Bijlage: Rapport toekomstbestendige sociale basis Borne
Tekst van het document
Dit onderstreept de kwetsbaarheid van de sociale basis als er niet tijdig nieuwe vrijwilligers of opvolgers klaarstaan. De deelnemers pleiten er daarom voor om oog te hebben voor hoe initiatieven ondersteund kunnen worden, zodat goede projecten niet verdwijnen door gebrek aan borging. Samenvattend vinden stakeholders de sociale basis effectief in de kern – de bestaande infrastructuur helpt veel mensen goed – maar ze zien verbeterpotentieel om alle inwoners duurzaam te bereiken en minder LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 44 1 2 3 4 5 6 7 afhankelijk te zijn van toevallige individuen. De komende paragrafen over verbetersuggesties sluiten hier direct op aan. Verbetermogelijkheden Tijdens het toekomstgerichte deel van de focusgroepen hebben de deelnemers gezamenlijk een reeks verbeterpunten geformuleerd. Veel van deze suggesties sluiten logisch aan bij de eerder genoemde knelpunten en behoeften. We beschrijven de belangrijkste verbetermogelijkheden vanuit het perspectief van de stakeholders: 1. EØn centraal informatiepunt (sociale kaart) De hoogste prioriteit volgens vrijwel alle deelnemers is het realiseren van een centraal, overzichtelijk informatieplatform over de sociale basis.
Dit moet zowel een fysiek loket (bijvoorbeeld in het Kulturhus of gemeente- huis, of een mobiele infostand in de wijken) als een online portaal zijn, waar inwoners Øn professionals terechtkunnen voor een volledig overzicht van sociale initiatieven, voorzieningen, regelingen en contactpersonen. Als eerste is hierbij belangrijk dat deze sociale kaart gemakkelijk vindbaar is. Begrijpelijke taal en pictogrammen zijn daarnaast essentieel voor de toegankelijkheid. Ook het actueel houden van deze informatie verdient aandacht; deelnemers stellen voor hiervoor een verantwoordelijke aan te wijzen binnen de gemeente of een welzijnsorganisatie. Het doel is om versnipperde informatie te bundelen tot ØØn herkenbaar en vindbaar punt, waarmee de communicatie en vindbaarheid sterk verbeteren. 2. Wijkgerichte aanpak ontmoetingsplekken Deelnemers adviseren om per wijk of kern te inventariseren wat de behoeften zijn aan ontmoetingsruimtes en daarop gericht te handelen. Dit kan betekenen: het creºren van nieuwe ruimtes, het beter benutten van bestaande plekken (zoals het openstellen van een schoolgebouw in de avond), of het verbeteren van de toegankelijkheid en bekendheid van bestaande voorzieningen. Bij voorbeeld het creºren van een ontmoetings- plek in de Bornsche Maten of versterking van het dorpshuis Sindron in Zenderen.
Inwoners moeten vanaf het begin betrokken worden bij deze wijkgerichte aanpak, zodat oplossingen aansluiten bij lokale wensen en behoeften. 3. Doorlopende ondersteuning voor vrijwilligers en mantelzorgers Waardering en ondersteuning voor vrijwilligers en mantelzorgers moeten structureel verankerd worden in beleid Øn praktijk. Naast de jaarlijkse mantelzorgwaardering en het bedankmoment voor vrijwilligers, stellen deelnemers voor om het hele jaar door kleine attenties, trainingen en respijtvoorzieningen aan te bieden. Denk aan regelmatige workshops, intervisie, en een goed toegeruste vrijwilligerscoördinator. Voor mantel- zorgers is het vergroten van het aanbod en de zichtbaarheid van respijt- zorg cruciaal. Zo blijft de sociale basis toekomstbestendig en raken de dragende krachten niet overbelast. 4. Planmatige versterking van samenwerking Om versnippering tegen te gaan, adviseren de deelnemers een samen- werkingsagenda op te stellen voor de sociale basis. Hierin wordt op strategisch, tactisch en operationeel niveau vastgelegd hoe gemeente, maatschappelijke organisaties en informele initiatieven samenwerken aan gezamenlijke doelen. Tijdens de focusgroepen kwam duidelijk naar voren dat veel professionals elkaar niet kenden, noch op de hoogte waren van de thema’s waar andere partijen aan werken.
Hierdoor bestaat er een grote behoefte aan netwerkvorming en facilitering door de gemeente. Periodiek overleg, het herstarten van een “sociaal café” voor professionals en LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 45 1 2 3 4 5 6 7 vrijwilligers, en het instellen van een vrijwilligersplatform zijn concrete ideeºn om deze verbinding te versterken. Het delen van successen en het breed onder de aandacht brengen van goede initiatieven worden eveneens als belangrijk gezien. De gemeente wordt gevraagd hierin een actieve regierol te nemen, zodat professionals elkaar beter weten te vinden en samenwerking vanzelfsprekender wordt. 5. Actievere outreach en inclusie van moeilijk bereikbare inwoners De stakeholders pleiten voor een proactieve benadering van inwoners die nu onder de radar blijven. Dit kan door het versterken van sleutelfiguren in wijken, het aanstellen van aanspreekpunten per buurt, en het beter toerusten van professionals zoals wijkverpleegkundigen en buurtsport- coaches. Jaarlijkse bijpraatsessies voor vrijwilligers en verenigingen over het sociale aanbod kunnen helpen om signalen vroegtijdig op te vangen. Ook het actief betrekken van jongeren, mensen met een beperking of taalachterstand bij beleidsontwikkeling is essentieel voor inclusieve participatie. Zo wordt voorkomen dat groepen onbedoeld buitenspel staan.
Samenvattend Deze punten vormen de kernsuggesties uit de focusgroepen en sluiten naadloos aan bij de eerder geconstateerde verbeterpunten: betere informatie en communicatie, meer verbinding en coördinatie, minder bureaucratie en structurele ondersteuning van vrijwilligers en mantel- zorgers. De rode draad in de toekomstvisies van stakeholders is de oproep om van beleid naar uitvoering te gaan: “Handen uit de zakken en samen kijken: wat is duurzaam beleid en waar kunnen we kortere lijnen organiseren? Meer praten én meer dóén.” 6.4 Scenario-workshop Om naar de toekomst toe verbeteringen aan te brengen en toekomst- bestendigheid te waarborgen is er in een scenario-workshop met medewerkers vanuit verschillende domeinen van de gemeente door- gepraat over mogelijke toekomsten en hun impact op de sociale basis. Hierbij zijn drie mogelijke toekomstscenario’s besproken, namelijk (1) dubbele vergrijzing, (2) bevolkingsgroei naar 30.000 inwoners en (3) integrale uitdaging van groei, vergrijzing, armoede en digitalisering. De scenario’s zijn ontwikkeld op basis van de inbreng van stakeholders en documenten, regionale trends en inzichten uit Twentse gemeenten, beleidskaders en eigen ideeºn en voorbeelden van bureau HHM op basis van andere onderzoeken.
Voor financiële implicaties in de scenario’s is gebruikgemaakt van het HHM-scenariomodel, openbare data, gemeente- lijke begrotingscijfers en subsidieramingen, en best practices en bench- marks uit vergelijkbare Twente gemeenten. We lichten de scenario’s toe en geven per scenario de bevindingen weer. Scenario 1: Dubbele vergrijzing Bij scenario 1 hebben we de impact van de dubbele vergrijzing op de sociale basis besproken. Het aandeel 65-plussers in Borne stijgt richting de 30% van de totale bevolking. Ook de grijze druk stijgt fors, dit is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 46 1 2 3 4 5 6 7 Effecten hiervan zijn een explosieve stijging van de Wmo-aanvragen, overbelasting van mantelzorgers, krimp van het vrijwilligersbestand en een toename van eenzaamheid. In de scenario-workshop hebben we door- gepraat over aanvullende effecten op de sociale basis. Ook werd het tekort aan huisartsen genoemd en een toename van chronisch zieken, wat extra druk legt op lokale voorzieningen. Meer mensen zullen minder zelfredzaam zijn en vaker een beroep doen op buurtvoorzieningen. Omdat mensen langer thuis blijven wonen, stijgt het beroep op buurtvoorzieningen, vrijwilligers en mantelzorgers.
De eerstelijnszorg raakt hierdoor overbelast, met meer vragen richting huisartsen, fysiotherapeuten en andere professionals. Door het tekort aan zorgpersoneel zal meer op de gemeente worden teruggevallen. Het vrijwilligersbestand in Borne is nu nog groot, maar staat onder druk. Er vindt een verschuiving plaats van professionele zorg naar het voorliggend veld en mantelzorg; deze trend wordt landelijk gestimuleerd. Dit benadrukt volgens de deelnemers de urgentie om te investeren in de sociale basis. Toch zien de deelnemers van de scenario-workshop ook kansen: de groep 65-75 jarigen biedt een groot potentieel aan vrijwilligers, terwijl de grootste ondersteuningsvraag ligt bij 75-plussers. De kosten voor mantelzorg, vrijwilligers en Wmo zijn met elkaar verbonden; mantelzorgers werken vaak zelf in de zorg en verminderen hun professionele inzet om mantelzorg te kunnen blijven bieden, wat het personeelsbestand verder onder druk zet. Dit roept ook vragen op over wie zorg levert als mantelzorgers zelf hulpbehoevend worden. De dubbele vergrijzing heeft bovendien gevolgen voor woningbouw en voorzieningen. Investeren in woonvormen met gezamenlijke ruimten kan ontmoeting en wederzijdse zorg bevorderen. In dorpen als Hertme leidt gebrek aan woninggroei tot negatieve bevolkingsgroei en druk op basis- voorzieningen zoals scholen.
Voorzieningen als ontmoetingsruimten worden nu soms niet optimaal benut, omdat ze bijvoorbeeld onvoldoende bekend zijn bij inwoners of omdat ze niet breed toegankelijk zijn (zowel qua aanbod als in fysieke toegankelijkheid). Ook is informatie over activiteiten en plekken versnipperd, waardoor mensen de weg naar bestaande voorzieningen niet vinden. Ten slotte werd benoemd dat gemeente Borne een duidelijke visie op de sociale basis nodig heeft om hier effectief op in te spelen. Scenario 2: Forse bevolkingsgroei Bij scenario 2 hebben we de gevolgen van de groei naar 30.000 inwoners besproken op de sociale basis. Het gaat hierbij om een groei van ongeveer 20% ten opzichte van 2025 door nieuwbouw en instroom. In dit scenario zit zowel verjonging als capaciteitsdruk. De bevolkingsgroei heeft impact op de druk op scholen, sport en zorg. Ook is het cruciaal om nieuwkomers te laten integreren en zit er potentie in nieuwe vrijwilligers. Een aandachtspunt vanuit de deelnemers hierbij is dat bestaande sport- voorzieningen vooral centraal liggen, waardoor kinderen uit de Bornsche Maten bijvoorbeeld uitwijken naar Hengelo om te sporten. Dit vraagstuk speelt ook bij andere nieuwbouwlocaties en heeft effect op de binding binnen de gemeente. Daarnaast moeten nieuwe inwoners zich ook verplaatsen binnen de gemeente.
Mobiliteitsoplossingen zoals Flexreizen zijn genoemd als goede voorbeelden, maar het bredere mobiliteits- vraagstuk blijft belangrijk, zeker in de toekomst en voor de organisatie van de gemeente. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 47 1 2 3 4 5 6 7 De deelnemers geven aan dat door de bevolkingsgroei ook stedelijke problematiek zal toenemen. Daarnaast zorgt de bevolkingsgroei voor meer inwoners waar op een passende manier mee gecommuniceerd zal moeten worden. Daarnaast moet er ook voldoende aandacht blijven voor de sociale basis in de oudere wijken. De keuze voor bevolkingsgroei is regionaal ingegeven, met als doel het behoud van voorzieningen, een levendig centrum en het organiseren van faciliteiten dichtbij inwoners. Zo bouwt Borne niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de regio Twente. Vanuit Borne is bewust gekozen voor groei om de bevolkingspiramide gezond te houden en voorzieningen te behouden. Borne wordt gezien als woon- en leefgemeente, waarbij arbeidsplaatsen vooral in de omliggende grotere steden te vinden zijn. Bij het uitbreiden van sociale huurwoningen wordt door de deelnemers een kans gezien voor het versterken van noaberschap, dat juist binnen deze categorie vaak groot is.
Tot slot is geopperd om nieuwe inwoners expliciet welkom te heten – centraal of wijkgericht – zodat zij kennismaken met Borne en weten wat zij kunnen bijdragen. Een duidelijke visie op de sociale basis is hierbij wenselijk. Scenario 3: Integrale uitdaging (groei, vergrijzing, digitalisering en armoede tegelijk) Bij scenario 3 hebben we doorgesproken wat een integrale uitdaging van groei, vergrijzing, digitalisering en armoede betekent voor de sociale basis. De impact van dit scenario is dat de zorgvraag piekt, mantelzorgers en vrijwilligers onder druk komen te staan, en er een zichtbare digitale kloof ontstaat. Bij de integrale uitdaging is integratie en inclusie cruciaal. Deelnemers gaven aan dat de landelijke thema’s zoals bevolkingsgroei, vergrijzing, digitalisering en armoede ook op lokaal niveau relevant zijn en stevig verankerd moeten worden in het beleid van gemeente Borne. Een belangrijk aandachtspunt is dat, hoewel er veel gesproken wordt over voorzieningen, een grote groep inwoners niet zichtbaar is en moeilijk bereikt wordt. Het blijft een uitdaging om deze mensen te laten profiteren van het bestaande aanbod en toekomstig aanbod aan te laten sluiten op deze inwoners.
De rol van de gemeente is om te verbinden en ervoor te zorgen dat ontmoetingsplekken niet enkel gericht zijn op ouderen, maar ook toegankelijk zijn voor andere groepen, zodat iedereen kan deelnemen aan de samenleving. Verder constateren de deelnemers dat het vrijwilligerspotentieel en de participatie in de samenleving afneemt. Dit vraagt om een visie van de gemeente op hoe zij wil investeren in verschillende bevolkingsgroepen, met name jongvolwassenen en jonge gezinnen. Het is belangrijk dat leefbaarheid en sociale inclusie niet alleen gericht zijn op ouderen, maar breder worden aangepakt om te waarborgen dat inwoners voor elkaar kunnen blijven klaarstaan. De deelnemers gaven aan dat inwoners met geldproblemen vaak niet in staat zijn om deel te nemen aan sociale activiteiten of om als vrijwilliger te participeren door hun financiºle zorgen. Deze groep is lastig te bereiken, mede doordat mensen zelf hun geldproblemen niet graag aangeven en organisaties gegevens niet zomaar mogen delen. Het vraagt om een proactieve aanpak van de gemeente om ook deze kwetsbare groep te ondersteunen en te betrekken bij de sociale basis. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 48 1 2 3 4 5 6 7 Samenvattend In een scenario-workshop is verkend hoe drie mogelijke toekomst- scenario’s de sociale basis in Borne beïnvloeden. 1.
Dubbele vergrijzing Door een sterke stijging van het aantal 65-plussers neemt de druk op Wmo-voorzieningen, mantelzorgers en vrijwilligers toe. Meer inwoners worden minder zelfredzaam, waardoor buurtvoorzieningen en eerstelijns- zorg zwaarder worden belast. Deelnemers zien een risico in afnemende zorgcapaciteit, maar ook kansen doordat 65-75-jarigen een potentieel nieuwe groep vrijwilligers vormen. Daarnaast vraagt vergrijzing om aangepaste woonvormen en een duidelijke visie op de sociale basis. 2. Forse bevolkingsgroei Bij groei naar 30.000 inwoners neemt de druk op scholen, sport en zorg toe. Nieuwe wijken hebben andere behoeften en centrale voorzieningen staan onder spanning. Mobiliteit en bereikbaarheid worden belangrijker vraagstukken. De groei biedt kansen voor meer vrijwilligers en behoud van voorzieningen, maar vraagt ook om goede integratie van nieuwkomers en structurele wijkgerichte aandacht, vooral in oudere wijken met vergrijzing. 3. Integrale uitdaging: groei, vergrijzing, digitalisering en armoede Wanneer meerdere trends samenkomen, piekt de zorgvraag terwijl het vrijwilligerspotentieel daalt en de digitale kloof groter wordt. Een deel van de inwoners blijft moeilijk bereikbaar en profiteert weinig van het aanbod.
Dit vraagt om inclusief beleid, aandacht voor jongvolwassenen en gezinnen, en een proactieve aanpak voor inwoners met financiºle problemen die drempels ervaren om mee te doen. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 49 1 2 3 4 5 6 7 7. Beantwoording van de onderzoeksvragen In dit hoofdstuk beantwoorden we de onderzoeksvragen op basis van de bevindingen uit de documentanalyse, interviews, focusgroepen, inwonersraadpleging, scenario-workshop en benchmark. Doelstelling van dit onderzoek was om inzicht te verkrijgen in hoe de (gemeenschappelijke en institutionele) sociale basis in gemeente Borne toekomstbestendig kan worden versterkt, zowel inhoudelijk als financieel. Hiervoor hebben we een combinatie van methodes ingezet: documentanalyse, interviews, focusgroepen, inwonersraadpleging, scenario-workshop en benchmarkvergelijking, De uitkomsten hiervan hebben we in de voorgaande hoofdtukken beschreven. In dit hoofdstuk beantwoorden we op basis van deze uitkomsten de negen onderzoeksvragen: 1. Hoe is de sociale basis in Borne momenteel vormgegeven? 2. Hoe verhoudt de sociale basis van Borne zich tot die van vergelijkbare gemeenten in Twente? 3. Wat zijn de belangrijkste sterke en zwakke punten van de sociale basis in Borne? 4. Welke best practices van andere gemeenten kunnen in Borne worden toegepast? 5.
Wat zijn de belangrijkste behoeften van inwoners met betrekking tot de sociale basis? 6. Hoe beoordelen verschillende stakeholders de mate waarin de huidige sociale basis inwoners effectief ondersteunt? 7. Welke concrete verbeteringen kunnen op korte termijn worden doorgevoerd? 8. Welke langetermijnstrategieºn zijn nodig om de toekomstbestendig- heid te waarborgen? 9. Hoe kunnen de aanbevelingen effectief worden geïmplementeerd en gemonitord? LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 50 1 2 3 4 5 6 7 In de beantwoording van vraag 7 tot en met 9 (paragraaf 7.7 tot en met 7.9, respectievelijk) formuleren we concrete aanbevelingen, met vermelding van hoe deze bijdragen aan de ambities en bouwstenen van de sociale basis. In bijlage 5 zijn deze aanbevelingen opgenomen in een overzicht. Tot slot, in paragraaf 7.10, geven we een korte conclusie voor hoe de sociale basis in gemeente Borne toekomstbestendig kan worden versterkt. 7.1 Hoe is de sociale basis in Borne momenteel vormgegeven? De sociale basis bestaat uit een gemeenschappelijke (informele) en een institutionele (formele) component. Hoe beide zijn vormgegeven in gemeente Borne beschrijven we hieronder. Gemeenschappelijke sociale basis (informele kant) Uit het onderzoek blijkt dat inwoners van Borne in grote mate zelf- en samenredzaam zijn.
Er is een sterk ontwikkeld informeel netwerk. De sterke gemeenschapszin en het noaberschap zijn kenmerkend voor Borne; over het algemeen kennen inwoners elkaar, helpen elkaar en tonen veel vrijwillige inzet in buurten en verenigingen. Er is een breed palet aan vrijwilligersinitiatieven, buurtactiviteiten en informele steunstructuren. Voorbeelden zijn de Voedselbank, Sociaal Fonds, het Taalhus, het Noodfonds en tal van kerken en maatschappelijke initiatieven. Deze initiatieven dragen bij aan participatie, bestrijding van armoede en het bevorderen van onderlinge ondersteuning. De financiering van deze initiatieven komt deels uit lokale bronnen – acties, geld voor consumpties, sponsoren en donaties – wat het lokaal eigenaar- schap en de betrokkenheid vergroot. Hierdoor is de informele basis stevig verankerd in de lokale samenleving. Ook zijn diverse ruimten en plekken waar mensen elkaar ontmoeten, in beheer van stichtingen, verenigingen of particulieren. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat het bereiken van bepaalde doelgroepen via deze informele structuur en voorzieningen een blijvende uitdaging is; met name jongeren, nieuwkomers en sociaal geïsoleerde inwoners worden niet altijd bereikt via het noaberschapsnetwerk.
Het is een uitdaging om de mensen die hulp nodig hebben Øn de mensen die willen helpen bij elkaar te brengen (via Wijkracht worden matchingsmogelijkheden aangeboden), waarbij er wel grenzen zijn aan wat van vrijwilligers verwacht kan worden. Institutionele sociale basis (formele kant) Borne kent daarnaast een professionele infrastructuur van voorzieningen. Centraal hierin staat het Sociaal Hus als loket waar inwoners terechtkunnen met vragen over welzijn, zorg, inkomen en participatie. Verder omvat de institutionele sociale basis onder meer ontmoetings- plekken (zoals het Kulturhus), een bibliotheek, sportaccommodaties en een welzijnsorganisatie (Wijkracht). Daarnaast heeft de gemeente bijvoorbeeld beleid dat inzet op financiºle zelfredzaamheid van inwoners, bijvoorbeeld via een armoede- en schuldenaanpak, vroegsignalering van financiºle problemen en regelingen als het Jeugdfonds Sport & Cultuur, het Sociaal Fonds Borne en het JongerenParticipatieFonds. Ook wordt samengewerkt in regionaal verband (zoals SamenTwente en de Twentse Koers) om kennis en middelen te bundelen. Financiering van de institutionele sociale basis gebeurt hoofdzakelijk via gemeentelijke subsidies, provinciale en landelijke bijdragen (zoals GALA-/ SPUK-middelen voor preventieprogramma’s) en cofinanciering.
Hoewel hiermee een redelijk stabiele financiºle basis is gecreºerd, staat de houdbaarheid onder druk door stijgende kosten in het sociaal domein en beperkte budgetgroei. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 51 1 2 3 4 5 6 7 De institutionele voorzieningen zijn inhoudelijk breed dekkend en over het algemeen laagdrempelig van opzet. Positieve effecten hiervan worden gezien, zoals een kleine afname van armoede. Maar er zijn ook aandachts- punten. Inwoners ervaren soms dat het aanbod moeilijk te overzien is. Uit verschillende bronnen komt naar voren dat de vindbaarheid van informatie en ondersteuning versnipperd kan zijn, waardoor mensen niet altijd weten waar ze terechtkunnen met hun hulpvragen. Ook zijn er in een aantal wijken onvoldoende ontmoetingsplekken. 7.2 Hoe verhoudt de sociale basis van Borne zich tot die van vergelijkbare gemeenten in Twente? Uit de benchmark blijkt dat de sociale basis van Borne zich in de breedte goed kan meten met vergelijkbare Twentse gemeenten zoals Losser, Haaksbergen, Hellendoorn, Hof van Twente en Wierden. Op alle hoofd- onderdelen van de sociale basis is in Borne een stevig fundament aanwezig, zowel formeel als informeel.
Waar Borne sterk in is Borne onderscheidt zich positief op een aantal punten: • Sterke gemeenschapszin en noaberschap: het informele netwerk is in verhouding tot referentiegemeenten opvallend krachtig en actief. • Breed voorzieningenstelsel: met o.a. het Sociaal Hus en Kulturhus beschikt Borne over laagdrempelige en herkenbare voorzieningen. • Korte lijnen en pragmatische samenwerking tussen inwoners, vrijwilligers, professionals en gemeente. • Veel vrijwillige inzet, gedragen door een betrokken gemeenschap. Waar Borne relatief achterblijft De vergelijking laat ook zien dat Borne op enkele punten ontwikkelruimte heeft: • Versnipperde informatievoorziening: In tegenstelling tot andere gemeenten met ØØn integraal loket, ervaren inwoners en organisaties in Borne minder overzicht. • Beperkt bereik van specifieke doelgroepen: Jongeren, nieuwkomers, laaggeletterden en sociaal geïsoleerde inwoners worden nog onvoldoende bereikt, net zoals in meerdere referentiegemeenten. • Ongelijke spreiding van ontmoetingsplekken: Vooral in nieuwe wijken ontbreken laagdrempelige voorzieningen; andere gemeenten hebben hierin al wijkgerichte aanpakken ontwikkeld. • Druk op mantelzorgers en vrijwilligers: De Bornse inzet is groot, maar net als elders kwetsbaar doordat veel werk leunt op een beperkte groep kartrekkers. Gemeenten als Hof van Twente lopen voorop in structurele respijtzorg.
• Ervaren bureaucratie en beperkte handelingsruimte: Borne wijkt hierin niet sterk af van andere gemeenten, maar gemeenten met meer experimenteerruimte (bijvoorbeeld Losser) tonen dat responsiviteit kan worden verbeterd. Lessen uit de vergelijking De benchmark wijst Borne op kansen, waaronder: • Het (door)ontwikkelen van ØØn centraal informatie- en toegangspunt. • Een wijkgerichte aanpak voor ontmoetingsplekken. • Structurele samenwerking en borging. • Versterking van mantelzorgondersteuning en vrijwilligersaanwas. • Meer ruimte voor responsiviteit en maatwerk. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 52 1 2 3 4 5 6 7 7.3 Wat zijn de belangrijkste sterke en zwakke punten van de sociale basis in Borne? Uit de gecombineerde analyse van documenten, cijfers, en input van inwoners en stakeholders komt een duidelijk beeld naar voren van de sterke kanten en aandachtsgebieden van de sociale basis in Borne. Sterke punten: • Sterke gemeenschapszin en noaberschap: Borne heeft een hechte gemeenschap. Inwoners voelen zich verantwoordelijk voor elkaar en springen bij waar nodig. Dit uit zich in hoge vrijwillige inzet, actieve buurt- en dorpsnetwerken en talrijke informele initiatieven. Mensen kennen en vertrouwen elkaar, wat een fundament legt voor solidariteit en veiligheid.
• Breed netwerk van voorzieningen en initiatieven: De sociale basis is breed samengesteld. Er is een goed ontwikkeld formeel netwerk met o.a. het Sociaal Hus als centraal punt, meerdere buurthuizen en wijk- centra, een bibliotheek, sport- en cultuurvoorzieningen, een welzijns- organisatie en een actief preventief aanbod. Daarnaast bestaat er een rijk informeel netwerk van verenigingen, stichtingen en vrijwilligers- organisaties. De combinatie hiervan zorgt voor een vangnet dat veel inwoners weet te bereiken. • Actieve inzet op participatie en eigenaarschap: De gemeente stimuleert en faciliteert actief dat inwoners meedoen en meedenken. De gemeente was bijvoorbeeld de eerste gemeente in Nederland die het maken van een toekomstvisie aan inwoners heeft overgelaten. Via het BornePanel wordt inwoners om hun mening gevraagd. Er is een adviesraad sociaal domein (waar ervaringsdeskundigen bij betrokken worden) om mee te denken met de gemeente. Ook zijn er inwoners- initiatieven en dorps- en wijkraden die worden gefaciliteerd waarbij de wijkcoördinator een belangrijke rol speelt. Deze initiatieven dragen bij aan een cultuur waarin inwoners betrokken zijn bij hun leefomgeving. • Samenwerking tussen formele en informele partijen: In Borne zoeken professionele organisaties, gemeente en vrijwilligersgroepen elkaar op.
Via het Sociaal Hus en bijvoorbeeld casustafels wordt samen gewerkt aan oplossingen voor hulpvragen, met inzet van zowel beroeps- krachten als informele hulp. Deze gelijkwaardige samenwerking vergroot de slagkracht en zorgt dat expertise wordt gedeeld. • Focus op inclusie en laagdrempeligheid: Inclusie is expliciet een speerpunt in het lokale beleid. In documenten wordt het belang van inclusieve wijken en samenwerking vanuit gelijkwaardigheid (bijvoorbeeld mogelijk gemaakt door inzet ervaringsdeskundigen) benadrukt. Er is aandacht voor toegankelijkheid van activiteiten (bijvoorbeeld hulp voor mensen met beperkingen om deel te kunnen nemen), voor basisvaardigheden (taal, digitaal) en er zijn initiatieven om eenzaamheid en uitsluiting tegen te gaan. Dit weerspiegelt zich in projecten als het TaalcafØ en Stichting Aandacht voor Elkaar. Zwakke punten/aandachtspunten: • Bereik van specifieke doelgroepen schiet tekort: Ondanks de sterke netwerken bereiken voorzieningen en initiatieven niet alle Bornse inwoners die het nodig hebben. Met name jongeren, nieuwkomers, laaggeletterden en sociaal geïsoleerde inwoners blijven soms buiten beeld of maken weinig gebruik van het aanbod. Deze groepen hebben andere benaderingen nodig om ze te betrekken bij de sociale basis.
• Versnipperde en onduidelijke informatievoorziening: Inwoners geven aan dat het niet altijd helder is waar men terecht kan voor bepaalde vragen of activiteiten. De informatie over ondersteuning, activiteiten en voorzieningen is verdeeld over verschillende kanalen en LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 53 1 2 3 4 5 6 7 niet altijd in begrijpelijke taal. Daardoor mist men kansen om mensen tijdig te helpen of te activeren, simpelweg omdat zij de weg niet weten. Ook professionals geven aan dat zij niet altijd van andere professionals weten wat zij precies doen of kunnen doen. • Ongelijke spreiding en benutting van ontmoetingsplekken: Sommige wijken (bijvoorbeeld de Bornsche Maten) hebben relatief weinig ontmoetingsruimtes en -plekken, tegelijkertijd zijn er ontmoetingsruimtes die onvoldoende bekend zijn of gebruikt worden. Dit betekent dat niet iedere inwoner in de eigen buurt een plek heeft om anderen te ontmoeten of activiteiten te ondernemen, wat ten koste kan gaan van de sociale cohesie. • Druk op mantelzorgers en vrijwillige inzet: Borne leunt, net als andere gemeenten, sterk op de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers. Deze basis is kwetsbaar: het vrijwilligersbestand vergrijst, nieuwe aanwas is beperkt en er dreigt overbelasting van de groep actieve vrijwilligers en mantelzorgers.
Respijtzorg en andere vormen van ontlasting zijn nog onvoldoende beschikbaar, waardoor de draagkracht onder druk staat. • Bureaucratie en beperkte responsiviteit: Sommige inwoners en vrijwilligers ervaren knelpunten in de toegankelijkheid van professionele hulp: er zijn bureaucratische drempels, formulieren, wachttijden en soms weinig flexibiliteit om af te wijken van standaard- procedures. Daarnaast voelt maar een klein deel van de inwoners zich betrokken, zijn inwoners vaak niet op de hoogte van de mogelijkheid om mee te denken, en wordt niet altijd goed geluisterd naar ideeºn vanuit de Bornse inwoners. Ook kan bewustwording van eigen verantwoordelijkheid onder inwoners worden vergroot en meer ingezet worden op activering van inwoners, in lijn met de visie van gemeente Borne. Deze inventarisatie van sterktes en zwaktes laat zien dat Borne een stevig fundament heeft om op voort te bouwen, maar dat gerichte verbeteringen nodig zijn om de sociale basis voor iedereen (beter) toegankelijk en toekomstbestendig te maken. In de volgende antwoorden en aanbevelingen zal hierop worden voortgebouwd. 7.4 Welke best practices van andere gemeenten kunnen in Borne worden toegepast? De benchmark laat zien dat verschillende Twentse gemeenten werkwijzen hanteren die goed aansluiten bij de Bornse ontwikkelpunten.
Best practices die relevant zijn om te benutten: • Integrale toegang tot ondersteuning (Haaksbergen) Noaberpoort bundelt meerdere disciplines in ØØn laagdrempelig toegangspunt. Deze organisatorische en fysieke integratie voorkomt doorverwijzingen en maakt ondersteuning overzichtelijker. Voor Borne biedt dit richting voor verdere versterking van het Sociaal Hus en het verminderen van versnippering in toegang. • Wijkgericht en nabij ondersteuningsaanbod (Losser) Losser werkt met een Ontwikkelplein en investeert gericht in ontmoetingsplekken voor verschillende doelgroepen, waaronder jongeren. Deze aanpak laat zien dat per wijk maatwerk nodig is. Dit sluit aan bij Bornse wijken waar ontmoetingsplekken ontbreken of onvoldoende worden benut. • Breed aanbod mantelzorgondersteuning en vernieuwde subsidie door Noaberfonds (Hof van Twente) Hof van Twente werkt samen met partners aan het ontlasten, waarderen en toerusten van mantelzorgers. Er is een breed aanbod aan ondersteuning: van emotionele steun en advies tot praktische hulp en respijtzorg. De dienst ‘Voor elkaar’ biedt respijtzorg door aanwezigheid van een vrijwilliger bij de verzorgde waardoor de LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 54 1 2 3 4 5 6 7 mantelzorger iets voor zichzelf kan doen. Hof van Twente werkt met meerjarige subsidies voor cruciale initiatieven.
Dit versterkt de ondersteuning van mantelzorgers en vergroot de continuïteit van projecten. Voor Borne is dit relevant gezien de toenemende mantelzorgdruk en het gebrek aan voldoende respijt-mogelijkheden. • Zelfbeheer dorpshuizen en multifunctioneel gebruik (Wierden) Wierden heeft dorpshuizen die door inwoners zelf beheerd worden. Deze dorpshuizen worden multifunctioneel ingezet, waardoor ze geschikt zijn voor uiteenlopende activiteiten en verschillende doelgroepen binnen de wijken. Zo ontstaat er een plek waar iedereen zich thuis kan voelen en waar ontmoeting centraal staat. Voor Borne is dit relevant bij het (door)ontwikkelen van ontmoetingsruimtes. • PrØ-mantelzorgbeleid (Hellendoorn) Hellendoorn wil inwoners de mogelijkheid geven om al vóór een zorgindicatie bij familie te gaan wonen, zodat makkelijk mantelzorg verleend kan worden. De gemeente stimuleert hiermee zelf- en samenredzaamheid. Daarom legt de gemeente in beleid vast onder welke voorwaarden zij meewerkt aan prØ-mantelzorgwoningen als vooruitlopende woonsituatie op toekomstige mantelzorg. • Regionale samenwerking Gemeenten werken steeds vaker samen op thema’s als eenzaamheid, vrijwilligerswerk en specialistische voorzieningen. Deze schaal- voordelen kunnen ook voor Borne bijdragen aan efficiºntie, bereik en kennisdeling.
De best practices uit de benchmark wijzen Borne richting integrale toegang, wijkgericht maatwerk, betere ondersteuning van mantelzorgers, sterkere verbinding tussen zorg en welzijn en meer regionale samenwerking. Deze elementen zijn direct toepasbaar binnen de Bornse ontwikkelopgaven. 7.5 Wat zijn de belangrijkste behoeften van inwoners met betrekking tot de sociale basis? Via een digitale vragenlijst die door ruim 800 inwoners is ingevuld en straatinterviews zijn de perspectieven en behoeften van inwoners opgehaald. Het laat zien wat inwoners van Borne belangrijk vinden in de sociale basis. De belangrijkste behoeften van inwoners: • Duidelijke, vindbare en begrijpelijke informatie: Inwoners willen gemakkelijk kunnen achterhalen waar ze terechtkunnen met vragen of voor activiteiten. Er is behoefte aan ØØn centraal informatiepunt (zowel fysiek als digitaal) en communicatie in begrijpelijke taal. Men geeft aan soms door de bomen het bos niet te zien in het huidige aanbod. • Laagdrempelige toegang en maatwerk: Hulp of activiteiten moeten toegankelijk zijn, zonder ingewikkelde aanmeldprocedures. Inwoners pleiten voor meer responsiviteit in de benadering: hulpverleners die luisteren en meedenken, en ondersteuning op maat bieden in plaats van standaardoplossingen.
• Meer ontmoetingsplekken en activiteiten, gelijk verdeeld over de gemeente: In een aantal wijken (zoals de Bornsche Maten) is behoefte aan ontmoetingsruimten – denk aan buurthuizen, inloopochtenden of jongerenruimtes. Ook moet er aandacht zijn voor voldoende activiteiten voor verschillende groepen (jong en oud, met diverse interesses) zodat iedereen iets kan vinden. Vooral vanuit jongeren worden ontmoetingsplekken en activiteiten gemist. • Betere responsiviteit en communicatie: Inwoners geven aan dat niet altijd goed geluisterd wordt naar ideeºn, klachten of suggesties vanuit de inwoners en dat professionele hulp soms moeilijk vindbaar of traag is geweest. Sommigen hadden het gevoel van het “kastje naar de muur” te zijn gestuurd. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 55 1 2 3 4 5 6 7 • Inclusieve benadering van moeilijk bereikbare groepen: Ten slotte benadrukken inwoners dat er aandacht moet zijn voor kwetsbare doelgroepen, zoals eenzame ouderen. Inwoners pleiten voor intensiever huisbezoek of buurtcontact door vrijwilligers en Wijkracht, zodat eenzame ouderen beter in beeld komen. Daarnaast wordt genoemd dat speeltuinen minder toegankelijk zijn voor kinderen met een beperking.
Kortom, inwoners vragen om een sociale basis die nabij, overzichtelijk en uitnodigend is, met voldoende plekken om elkaar te ontmoeten en aandacht voor degenen die ondersteuning bieden of juist zelf moeilijk aansluiting vinden. Deze behoeften sluiten nauw aan bij de eerder gesignaleerde aandachtspunten en vormen een belangrijke leidraad voor de aanbevelingen. 7.6 Hoe beoordelen verschillende stakeholders de mate waarin de huidige sociale basis inwoners effectief ondersteunt? In interviews en focusgroepen hebben we met diverse stakeholders gesproken over de sociale basis van Borne. Zij zijn over het algemeen positief over de effectiviteit van de sociale basis in Borne, maar signaleren ook verbeterpunten. Stakeholders waarderen het fundament dat in Borne is gelegd en geven aan dat Borne gekenmerkt wordt door een sterke gemeenschapszin, noaberschap en een actief netwerk van vrijwilligers. Inwoners zijn actief in het nemen van initiatieven. Formele en informele structuren vullen elkaar aan. Stakeholders zien wel duidelijke verschillen tussen wijken in contact tussen inwoners en ook in ontmoetingsplekken. Daarnaast is informatie over de sociale basis is volgens de stakeholders versnipperd en niet alle doelgroepen worden met de huidige sociale basis bereikt.
Ook geven ze aan dat onzeker financiering, bureaucratie en procedures zorgen voor belemmering bij inwoners en initiatiefnemers. De groep vrijwilligers wordt gezien als sterk punt, maar ook als kwetsbaar vanwege mogelijke over- belasting en gebrek aan nieuwe aanwas. Daarnaast is ondersteuning van mantelzorgers genoemd als aandachtspunt. De belangrijkste verbetersuggesties die uit de gesprekken naar voren kwamen: • EØn centraal informatiepunt (sociale kaart): Net als de inwoners zelf, benoemen professionals en vrijwilligers (stakeholders) dat informatie over het bestaande aanbod beter vindbaar en centraler beschikbaar moet zijn. Er zijn veel initiatieven, maar die weten niet altijd van elkaars bestaan of inwoners weten er niet van. Een gemeenschappelijke sociale kaart en meer onderlinge bekendheid tussen initiatieven zou volgens hen de effectiviteit vergroten. • Wijkgerichte aanpak ontmoetingsplekken: Men ziet kansen om per wijk de behoefte aan ontmoetingsplekken te inventariseren en daar gericht op in te spelen, bijvoorbeeld door bestaande locaties beter te benutten of toegankelijker te maken. • Doorlopende ondersteuning voor vrijwilligers en mantelzorgers: Stakeholders bevestigen dat de druk op mantelzorgers en vrijwilligers toeneemt. Waardering en ondersteuning voor vrijwilligers en mantelzorgers moeten structureel verankerd worden in beleid Øn praktijk.
Denk hierbij aan kleine attenties, trainingen en respijtzorg- voorzieningen. • Planmatige versterking van samenwerking: Om versnippering te voorkomen stellen deelnemers voor om een samenwerkingsagenda voor de sociale basis op te stellen. Hierin wordt vastgelegd hoe gemeente, maatschappelijke organisaties en informele initiatieven op verschillende niveaus samenwerken aan gezamenlijke doelen. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 56 1 2 3 4 5 6 7 Partijen en professionals willen elkaar ontmoeten en van elkaar weten wat ze doen. De gemeente wordt gevraagd de regie te nemen en successen en goede initiatieven breed uit te dragen. • Actievere outreach en inclusie van moeilijk bereikbare inwoners: De stakeholders pleiten voor een proactieve benadering van inwoners die nu onder de radar blijven of (te) laat in beeld komen. Dit kan door sleutelfiguren in wijken, aansluiten bij informele netwerken, het aanstellen van aanspreekpunten per buurt, en het beter toerusten van professionals zoals wijkverpleegkundigen en buurtsportcoaches. Ook het actief betrekken van jongeren, mensen met een beperking of taalachterstand bij beleidsontwikkeling is essentieel voor inclusieve participatie. Zo wordt voorkomen dat groepen onbedoeld buitenspel staan.
Samenvattend vinden stakeholders de sociale basis effectief in opzet, maar kan deze aan kracht winnen door betere vindbaarheid van het diverse aanbod, een wijkgerichte aanpak voor ontmoetingsruimtes, het ontlasten van mantelzorgers, het actief benaderen van moeilijke bereikbare inwoners en een nauwere samenwerking tussen partijen. Deze inzichten van betrokken partijen zijn meegenomen in de formulering van de aanbevelingen voor verbetering. 7.7 Welke concrete verbeteringen kunnen op korte termijn worden doorgevoerd? Op basis van de knelpunten en behoeften die we in dit onderzoek geïdentificeerd hebben formuleren we een aantal concrete verbeteringen voor de korte termijn (uitvoerbaar in de komende 1 à 2 jaar, circa 2026- 2027). Deze ‘quick wins’ vergen geen grote nieuwe investeringen, maar kunnen binnen de bestaande middelen en structuren worden gerealiseerd. Het gaat om de acties: Beter benutten van bestaande ontmoetingsplekken Zorg dat de reeds aanwezige buurthuizen, wijkcentra en andere laag- drempelige ontmoetingsruimtes maximaal worden gebruikt. Dit houdt in: actieve promotie van het activiteitenaanbod, drempels verlagen (zowel fysiek als psychologisch) en uitstralen dat iedereen welkom is op deze plekken voor (het bieden van) steun, hulp, contact en plezier. Ook het hebben van ØØn centrale sociale kaart, die vindbaar en overzichtelijk is, kan hieraan bijdragen.
Intern binnen de gemeente betekent dit ook een eenduidige lijn in het beheer en de ondersteuning van deze voorzieningen, zodat er consistent beleid is. Bijdrage aan ambities: Deze maatregel bevordert ontmoeting & erbij horen en ontspanning & plezier, en versterkt tevens ontplooiing en vertrouwen omdat meer mensen de weg vinden naar activiteiten die hun ontwikkeling en welzijn ten goede komen. Gerelateerde bouwstenen: Beschikbaarheid van ruimte & plekken wordt direct aangepakt. Ook inclusie profiteert (ontmoetingsplekken toegankelijk maken voor iedereen) en mensen worden nadrukkelijk gevraagd en uitgenodigd om deel te nemen aan het sociale leven in hun buurt. Wijkgericht aanpakken van ‘witte vlekken’ Een belangrijke concrete stap op korte termijn is het gericht aanpakken van zogeheten ‘witte vlekken’ in de sociale basis. Hiermee worden wijken bedoeld waar ontmoetingsplekken ontbreken of onvoldoende bekend zijn. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 57 1 2 3 4 5 6 7 Op basis van de analyse van voorzieningen voor ontmoeting zijn de volgende wijken als witte vlekken geïdentificeerd: • Bornsche Maten • Letterveld I • Dikkerslaan/Molenkampweg (Hertenkamp) In deze wijken is geen ontmoetingsruimte aanwezig binnen een straal van 500 meter.
Dit belemmert de toegankelijkheid tot informele ontmoeting en ondersteuning, en kan leiden tot verminderde sociale cohesie en participatie. Als eerste stap wordt aanbevolen om in de Bornsche Maten te starten met het realiseren van een laagdrempelige ontmoetingsplek, bijvoorbeeld in samenwerking met bestaande voorzieningen zoals de school of de sportaccommodatie. Deze wijk is recent ontwikkeld, kent een groeiende populatie en is in dit onderzoek meerdere keren genoemd als prioritaire locatie. Daarnaast wordt aanbevolen om de bestaande voorzieningen in andere wijken beter te benutten en de bekendheid ervan te vergroten. Dit kan door gerichte communicatie, samenwerking met wijkorganisaties en het verbeteren van de vindbaarheid via een centrale sociale kaart. Een overzicht van voorzieningen per wijk is opgenomen in Bijlage 6. Deze tabel biedt inzicht in aanwezige en ontbrekende voorzieningen en vormt een basis voor wijkgerichte prioritering. Ook wordt aanbevolen om een kaart op te nemen waarin de geografische spreiding van voorzieningen en witte vlekken visueel wordt weergegeven. Door deze wijkgerichte benadering ontstaat een concreet handelings- perspectief voor het versterken van de sociale basis. Het draagt bij aan een inclusieve, toegankelijke en veerkrachtige gemeenschap waarin iedere inwoner – ongeacht woonlocatie – kan meedoen en zich ondersteund voelt.
Bijdrage aan ambities: Dit initiatief ondersteunt in de eerste plaats ontmoeting & erbij horen, omdat het nieuwe kansen tot samenkomst creºert. Ook ondersteuning, steun en hulp wordt versterkt door in iedere wijk een basisvoorziening te hebben waar men terechtkan. Daarnaast vergroot het de eigenaarschap en zeggenschap van buurtbewoners, doordat zij meedenken en bijdragen aan oplossingen in hun wijk. Gerelateerde bouwstenen: Primair beschikbaarheid van ruimte & plekken (het dichten van gaten in het netwerk). Tevens draagt het bij aan inclusie (gelijke toegang tot ontmoetingsmogelijkheden voor alle wijken) en aan het versterken van eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie (inwoners bepalen mede wat er in hun buurt gebeurt). Nieuwe inwoners verwelkomen en wegwijs maken Introduceer een structurele aanpak om nieuwkomers in Borne (bijvoorbeeld mensen die net verhuisd zijn, inclusief statushouders) actief op te nemen in de gemeenschap. Concreet kan dit door wijkgerichte welkomstbijeenkomsten te organiseren, een duidelijk welkomstpakket (bijvoorbeeld een informatiegidsje over alle verenigingen, voorzieningen en initiatieven in Borne), en eventueel koppeling van nieuwkomers aan een buddy of buurtmakelaar. Zo leren nieuwe inwoners vanaf het begin het sociale netwerk kennen en kunnen ze hun weg vinden naar vrijwilligers- werk of buurtactiviteiten.
Dit vergroot hun betrokkenheid en vergroot ook de pool van potentiºle vrijwilligers. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 58 1 2 3 4 5 6 7 Bijdrage aan ambities: Deze aanbeveling bevordert ontmoeting & erbij horen – nieuwkomers voelen zich sneller thuis. Het draagt bij aan ontplooiing & vertrouwen, omdat mensen vanaf de start gestimuleerd worden om mee te doen (wat hun zelfvertrouwen en vaardigheden ten goede komt). Tevens raakt het eigenaarschap & zeggenschap, want mensen die welkom geheten worden, zullen zich sneller betrokken en mede-eigenaar voelen van hun buurt. Gerelateerde bouwstenen: Mensen vragen en uitnodigen staat centraal (we nodigen nieuwe inwoners expliciet uit om deel te nemen). Daarnaast is inclusie gebaat bij deze actie (iedereen, ook nieuwkomers, doet mee) en wordt vrijwillige inzet gestimuleerd (nieuwe mensen betrekken kan nieuwe vrijwilligers opleveren). Investeren in jonge generaties Zorg dat ook jongeren en jonge gezinnen volwaardig deel uitmaken van de sociale basis. Richt speciale educatie- en participatieprogramma’s in voor de jeugd, bijvoorbeeld via scholen (maatschappelijke stages, projecten voor jong vrijwilligerswerk), sportclubs en het jongerenwerk, om hen te enthousiasmeren zich in te zetten voor de gemeenschap en heb daarbij aandacht voor kinderen waarvan ouders weinig geld hebben.
Ook is het belangrijk om ouders van jonge kinderen preventief te ondersteunen, bijvoorbeeld met oudernetwerken, cursussen positief opvoeden of laagdrempelige ouder-kind activiteiten, zodat zij zich gesteund weten en problemen vroeg gesignaleerd worden. Deze investering in de jonge generatie draagt bij aan vernieuwing in het vrijwilligersbestand en voorkomt dat er een kloof ontstaat tussen jeugd en de bestaande informele infrastructuur. Bijdrage aan ambities: Deze actie bevordert ontmoeting & erbij horen (ook jongeren en jonge ouders doen mee) en ontplooiing & vertrouwen (jongeren ontwikkelen vaardigheden en zelfvertrouwen door vrijwilligers- werk en participatie). Tevens versterkt het ondersteuning, steun en hulp, omdat jonge gezinnen eerder de hulp of verbinding krijgen die ze nodig hebben. Gerelateerde bouwstenen: Responsiviteit wordt verbeterd door in te spelen op de behoeften van jongeren en jonge ouders. Ook inclusie (de sociale basis wordt inclusiever voor verschillende leeftijden) en vrijwillige inzet (jongeren betrekken bij vrijwilligerswerk) zijn van toepassing. Flexibeler samenwerken met uitvoeringspartners Ga met gesubsidieerde instellingen, de welzijnsorganisatie en andere uitvoeringspartners in gesprek over het vergroten van de flexibiliteit en ruimte voor maatwerk.
Dit houdt in: geef professionals en organisaties meer ruimte om af te wijken van regels als dat nodig is, verminder admini- stratieve lasten (minder frequente of lichtere verantwoordings- rapportages) en moedig experimenten aan. Bijvoorbeeld: spreek met de welzijnspartner af dat ze jaarlijks enkele innovatieve ideeºn mogen uitproberen zonder vooraf dichtgetimmerde kaders, of reduceer tijdelijk de rapportage-eisen om hen tijd te geven samen te leren en verbeteren. Een belangrijk aandachtspunt daarnaast is dat professionals aangeven niet altijd te weten welke professionals wat doen, waardoor er behoefte is aan netwerkbijeenkomsten of andere vormen van overleg om elkaar beter te leren kennen en af te stemmen. Door dergelijke bijeenkomsten te organiseren, wordt kennisdeling bevorderd en kunnen initiatieven sneller en effectiever worden opgezet. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 59 1 2 3 4 5 6 7 Het doel is dat door anders samen te werken, zonder dat het extra geld kost, meer slagkracht ontstaat en hulp beter aansluit op wat inwoners nodig hebben. Bijdrage aan ambities: Deze aanbeveling richt zich op ondersteuning, steun en hulp (de hulp wordt effectiever en mensgerichter door flexibelere inzet).
Het bevordert ook ontplooiing & vertrouwen, in die zin dat organisaties en professionals de ruimte krijgen om te groeien, te innoveren en vertrouwen krijgen van de gemeente. Daarnaast raakt het eigenaarschap & zeggen- schap doordat professionals zich meer eigenaar voelen van oplossingen en inwoners maatwerk ervaren (meer regie over hun eigen traject). Door netwerkbijeenkomsten toe te voegen, wordt bovendien het onderlinge vertrouwen tussen professionals versterkt en kan de samenwerking soepeler verlopen. Gerelateerde bouwstenen: Samenwerken vanuit gelijkwaardigheid wordt versterkt – gemeente en partners opereren meer op basis van vertrouwen en gezamenlijkheid. Ook de bouwsteen financiering is relevant: door resultaatgericht in plaats van regelgericht te werken, wordt het gebruik van middelen efficiºnter. Ten slotte draagt dit bij aan responsiviteit: de sociale basis kan sneller en flexibeler reageren op veranderende hulpvragen. Netwerkbijeenkomsten bevorderen bovendien de responsiviteit doordat professionals sneller kunnen schakelen en weten wie waarvoor benaderd kan worden. Toegankelijkheid van minima- en bestaanszekerheidsregelingen vergroten Op het gebied van bestaanszekerheid (financiºle rust en basisbenodigd- heden) bleek uit het onderzoek dat niet alle beoogde inwoners gebruik- maken van de beschikbare voorzieningen en regelingen.
Een snelle verbetering is om de bekendheid en toegankelijkheid van armoede- regelingen te vergroten. Concreet kan de gemeente de communicatie hierover intensiveren (gerichte voorlichting, vereenvoudigde brochures in begrijpelijke taal, inzet van intermediairs zoals schulddienstverleners en huisartsen om minima-regelingen te promoten) en aanvraagprocedures verder vereenvoudigen. Ook kan ambtelijke ondersteuning geboden worden bij het invullen van formulieren of automatische toekenning worden toegepast waar mogelijk. Belangrijk aandachtspunt daarbij is normaliseren, hiervan gebruikmaken is niet iets om je voor te schamen. Samen zorgt dit ervoor dat drempels worden verlaagd en dat deelname aan inkomensondersteunende regelingen (zoals bijzondere bijstand, kindpakketten, et cetera) wordt verhoogd, zodat meer mensen financieel boven water blijven. Bijdrage aan ambities: Dit is vooral van belang voor de ambitie ondersteuning, steun en hulp – inwoners voelen de steun van de sociale basis in hun bestaanszekerheid. Indirect heeft het ook effect op ontplooiing & vertrouwen, want wie basisrust heeft, kan beter participeren en zich ontwikkelen. Gerelateerde bouwstenen: Dit raakt direct de bouwsteen bestaanszekerheid.
Daarnaast is responsiviteit relevant: de gemeente laat hiermee zien te luisteren naar signalen dat regelingen onbekend of complex zijn en zich aan te passen aan de behoeften van de inwoners. Vergroten van de mensgerichte benadering (‘responsiviteit’) in hulp en dienstverlening Hoewel er al stappen zijn gezet met het Sociaal Hus, kan de responsiviteit van professionals verder verbeterd worden. Een suggestie voor de korte termijn is om binnen alle betrokken organisaties een “menselijke maat”- LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 60 1 2 3 4 5 6 7 initiatief te starten. Bijvoorbeeld: trainingen of intervisie voor medewerkers in presentiebenadering en cultuursensitief werken, of het instellen van een klantambassadeur die bureaucratische knelpunten signaleert en oplost. Het resultaat moet zijn dat inwoners de hulp ervaren als persoonlijk, begripvol en snel, in plaats van procedureel. Bijdrage aan ambities: Dit ligt vooral in het verlengde van ondersteuning, steun en hulp, omdat het de kern van hulpverlening raakt. Daarnaast bevordert het vertrouwen (ontplooiing & vertrouwen) tussen inwoners en hulpverleners, wat essentieel is voor effectieve samenwerking. Gerelateerde bouwstenen: De kernbouwsteen is responsiviteit – het vermogen van de sociale basis om aan te sluiten bij de behoeften van inwoners.
Ook samenwerken vanuit gelijkwaardigheid speelt mee: een responsieve houding impliceert de inwoner als gelijkwaardige partner zien. Inwoners actiever vragen en uitnodigen om bij te dragen Een sterke sociale basis leunt op wederkerigheid – niet alleen hulp bieden aan maar ook bijdragen vÆn inwoners. In Borne kan men meer gestructureerd werk maken van het actief vragen en uitnodigen van mensen om een rol te spelen in hun buurt of gemeenschap. Denk aan een uitnodigingscampagne of persoonlijke benadering: inwoners met talenten of ideeºn rechtstreeks benaderen om mee te doen (bijvoorbeeld iemand met groene vingers vragen een buurtmoestuin op te zetten, jongeren uitnodigen voor een denktank of inwoners met een zorgachtergrond polsen voor buddy-projecten). Ook het doorbreken van vraagverlegenheid hoort hierbij: maak het normaal dat inwoners worden gevraagd om hulp te bieden of initiatief te nemen. Dit kan ondersteund worden door een lokaal platform waarop kleine hulpvragen en -aanbiedingen gematcht worden (een soort Borns burenhulpnetwerk). Bijdrage aan ambities: Deze maatregel raakt met name eigenaarschap en zeggenschap – inwoners worden mede-eigenaar van de sociale basis doordat hun bijdragen welkom zijn. Ook voor ondersteuning & hulp is het relevant: de totale ondersteuningscapaciteit groeit als meer mensen meedoen.
Daarnaast sluit het aan bij ontmoeting & erbij horen, omdat mensen die actief bijdragen zich meer betrokken voelen en anderen ontmoeten. Gerelateerde bouwstenen: De bouwsteen mensen vragen en uitnodigen wordt hier expliciet bevorderd. Daarnaast stimuleert het vrijwillige inzet (meer vrijwilligers die zich aangesproken voelen) en inclusie, want iedereen – ook mensen die nu niet actief zijn – krijgen de kans en uitnodiging om een steentje bij te dragen. De voorgestelde korte-termijnmaatregelen sluiten aan bij de verschillende behoeften van doelgroepen zoals jongeren, ouderen, mantelzorgers en nieuwe inwoners. Een overzicht van deze doelgroepgerichte behoeften is opgenomen in bijlage 7. 7.8 Welke langetermijnstrategieºn zijn nodig om de toekomst- bestendigheid te waarborgen? Voor de langere termijn (richting 2030) is het essentieel om niet alleen quick wins door te voeren, maar ook een strategische koers uit te zetten die de sociale basis toekomstbestendig maakt. Op basis van de scenario- analyse en de scenario-workshop zijn vijf grote lijnen geformuleerd die richting moeten geven aan het beleid op de lange termijn.
Deze strategische aanbevelingen vragen om beleidsontwikkeling, investeringen en cultuurverandering over meerdere jaren: LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 61 1 2 3 4 5 6 7 Ontwikkel een integrale, gemeente-brede toekomstvisie op de sociale basis Formuleer expliciet wat voor sociale basis Borne in 2030 nastreeft. Deze visie moet domeinoverstijgend zijn – betrek alle relevante sectoren (zorg, gezondheid, preventie, welzijn, wonen, onderwijs, sport, cultuur, veiligheid) in ØØn samenhangend verhaal en actieplan. Leg ook de koppeling met regionale ontwikkelingen: hoe positioneert Borne zich binnen Twente op dit vlak? Deze visie dient politiek verankerd te worden, bij voorkeur opgenomen in het nieuwe coalitieakkoord 2026 en doorvertaald naar strategische beleidsplannen. Denk aan een “Toekomstplan Sociale Basis Borne 2030” dat per thema duidelijke doelen stelt. Deze leidraad zorgt voor continuïteit en prioritering, zelfs als budgetten krap zijn; het maakt immers inzichtelijk welke onderdelen van de sociale basis cruciaal zijn en welke ambities de gemeente daarvoor heeft. Ook moet de sociale basis inwoners versterken tegen grote maat- schappelijke ontwikkelingen, zoals klimaatstress, digitale risico’s en geopolitieke onzekerheid.
Dat vraagt om aandacht voor veerkracht: sterke buurtnetwerken, betrouwbare informatie en toegankelijke ondersteuning. Door dit perspectief expliciet mee te nemen, wordt de sociale basis nog toekomstbestendiger. Tot slot, de toekomstvisie op de sociale basis vult de Omgevingsvisie aan: waar de Omgevingsvisie de fysieke leefomgeving stuurt, richt de sociale basis zich op verbondenheid en ondersteuning. In samenhang versterken beide visies de leefbaarheid van wijken. Bijdrage aan ambities: Deze aanbeveling dient de ambitie ontplooiing, zingeving & vertrouwen (het geeft richting en vertrouwen in de toekomst) en eigenaarschap & zeggenschap (het laat eigenaarschap van zowel gemeente als inwoners zien over de koers van de sociale basis). Gerelateerde bouwstenen: Samenwerken vanuit gelijkwaardigheid – een integrale visie vraagt gelijkwaardige inbreng van alle domeinen en partners. Financiering – een duidelijke visie helpt om financiering gericht in te zetten. Tevens raakt het versterken van eigenaarschap, zeggenschap & eigen regie, aangezien een gedeelde visie inwoners en organisaties mede- eigenaar maakt van de te behalen doelen. Investeer in gemeenschap ondersteunende infrastructuur Zorg dat de fysieke en organisatorische voorzieningen ‘mee-ontwikkelen’ met de toekomstige behoeften van de gemeenschap.
Concreet betekent dit: plan en faciliteer noaberschap en ontmoeting in nieuwe woonwijken (bijvoorbeeld door bij nieuwbouwprojecten standaard een ontmoetings- ruimte of gedeelde faciliteiten in te plannen, waar jong en oud samen- komen). Stimuleer woonvormen die ontmoeting bevorderen, zoals hofjes of combinaties van wonen voor ouderen en jongeren met gedeelde ruimtes. Zorg voor en behoud waar mogelijk voorzieningen – zoals een bibliotheek, een wijkcentrum, een supermarkt of een andere ontmoetings- ruimte – ook als bezuinigingen drukken, eventueel door regionaal of publiek-privaat te combineren. Deze investeringen vergen creatieve dekking: denk aan het aanspreken van ontwikkelingsfondsen, gebruik- maken van provinciale potjes, of cofinanciering met woningcorporaties voor maatschappelijke ruimtes. Het resultaat is een duurzame infra- structuur die sociale verbinding faciliteert en waar mensen graag wonen en blijven wonen. Bijdrage aan ambities: Dit richt zich sterk op ontmoeting & erbij horen (fysieke ruimte voor samenkomst), ontplooiing & vertrouwen (in een sterke LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 62 1 2 3 4 5 6 7 infrastructuur kunnen mensen zich beter ontwikkelen en voelen zij zich gesteund) en ontspanning & plezier (voldoende plekken voor recreatie en samen dingen doen).
Gerelateerde bouwstenen: Beschikbaarheid van ruimte & plekken is hier direct aan gekoppeld. Ook inclusie heeft baat bij toegankelijke en goed verdeelde infrastructuur (voorzieningen voor iedereen bereikbaar). En tot slot financiering: door nu te investeren in slimme combinaties, blijft de financiering van de sociale basis toekomstgericht en efficiºnt. Bevorder een cultuur van eigen kracht en gezamenlijke verantwoordelijkheid (‘cultuurverandering’) Naast stenen en structuren is een cultuurverandering nodig bij alle betrokkenen om de sociale basis toekomstbestendig te maken. Dit houdt in dat zowel inwoners als professionals meer uitgaan van de eigen mogelijkheden en de kracht van de gemeenschap, voordat men naar professionele hulp grijpt. Dit sluit aan bij het gedachtegoed van de participatiesamenleving en Positieve Gezondheid. Concreet kan de gemeente samen met partners een meerjarige cultuurcampagne opzetten: zet breed de boodschap uit dat de overheid niet voor elke hulpvraag de oplossing hoeft te bieden en dat om hulp vragen in de eigen kring normaal en positief is. Vier en publiceer voorbeelden van geslaagde noaberschap- of vrijwilligersacties (successen vieren). Faciliteer inwoners om zelfredzamer te worden door trainingen in basisvaardigheden (digitale vaardigheden, financiºle vaardigheden) – wie sterker in zijn schoenen staat, doet makkelijker zelf mee.