CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: ‘Samen Borne’ Omgevingsvisie gemeente Borne

Beeldvormende commissievergadering 9 september 2025, gemeente BorneBij agendapunt: Ontwerp Omgevingsvisie ‘Samen Borne’21.534 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Samen Borne Omgevingsvisie gemeente Borne Ontwerp

Samen Borne

1

colofon

projectnaam Samen Borne datum 14 augustus 2025 Projectleider gemeente Borne SvC BRO | Movares projectteam FWi, LvdH, LFa, PDa, ICo bron kaft Gemeente Borne

Samen Borne

2

1

Voorwoord

Voor u ligt de omgevingsvisie Samen Borne. De visie bepaalt de richting voor het verder vormgeven van onze Bornse leefomgeving. Dit is de omgeving waarin we samen wonen, werken en recreëren. Bij het maken van deze visie hebben we geluisterd naar uw wensen en ideeën, als inwoner, ondernemer of organisatie. Zo zijn we gekomen tot concrete ambities en doelen, waarin alle onderdelen van de leefomgeving verbonden zijn. Deze ambities en doelen zijn niet alleen belangrijk voor ons in Borne, maar zijn ook van belang voor de Twentse regio (in verband met de Ruimtelijke OntwikkelStrategie Twente). De bereikbare ligging in het hart van Twente maakt Borne een aantrekkelijke plek om te wonen. Borne is dan ook primair een woongemeente en groeit al jaren. Ook in de toekomst is voor Borne een bovenregionale rol weggelegd en blijven we nieuwe woningen bouwen. Op deze manier groeit Borne naar minimaal 30.000 inwoners. De nieuwe woningen worden niet alleen gebouwd in ons grootste dorp Borne, maar ook in de dorpen Zenderen en Hertme. Juist hier zorgen we er met groei voor dat belangrijke voorzieningen en de leefbaarheid voor alle inwoners blijven bestaan. We bouwen op de juiste plekken, het liefst in de dorpen zelf, en zoeken daarbij naar een goede balans tussen ruimte om te wonen en ruimte voor andere functies (zoals werken). Hierbij volgen we onze identiteit.

Samen Borne

Ook zorgen we voor meer ruimte door hier en daar de hoogte op te zoeken. Daarnaast kijken we naar juiste plekken buiten de dorpen, het liefst direct grenzend hieraan. Daarbij zien we ook in beekdalen kansen, zolang we hiermee voldoende rekening houden.

schermen en versterken bij nieuwe ontwikkelingen. Omdat agrariërs hieraan ook een bijdrage leveren, maar te maken hebben met onzekerheden, staan we ervoor open om samen na te denken over de toekomst.

Bij een woongemeente hoort ook een fijne leefomgeving. We hebben aandacht voor de bereikbaarheid van onze voorzieningen in het centrum en de voorzieningen daarbuiten. Ook vinden we ontmoeten en bewegen erg belangrijk, waaraan een goede inrichting van de openbare ruimte een steentje kan bijdragen.

Ons doel is om van Borne samen met u een nog fijnere, mooiere en toekomstbestendiger plek te maken, om te wonen, werken en recreeren. De komende jaren zal deze omgevingsvisie ons hierbij helpen. Met vriendelijke groet, Wethouder David Vermorken

Daarnaast is het belangrijk dat drukkere wegen niet meer door de dorpen lopen en verlagen we op bepaalde wegen de maximumsnelheid. Dit zorgt voor meer ruimte voor andere functies, zoals groen en water, waardoor we beter kunnen inspelen op de gevolgen van de veranderingen in het klimaat. Een onmisbare schakel voor een fijne leefomgeving in onze gemeente is de Vloedbeltverbinding. Omdat we verder groeien, zijn onze waardevolle gebieden extra belangrijk. In Borne hebben we namelijk een prachtige omgeving, met het beschermd dorpsgezicht Oude Borne en de Groene Poort. Ook hebben we landgoederen en waardevolle gebouwen, zoals de kloosters in Zenderen. We vinden dat we de kwaliteiten van Borne goed moeten be-

3

Inhoudsopgave 5.3.4

1 2

Inleiding 2.1 2.2 2.3

3

We zijn een hechte en betrokken gemeenschap Wij zijn dé woongemeente van Twente We brengen stad en natuur samen We hebben een lange geschiedenis We hebben betrokken lokale ondernemers

Onze visie samengevat 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

5

Wat is een omgevingsvisie? We maken de omgevingsvisie samen Leeswijzer

Dit zijn wij! 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4

3

Voorwoord

Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving Gezond, inclusief en veilig Ondernemend en gastvrij Verblijven, ontmoeten en toegankelijk Duurzaam en biodivers

Onze visie

5.1 5.2

Onze visiekaart Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4

5.3

De principes We bieden een passende woonruimte voor iedere doelgroep We bouwen onze woningen op geschikte plekken We versterken de verblijfskwaliteit

6 6 6

5.5

7

5.6

8 8 8 8 8

9

10 10 10 11 11

16 16 17 18 21 21 21

26

5.4.1 5.4.2 5.4.3

26 26 27

7

De principes We streven naar bedrijvigheid passend bij Borne We faciliteren de ontwikkeling van vrijetijdseconomie

Bereikbaar en toegankelijk

31

5.5.1 5.5.2 5.5.3

31 31 32

De principes We passen het STOMP-principe toe We clusteren (commerciële) voorzieningen, tenzij…

Duurzaam en biodivers

36

5.6.1 5.6.2 5.6.3 5.6.4 5.6.5 5.6.6

36 36 36 37 37 38

De principes We passen ons aan aan veranderingen van het klimaat We vergroenen We bieden ruimte aan water We gaan voor circulariteit We worden broeikasgasneutraal

Kern Borne 6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.1.4 6.1.5

6.2 6.3 6.4

Introductie deelgebieden van kern Borne De woonwijken in Borne Het centrum in Borne De bedrijventerreinen in Borne De spoorzone

Kern Zenderen Kern Hertme Buitengebied

Vervolg en verantwoording 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

23 23

Ondernemend en gastvrij

Deelgebieden 6.1

13 16

5.3.1 5.3.2

Samen Borne

6

12

21

5.3.3

5.4

5

Gezond, inclusief en veilig De principes We zetten in op preventie, zelfredzaamheid en samenredzaamheid We bevorderen een gezonde en veilige leefomgeving

5.3.5

We streven naar betekenisvol meedoen voor alle groepen en individuen We streven naar een veilige schoolomgeving

De omgevingsvisie blijvend in ontwikkeling Afweging geen plan-MER Toepassing milieubeginselen Kostenverhaal Participatie Bevoegdheden raad en college

Bijlage 1 - Verdiepend kaartmateriaal

40 41 41 41 41 41 42

42 42 43

44 45 45 45 45 46 46

4

2

Inleiding

Samen Borne Samen Borne

5

2.1

Wat is een omgevingsvisie?

De wereld om ons heen verandert snel. Er spelen grote ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, woningtekorten, technische ontwikkelingen, globalisering en er is steeds meer aandacht voor gezondheid en inclusiviteit. Ook in gemeente Borne zien we deze veranderingen en uitdagingen: we willen ervoor zorgen dat er voldoende woningen voor jong en oud zijn, dat er ruimte is voor ondernemers, dat het landschap beschermd wordt en dat we een duurzame samenleving zijn waar plaats is voor iedereen. En dit allemaal op ons compacte oppervlakte. Daarom hebben we voor al deze onderwerpen één koers voor de lange termijn nodig. Deze koers wordt omschreven in dit document: onze omgevingsvisie. We hebben de omgevingsvisie samen gemaakt, met inwoners, ondernemers, organisaties, belangengroepen en andere overheden. Want: Samen zijn wij Borne! In de omgevingsvisie schetsen we onze ambities voor de toekomst, dromen we over wat we willen bereiken en zetten we de eerste stappen naar het realiseren van onze wensen. Maar hoe we in 2040 willen zijn, begint met wie we nu zijn. We hoeven niet alles te veranderen, want onze gemeente heeft al veel moois. Onze identiteit is het uitgangspunt voor onze dromen voor de toekomst.

Daarom stellen we onszelf in de omgevingsvisie de vraag: ‘Wat maakt gemeente Borne tot onze gemeente en wie willen we zijn in 2040?’ Ook na vaststelling van deze omgevingsvisie blijven we met elkaar in gesprek over onze dromen en wensen. Zo zorgen we er met elkaar voor dat we blijven werken aan de toekomst van onze fijne gemeente!

2.2

We maken de omgevingsvisie samen

Onze inwoners maken onze gemeente. Hierbij zijn ondernemers, organisaties en belangengroepen ook belangrijk. Daarom hebben we bij het maken van de omgevingsvisie inbreng vanuit de Bornse samenleving opgehaald. We hebben allemaal baat bij een realistische en breed gedragen visie. We hebben met elkaar gesproken tijdens de Bornse Dromen Dagen over welke dromen er zijn voor onze gemeente. Ook hebben we met een enquête de voorkeuren opgehaald over de keuzes die in Borne gemaakt moeten worden. Daarnaast hebben onze stakeholders en ketenpartners de mogelijkheid gehad om te reageren op de Contourennota1 en de Concept Omgevingsvisie. De opbrengst hiervan koppelen we op verschillende plekken in deze omgevingsvisie terug. De participatie stopt niet bij onze gemeentegrens. We worden omringd door andere gemeenten en werken graag met hen samen. Ook de provincie, waterschap en andere ketenpartners zijn belangrijke samenwerkingspartners. Gezamenlijk kunnen we opgaven en ambities aanpakken die te groot zijn om alleen op te lossen. Daarom zijn ook zij betrokken geweest bij de totstandkoming van onze omgevingsvisie.

2.3

Leeswijzer

De omgevingsvisie gaat over veel verschillende thema’s en is daardoor een uitgebreid document. We kijken naar wie we nu zijn, wat we willen worden en hoe we dat bereiken. De omgevingsvisie is als volgt opgebouwd: • Hoofdstuk 3: Dit zijn wij! In dit hoofdstuk kijken we naar wat onze gemeente kenmerkt. Wat maakt Borne tot Borne? En hoe zien onze inwoners onze gemeente? We willen onze identiteit behouden. • Hoofdstuk 4: Onze visie samengevat. In dit hoofdstuk vatten we onze visie (hoofdstuk 5) samen. We geven per thema de hoofdlijnen van onze visie voor de komende jaren weer.

• Hoofdstuk 5: Onze visie. In dit hoofdstuk lichten we onze visie uitgebreid toe. We geven aan wat we willen bereiken, waarom we dit willen bereiken en waar we als gemeente mee aan de slag willen gaan. • Hoofdstuk 6: Deelgebieden. Borne kent verschillende gebieden, hier spelen per gebied andere opgaven en ambities. Het groene buitengebied is bijvoorbeeld niet te vergelijken met de woonwijken. Daarom geven we voor vier deelgebieden (kern Borne, kern Zenderen, kern Hertme en het buitengebied) aan wat er speelt en welke opgaven er zijn. • Hoofdstuk 7: Vervolg en verantwoording. De omgevingsvisie is geen eindpunt, maar zal continu blijven ontwikkelen. In hoofdstuk 6 gaan we in op hoe we omgaan met de actualisatie van de visie en hoe we hierover in de toekomst blijven participeren. Daarnaast bevat dit hoofdstuk de gemaakte keuzes rondom wettelijke vereisten, zoals het kostenverhaal.

Waarom een omgevingsvisie? We willen in Borne voorbereid zijn op de toekomst. Met de koers uit de omgevingsvisie kunnen we stappen zetten om dit te bereiken. De omgevingsvisie heeft op verschillende manieren invloed: • De omgevingsvisie schetst de gewenste koers en zet een stip op de horizon. Ze is hiermee de overkoepelende visie voor latere beleidsuitwerkingen van thema’s en gebieden (Programma’s); • De omgevingsvisie is een inspiratiebron voor initiatieven uit de samenleving en tegelijkertijd een afwegingskader voor initiatieven die strijdig zijn met het Omgevingsplan; • De omgevingsvisie geeft handvaten om gemeentelijke activiteiten en de inzet van gemeentelijke instrumenten te prioriteren; • De omgevingsvisie is de basis voor de inzet van het kostenverhaalinstrumentarium.

1 Voorafgaand aan de omgevingsvisie is de Contourennota opgesteld. Hierin is beknopt de koers voor de gemeente opgenomen.

Samen Borne

6

3

Dit zijn wij!

Onze identiteit is een belangrijk uitgangspunt voor de toekomst. We zijn trots op wie we zijn. Wie wij zijn moet als basis dienen voor ontwikkelingen nu en in de toekomst. De mooie aspecten van onze identiteit willen we namelijk behouden, ook in 2040.

Samen Borne Samen Borne

7

3.1

We zijn een hechte en betrokken gemeenschap

Onze inwoners en ondernemers zijn betrokken en voelen zich verbonden met onze gemeente. We zijn een inclusieve gemeente, waar aandacht is voor iedereen. Noaberschap is een belangrijke kracht van Borne en we zien dit als een waardevolle eigenschap. Hierdoor voelen we ons verbonden met elkaar, helpen we elkaar en weten we ook dat we op anderen kunnen rekenen als dit nodig is (zelfredzaam en samenredzaam). We zien noaberschap als een gegeven, maar moeten dit naar de toekomst koesteren. Samen zorgen we ervoor dat onze gemeente een fijne plek is voor iedereen en dat niemand wordt buitengesloten.

3.2

3.3

We brengen stad en natuur samen

Onze gemeente heeft een unieke ligging. We liggen centraal tussen de Twentse steden en het landschap. We zijn een belangrijke verbinding tussen de stad Almelo enerzijds en de steden Hengelo en Enschede anderzijds. Door de nabijheid van deze steden, hebben we ook veel voorzieningen nabij. Tegelijkertijd ligt een deel van de Groene Poort in onze gemeente, de verbinding van het landschap van noordoost (waaronder Dinkelland en Tubbergen) en zuidwest Twente (waaronder Hof van Twente). Door de Groene Poort is onze gemeente buiten de kernen open, groen en dorps. De beken met de beekdalen, de landgoederen en de essen dragen ook bij aan de waarde van ons landschap.

Wij zijn dé woongemeente van Twente

Onze gemeente is primair een woongemeente. In 2025 wonen er ongeveer 24.650 mensen in onze gemeente. We groeien erg snel, onder andere door de realisatie van de Bornsche Maten. In 15 jaar tijd zijn we met ruim 4.000 inwoners gegroeid. We zijn er voor onze inwoners en vinden een goed en fijn woonklimaat belangrijk. Borne bestaat uit drie dorpskernen, met alle drie een eigen identiteit. De kern Borne heeft het meest diverse woningaanbod binnen de gemeente. Als grootste kern heeft Borne ook het grootste voorzieningenaanbod, onder andere in het centrum. Dankzij haar ligging is Borne nauw verweven met het stedelijk gebied van Hengelo. In de kern Zenderen wordt midden in de Groene Poort gewoond. De Groene Poort verbindt de landschappelijk en ecologisch waardevolle gebieden van noordoost en zuidwest Twente. Hierdoor hebben we een groot aanbod aan waardevolle natuur. Zenderen is een hecht dorp en heeft diverse basisvoorzieningen. Hertme is de kleinste kern binnen onze gemeente en heeft daardoor het meest dorpse en agrarische karakter. In Hertme wordt in verhouding ruim gewoond, in een rustige omgeving. De grote groep vrijwilligers bij het openluchttheater toont het noaberschap en de betrokkenheid van de inwoners. Inwoners zijn hier uitzonderlijk hecht met elkaar.

Samen Borne

3.4

We hebben een lange geschiedenis

Onze kern Borne bestaat al meer dan 800 jaar en ook onze de kernen Zenderen en Hertme hebben een lange geschiedenis. Ondertussen zijn we ons blijven ontwikkelen tot wie we nu zijn. Op veel plekken in onze gemeente is (een deel van) onze geschiedenis terug te zien. Denk bijvoorbeeld aan het beschermd dorpsgezicht Oud Borne met de Oude kerk uit de 15e eeuw, de vele panden die verwijzen naar de textielgeschiedenis of de kloosters in Zenderen en het buitengebied. Deze plekken tonen onze geschiedenis en onze wortels. We hebben ook veel immaterieel erfgoed, zoals het paasvuur en de Pinksterbruidjes. Ook het immateriële erfgoed draagt bij aan onze identiteit. Daarom zijn we trots op ons materieel én immaterieel erfgoed. We delen onze geschiedenis graag met anderen en willen bezoekers van ons historisch erfgoed laten meegenieten.

3.5

kleinschalige startups. We hebben daarmee een diverse groep ondernemers, maar met een lokaal netwerk.

Wat vinden inwoners? Inwoners vinden Borne een gezellige en kleinschalige gemeente met een dorps karakter. Ze waarderen de groene omgeving en het buitengebied, de voorzieningen in het centrum en de goede bereikbaarheid met de auto. Ook vinden ze dat gemeente Borne een goede balans heeft tussen rust en levendigheid. Inwoners kunnen het best omschreven worden als vriendelijk, betrokken en actief. Hierdoor voelen zij zich in Borne veilig en is gemeente Borne een fijne plek om te wonen. (Bron: Bornse Dromen Dagen, 2023 en inwonersenquête, 2025)

We hebben betrokken lokale ondernemers

Onze ondernemers zijn betrokken bij onze gemeente. Ze zijn divers, maar hebben een (grote) lokale binding. In het centrum hebben we ondernemers die zich inzetten voor de levendigheid van het centrum. In het buitengebied vormen de agrariërs, samen met de landgoederen, de ruggengraat van ons landschap. En ook op onze bedrijventerreinen zitten bedrijven met lokale wortels. Dit zijn zowel grotere bedrijven als

8

4

Onze visie samengevat

De omgevingsvisie is een integrale visie over veel verschillende onderwerpen. In dit hoofdstuk is onze visie, die wordt beschreven in hoofdstuk 5, alvast per thema kort samengevat.

Samen Borne Samen Borne

9

4.1

Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving

We willen naar minimaal 30.000 inwoners groeien. Binnen Twente ligt de regionale ambitie om 100.000+ extra inwoners te verwelkomen (Ruimtelijke OntwikkelStrategie Twente). Deze groeiambitie richt zich op alle gemeenten in Twente. Wij willen hier actief aan bijdragen en een deel van de opgave op ons nemen. Hierbij zien wij voor Borne een blijvende bovenregionale functie voor de huidige en toekomstige woonvraag. Om dit te realiseren werken we aan de volgende principes: 1. We bieden een passende woonruimte voor iedere doelgroep: We zetten in op een gevarieerd woningaanbod, waarbij er aandacht is voor betaalbaarheid. We hebben daarnaast oog voor het (langer) zelfstandig wonen van inwoners met een zorgvraag, starters op de woningmarkt en voor de huisvesting van specifieke doelgroepen. 2. We bouwen onze woningen op geschikte plekken: We bouwen woningen het liefst binnen onze kernen (inbreiding), maar bouwen buiten de kernen (uitbreiding) is onder voorwaarden ook mogelijk. Vanwege de grote opgave zullen we in alle kernen bouwen. In Hertme en Zenderen vinden we het dorpse karakter, zoals de kleinschaligheid en groenstructuren, hierin leidend. We zetten in Zenderen en Hertme daarom in op een planmatige en stapsgewijze groei, die zorgvuldig is afgestemd op de gemeentelijke behoefte met oog voor samenhang en kwaliteit. 3.

We versterken de verblijfskwaliteit: We willen dat onze dorpen en wijken toekomstbestendig zijn. Hiermee bedoelen we dat er een fijne leefomgeving is met voldoende ruimte voor groen en water. We streven er daarom naar de openbare ruimte zo in te richten dat mensen er graag verblijven en makkelijk(er) anderen ontmoeten. Ook zetten we in op een voorzieningenaanbod dat aansluit op de inwoners van elke wijk. Een verdere toelichting over hoe we als gemeente werken aan ‘wonen in een aantrekkelijke leefomgeving’ is te vinden in paragraaf 5.2.

Samen Borne

4.2

Gezond, inclusief en veilig

4.3

Ondernemend en gastvrij

We willen bijdragen aan de gezondheid van alle Bornenaren. Een gezonde, inclusieve en veilige leefomgeving is hiervoor cruciaal. Om dit te realiseren werken we aan de volgende principes:

Borne is primair een woongemeente, maar we bieden ook ruimte aan kleinschalige, innovatieve en agrarische bedrijvigheid en aan de recreatieve sector. Om dit te realiseren werken we aan de volgende principes:

1. We zetten in op preventie en samenredzaamheid: Positieve gezondheid is voor ons een belangrijk uitgangspunt. We willen dat inwoners zoveel mogelijk de regie houden over hun eigen leven. Daarom zetten we in op preventie (voorkomen van zorgvraag). Goede informatie en toegankelijke voorzieningen in de buurt helpen mensen om zelfredzaam te blijven.

1. We streven naar bedrijvigheid passend bij de identiteit van Borne: We zetten in op een evenwichtige verdeling van werkgelegenheid in de regio, waarbij er regionaal voldoende werkgelegenheid is. In Borne bieden we waar mogelijk ruimte aan kleinschalige of innovatieve bedrijven en lokale initiatieven. Ook zien we kansen voor passende agrarische bedrijven. Vanwege de druk op de ruimte zetten we voorlopig niet in op doorontwikkeling van bedrijventerreinen, maar kijken we naar de mogelijkheden om bestaande bedrijventerreinen en de kantoorlocatie beter te benutten.

2. We streven naar betekenisvol meedoen voor inwoners: We hebben aandacht voor inclusieve en toegankelijke wijken voor iedereen. Hierbij kijken we niet alleen naar fysieke aspecten, maar onder andere ook naar het dementievriendelijk inrichten van onze wijken. Ook hebben we aandacht voor werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. 3. We bevorderen een gezonde en veilige leefomgeving: Onze gemeente is fysiek en sociaal veilig. Daarom hebben we aandacht voor fysieke gezondheidsaspecten en voor een goede mentale gezondheid. We willen door een goede inrichting van de openbare ruimte een veilige leefomgeving creëren waarin we inwoners uitnodigen om te spelen, bewegen en elkaar te ontmoeten, want dit draagt bij aan de fysieke en sociale veiligheid. Ook handhaving is hierin belangrijk. Zo lossen we onveilige situaties op en vermijden we nieuwe situaties.

2. We faciliteren de ontwikkeling van vrijetijdseconomie: Een sterke vrijetijdseconomie is geen doel op zich, maar een middel waarmee we werken aan een fijne gemeente om in te wonen, te werken of te recreeren. We zien hierbij vooral kansen op het gebied van historie, cultuur en natuur. Hiermee kunnen wij ons onderscheiden in de regio. Daarom zetten we ons in voor het behouden en versterken van de hoge kwaliteit van het groen en willen we erfgoed en historische elementen een prominente plek in ons landschap en onze kernen geven. Ook streven we naar een evenementenaanbod dat hierop aansluit, meer mogelijkheden voor verblijfsrecreatie en voor horeca in het centrum. Een verdere toelichting over hoe we als gemeente werken aan ‘ondernemend en gastvrij’ is te vinden in paragraaf 5.4.

4. We streven naar passend onderwijs: We willen dat ons onderwijs inclusief is en dat het onderwijs plaatsvindt in een veilige omgeving. Een verdere toelichting over hoe we als gemeente werken aan ‘gezond, inclusief en veilig’ is te vinden in paragraaf 5.3.

10

4.4

Verblijven, ontmoeten en toegankelijk

4.5

Duurzaam en biodivers

Gemeente Borne moet in de toekomst goed bereikbaar en toegankelijk blijven. Om dit te realiseren werken we aan de volgende principes:

We zetten nadrukkelijk in op duurzaamheid en biodiversiteit. Om dit te realiseren werken we aan de volgende principes:

1. We passen het STOMP-principe toe: We vinden het belangrijk dat inwoners duurzame vervoersopties gebruiken en zetten daarom in op het STOMP-principe. Dit principe geeft de voorkeur aan stappen en trappen, gevolgd door openbaar vervoer, deelmobiliteit en als laatste de privéauto. Om dit te bereiken willen we de gemeente loop- en fietsvriendelijk inrichten, zetten we in op passend openbaar vervoer en willen we autoverkeer door de kernen verminderen door de aanleg van de Vloedbeltverbinding. Echter weten we dat vaak niet in één keer overgestapt wordt naar andere vervoersmiddelen dan de auto. Daarom behouden we ook aandacht voor onze bereikbaarheid met de auto.

1. We passen ons zoveel mogelijk aan aan veranderingen in het klimaat: We zetten in op klimaatadapatie in bestaande wijken en klimaatmitigatie in nieuwbouwwijken. Daarnaast dienen de 4 pijlers als basis: Borne klimaatbestendig, Borne biodivers, Bornse identiteit en Samenwerken aan een gezond en leefbaar Borne.

2. We clusteren onze voorzieningen, tenzij…: We willen onze voorzieningenstructuur beter laten aansluiten op de (veranderende) bevolking. We willen dat commerciële voorzieningen in het centrum van Borne zitten. De bereikbaarheid van het centrum, met de fiets, het openbaar vervoer en de auto, is daarom erg belangrijk. We hebben daarbij ook aandacht voor mensen die minder mobiel zijn. Maatschappelijke voorzieningen liggen daarentegen zoveel mogelijk verspreid door de kernen, zodat deze voor alle inwoners dichtbij zijn. Een verdere toelichting over hoe we als gemeente werken aan ‘verblijven, ontmoeten en toegankelijk’ is te vinden in paragraaf 5.5.

hebben we aandacht voor de betaalbaarheid van de energie- en warmtetransitie. Voor de energietransitie wille we inzetten op het opwekken van meer duurzame energie, energiebesparing en de warmtetransitie. Een verdere toelichting over hoe we als gemeente werken aan ‘duurzaam en biodivers’ is te vinden in paragraaf 5.6.

2. We vergroenen: We vinden groen belangrijk. Daarom is ons uitgangspunt ‘groen, tenzij...’. We willen onze gemeente klimaatadaptief inrichten. Hiervoor kijken we naar het vervangen we zoveel mogelijk verharding voor groen en water, het aanleggen we klimaatbuffers en het versterken van historisch groen. 3. We bieden ruimte aan water: We hanteren de driestapsstrategie (vasthouden, bergen en afvoeren) en zetten daarom in op voldoende waterberging. Een duurzame waterhuishouding vereist een zorgvuldig evenwicht tussen de verwerking van afvalwater, het vasthouden (en hergebruiken) van hemelwater en het beschermen en aanvullen van grondwaterreserves. We willen voorkomen dat regen- en grondwater met afvalwater mengt. We hebben ook aandacht voor het voorkomen van drinkwatertekorten. 4. We gaan voor circulariteit: We houden de R-ladder aan (refuse, reduce, reuse, repair, recycling en recover). We zetten in op het gebruik van hernieuwbare grondstoffen en het verminderen van afvalstromen. 5. We worden broeikasgasneutraal: We verminderen onze uitstoot van broeikasgassen en hanteren hierbij de landelijke doelstellingen. Daarbij

Samen Borne

11

5

Onze visie

Samen Borne Samen Borne

12

5.1

Onze visiekaart

We hebben veel verschillende ambities. Al deze ambities vragen om ruimte in onze gemeente. Sommige ambities hebben betrekking op een specifieke locatie. Andere ambities hebben betrekking op onze hele gemeente. Op de volgende pagina is onze visiekaart weergegeven. In deze kaart zijn belangrijke ambities gezamenlijk op één kaart weergegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen locatie-specifieke ambities en ambities voor de gehele gemeente. Op deze manier is in één oogopslag te zien wat er op welke locatie speelt.

Samen Borne

13

Samen Borne

14

Samen Borne

15

5.2

Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving

5.2.1 De principes Zowel landelijk als in onze gemeente is de druk op de woningmarkt groot terwijl de ruimte schaars is. We vinden het belangrijk dat er voldoende en passende woningen zijn in onze gemeente. Als gemeente kunnen we hier aan bijdragen. We kijken daarom naar het benodigde aantal woningen en welk type woningen we willen bouwen. Dit baseren we op demografische gegevens en verhuisstromen. De drie principes binnen dit thema zijn: • We bieden passende woonruimte voor iedere doelgroep • We bouwen onze woningen op geschikte plekken • We versterken de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte 5.2.2 We bieden een passende woonruimte voor iedere doelgroep Voor de bouw van de benodigde extra woningen in Nederland is ruimte nodig. In het Voorontwerp van de Nota Ruimte van het Rijk is regio Twente aangemerkt als potentiële locatie voor grootschalige woningbouw. Regio Twente heeft zelf de ambitie uitgesproken om te groeien met 100.000+ extra inwoners (Ruimtelijke Ontwikkelstrategie Twente). Wij willen actief bijdragen aan deze regionale opgave. Onze gemeente zien wij primair als een woongemeente. Daarom willen we doorgroeien naar 30.000 inwoners. We vinden het belangrijk dat er voor iedereen een passende woning is, zowel voor huidige inwoners als voor toekomstige inwoners. Ons doel is dat onze gemeente voor iedereen een fijne plek is om te wonen.

Ongeacht leeftijd, inkomen of mate van zelfredzaamheid. Zo’n diverse bevolking vraagt ook om diverse woningen. Hiermee geven we iedereen namelijk de kans op een stabiele woonplek. We geloven dat

2 3 4

we een fijne woongemeente zijn als onze woningen passen bij onze inwoners. Een goede woning draagt namelijk direct bij aan iemands welzijn en gezondheid. Daarom streven we in onze gemeente naar een passend aanbod van woningen. We zien verschillende aandachtspunten op de woningmarkt. Betaalbaarheid van woningen staat met de stijgende huizen- en huurprijzen onder druk. Vooral voor jongeren en starters is het hierdoor lastig een geschikte woning te vinden. We willen jongeren en starters echter graag in de gemeente houden en hebben daarvoor meer betaalbare woningen nodig. Ook neemt het aantal één- en tweepersoonshuishoudens snel toe. Deze huishoudens willen vaak een iets kleinere woning, terwijl we relatief veel grote grondgebonden woningen hebben. Daarnaast hebben we door het groeiend aantal ouderen meer gelijkvloerse woningen nodig. Betaalbare woningen Voor jongeren en starters, ouderen, mensen met een beperking en mensen met een lager inkomen, is het belangrijk dat we voldoende betaalbare woningen hebben. Vooral in tijden van woningnood is aandacht voor de betaalbaarheid van woningen belangrijk. Daarom streven we ernaar dat minimaal 30% van de nieuwbouw een sociale huurwoning is en streven we er ernaar 70% van de nieuwbouwwoningen in onze gemeente betaalbaar is. De Rijksoverheid bepaalt jaarlijks hoe duur een sociale huurwoning en een betaalbare woning mag zijn.

We houden ons aan deze richtlijnen. De aanwezigheid van betaalbare woningen is ook erg belangrijk voor de woonvraag van woonurgenten. Urgente woonvragers zijn bijvoorbeeld

uitstromers uit een instelling of sociaal of medisch urgenten. We houden de definitie van de Rijksoverheid aan met betrekking tot wie urgente woonvragers zijn, tenzij de gemeenteraad anders bepaalt. Door meer sociale huur te bouwen kunnen we urgente woonvragers sneller een passende woning toewijzen. Voor een betere toewijzing van urgent woningzoekenden willen we een urgentieverordening opstellen, waarin in ieder geval de wettelijk aangewezen urgente doelgroepen een plek krijgen. Woningen om langer zelfstandig te wonen Doordat we steeds ouder worden, is het belangrijk dat inwoners langer zelfstandig blijven wonen. We willen huiseigenaren stimuleren zorg te dragen voor de levensloopbestendigheid van hun woning, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. Dit betreft ook inwoners met een fysieke beperking, waarvoor specifieke eisen aan de woning worden gesteld. Op deze manier behouden onze inwoners de regie op hun eigen leven en verlichten we onder andere de druk op het aantal beschikbare plekken bij zorginstellingen. Om dit te realiseren streven we ernaar dat in de nieuwbouw minimaal een derde van de nieuwbouw een nultredenwoningen is, zodat er voldoende nultredenwoningen worden toegevoegd2.

Binnen deze opgave willen we geclusterde woningen in de nabijheid van ontmoetingsplekken of met een ontmoetingsruimte realiseren3 en in de nabijheid van zorginstellingen willen we specifiek zorggeschikte woningen voor mensen met zorgvraag4. We vinden het belangrijk dat alle levensloopbestendige woningen nultredenwoningen zijn. Woningen voor kleinere huishoudens Er zijn steeds meer één- en tweepersoonshuishoudens in onze gemeente. Dit zijn in veel gevallen starters en senioren. Voor de eerste

Nultredenwoning Woning waarbij alle belangrijke ruimtes, zoals de woonkamer, keuken, slaapkamer, badkamer en toilet, op één verdieping gelegen zijn. Geclusterde woning: Woning die voldoet aan de definitie voor nultredenwoningen in een geclusterde woonvorm. Bij geclusterde woonvormen is een ontmoetingsruimte aanwezig. Zorggeschikte woning: Zelfstandige nultredenwoningen waarin Wlz-zorg geleverd kan worden voor bewoners die onderdeel zijn van een geclusterde woonvorm. Toegankelijkheid is bij deze wooneenheden belangrijk.

Samen Borne

16

groep is vooral de betaalbaarheid doorslaggevend, voor de laatste groep zijn levensloopbestendige woningen (gelijkvloers) met minder onderhoud aan woning of tuin van belang. Een groot deel van onze woningvoorraad bestaat echter nog altijd uit de grotere (grondgebonden) eengezinswoning. We willen daarom graag meer inzetten op kleinere woningen, zowel grondgebonden als gestapeld. Ook staan we open voor nieuwe woonvormen die onze gemeente aantrekkelijk maakt voor starters op de woningmarkt. Woningen voor specifieke doelgroepen Naast de reguliere woningvoorraad hebben we in onze gemeente ook woningen voor specifieke doelgroepen. We faciliteren woningen voor deze specifieke doelgroepen, indien er een specifieke lokale vraag voor ontstaat. Specifieke doelgroepen op de woningmarkt zijn onder andere zorg gerelateerde inwoners, woonwagenbewoners en arbeidsmigranten. 5.2.3 We bouwen onze woningen op geschikte plekken We willen graag groeien naar minimaal 30.000 inwoners. Om dit te behalen moeten we voldoende nieuwbouwwoningen bouwen. Op dit moment hebben we plannen binnen de verschillende ontwikkellocaties voor circa 2.500 woningen. Maar dit is niet voldoende om te kunnen groeien naar minimaal 30.000 inwoners. Om te groeien naar minimaal 30.000 inwoners hebben we in totaal circa 3.000 extra woningen nodig.

Omdat de ervaring leert dat een deel van de plannen af kunnen vallen, zetten we in op een programmering van 130%. We verkennen daarom de mogelijkheden voor nieuwe locaties voor de periode na 2035. In de visiekaart (hoofdstuk 4) hebben we verschillende potentiële locaties opgenomen, maar we staan ook open voor andere locaties die aansluiten bij onze doelstelling en passen binnen de kaders. Hierbij hebben we in ieder geval oog voor de ligging van een nieuw initiatief. We geven de voorkeur aan woningbouw binnen kernen. We hebben ook oog voor de landschappelijke inpassing, zodat er een kwalitatieve overgang tussen

Samen Borne

bebouwing en buitengebied ontstaat. En we houden rekening met de nabijheid van voorzieningen (zie paragraaf 5.5.3). Inbreiding voor uitbreiding We willen dat nieuwbouwwoningen zoveel mogelijk in de kernen worden gebouwd. Dit heet inbreiding. We streven ernaar dat de lege ruimte in de kernen en de bestaande woningvoorraad beter worden benut. Ook zien we onder andere kansen voor transformatie van leegstaande panden, woningsplitsing, mantelzorgwoningen in tuinen en kleinschalige woningbouwprojecten binnen de kernen en verkennen deze. Daarnaast willen we mogelijkheden voor verkleuring naar wonen op bedrijventerreinen verkennen. Tegelijkertijd willen we waardevolle groene ruimtes in de kernen behouden en willen we dat woningbouw niet ten koste gaat van waardevol groen. Door middel van onderzoek willen we de mogelijkheden voor kleinschalige woningbouw beter in beeld te brengen. Bij inbreiding kan er ook sprake zijn van hoogbouw (meer dan 4 bouwlagen). We hebben momenteel geen duidelijk beleid ten aanzien van hoogbouw, maar willen dit wel graag ontwikkelen. We vinden namelijk dat hoogbouw op strategische locaties, zoals langs doorgaande wegen, langs het spoor of bij grootschalige uitleglocaties in principe mogelijk moet zijn. Solitaire hoogbouw kan ook als landmark fungeren, bijvoorbeeld in het hart van het centrum of in grootschaliger uitbreidingsgebieden (Bornsche Maten).

In het buitengebied, in Zenderen en in Hertme wijzen we hoogbouw (meer dan 4 lagen) af. Hoewel we liever woningen toevoegen in de kernen, zullen we ook woningen buiten de kernen moeten toevoegen om onze groeiambitie te behalen. Dit heet uitbreiding. Bij uitbreiding geven we de voorkeur aan locaties die vastliggen aan de huidige kernen. Ook door middel van functieverandering van vrijkomende en/of vrijgekomen agrarische be-

bouwing (VAB) en rood-voor-rood initiatieven zijn er kansen om woningen in het buitengebied toe te voegen, een en ander in ruil voor het slopen van landschapsontsierende bebouwing. Als we woningen in het buitengebied toevoegen, vinden we het belangrijk dat er aandacht is voor het behouden van de bestaande landschappelijke kwaliteiten en dat deze waar mogelijk versterkt worden. Hierbij kan gedacht worden aan kwaliteiten van de Groene Poort, de landgoederen, de groenstructuren, de essen en het watersysteem van beken en beekdalen, maar ook aan de kwaliteiten van bebouwing. De ruimtelijke (architectonische) kwaliteit van nieuwe woningen is belangrijk, net zoals het behoud van beeldbepalende, karakteristieke, cultuurhistorisch waardevolle en/of monumentale panden. Nieuwe ontwikkelingen moeten goed aansluiten bij het omliggende landschap en rekening houden met de principes van bodem en water sturend (zie paragraaf 5.6.2). Onze dorpen groeien, maar blijven dorps Om de bevolkingsgroeiambitie te halen, zullen we in alle kernen moeten bouwen. We streven naar een evenwichtige verdeling over de kernen. Dit betekent dat in de kern Borne meer woningen worden gebouwd dan in de kernen Hertme en Zenderen. Woningbouw in Hertme en Zenderen kent tevens andere aandachtspunten dan woningbouw in Borne. We koesteren het dorpse karakter van Borne, Hertme en Zenderen.

Ieder dorp moet zijn eigen identiteit behouden, maar draagt op evenredige wijze bij aan de gemeentelijke groeiambitie. We zetten daarom bij Zenderen en Hertme in op een planmatige en stapsgewijze groei, die zorgvuldig is afgestemd op de gemeentelijke behoefte met oog voor samenhang en kwaliteit. De kernen groeien op die manier geleidelijk. Ook moet de ruimtelijke kwaliteit, zoals de groenstructuren, behouden blijven. Mocht woningbouw onvoldoende aansluiten op het dorpse karakter of de ruimtelijke kwaliteit, dan vinden wij het initiatief in principe niet wenselijk.

17

Woningbouw in Hertme en Zenderen is daarnaast noodzakelijk voor het in stand houden van de voorzieningenstructuur. De nieuwe inwoners zorgen voor meer draagvlak, bijvoorbeeld ten aanzien van de basisschool. 5.2.4 We versterken de verblijfskwaliteit Fijn wonen gaat verder dan alleen een fijn huis. Ook de leefomgeving waarin we wonen heeft directe invloed op of je ergens fijn woont. Daarom zetten we in op woonwijken waar je graag bent. Ruimtelijke kwaliteit De ruimtelijke kwaliteit van een omgeving heeft veel invloed op de verblijfskwaliteit. Hierbij gaat het om de ruimtelijke kwaliteit in de kernen, maar ook in de kernrandzones. We willen dat deze randen een goede overgang vormen naar het buitengebied. Ruimtelijke kwaliteit gaat daarnaast verder dan de openbare ruimte. Het gaat ook over de ruimtelijke kwaliteit van (nieuwe) bebouwing. We willen graag aan de slag met een actualisatie van de welstandsnota om te zorgen dat er duidelijke kaders zijn over de ruimtelijke kwaliteit voor bebouwing. Daarnaast hebben we aandacht voor de kwaliteit van bestaande wijken. In sommige wijken is de infrastructuur soms niet meer voldoende en sluit de openbare ruimte niet altijd meer aan op de wensen van bewoners. Door deze wijken op te knappen willen we ervoor zorgen dat we hier ook een prettige en aantrekkelijke woonomgeving houden.

Dit draagt vervolgens weer bij aan veiligheid, leefbaarheid en tevredenheid van inwoners. Bij het opknappen van de wijken stimuleren we meervoudig gebruik van de bodem en reserveren we ruimte in de ondergrond voor toekomstig gebruik. Hierbij hebben we nadrukkelijk aandacht voor vergroening en de opvang van water, vraagstukken rondom energie en het stimuleren van bewegen in de openbare ruimte en de toegankelijkheid van de openbare ruimte. Zo pakken we verschillende

Samen Borne

opgaven in één keer aan en ervaren bewoners minder overlast. De prioriteit ligt nu op Wensink Zuid. Daarnaast willen we Wensink Noord, Vogelbuurt (Spechtstraat - spoor), Refined (Ververstraat e.o.), 't Oldhof, Vogelbuurt Noord (Oude Almeloseweg), Letterveld I en II (Hazelaarstraat e.o.) en Het Hulscher Zenderen ook aanpakken. Klimaatbestendige woonwijken We hebben vaker te maken met extreem weer, zoals hitte, droogte of regen. We willen dat onze woonwijken fysiek in staat zijn om met klimaatveranderingen om te gaan, zodat inwoners hier minder overlast van ervaren. Daarom zetten we in op klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Zie paragraaf 5.6.2 voor meer informatie over klimaatbestendigheid. Momenteel brengen wij de klimaatbestendigheid van de verschillende wijken in onze gemeente in kaart. Dit doen we op basis van het basisrioleringsplan, de Klimaatatlas Twente, groenbeheerkaarten en de landelijke meetlat. Hierdoor kunnen wij gericht zien welke wijken of gebieden in onze gemeente kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Op basis van deze inventarisatie willen we meerjarige investeringsplannen en onderhoudsplannen opstellen. Hierbij geldt dat geen van de maatschappelijke opgaven volledig leidend is en dat er altijd een integrale afweging gemaakt wordt van de functies die bodem en ondergrond (kunnen) vervullen in het betreffende gebied.

Ontmoetingsmogelijkheden We geloven dat het belangrijk is dat inwoners elkaar formeel en informeel ontmoeten. Op deze manier behouden we een hechte gemeenschap. Hierdoor zijn inwoners meer bereid om een ander te helpen en blijft een van onze kernidentiteiten, namelijk noaberschap, behouden. Om informeel ontmoeten in de openbare ruimte te stimuleren, willen we straten, (sport)parken en pleinen anders inrichten. Er is meer ruimte nodig voor schaduwrijke groen, speel- en beweegplekken en zitmogelijkheden.

Passend voorzieningenaanbod We vinden het belangrijk dat basisvoorzieningen, zoals ontmoeten, eerstelijnszorg en onderwijs goed bereikbaar zijn voor alle inwoners, ook voor mensen die minder mobiel zijn. We streven naar een (maatschappelijk) voorzieningenaanbod dat past bij de behoefte van inwoners binnen een kern. Dit bevordert namelijk de leefbaarheid en aantrekkingskracht van een wijk. Door woningbouw verandert de behoefte aan voorzieningen. Daarom willen we dat er bij nieuwbouw altijd wordt gekeken naar de invloed van de woningbouw op het draagvlak van voorzieningen. Zo hebben we in beeld wanneer het aanbod mee moet groeien met de bevolking. Als het voorzieningenaanbod mee moet groeien, willen we inventariseren op welke plekken dit moet gebeuren. In kleinere kernen biedt woningbouw echter juist uitkomsten voor het behoud van (basis)voorzieningen die minder toekomstbestendig zijn. Door de woningbouw neemt het draagvlak voor de voorzieningen namelijk toe. Meer informatie over onze visie op een passend commercieel en maatschappelijk voorzieningenaanbod is te vinden in paragraaf 5.5.3.

In gemeente Borne willen we aan de slag gaan met …. • Het opstellen van het volkshuisvestingsprogramma; • Het onderzoeken van mogelijkheden voor woningbouw (potentiële locaties, kansen voor inbreiding, mogelijkheden voor hoogbouw); • Het actualiseren van de welstandsnota; • Het verbeteren van de klimaatbestendigheid van wijken.

18

Wat vinden inwoners? • Inwoners hebben behoefte aan meer betaalbare woningen. • Inwoners hebben behoefte aan levensloopbestendige woningen, zoals appartementen en aan seniorenwoningen. • Inwoners vinden dat ouderenwoningen (en wonen met zorg) moeten worden gecombineerd met andere voorzieningen, zoals ontmoetingsruimte en (kleine) zorgaanbieders. • Inwoners geven de voorkeur aan woningbouw in de kernen. Hierbij hebben ze de voorkeur voor transformatie van leegstaand vastgoed. Bouwen in groene openbare ruimtes is volgens inwoners geen gewenste optie, omdat ze aangeven dat er al weinig groen is in de kernen. • Als de gemeente toch kiest voor uitbreiding, geven inwoners de voorkeur aan het ‘straatje erbij’ principe. Een nieuwe uitlegwijk is volgens inwoners het minst wenselijk. • Indien er wordt gekozen voor woningbouw op bedrijventerreinen, vinden inwoners dit acceptabel als het pand al langere tijd leeg staat, het aan de rand van een bedrijventerrein ligt en/of dat er al andere woningen op het terrein aanwezig zijn. (Bron: Bornse Dromen Dagen, 2023 en inwonersenquête, 2025)

Samen Borne

19

Samen Borne

20

5.3

Gezond, inclusief en veilig

5.3.1 De principes Om een fijne gemeente te zijn om te wonen, werken en verblijven vinden we het belangrijk dat onze gemeente gezond, inclusief en veilig is. Deze drie ambities vormen een belangrijke basis om aangenaam te verblijven in onze mooie gemeente. De vier principes binnen het thema ‘gezond, inclusief en veilig’ zijn: • We zetten in op preventie, zelfredzaamheid en samenredzaamheid. • We bevorderen een gezonde en veilige leefomgeving. • We streven naar betekenisvol meedoen voor alle inwoners. • We streven naar passend en inclusief onderwijs. 5.3.2

We zetten in op preventie, zelfredzaamheid en samenredzaamheid We willen dat inwoners gezond leven in onze gemeente. Daarom zetten we in op positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid ligt het accent niet op ziekte, maar op mensen zelf; op hun veerkracht, hun mogelijkheden, wat ze nog wél kunnen en op wat hun leven betekenisvol maakt. Hierdoor voorkomt positieve gezondheid een grotere zorgvraag. Als gemeente investeren we in preventie, lichte vormen van ondersteuning en activiteiten die inwoners in beweging brengen en verbinden. Ook stimuleren we het sociaal netwerk van inwoners zodat ze elkaar beter kunnen helpen. Dit doen we waar nodig in samenwerking met een zorgprofessional. Preventie Door in te zetten op preventie, zelfredzaamheid en samenredzaamheid willen we de druk op de zorg verlagen. Ook streven we ernaar hiermee de druk op onze mantelzorgers te verlagen, want zij zijn hard nodig in onze gemeente. We vinden een aantal aspecten extra belangrijk als het gaat om preventie:

Samen Borne

•

•

•

•

Ten eerste zetten we in op een gezonde leefstijl. Door regelmatig te bewegen, gezond te eten en actief te zijn in het dagelijks leven, verkleinen inwoners de kans op ziektes. Dit geldt voor jongere én oudere inwoners. Gezond zijn draagt ook bij aan de mentale gezondheid van onze inwoners. We willen dat de openbare ruimte en lokale sportvoorzieningen dit stimuleren en uitnodigen tot spelen en bewegen. Ten tweede stimuleren we sociale contacten tussen inwoners. Doordat inwoners een netwerk van familie, vrienden en verenigingen hebben, bevorderen we verbondenheid en stimuleren we sociale verbinding. Wederom is het belangrijk dat de openbare ruimte dit stimuleert. Ten derde zetten we in op vroegsignalering, zodat hulp en ondersteuning op tijd begint. We pakken problematiek aan als deze nog klein is en laten dit niet uitgroeien tot grotere problemen. Hiervoor is het erg belangrijk dat de zorg laagdrempelig toegankelijk en dichtbij huis is. Tot slot zetten we in op de bewustwording van mensen over hun eigen verantwoordelijkheid. We stimuleren inwoners tijdig zelf stappen te zetten, zodat ze grotere problematiek kunnen voorkomen. Het is belangrijk dat inwoners weten hoe en waar zij hulp kunnen krijgen. Daarvoor realiseren we een goede informatievoorziening via verschillende kanalen.

5.3.3 We bevorderen een gezonde en veilige leefomgeving Voor ons is een gezonde leefomgeving fysiek en sociaal veilig. Een gezonde en veilige leefomgeving nodigt uit tot spelen en bewegen en biedt ruimte voor sport en ontmoeting. We willen dat inwoners zo min mogelijk negatieve effecten ervaren van hun directe omgeving. De omgeving moet juist bijdragen aan de gezondheid van onze inwoners, bezoekers en ondernemers. Om de leefomgeving gezond en veilig te hou-

den toetsen we ruimtelijke initiatieven op verschillende gezondheidsaspecten, investeren we onder andere in overzichtelijke openbare ruimtes en werken we samen met inwoners, politie en welzijnspartners.

Fysieke veiligheid We willen dat leefomgeving fysiek veilig is. De leefomgeving moet mensen beschermen tegen fysieke bedreigingen en fysieke schade. We werken samen met onze partners aan een veilige gemeente en houden rekening met omgevingsveiligheid. We streven ernaar om onveiligheid te voorkomen en om incidenten en effecten te beperken. Ook vinden we het belangrijk dat inwoners weten hoe zij bij een onveilige situatie kunnen handelen in het kader van zelfredzaamheid. Een deel van de maatregelen met betrekking tot fysieke veiligheid is direct zichtbaar. Denk bijvoorbeeld aan een zebrapad om de verkeersveiligheid te vergroten. Een ander deel van de maatregelen is echter niet direct zichtbaar. Denk hierbij aan maatregelen voor externe veiligheid, gezondheidsrisico’s, lucht- en waterkwaliteit en bodemverontreiniging. Het is belangrijk om ook deze minder zichtbare vormen van fysieke veiligheid te waarborgen. Hiervoor blijven we de minimale milieunormen en normen voor water- en luchtkwaliteit hanteren, zoals vastgesteld door de Rijksoverheid. Daarnaast hebben we aandacht voor de externe veiligheid van onze inwoners, ondernemers en bezoekers (zie bijlage 1 voor Externe Veiligheidskaart). We hebben hierbij extra aandacht voor de omgeving rondom het spoor. Over het spoor worden namelijk gevaarlijke stoffen vervoerd.

Door zeer kwetsbare gebouwen en de risicobronnen zoveel mogelijk te scheiden zorgen we voor een veilige leefomgeving. Ook de hoogspanningsverbinding heeft hierbij onze aandacht. En tot slot willen we bodemverontreiniging doelmatig opruimen, aansluitend op geplande ontwikkelingen. Als de straat open moet worden gebroken voor werkzaamheden, ruimen we als dat mogelijk is meteen bodemverontreiniging op. Zo verminderen we de overlast.

21

Sociale veiligheid Naast de fysieke veiligheid is de sociale veiligheid ook belangrijk. De sociale veiligheid is de mate waarin mensen zich veilig voelen en gaat verder dan de fysieke veiligheid. Het omvat verschillende aspecten zoals het voorkomen van criminaliteit en overlast, het bevorderen van een prettig leefklimaat en het vergroten van het veiligheidsgevoel. Het realiseren van sociale veiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid waarbij inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties betrokken worden. We zetten op verschillende manieren in op de sociale veiligheid. Zo willen we bij ingrepen in de fysieke leefomgeving bijvoorbeeld rekening met de sociale veiligheid. Door voldoende zichtlijnen en verlichting te realiseren, voelen mensen zich veiliger. Ook zetten we in op het versterken van de sociale netwerken tussen inwoners. Hiervoor faciliteren we ontmoetingsmogelijkheden in de openbare ruimte en stimuleren we buurtinitiatieven. Doordat onze inwoners elkaar kennen, voelen zij zich veiliger in onze gemeente. Ook hebben ze een groter netwerk om op terug te vallen als zij zich toch onveilig voelen. Tot slot hebben we ook aandacht voor ondermijning. Bij ondermijning raken de onderwereld en bovenwereld met elkaar verweven, bijvoorbeeld via crimineel gebruik van panden.

We streven naar een gebiedsgerichte aanpak van ondermijning, waarbij ruimtelijke ordening, toezicht en samenwerking met partners centraal staan. Handhaving Voor de veiligheid is handhaving en controle belangrijk. Zo lossen we onveilige situaties op en vermijden we nieuwe situaties. We hanteren daarvoor drie uitgangspunten. • Ten eerste zetten we in op elkaar vertrouwen. Via goede informatievoorziening proberen we ervoor te zorgen dat burgers en bedrijven op de hoogte zijn van geldende regels en de mogelijkheid krijgen om hiernaar te handelen. Dit betekent onder andere dat er een herstelmogelijkheid is wanneer er overtredingen worden geconstateerd. Echter willen we optreden wanneer er bewust regels worden

Samen Borne

•

•

overtreden. Criminele activiteiten bestrijden we in samenwerking met (handhavings)partners. Ten tweede werken we risico gestuurd. Het uitvoeren van toezicht en handhaving betekent dat altijd keuzes moeten worden gemaakt met beperkte middelen. De gemeente kan niet alles controleren en niet overal op handhaven. Daarom is het doel om een zo goed mogelijke inschatting te maken van de risico’s voor de leefomgeving en vervolgens hier de prioritering op aan te passen. Dit is een doorlopend proces, omdat ontwikkelingen in de maatschappij ervoor kunnen zorgen dat bepaalde risico’s groter of juist kleiner worden. Hierin moet de gemeente wendbaar zijn. Tot slot zetten we in op gedeelde verantwoordelijkheid. Een leefbare gemeenschap is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het zorgdragen voor een leefbare gemeenschap is niet alleen een rol van de gemeente, maar ook van de gemeenschap. We verwachten daarom een bepaalde verantwoordelijkheid van onze inwoners.

Omgeving om in te spelen en te bewegen Een goede gezondheid draagt ook bij aan een gezonde en veilige leefomgeving. Inwoners zijn fysiek vitaler en mentaal veerkrachtiger. Bovendien zorgt spelen en bewegen ervoor dat mensen elkaar meer ontmoeten. We willen dat de openbare ruimte een gezonde leefstijl stimuleert. Daarom zetten we in op een rookvrije omgeving met veel mogelijkheden om te ontmoeten, te sporten, te bewegen en te spelen, zowel individueel als in georganiseerd verband via sport- en cultuurverenigingen. Ook willen we inwoners stimuleren om in hun dagelijks leven meer te bewegen. Om dit te bereiken maken we bewegen op een laagdrempelige manier toegankelijk. We zien hiervoor verschillende kansen. Ten eerste zetten we ons in voor een divers sportaanbod, zodat inwoners kunnen kiezen welke sport bij hen past. We streven ernaar dat de sportlocaties goed bereikbaar zijn. Ook willen we sporten en bewegen in de openbare ruimte verder stimuleren, zodat sport voor iedereen toegankelijk en

betaalbaar is. We hebben aandacht voor de beweegruimte voor jongeren, volwassenen en senioren. Om jongeren te stimuleren meer te bewegen, kijken we verder dan de traditionele sporten en willen we ruimte bieden aan nieuwe, aantrekkelijke vormen van sport, zoals bijvoorbeeld freerunnen, calisthenics en skaten. We onderzoeken eerst welk van deze sporten past bij onze gemeente en hoe we deze kunnen faciliteren. Ook stimuleren we inwoners om voor korte afstanden vaker te fietsen en te wandelen in plaats van de auto te nemen. Hiervoor hebben we aandacht voor betere fiets- en wandelpaden. In paragraaf 5.5.2 is meer informatie te vinden over onze visie op fietsen en wandelen. Voor kinderen is (buiten)spelen erg belangrijk. Het ondersteunt hun motorische, sociale en cognitieve ontwikkelingen en stimuleert hen om actief te bewegen en andere kinderen te leren kennen. We willen dat de speelomgeving daarom voor kinderen uitnodigend, toegankelijk en avontuurlijk is. Avontuurlijk spelen helpt kinderen om kleine risico’s te nemen, zelf in te schatten wat ze durven en grenzen te verkennen. Ook stimuleert het hun creativiteit en fantasie. Om buitenspelen te stimuleren zetten we in op een divers speelaanbod binnen de speelbuurten. We hanteren hiervoor de ‘schijf van 5’. Dit zet essentiële speelomgevingen voor een kindvriendelijke buurt uiteen.

De vijf omgevingen zijn: traditionele speelplek, bespeelbaar groen, een verhard pleintje, een trapveldje en een veilige speelroute. Ook maken we onderscheid tussen wijk- en buurtspeeltuinen. De wijkspeeltuinen zijn grotere speelplekken die een bredere groep kinderen aantrekken. De buurtspeeltuinen zijn kleinschaliger en bedoeld voor de kinderen die in de directe omgeving wonen. We streven naar een goede spreiding van (wijk)speeltuinen. Bij de inrichting hebben we daarnaast aandacht voor de verschillende leeftijden en hebben we aandacht voor het beperken van fysieke barrières.

22

5.3.4

We streven naar betekenisvol meedoen voor alle groepen en individuen Door uit te gaan van positieve gezondheid, zetten we ook in op de zelfredzaamheid van mensen. We streven ernaar dat alle inwoners op een betekenisvolle manier mee kunnen doen in de samenleving. We zijn een inclusieve gemeente, dus iedereen hoort erbij. Voor sommige inwoners ligt de aandacht vooral op het vinden van passend werk, terwijl het voor andere inwoners gaat over de toegankelijkheid en rolstoelvriendelijkheid van de openbare ruimte. Inclusieve wijken Voor ons is een inclusieve wijk een wijk waarin mensen naar elkaar omkijken, elkaar helpen en samenwerken. Het is een wijk waarin mensen gelijkwaardig zijn en waar mensen binnen hun eigen mogelijkheden meedoen. Kortom: in een inclusieve wijk doet iedereen ertoe. Verschillende mensen wonen samen in een wijk, zodat ze van elkaar leren en elkaar aanvullen. Een inclusieve wijk heeft een aantal randvoorwaarden, zoals een gemixte woningvoorraad, een passend voorzieningenniveau met voldoende ontmoetingsplekken, mogelijkheden voor formele hulp en ondersteuning, fysiek en sociaal toegankelijke openbare ruimte en een leefomgeving waarin ouderen op lange termijn kunnen blijven wonen. Ook nemen inwoners verantwoordelijkheid en initiatief. Toegankelijke openbare ruimte We vinden dat de openbare ruimte moet bijdragen aan de zelfredzaamheid van onze inwoners.

Hierbij moet iemands fysieke, sociale of mentale capaciteiten niet uitmaken. Voor een toegankelijke openbare ruimte zetten we ons in voor veel verschillende onderwerpen. Een belangrijk uitgangspunt is dat de openbare ruimte veilig moet zijn. Door bijvoorbeeld kwalitatief goede wegen en paden, voldoende verlichting voor ’s avonds en veilige oversteekplaatsen willen we de openbare ruimte toegankelijker maken. Ook vinden we het belangrijk dat zorg gerelateerde gebouwen goed bereikbaar zijn. Zowel met de auto, als met

Samen Borne

de fiets en het openbaar vervoer. Daarnaast zorgen we ervoor dat plekken voor ontspanning en recreatie gemakkelijk te bereiken zijn. Vanwege het toenemend aantal ouderen, hebben we ook meer oog voor de dementievriendelijkheid en valveiligheid van onze openbare ruimte. Aan de ene kant vraagt een dementievriendelijke omgeving om fysieke ingrepen. Zo kunnen we door duidelijke bewegwijzering de kans op verdwalen verminderen. Ook door goed onderhouden paden en een logische indeling van de ruimte kunnen we zorgen voor een veiligere omgeving. Aan de andere kant is een dementievriendelijk omgeving ook een ruimte waar mensen graag verblijven. Hierdoor is er meer sociale controle en bouwen inwoners een groter netwerk op waar ze op terug kunnen vallen bij tegenslagen. We willen daarnaast extra aandacht besteden aan valpreventie. We denken hiervoor aan diverse maatregelen, waaronder het verbeteren van de ondergrond. Op deze manier draagt onze openbare ruimte ook bij aan de zelfredzaamheid en het welzijn van onze oudere inwoners. In een toegankelijke openbare ruimte hebben we ook aandacht voor de verschillende vervoersmiddelen die inwoners kunnen kiezen. Niet iedereen in onze gemeente heeft gelijke mogelijkheden of kansen om zich te verplaatsen. Een deel van onze inwoners heeft mobiliteits- of bereikbaarheidsarmoede.

Door de fiets- en voetpaden veilig in te richten willen we dat inwoners zich makkelijker kunnen verplaatsen voor korte afstanden. Voor langere afstanden willen we inzetten op een toegankelijk openbaar vervoersnetwerk om de ongelijkheid te verkleinen. Werken is meedoen Voor het grootste deel van onze inwoners is het vanzelfsprekend om een passende baan te hebben, maar niet voor iedereen. Een deel van de inwoners heeft, om welke reden dan ook, een afstand tot de arbeidsmarkt. We vinden dat werken meer is dan alleen geld verdienen. Door te werken doen inwoners mee in de samenleving, bouwen ze contacten op en hebben ze een waardevolle tijdsinvulling.

We stimuleren participatie aan de samenleving voor alle inwoners, waarbij we uitgaan van de participatieladder. De participatieladder gaat van geïsoleerd, via sociale contacten, ontmoeten en vrijwilligerswerk naar uiteindelijk betaald werk. Het zal niet voor iedereen haalbaar zijn om betaald werk te verrichten, maar we streven er wel naar dat iedereen naar eigen kunnen, mee kan doen. Daarom willen we onder andere initiatieven die werkgelegenheid creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt stimuleren. 5.3.5 We streven naar een veilige schoolomgeving De schoolomgeving is voor de kinderen in onze gemeente erg belangrijk. Dit is de plek waar kinderen zich ontwikkelen en leren. Deze plek moet veilig zijn, zowel op school als rondom school. Rondom scholen hebben we extra aandacht voor verkeersveiligheid. We vinden het belangrijk dat kinderen op een veilige manier (zelfstandig) naar school kunnen gaan. We zien ook kansen om, waar mogelijk schoolstraten in te richten, zodat auto’s minder dichtbij de school komen. Ook willen we stimuleren dat kinderen lopend of met de fiets naar school komen. Hiervoor zijn veilige schoolroutes cruciaal. Ook de veiligheid op scholen is erg belangrijk. Hierbij gaat het om de fysieke en sociale veiligheid. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de huisvesting van ons primair onderwijs.

We willen dat onze kinderen in goede gebouwen en in een gezonde omgeving onderwijs krijgen. Ook willen we veilige schoolpleinen, die tegelijkertijd kinderen stimuleren om avontuurlijk te spelen. We vinden het belangrijk dat de schoolomgeving, ook buiten schooltijd, een functie hebben voor de buurt. We verkennen daarom de opties voor multifunctioneel gebruik van de schoolpleinen en schoolgebouwen. Daarnaast willen we scholen stimuleren om hun schoolpleinen te vergroenen zodat (buiten)spelen en bewegen nog aantrekkelijker wordt. We zien kansen om, waar mogelijk,

23

(sport)verenigingen te betrekken bij scholen om naschoolse activiteiten en sportieve ontmoetingen in de buurt te organiseren. Als we kijken naar de sociale veiligheid streven we naar inclusief onderwijs, met plaats voor ieder kind. Als kinderen zich thuis voelen op school, neemt het gevoel van veiligheid toe. We geloven dat kinderen hierdoor ook beter kunnen leren. We streven naar een inclusieve onderwijsomgeving waar kinderen met verschillende achtergronden, mogelijkheden en behoeften samen opgroeien en leren. Hierdoor leren kinderen verschillende achtergronden kennen en hebben ze meer begrip voor elkaar. Het betekent dat kinderen terecht kunnen op een school in de gemeente Borne, tenzij een gespecialiseerde setting beter past bij de ondersteuningsbehoefte van het kind. Als gemeente zijn we

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=dcfcc11e-3d9a-4282-8e11-896bfc489c9e