Bijlage: ‘Samen Borne’ Omgevingsvisie gemeente Borne
Tekst van het document
We zoeken continu naar de balans tussen werkgelegenheid en ruimte bieden aan overige functies. Omdat er veel ontwikkelingen zijn rondom bedrijventerreinen willen we graag onderzoeken welke kansen onze bedrijventerreinen hebben. Hierbij willen we in beeld brengen welke mogelijkheden er zijn om bedrijvigheid en andere functies te combineren, hoeveel ruimte we minimaal nodig hebben om voldoende werkgelegenheid te bieden en welke kansen er liggen voor verkleuring.
41
6.2 6.1.5 De spoorzone Het NS-station in Borne zorgt er voor dat onze openbaar vervoersverbinding met andere gemeenten goed is en het vergroot daarmee onze bereikbaarheid. Tegelijkertijd verdeelt het spoor Borne in twee delen. De overgang van het spoor is niet optimaal en zorgt soms voor onveilige situaties. Hierdoor heeft het spoor positieve invloed op de bereikbaarheid buiten onze gemeente, maar negatieve invloed op de bereikbaarheid binnen onze gemeente. We vinden spoorveiligheid echter erg belangrijk. Daarom onderzoeken we samen met ProRail welke mogelijkheden er zijn om de spoorveiligheid te verbeteren. Hiervoor kijken we op dit moment naar het aanleggen van spooronderdoorgang, namelijk bij de Oonksweg of bij de Bornerbroeksestraat. Door het toevoegen van spooronderdoorgangen hoeven mensen het spoor niet meer fysiek op alle plekken over te steken, waardoor de verkeersveiligheid toeneemt. Het vraagt echter ook om grote financiële investeringen. We verkennen ook andere opties om de spoorveiligheid in Borne te verbeteren. Daarnaast zien we de spoorzone als een potentiële ontwikkellocatie. Er liggen rondom het spoor kansen voor woningbouw. Hiervoor willen we onderzoek doen naar de mogelijkheden om op een veilige manier woningen in de spoorzone toe te voegen. Daarnaast vinden we dat de stationslocatie een kansrijke plek is om een ‘hub’ te realiseren.
Bij een hub komen verschillende vervoersmiddelen, zoals Openbaar vervoer, auto, fiets en te voet, samen om makkelijk van vervoersmiddel te kunnen wisselen. Hierdoor wordt het ook aantrekkelijker om met het openbaar vervoer te reizen.
6 7
Kern Zenderen6
In Zenderen wonen in 2025 circa 1.325 inwoners. De kern heeft een unieke ligging, midden in de Groene Poort. Hierdoor is de kern omringd door waardevol landschap. We zoeken in Zenderen nadrukkelijk de verbinding met de Groene Poort. We willen dan ook graag nieuwe robuuste groenstructuren rondom en in de kern van Zenderen, om aan te sluiten op de kwaliteiten van de Groene Poort.
omgeving Zeilkerweg en in de omgeving Lidwinaweg. Deze locaties moeten echter nog op haalbaarheid en wenselijkheid worden onderzocht. Bij het bouwen van woningen in Zenderen vinden we het belangrijk dat het dorpse karakter behouden blijft. We zetten daarom in op een planmatige en stapsgewijze groei, die zorgvuldig is afgestemd op de gemeentelijke behoefte met oog voor samenhang en kwaliteit.
6.3 Een belangrijke ontwikkeling rondom Zenderen is de aanleg van de Vloedbeltverbinding. Deze nieuwe provinciale weg vervangt de huidige N743, die dwars door Zenderen heen gaat. Hierdoor zal de verkeersdruk in Zenderen aanzienlijk afnemen en zijn er kansen voor transformatie en herinrichtingen in en rondom het dorp. In de kern willen we bijvoorbeeld de maximumsnelheid op de Hoofdstraat verlagen naar 30 kilometer per uur. Hierdoor wordt deze weg veiliger en neemt de leefbaarheid rondom de weg toe. Daarnaast willen we graag de entrees van Zenderen versterken. De entree aan de oostzijde kan zich focussen op het versterken van het landschappelijk karakter. Door de afwaardering van de N743 zijn er meer mogelijkheden om de weg aan de oostzijde op een groene manier opnieuw in te richten en kan het essenlandschap worden versterkt. De nieuwe entree aan de westzijde biedt mogelijk kansen voor kleinschalige bedrijvigheid met een dorps karakter. Dit willen we nader verkennen. Inwoners van Zenderen willen graag in Zenderen blijven wonen. Echter geven ze aan dat er weinig doorstroommogelijkheden zijn. Daarom vinden ze het belangrijk om nieuwe woningbouwgebieden te ontwikkelen. Potentieel kansrijke gebieden, naast geschikte transformatie- en inbreidingslocaties, zijn hiervoor in de omgeving van Zenderen Vooruit, in de
Kern Hertme7
Hertme is de kleinste kern van onze gemeente. In 2025 wonen hier 550 inwoners. Een belangrijke kernwaarde in Hertme is het omkijken naar elkaar. Bewoners zorgen voor elkaar en zijn betrokken bij het dorp. Dit willen we behouden, ook als we woningen toevoegen in en rondom Hertme. Er is in Hertme vooral behoefte aan levensloopbestendige woningen voor de senioren en betaalbare woningen voor jongeren. Als we woningen toevoegen, vinden we het behouden van het dorpse karakter erg belangrijk. Daarom bouwen we planmatig en zetten we in op een stapsgewijze groei die zorgvuldig is afgestemd op de gemeentelijk behoefte en met oog voor de samenhang en kwaliteit. Voor de toekomstbestendigheid van Hertme is er nadrukkelijk aandacht nodig voor de voorzieningenstructuur. Inwoners van Hertme vinden het belangrijk om elkaar ook in de toekomst te kunnen blijven ontmoeten. De basisschool, de ontmoetingsplek, het openluchttheater, de kerk en het Spookhoes zijn hiervoor belangrijke ontmoetingsplekken. In de toekomst willen we voldoende ontmoetingsplekken in Hertme behouden. Ook hebben we aandacht voor de bereikbaarheid en het draagvlak van andere typen voorzieningen, zoals zorgvoorzieningen, zodat de leefbaarheid van de kern op peil blijft.
Zenderen heeft een Dorpsambitieplan opgesteld welke een onderlegger voor gebiedsgerichte uitwerking van plannen in Zenderen is. Hertme heeft een Dorpsambitieplan opgesteld, welke een onderlegger voor gebiedsgerichte uitwerking van plannen in Hertme is.
Samen Borne
42
Tot slot is verkeersveiligheid een belangrijk onderwerp in Hertme. Door de ligging in agrarisch gebied rijden er relatief veel grote landbouwvoertuigen. Deze nemen soms veel ruimte in op de weg, waardoor het voor voetgangers en fietsers soms onveilig aanvoelt. Ook rijden mensen snel op de landwegen rondom Hertme en op de wegen in Hertme zelf. Omdat we verkeersveiligheid belangrijk vinden, hebben we hier oog voor.
6.4
Buitengebied
In onze gemeente hebben we een waardevol buitengebied met verschillende landschapstypen. We hebben rondom de beken een kleinschalig en nat beekdallandschap met beplanting haaks op de beken en poelen. In het westen van onze gemeente liggen hoger gelegen en grootschalige agrarische gronden. En het oosten van ons buitengebied kenmerkt zich door een kleinschalig kamerlandschap en ontgonnen agrarische gronden. Kortom: een divers buitengebied, met diverse opgaven. De landgoederen Twickel en Weleveld zijn erg belangrijk voor de landschappelijke kwaliteit van ons buitengebied. Ook hebben ze directe invloed op hoe wij het buitengebied beleven. De landgoederen dragen zorg voor het behouden van de houtwallen en de historische groenstructuren. We willen initiatieven die bijdragen aan het behoud en de versterking van (deze) landgoederen en het behoud van de waardevolle structuren waar mogelijk ondersteunen. We zien kansen om de recreatieve waarde van ons buitengebied beter te benutten. In het westen van onze gemeente (tussen Almelo en Borne) ligt de Groene Poort. Dit is een belangrijke groene verbindingszone die de stedelijke gebieden in de regio scheidt. De Groene Poort heeft al een grote recreatieve waarde, maar we willen dit verder versterken. Dit mag echter niet ten koste gaan van de biodiversiteit, de kwaliteit van de natuur of het toekomstperspectief van de doorgaande
Samen Borne
agrarische bedrijven. We willen daarom onderzoeken hoe we de landschappelijke waarde van de Groene Poort kunnen behouden en tegelijkertijd de recreatieve waarde beter kunnen benutten.
ons buitengebied in de gaten. We streven ernaar dat deze ontwikkelingen geen negatief effect hebben op het landschap.
Een andere recreatieve waarde in ons buitengebied zijn de monumentale gebouwen. We hebben veel monumentale panden verspreid over de gemeente. Kenmerkend zijn de karakteristieke kloosters in Zenderen (Karmelietenklooster en Carmelitessenklooster), maar ook de grootschalige panden zoals de Zwanenhof die kan worden getypeerd als religieus erfgoed. We willen deze kloosters en gebouwen graag openbaar toegankelijk houden, zodat bezoekers én inwoners kunnen genieten van deze panden. Daarom streven we bij leegstaande monumentale panden naar een publiekstoegankelijke invulling, eventueel in combinatie met een andere passende functie. We zien veel kansen om de leegstaande panden te gebruiken voor cultuurhistorisch toerisme en deze ook te verbinden met een goed recreatief fiets- en wandelnetwerk. De ambitie is om het groene karakter te behouden en te versterken. De Groene Poort moet een dermate stevige groene functie en betekenis hebben dat het is opgewassen tegen de stedelijke druk vanuit de stedenband. Een belangrijk doel is het behoud en de ontwikkeling van het authentieke Twentse landschap gecombineerd met de versterking van de economie.
Dit betekent dat er blijvend ruimte is voor ontwikkeling van het landschap, waterretentie en nieuwe ondernemingen op (vrijkomende) agrarische erven, waar ruimte is om te ondernemen met aandacht voor behouden versterking van het landschap en de ruimtelijke kwaliteit. Daarnaast betekent dit een krachtige en levensvatbare toekomst voor de (agrarische) erven in het buitengebied. Landelijk, maar ook binnen de gemeente hebben we te maken met diverse ontwikkelingen. Denk bijvoorbeeld aan de transitie van de landbouw, de energietransitie, nieuwe infrastructuur, recreatie en toerisme. Allemaal ontwikkelingen die de komende jaren gaan spelen en invloed hebben op het Bornse landschap. We houden nauwlettend de gevolgen hiervan op
43
7
Vervolg en verantwoording
Samen Borne Samen Borne
44
7.1
De omgevingsvisie blijvend in ontwikkeling
De omgevingsvisie is leidend bij nieuwe (beleids-)opgaven. Het is daarom belangrijk dat de omgevingsvisie actueel blijft. Als er nieuwe inzichten ontstaan, wordt bekeken of de omgevingsvisie aangepast moet worden. Het bijwerken van de omgevingsvisie kan het gevolg zijn van: • nieuwe inzichten in uitwerkingstrajecten rondom thema’s en gebieden; • nieuwe opgaven die nog niet in de omgevingsvisie staan; • het niet meer aansluiten op opgaven in de samenleving en de beoogde strategie daarbij. We hebben ervoor gekozen dat de omgevingsvisie minimaal één keer per raadsperiode (4 jaar) wordt geëvalueerd, en waar nodig wordt geactualiseerd. Dit kan ook vaker, bijvoorbeeld wanneer eerder blijkt dat de omgevingsvisie niet meer voldoende aansluit bij de wensen en/of de praktijk. Bij een actualisatie houden we rekening met vastgestelde programma’s (en andere beleidstukken) en trends en ontwikkelingen. Uit de evaluatie kan blijken dat aanpassing niet noodzakelijk is, dat een kleine actualisatie nodig is of dat er een ingrijpende actualisatie moet plaatsvinden. Dit hangt af van de mate waarin de omgevingsvisie aansluit bij de gang van zaken, ontwikkelingen et cetera. Wanneer we de omgevingsvisie actualiseren, dan zijn we transparant over participatie. Het is niet noodzakelijk om voor iedere actualisatie participatie op te nemen.
In het geval dat er een kleine wijziging wordt gemaakt of de wijziging al recent bij andere participatie is benoemd, is participatie hiervoor niet nodig. Afhankelijk van de wijziging wordt bepaald welke vorm van participatie passend is. In de omgevingsvisie geven we aan waar we mee aan de slag willen gaan. Dit zijn veel verschillende onderwerpen en kan gezien tijd en middelen niet allemaal tegelijkertijd. Door middel van een uitvoerings-
Samen Borne
agenda kunnen we gezamenlijk bepalen welke ambities de meeste prioriteit hebben. Het is belangrijk om bij het actualiseren van de omgevingsvisie daarom oog te hebben voor de actualiteit van de punten waarmee we aan de slag willen gaan en ook de uitvoeringsagenda hierop aan te passen, indien nodig.
7.2
Afweging geen plan-MER
We vinden een wel overwogen milieu-afweging een groot maatschappelijk belang. Bij de ontwikkeling van deze visie is daarom het milieubelang intensief betrokken. Dit hebben we gedaan door milieubelangen mee te nemen bij het maken van keuzes. We hebben er echter ook voor gekozen geen Milieu Effect Rapportage (M.E.R.) op te stellen. Een milieueffectrapportage is een formele procedure voor het meewegen van de milieubelangen. Wanneer een plan (zoals een Omgevingsvisie) kaderstellend is voor toekomstige m.e.r.-plichtige activiteiten, dan is een plan-MER een verplicht element voor de totstandkoming van de visie. Een plan-MER is dus verplicht als het plan/de visie kaderstellend is voor m.e.r.-(beoordelings-)plichtige besluiten, of als er een passende beoordeling moet worden gemaakt op grond van de Wet natuurbescherming. Onze omgevingsvisie bevat geen nieuwe (grote) ontwikkelingen, met uitzondering van de aanleg van de Vloedbeltverbinding en de Bornsche Maten fase 4. Voor beide ontwikkelingen is reeds een plan-MER doorlopen. De overige nieuwe ontwikkelingen zijn alleen agenderend opgenomen. De omgevingsvisie biedt hiermee interpretatieruimte en mogelijkheid tot maatwerk. De feitelijke milieueffecten zijn afhankelijk van de mate en manier waarop deze interpretatieruimte nader ingevuld wordt. Daarom kiezen we ervoor om voor de Omgevingsvisie geen plan-MER-procedure te doorlopen.
Bij de verdere uitwerking van deze ontwikkelingen kan het zijn dat er wel een plan-MER doorlopen moet worden.
7.3
Toepassing milieubeginselen
Bij het opstellen van onze omgevingsvisie is bewust aandacht besteed aan het milieu en aan de toepassing van de milieubeginselen uit artikel 3.3 van de Omgevingswet: het voorzorgbeginsel, het preventiebeginsel, het bronaanpakbeginsel en het beginsel ‘de vervuiler betaalt’. Deze beginselen sturen onze keuzes richting een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving. Bij afwegingen tussen uiteenlopende belangen geven we invulling aan het streven naar duurzame ontwikkeling. Dat betekent dat wij per situatie zorgvuldig afstemmen tussen milieu, maatschappelijke behoeften en economische of ruimtelijke opgaven. Een aantal voorbeelden van hoe we de milieubelangen bewust meegenomen hebben in onze omgevingsvisie: • In paragraaf 5.6.2 geven we aan hoe we willen omgaan met de klimaatveranderingen. We kiezen voor klimaatadaptatie in bestaande wijken en klimaatmitigatie in nieuwe wijken. We willen hierdoor een gezonde en veilige woonomgeving creëren voor onze inwoners. • In paragrafen 5.6.2, 5.6.3, 5.6.4 geven we aan hoe we om willen gaan met de groen- en blauwstructuren in onze gemeente. Bij ontwikkelingen is het principe bodem- en water sturend leidend. • In paragraaf 5.3.3 geven we aan hoe we om willen gaan met de fysieke veiligheid in onze gemeente. We hanteren bijvoorbeeld de landelijke geur- en geluidnormen.
Daarnaast hebben we extra aandacht voor de externe veiligheid rondom het spoor. Hierover worden namelijk gevaarlijke stoffen vervoerd.
7.4
Kostenverhaal
Met onze omgevingsvisie zetten we de stip op de horizon en schetsen we het publiekrechtelijk kader. Daarbinnen kunnen zich ontwikkelingen voordoen. Gemeenten zijn onder de Omgevingswet verplicht om alle kosten en investeringen, die ze moeten maken voor planontwikkeling, te verhalen op partijen. Namelijk de partijen die daardoor nieuwe bouwrechten krijgen. Het kostenverhaal verzekeren wij in Borne bij
45
voorkeur privaatrechtelijk met een anterieure overeenkomst. Het kostenverhaal moet voldoen aan de wettelijke kaders en is redelijk en billijk. Als het niet mogelijk is om met een anterieure overeenkomst tot overeenstemming te komen over onder andere het kostenverhaal, dan dient de gemeente het kostenverhaal publiekrechtelijk te verankeren: in het omgevingsplan of de omgevingsvergunning voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Onder kostenverhaal vallen binnen de Omgevingswet ook de vrijwillige en afdwingbare financiële bijdragen. De gemeente Borne zal de aanvullende regels, die buiten het wettelijk verplichte kostenverhaal vallen, op basis van artikel 13.22 van de Omgevingswet nader uitwerken in een programma over het kostenverhaal.
7.5
Participatie
De omgevingsvisie is met veel belanghebbenden samen gemaakt. Daarom is er ook een uitgebreid participatieproces doorlopen: • In 2023 hebben van 25 mei tot 11 juni de Bornse Dromen Dagen plaatsgevonden. Gedurende deze periode konden inwoners hun ideeën en opmerkingen geven, om mee te nemen bij de uitwerking van de Omgevingsvisie. Het verslag van deze sessie kan bij gemeente worden opgevraagd. • In mei 2025 hebben inwoners de mogelijkheid gehad deel te nemen aan een enquête. De enquête is verspreid via de gemeentewebsite en in De Week van Borne. In totaal hebben 246 respondenten deelgenomen. Ook is er een inloopmoment geweest voor respondenten met vragen over de enquête. De analyseresultaten van deze enquête kunnen bij gemeente worden opgevraagd. • Gedurende het hele traject van de omgevingsvisies hebben diverse raadsvergaderingen plaatsgevonden over verschillende thema’s die ook opgenomen zijn in de omgevingsvisie. Hier hebben verschillende partijen ingesproken. • Daarnaast zijn ketenpartners en stakeholders betrokken geweest bij de omgevingsvisie. Zij hebben de mogelijkheid gekregen reactie te geven op de Contourennota, aanvullend daarop is nog extra een
Samen Borne
kort moment de mogelijkheid gegeven om te reageren op de concept omgevingsvisie eind juli 2025. Ook na de vaststelling blijft participatie een belangrijk onderwerp. Bij nieuw op te stellen programma’s of een actualisatie van de omgevingsvisie vinden we participatie belangrijk. Bij ieder programma of actualisatie van de omgevingsvisie kijken we wat een passende vorm van participatie is conform de leidraad.
7.6
Dit betekent voor gemeente Borne het volgende. Wanneer het college van B&W aan de slag gaat met een nieuw programma betrekt het college de gemeenteraad hierbij. Het college zal de raad vooraf informeren over de voorgenomen aanpak.
Bevoegdheden raad en college
De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast. De gemeenteraad bepaalt daarmee de strategische koers voor de toekomstige ontwikkelingen. De uitwerkingen van deze koers komen in programma’s. Het college van B&W stelt die programma’s vast. De juridische vertaling van de omgevingsvisie (en de programma’s) komt aan bod in het omgevingsplan. De gemeenteraad stelt het omgevingsplan vast. Het college van B&W weegt af en neemt besluiten rondom omgevingsvergunningen. Door de nieuwe structuur met de Omgevingswet gaan de raad en het college van B&W anders gaan samenwerken. Tussen gemeenteraad en het college van B&W zijn afspraken gemaakt op grond waarvan adviesrecht van de raad nodig is, indien een ontwikkeling niet binnen het omgevingsplan past. Ook met de programma’s geldt dat het college alleen programma’s kan vaststellen die volledig in lijn liggen met de omgevingsvisie. Maar dat het college de Raad moet vragen om de omgevingsvisie aan te passen, indien er verschillen zitten tussen het programma en de omgevingsvisie. De raad is niet verplicht om op verzoek van het College de omgevingsvisie aan te passen. Indien een programma niet volledig past binnen de omgevingsvisie en de raad niet bereid is om de omgevingsvisie zo aan te passen dat het programma wel in lijn ligt, mag een programma niet vastgesteld worden door het college.
46
Bijlage 1 - Verdiepend kaartmateriaal
Externe veiligheid Voor de fysieke veiligheid is het belangrijk rekening te houden met verschillende aspecten op het gebied van externe veiligheid. Een van de verplichtingen van een omgevingsvisie is om vast te leggen welke activiteiten al aanwezig zijn in het gebied. Het is belangrijk om goed na te denken over de inrichting van de gemeente en de invloed die externe veiligheidsfactoren hierop hebben. Door in de visie rekening te houden met externe veiligheid, lopen inwoners, bezoekers en passanten minder risico in de gemeente. In de kaart hiernaast zijn verschillende vormen van externe veiligheid opgenomen. Hierdoor is zichtbaar welke delen van de gemeente een hoger risico kennen. Het toestaan van gevoelige functies is op deze locaties minder wenselijk.
Landschap Het landschap is een belangrijk aspect binnen de omgevingsvisie. Op basis van het landschap kan bepaald worden of gebieden wel of niet geschikt zijn voor bepaalde ruimtelijke ontwikkelingen. Gemeente Borne heeft vier typen landschappen, namelijk: •
Jonge heide- en ontginningslandschap;
•
Maten- en flierenlandschap;
•
Oude hoevenlandschap;
•
Essenlandschap.
Daarnaast heeft Borne een landschappelijke waardering gegeven aan de verschillende delen in het buitengebied. De waarderingen betreffen basis, hoog en zeer hoog.
Mobiliteit Infrastructuur is belangrijk voor de bereikbaarheid. Het maakt de gemeente bereikbaar voor inwoners van andere gemeenten en andersom. In de kaart hiernaast zijn verschillende vormen van infrastructuur aangegeven. Hierbij is gekeken naar wegen voor gemotoriseerd verkeer en voor fietsen. Ook het spoor is opgenomen.
Voorzieningen Voorzieningen zijn belangrijk voor de leefbaarheid van een gebied. Voor inwoners is het belangrijk dat de benodigde voorzieningen goed bereikbaar zijn. In de kaart hiernaast is gekeken naar een locatie van een aantal basisvoorzieningen. Dit betreffen voorzieningen waarvan we vinden dat nabijheid cruciaal is voor een fijn woon- en leefklimaat. Hierbij is gekeken naar: •
Zorg: huisarts, tandarts, apotheek en fysiotherapie;
•
Onderwijs: kinderopvang, primair onderwijs en secundair onderwijs;
•
Detailhandel: supermarkt;
•
Sport: binnen- en buitensportlocaties en sportverenigingen
Ontwikkellocaties Gemeente Borne heeft de ambitie te groeien tot minimaal 30.000 inwoners. Hiervoor zijn veel nieuwe woningen nodig. Daarnaast zijn er nog andere initiatieven, voor bijvoorbeeld bedrijvigheid of recreatie. In de kaart hiernaast zijn verschillende ontwikkellocaties weergegeven. Dit zijn locaties waarvan wij het voorstelbaar achten dat hier stedelijke ontwikkelingen plaats gaan vinden. We hebben in de kaart onderscheid gemaakt tussen potentiële en definitieve ontwikkellocaties. Van de definitieve ontwikkellocaties is het al zeker dat hier ontwikkelingen plaats gaan vinden. Voor de potentiële ontwikkellocaties is nog geen toezegging gedaan op concrete initiatieven. Hoewel er op deze kaart een selectie van ontwikkellocaties is weergegeven, betekent dit niet dat alleen deze ontwikkellocaties mogelijk zijn. We staan ook open voor andere locaties, zolang deze passen in de hiervoor gestelde kaders.