor afval-, hemelen grondwater. Een belangrijke stap die we moeten zetten is het duurzaam inrichten van ons waterbeheer. Dit draagt onder andere bij aan een gezonde grondwaterstand. We dragen er daarom zorg voor dat regen- en grondwater niet vermengd worden met afvalwater. Zo voorkomen we vervuiling en onnodige afvoer van schoon regen- en grondwater. Ook verlagen we hiermee de druk op het riool tijdens hevige regenval. Daarnaast willen we voorkomen dat regenwater wordt afgewenteld naar benedenstroomse gebieden. We vangen water daarom zoveel mogelijk lokaal op. Daarvoor zetten we in op minder verharding.

Neerslag die op verhard oppervlak valt stroomt namelijk sneller af dan op onbebouwde grond. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen kan het verhard oppervlak toenemen, waardoor regenwater sneller het regionaal watersysteem instroomt. Dit vergroot de kans op overbelasting van het watersysteem. Om verslechtering van het regionaal watersysteem te voorkomen, moet de toename van verhard oppervlak worden gecompenseerd met maatregelen die neerslag opvangen, bijvoorbeeld door regenwater tijdelijk te bergen in openbaar groen, wadi’s of infiltratievoorzieningen. We trekken hiervoor samen op met waterschap. Door het waterschap vroegtijdig te betrekken bij nieuwe ontwikkelingen, kan tijdig worden afgestemd en kunnen we samen werken aan robuuste oplossingen zonder negatieve gevolgen voor het watersysteem.

We hebben als gemeente een belangrijke rol in het realiseren van duurzaam waterbeheer. Daarnaast hebben inwoners en ondernemers echter ook grote invloed. Veel verharding ligt namelijk op particulier terrein. We willen inwoners en ondernemers stimuleren om hun regenpijpen af te koppelen van het riool. Drinkwater In periodes van droogte hebben we in onze gemeente kans op een drinkwatertekort. Dit komt doordat ons drinkwater ook voor veel verschillende andere dingen wordt gebruikt. We willen opties om drinkwater te besparen onderzoeken. Hierbij zien we vooral kansen voor hergebruik van regenwater. We werken hiervoor regionaal samen, zodat we gezamenlijk tot de beste oplossing komen. 5.6.5 We gaan voor circulariteit We vinden het belangrijk dat onze impact op het milieu minder wordt. Daarvoor is circulariteit belangrijk. Zo hebben we minder grondstoffen nodig en zorgen we met elkaar voor minder afval. We werken daarom toe naar een volledig circulaire economie. Hiervoor zetten we in op de R-ladder. De R-Ladder heeft 6 treden, waarbij de hoogste trede het meest circulair is. We streven bij projecten naar het behalen van een zo hoog mogelijke trede. De 6 treden zijn: 1. Weigeren (refuse): vermijden van gebruik van onnodige producten of materialen; 2. Verminderen (reduce): minder producten of materialen gebruiken; 3.

Hergebruiken (reuse): een product of materiaal opnieuw gebruiken zonder het te veranderen; 4. Repareren (Repair): een kapot product herstellen zodat deze langer meegaat; 5. Recyclen (recycle): afval verwerken tot grondstof voor een nieuw product; 6. Terugwinnen van energie (recover): afval verbranden met energieterugwinning als hergebruik niet meer mogelijk is.

37

Nationaal hebben we de ambitie om het gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen met 50% te verminderen voor 2030. Hier zetten wij ons ook nadrukkelijk voor in. Daarom streven we naar het gebruik van hernieuwbare grondstoffen en het hergebruik van materialen. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte willen we bijvoorbeeld dat minimaal 25% van de materialen die daarvoor nodig zijn hergebruikt of gerecycled zijn. Ook willen we de materialen die we weghalen bij herinrichting waar mogelijk opnieuw gebruiken. We zien daarnaast op bedrijventerreinen kansen om in te zetten op circulariteit. Ook zetten we ons in voor het verminderen en verschonen van onze afvalstromen. Door minder producten te gebruiken hebben we minder grondstoffen nodig en produceren we minder afval. Het afval dat we wel hebben willen we recyclen tot opnieuw inzetbare grondstoffen. Hiervoor zetten we in op informatiecampagnes en interventies om kennis en bewustwording bij inwoners te vergroten. De focus ligt op het beter scheiden van afvalstromen en het verminderen van onnodig afval. 5.6.6 We worden broeikasgasneutraal Broeikasgassen hebben directe negatieve invloed op de klimaatveranderingen. Daarom willen we de uitstoot van broeikasgassen verminderen. Ons doel is dat de CO2-uittstoot in 2030 met 55% is teruggedrongen ten opzichte van 1990. De ambitie is dat Borne in 2050 klimaatneutraal is.

We zijn hier al druk mee bezig. We zien dat de CO2-uitstoot en het aardgasverbruik dalen en dat de warmte- en elektriciteitsvraag verduurzamen. We zetten daarmee stappen vooruit, maar we zijn er nog niet. We zullen de komende jaren ons dus nog hard moeten maken om de doelstellingen te behalen. Om dit te bereiken hebben we drie strategische pijlers, namelijk energiebesparing, warmtetransitie en het opwekken van hernieuwbare energie.

Samen Borne

Energietransitie De energietransitie houdt in dat we van fossiele brandstoffen (zoals olie, gas en steenkool) overstappen naar hernieuwbare energie (zoals zon en wind). Hiervoor zetten we in op het duurzaam opwekken van energie en het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen. Ook willen we inzetten op het in totaal verminderen van de energievraag, want wat bespaard wordt, hoeft ook niet verduurzaamd te worden. Ons doel is dat meer dan 40% van de elektriciteitsvraag in 2030 lokaal wordt opgewekt. Daarom willen we zonnepanelen op daken stimuleren en faciliteren we kleinschalige duurzame energieopwekking. We zien kansen om op bedrijventerreinen zonnepanelen toe te voegen. Daarbij heeft Borne de doelstelling dat in 2030 alle bedrijven en het maatschappelijk vastgoed minimaal energielabel C hebben. Voor huishoudens geldt de doelstelling dat er jaarlijks een besparing van 2% op energiegebruik plaatsvindt. Door de energietransitie neemt de druk op het elektriciteitsnet toe. Aan de ene kant stimuleren we inwoners en ondernemers om energie te besparen en minder fossiele brandstoffen te gebruiken door deze te vervangen door duurzame energie. Dit kan bijvoorbeeld door elektrisch te koken in plaats van op gas of door elektrisch te rijden in plaats van op benzine. Hierdoor neemt de vraag naar elektriciteit echter toe.

Aan de andere kant zorgt de opwek van duurzame energie ook voor een hogere druk op het elektriciteitsnet door de teruglevering van stroom, omdat we voornamelijk op andere momenten energie opwekken dan dat we gebruiken. We kijken welke knelpunten ons elektriciteitsnet heeft en wat we moeten doen om netcongestie tegen te gaan. Hierbij kijken we ook welke innovaties hieraan bijdragen. Warmtetransitie Naast de energietransitie zetten we ook in op de warmtetransitie. De warmtetransitie houdt in dat we fossiele warmtebronnen (zoals aardgas) vervangen door duurzame en hernieuwbare energie om woningen

van warmte te voorzien. We willen dat in 2030 20% van de warmtevraag van de gebouwde omgeving wordt geleverd door hernieuwbare warmtebronnen. Daarnaast is er nationaal de afspraak gemaakt dat we voor 2050 van het aardgas af zijn. Dit betekent dat er daarna alleen nog verwarmd wordt met duurzaam opgewerkte warmte. Wij proberen onze inwoners te ondersteunen om stappen hierin te zetten. We hebben in het Warmteprogramma vastgelegd hoe wijken van het gas af kunnen en wat de meest realistische optie van verwarmen is. We willen dit per wijk uitwerken in zogenaamde wijkuitvoeringsplannen. Wensink-Zuid zal de eerste wijk zijn waarvoor we een wijkuitvoeringsplan opstellen. Betaalbaarheid De energie- en warmtetransitie vraagt om flinke investeringen. We zullen in de openbare ruimte aanpassingen moeten doen, zoals het verzwaren van de netcapaciteit (in overleg met onze partners). Maar de gemeente investeert niet alleen. Ook van ondernemers en inwoners worden investeringen gevraagd. We kijken hoe we inwoners het beste kunnen ondersteunen door middel van subsidies, leningen of advies. We zetten in op betaalbaarheid voor onze inwoners, maar wij zien dat de gevraagde investering groot is. Dat betekent dat de kosten van de energietransitie voor inwoners in redelijke verhouding moeten staan tot de financiële draagkracht. Wat betaalbaar is, verschilt per situatie.

In gemeente Borne willen we aan de slag gaan met …. • Het verder uitwerken van het groenbeleid; • Het in beeld brengen van het boomkroonvolume per wijk; • Het verkennen van opties voor boven- en ondergrondse waterberging; • Het onderzoeken van opties om drinkwater te besparen; • Het opstellen van wijkuitvoeringsplannen voor de warmtetransitie. • Het opstellen van beleid rondom het thema riolering.

38

Wat vinden inwoners? • Inwoners geven aan dat ze in de woonwijken graag meer en beter groen willen hebben. Ook in het centrum van Borne moet minder ruimte voor verharding zijn en meer voor groen. • Inwoners vinden het belangrijk dat er meer ruimte komt voor water. We moeten meer water vasthouden en minder afvoeren. • Inwoners ervaren door klimaatveranderingen de meeste overlast van droogte. Ze vinden het belangrijk dat de gemeente actief bezig gaat met het tegengaan van klimaatveranderingen. Bij nieuwbouw moet volgens inwoners voldoende ruimte worden gereserveerd voor maatregelen tegen klimaatveranderingen. • Inwoners vinden het belangrijk dat er duurzame energie wordt opgewekt. Ze vinden dat er zonnepanelen op geschikte daken moeten komen en dat er gekeken moet worden naar windbeleid. (Bron: Bornse Dromen Dagen, 2023 en inwonersenquête, 2025)

Samen Borne

39

6

Deelgebieden

Samen Borne Samen Borne

40

6.1

Kern Borne

6.1.1 Introductie deelgebieden van kern Borne Borne is onze grootste kern. In Borne wonen in 2025 circa 22.200 inwoners. De afgelopen jaren is Borne sterk gegroeid door de ontwikkeling van de Bornsche Maten. In Borne zijn in algemene zin vier ‘typen’ gebieden te onderscheiden, namelijk de woonwijken, het centrum, de bedrijventerreinen en de spoorzone.

Daarnaast zijn er door de aanleg van de Vloedbeltverbinding en de verlaging van de maximumsnelheid van de N743 in de kern kansen om de Bornsche Maten en Stroom Esch beter te verbinden met het centrum, door middel van langzaam verkeerroutes en veilige oversteekplaatsen. Ook kan de maximumsnelheid hierdoor op sommige (delen van) wegen van 50 kilometer per uur naar 30 kilometer per uur worden gewijzigd.

6.1.2 De woonwijken in Borne De kern Borne heeft een grote verscheidenheid aan woonwijken. Centraal hierin ligt het (Rijks) beschermd dorpsgezicht Oud Borne. Oud Borne wordt gekenmerkt door de middeleeuwse stratenpatronen en de monumentale panden. Het is een unieke wijk en toont onze mooie geschiedenis. We zien kansen om de recreatieve waarde van Oud Borne beter in te zetten voor toerisme, met name voor de stijlzoeker (behoefte aan culturele voorzieningen) en rustzoeker (behoefte aan een natuurlijke omgeving).

We zien rondom de veranderingen van de N743 in de kern en de directe omgeving daarvan, ook ruimte ontstaan die leidt tot verschillende kansen. Hierbij zien wij onder meer kansen ten aanzien van woningbouw, maar ook kansen voor bijbehorende voorzieningen en eventuele andere functies. We willen onderzoeken op welke manier we invulling kunnen geven aan de vrijkomende ruimte

De Bornsche Maten is daarentegen juist een nieuwbouwwijk. Deze wijk is nog altijd in ontwikkeling en zal de komende jaren nog verder groeien. Als gevolg van de realisatie van de Bornsche Maten is het aantal inwoners van Borne sterk gegroeid. Dit heeft ook directe invloed op de behoefte aan voorzieningen. We onderzoeken of het (maatschappelijke) voorzieningenaanbod in de Bornsche Maten voldoende is voor de snelle bevolkingsgroei. Rondom de Bornsche Maten en Stroom Esch is verkeer een belangrijk thema. Door de aanleg van de Vloedbeltverbinding en de verlaging van de maximumsnelheid van de N743 zal het verkeer rondom de Bornsche Maten en Stroom Esch afnemen. De N743 blijft een verbinding, omdat het uitvoeren van ‘de Knip’ negatieve gevolgen heeft voor de verkeersveiligheid. Zo zullen door ‘de Knip’ de verkeersbewegingen rondom de basisscholen in de Bornsche Maten toenemen.

Samen Borne

Met het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen zal de openbare ruimte van verschillende woonwijken in Borne de komende jaren op worden geknapt. We zijn momenteel bezig met vitalisering van Spanjaardwijk en Wensink Zuid. 6.1.3 Het centrum in Borne Het centrum in Borne is dé plaats in de gemeente voor winkels en horeca. We willen de winkels en horeca zoveel mogelijk clusteren in het centrum en niet verspreiden over de gemeente. We stimuleren een divers en aantrekkelijk commercieel aanbod binnen het kernwinkelgebied, afgestemd op de behoeften van bezoekers en bewoners. Het centrum heeft een belangrijke functie voor alle inwoners van onze gemeente. We willen de levendigheid van het centrum behouden en versterken. Een belangrijke stap hiervoor is om de verblijfskwaliteit te verbeteren, zodat bezoekers hier met plezier verblijven en elkaar ontmoeten. Ook willen we dat het centrum een plek voor evenementen blijft in onze gemeente. Evenementen die passen bij de identiteit van Borne, zijn een aanvulling op de recreatieve waarde van onze gemeente.

We willen de stedenbouwkundige en ruimtelijke structuur van het centrum versterken, onder meer door in te zetten op een compact centrum, het versterken van verbindingen, aantrekkelijke en klimaatadaptieve openbare ruimtes en passende bebouwing Daarbij is ook de bereikbaarheid van het centrum is erg belangrijk. Het centrum moet goed bereikbaar zijn met auto, fiets en te voet. Op dit moment neemt vooral de auto veel plaats in in het centrum. We zien dat de bereikbaarheid met de fiets en te voet veel beter kan. Hiervoor willen we meer ruimte reserveren voor fiets- en voetpaden en ook inzetten op aantrekkelijke fietsparkeerplaatsen. De auto blijft welkom in het centrum, maar krijgt een minder prominente plek in het straatbeeld en we willen alternatieven bieden voor langparkeerders. 6.1.4 De bedrijventerreinen in Borne In Borne zijn twee bedrijventerreinen (de Molenkamp en Westermaat de Veldkamp) en een kantoorlocatie (Oostermaat) gelegen. Deze locaties hebben veel invloed op de werkgelegenheid in onze gemeente. Tegelijkertijd kijken we ook naar de mate waarin de bedrijvigheid op deze terreinen aansluit bij de identiteit van Borne en zijn er initiatieven om delen van bedrijventerreinen te veranderen naar andere functies, zoals wonen. Hierbij gaat het om Jonge Poerink (op de hoek van de Prins Bernhardlaan en de Oonksweg Molenkamp) en een locatie aan de Steenbakkersweg.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=dcfcc11e-3d9a-4282-8e11-896bfc489c9e