Bijlage: Rapport toekomstbestendige sociale basis Borne
Tekst van het document
In integrale teams (WijZ, Noaberpoort) werkt men domein- overstijgend en gelijkwaardig. Best practices: • Integrale samenwerking in Noaberpoort (Haaksbergen) • Structurele inwonersklankbordgroepen (Hof van Twente) • Casustafels en inzet ervaringsdeskundigen (Hellendoorn) • Netwerk ‘Samen Sterk’ (Wierden) Daarnaast is in Overdinkel (Losser) dorpsgerichte co-creatie door middel van een uitvoeringsprogramma in samenspraak met onder andere de dorpsraad. Gemeente Borne heeft ook met Zenderen en Hertme dergelijke samenwerking en worden convenanten afgesloten. Geleerd kan worden van elkaars aanpak in kleinere kernen. 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie Gemeenschappelijke basis: In alle gemeenten worden inwoners gestimuleerd om regie te nemen via LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 24 1 2 3 4 5 6 7 buurtavonden, inwonersinitiatieven en zelfbeheer van voorzieningen. Jongeren krijgen extra aandacht via outreachend jeugdwerk. Institutionele basis: Participatieverordeningen, burgerpanels en inzet van ervarings- deskundigen versterken zeggenschap. Positieve gezondheid en sleutelfiguren helpen om moeilijk bereikbare groepen te betrekken.
Best practices: • Pilot ‘Eigen Kracht’ en maatwerk in ondersteuning (Haaksbergen) • Kindvriendelijke gemeente-aanpak (Hellendoorn) • Zelfbeheer en jongerenprojecten (Wierden) • Inclusieagenda in co-creatie (Losser) • Actief buurtwerk richting jongeren (Hof van Twente) 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken Gemeenschappelijke basis: Alle gemeenten beschikken over een rijk netwerk van dorpshuizen, ‘kulturhusen’, sportplekken, beweegroutes en buurtkamers. Veel van deze voorzieningen worden door vrijwilligers beheerd. Institutionele basis: Er wordt geïnvesteerd in multifunctionele accommodaties, toegankelijk- heid en goed gebruik van ruimte. Bereikbaarheid wordt ondersteund via vrijwillige vervoersdiensten zoals Automaatje. Best practices: • Door inwoners gerealiseerde beweegtuinen (Hof van Twente) • Huis van Haaksbergen en Park Scholtenhagen (Haaksbergen) • Jaarlijkse opfris-/vergroeningsactie ontmoetingsplekken (Losser) • Zelfbeheer dorpshuizen en multifunctioneel gebruik (Hellendoorn/ Wierden) 6. Responsiviteit Gemeenschappelijke basis: Korte lijnen, buurtcoaches, vrijwilligers en jeugdwerkers signaleren snel veranderingen en behoeften in de samenleving. Institutionele basis: Monitoring, lerende aanpakken en integrale intakeprocedures zorgen voor snelle bijsturing. Sommige gemeenten leggen professionals bewust in de haarvaten van de samenleving (Losser).
Best practices: • Flexibele uitvoeringsagenda sociaal domein (Wierden) • Lerende cultuur en uitbreiding DigiTaalhuis (Haaksbergen) Daarnaast biedt Losser nabijheid van professionals in scholen en huisarts- praktijken. Hierbij is expliciet aandacht voor een gecoördineerde en samenhangende aanpak in de begeleiding op scholen door zogenoemde ondersteuningsteams. Ook Borne heeft professionals bij huisartsen en op scholen, maar kan mogelijk nog leren van de gecoördineerde en samen- hangende aanpak van Losser. Ditzelfde geldt voor het proactief schuld- signalen oppakken in Hof van Twente. 7. (Onder)steunen van mantelzorg Gemeenschappelijke basis: Mantelzorg is diep verweven in Twentse gemeenschappen. Informele initiatieven zoals Alzheimer CafØs, lotgenotengroepen en respijtvrijwilligers zijn overal aanwezig. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 25 1 2 3 4 5 6 7 Institutionele basis: Mantelzorgsteunpunten, waardering, respijtzorg en cursussen zijn goed ingebed. Jongeren en werkende mantelzorgers krijgen extra aandacht. Alle gemeenten scoren groen.
Best practices: • Dementievriendelijke gemeenschap en ondersteuning jonge mantelzorgers (Losser) • Breed aanbod mantelzorgondersteuning (steun, advies, praktische hulp en respijtzorg) (Hof van Twente) • Odensehuis + mantelzorgvriendelijk werkgeversbeleid (Haaksbergen) • PrØ-mantelzorg en netwerkbenadering (Hellendoorn) • Jongeren en werkgevers actief betrekken (Wierden) 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Gemeenschappelijke basis: Twente kent een sterke vrijwilligerscultuur met veel onderlinge samenwerking. Vergrijzing van vrijwilligers is een aandachtspunt. Institutionele basis: Gemeenten ondersteunen via steunpunten, trainingen, vrijwilligers- academies, waarderingsactiviteiten en verzekeringen. De focus op vernieuwing en verjonging is groeiende. Best practices: • VASK-netwerk en beleidskader vrijwilligerswerk (Hof van Twente) • Vrijwilligersacademie en jongerengerichte werving (Losser) • Flex-vrijwilligerswerk (Haaksbergen) • Soepele koppeling formeel–informeel vrijwilligerswerk (Hellendoorn) • Jongerenambassadeurs & promotiecampagnes (Wierden) 9. Versterken inclusie Gemeenschappelijke basis: Een breed scala aan initiatieven voor inclusie heeft een informele basis: regenboogcafØs, maatjesprojecten, taalcafØs, prikkelarme evenementen en integratieactiviteiten. Institutionele basis: Hof van Twente is koploper met een volledige Lokale Inclusie Agenda.
Losser en Hellendoorn werken met deelagenda’s. Haaksbergen loopt achter, maar maakt een inhaalslag. Overal geldt: goede voorbeelden aanwezig, maar structurele aanpak is nog in ontwikkeling. Best practices: • Lokale Inclusie Agenda (Hof van Twente) • Inclusief Losser en regenboogbijeenkomsten • Regionaal: Uniek Sporten Twente • Prikkelarme evenementen • Haaksbergen: expliciete erkenning en start van verbetertraject 10. Mensen vragen en uitnodigen Gemeenschappelijke basis: Gemeenschappen nemen actief contact op met inwoners die niet uit zichzelf meedoen. Persoonlijke benadering staat centraal. Institutionele basis: Campagnes, outreachend werken, buddy-systemen en sociale media worden steeds strategischer ingezet. Nieuwkomers en kwetsbare groepen krijgen specifieke aandacht. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 26 1 2 3 4 5 6 7 Best practices: • Scouts tegen eenzaamheid (Losser) • Week van de Ontmoeting (Hof van Twente) • Gezonde-leefstijlprogramma’s als sociale uitnodiging (Wierden) • Vastlegging uitnodigplicht in participatievisie (Hellendoorn) 4.3 Positie van Borne en de benchmarkgemeenten Op basis van de vergelijking met vijf Twentse gemeenten staat Borne in de breedte op hetzelfde niveau als de referentiegemeenten.
De sociale basis is stevig, met sterke informele steunstructuren en een breed palet aan professionele voorzieningen. Waar Borne sterk in is • Sterke gemeenschapszin en noaberschap: inwoners kennen elkaar, ondernemen acties voor elkaar en vormen een solide informele basis. • Breed en toegankelijk voorzieningenstelsel, waaronder het Sociaal Hus en Kulturhus. • Korte lijnen en pragmatische samenwerking tussen professionals, vrijwilligers en inwoners. • Hoog niveau van vrijwillige inzet, gedragen door een betrokken gemeenschap. Waar Borne relatief achterloopt De benchmark bevestigt de knelpunten die ook in gesprekken, documenten en inwonersfeedback naar voren kwamen: • Versnipperde informatievoorziening: Informatie over hulp, activiteiten en voorzieningen is verspreid en niet altijd begrijpelijk of zichtbaar. Dit belemmert vooral kwetsbare groepen. • Beperkt bereik van specifieke doelgroepen: Jongeren, nieuwkomers, laaggeletterden en sociaal geïsoleerde inwoners weten de weg niet altijd te vinden of ervaren drempels om mee te doen. • Ongelijke spreiding en benutting van ontmoetingsplekken: In enkele wijken ontbreekt een vanzelfsprekende fysieke ontmoetingsplek (zoals Bornsche Maten of delen van Hertenkamp), terwijl elders ruimtes onvoldoende bekend of benut worden. • Druk op mantelzorgers en vrijwilligers: De inzet komt vooral van een kleine groep vaste trekkers.
Respijtzorg en opvolging zijn onvoldoende geborgd, wat kwetsbaarheid creºert. • Ervaren bureaucratie en beperkte responsiviteit: Zowel inwoners als uitvoeringspartners merken dat bijvoorbeeld regels en aanvraag- procedures drempels veroorzaken. Ontwikkelkansen voor Borne Uit de benchmark volgen voorbeelden en richtinggevende lessen die aansluiten bij de Bornse situatie: • (Uitbreiding en/of verbetering van) een integraal informatie- en toegangspunt om versnippering op te lossen. • Wijkgerichte aanpak van ontmoetingsplekken, afgestemd op de lokale samenstelling en behoeften. • Structurele samenwerking en borging, zodat initiatieven minder kwetsbaar zijn voor personele wisselingen. • Investeren in mantelzorgers en nieuwe vrijwilligers, inclusief respijtzorg en laagdrempelige ondersteuning. • Verbeteren van responsiviteit, door minder bureaucratie en meer ruimte voor maatwerk. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 27 1 2 3 4 5 6 7 Deze inzichten versterken het beeld dat Borne al een stevige basis heeft, maar op een aantal punten winst kan behalen door samenhang, toegankelijkheid en bereik te vergroten. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 28 1 2 3 4 5 6 7 5.
Perspectief inwoners Dit hoofdstuk richt zich op de behoeften en ervaringen van de inwoners van gemeente Borne, ten aanzien van de sociale basis. De resultaten komen uit de vragenlijst, eerdere onderzoeken en straatinterviews. 5.1 Samenvatting van dit hoofdstuk Over het algemeen voelen inwoners van Borne zich verbonden met hun buurt en verwachten ze dat inwoners elkaar helpen. Veel respondenten geven aan dat er veel activiteiten zijn, maar dat informatie daarover vaak lastig te vinden is. Inwoners waarderen vooral het noaberschap, vrijwilligerswerk, verenigingen en ontmoetingsplekken zoals de bibliotheek en het Kulturhus. Knelpunten zijn de vindbaarheid van hulp, beperkte activiteiten voor bepaalde leeftijdsgroepen, verschillen tussen wijken, en afhankelijkheid van digitale communicatie. Verbeteringen die inwoners noemen: ØØn centraal informatiepunt, meer ontmoetingsplekken per wijk, betere ondersteuning van buurtinitiatieven en meer respons van de gemeente. Jongeren geven aan onbekend te zijn met het aanbod en wensen meer ontmoetingsplekken en activiteiten. Straatinterviews benadrukken het belang van laagdrempelige plekken zoals de weekmarkt en de behoefte aan betere voorzieningen in nieuwe wijken. De in dit hoofdstuk beschreven behoeften verschillen per doelgroep.
In bijlage 7 is een overzicht opgenomen waarin de belangrijkste behoeften per doelgroep zijn samengevat, inclusief mogelijke aanknopingspunten voor beleid en uitvoering. 5.2 Resultaten vragenlijst In samenwerking met Kennispunt Twente is een vragenlijst uitgezet onder inwoners van Borne. De vragenlijst is door 845 respondenten ingevuld. We hebben in deze paragraaf gekozen voor een tekstuele uitwerking van de resultaten, vanwege de hoeveelheid gegevens en diversiteit in type respons. In bijlage 4 staan de resultaten vanuit Kennispunt Twente gepresenteerd in de vorm van een factsheet, met figuren en citaten. In deze paragraaf geven we een beschrijving van de resultaten van de vragenlijst.
We hebben diverse stellingen voorgelegd aan de inwoners van gemeente | 73% (helemaal) eens. Tussen buurten zijn er ook enkele verschillen. In Borne. Hieronder staat per stelling een korte beschrijving van de | Zenderen/Hertme is men het meest positief – daar is het aandeel resultaten, met onderscheid tussen verschillende subgroepen. | (helemaal) eens het hoogst (circa 87%). In sommige woonwijken is dat iets In het algemeen geldt dat niet alle subgroepen binnen het onderzoek | lager; bijvoorbeeld in Letterveld I/Dikkerslaan-Molenkampsweg is circa groot genoeg zijn om betrouwbare uitspraken over te doen. We kunnen | 67% het (helemaal) eens. Overal geldt echter dat slechts een klein deel dus niet zeggen dat de uitspraken binnen een bepaalde groep | (< 10%) het oneens is. representatief zijn voor de gehele groep binnen gemeente Borne. Hieronder beschrijven we deze verschillen wel, omdat deze relevant | Stelling: Er zijn genoeg activiteiten in mijn dorp of buurt waar mensen kunnen zijn. | samenkomen en hulp kunnen krijgen Iets meer dan de helft van de respondenten (circa 60%) vindt dat er Stelling: Ik heb het gevoel dat ik erbij hoor in mijn buurt en bij de mensen | genoeg activiteiten zijn (44% eens en 16% helemaal eens).
Ongeveer een om mij heen | kwart (25%) staat hier neutraal in, terwijl ongeveer 9% het (helemaal) Ruim 72% van alle respondenten is (helemaal) eens met deze stelling (40% | oneens is. Een deel (7%) geeft aan het niet te weten, wat relatief hoog is eens en 32% helemaal eens). Slechts 10% is (helemaal) oneens; de rest | vergeleken met andere vragen. Onder jongeren (< 30 jaar) is maar (18%) blijft neutraal. Alle leeftijdsgroepen zijn overwegend positief. Jongere | ongeveer de helft het (helemaal) eens dat er genoeg activiteiten zijn, terwijl respondenten (< 30 jaar) hebben iets vaker een neutraal antwoord (28% | bij 45–59-jarigen dit ca. 65% is. Jongeren noemen vaker oneens (ca. 20%) neutraal) vergeleken met ouderen (bij 60+ ongeveer 19% neutraal). Toch is | en neutraal dan andere leeftijdsgroepen. Het oordeel verschilt ook per in elke leeftijdsgroep circa 70–80% het eens met de stelling. Ook in vrijwel | buurt. In de Bornsche Maten is men het meest positief: ongeveer 68% alle buurten voelt de meerderheid zich erbij horen. Wel valt op dat | vindt dat er genoeg activiteiten zijn. Daarentegen is men in ’t Wensink het | 1 inwoners in de Zenderen/Hertme het meest eens zijn, bijna alle | minst tevreden: daar is slechts ongeveer 47% het (helemaal) eens. respondenten daar zijn (helemaal) eens (bijna 97%).
| 2 Stelling: De (informatie over) activiteiten waar mensen samenkomen en Stelling: Ik geloof dat inwoners in Borne, Hertme en Zenderen elkaar | hulp kunnen krijgen in mijn dorp of buurt is goed te vinden | 3 helpen wanneer dat nodig is | Relatief veel mensen zijn neutraal over deze stelling (32%). Iets minder dan In totaal is ongeveer 74% van de respondenten het (helemaal) eens met | de helft is het (helemaal) eens (42% in totaal). Ongeveer 19% is het | 4 deze stelling (53% eens, 21% helemaal eens). Slechts 4% is (helemaal) | (helemaal) met deze stelling oneens (17% oneens, 2% helemaal oneens). oneens, de rest (circa 20%) is neutraal of weet het niet. Alle leeftijden zijn | Van de jongeren (< 30 jaar) is maar 34% het met de stelling (helemaal) | 5 merendeels positief, maar jongere mensen (< 30 jaar) geloven iets sterker | eens, tegenover bijna de helft (45%) van de 45-plussers. Jongeren dat inwoners elkaar helpen wanneer dat nodig is. Van de groep < 30 jaar is | antwoorden ook vaker oneens (14%) en neutraal. Oudere respondenten | 6 84% het (helemaal) eens. Bij de oudste groep (60+) ligt dit iets lager, rond | (met name 45–59 jaar) zijn het meest positief; daar is ruim 45% (helemaal) | 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 29 eens en slechts 6–9% oneens. Op buurtniveau zien we dat inwoners van | leeftijdsgroepen.
Er zijn enkele verschillen tussen buurten. In Borne- ’t Wensink het slechts 34% (helemaal) eens is, en relatief veel oneens (20%). | Centrum, de Bornsche Maten en de Stroom-Esch is de tevredenheid het In Zenderen/Hertme is men juist positiever: bijna 57% is het met de stelling | hoogst: daar is ruim 60% (heel) tevreden. In ’t Wensink en Zenderen/ (helemaal) eens. Ook in Borne-Centrum ligt dit hoger (ongeveer 50%). | Hertme ligt dit lager: daar is minder dan de helft (circa 46%) (heel) tevreden. In geen enkele buurtgroep is meer dan 10% ontevreden. Stelling: Ik doe actief mee aan activiteiten waar mensen samenkomen en hulp kunnen krijgen in mijn dorp of buurt | Positieve ervaringen Relatief weinig respondenten nemen actief deel aan activiteiten waar | We vroegen respondenten via een open vraag positieve ervaringen met de mensen samenkomen en hulp kunnen krijgen. Het grootste deel van de | sociale basis in Borne te delen. Wat hierbij het meest werd genoemd zijn respondenten geeft aan niet actief mee te doen (38% is (helemaal) | behulpzame buren: mensen vertellen dat de buurt voor elkaar klaarstaat. oneens). Slechts 30% doet wel actief mee (24% eens, 6% helemaal eens). | Bijvoorbeeld buren die bij ziekte voor buurtbewoners boodschappen doen Oudere respondenten zijn actiever betrokken dan jongeren.
Van de 60- | of de afvalcontainer buiten zetten, iemand die tijdens vakantie op de plussers geeft ruim een derde aan actief mee te doen (circa 32% eens, 5% | woning past, of een straat waarin men elkaar opvangt bij nood. Dergelijke helemaal eens). Bij jongeren (< 30 jaar) is het aandeel actieve deelnemers | kleine gebaren worden als zeer waardevol ervaren. Ook vrijwilligerswerk het kleinste: slechts 23% doet mee, terwijl meer dan de helft aangeeft niet | en verenigingsleven worden vaak aangehaald. Inwoners noemen met trots mee te doen (54% oneens). Met name in het kleinere Zenderen/Hertme is | activiteiten als het gezamenlijk organiseren van buurtfeesten, het het aandeel actieve deelnemers relatief hoog: ongeveer 44% van de | meewerken aan evenementen (bijvoorbeeld de Melbuul’ndagen of de Slag respondenten is het met deze stelling (helemaal) eens (17% helemaal | om Borne), of hun rol in sport- en hobbyverenigingen. Daarnaast worden eens). In sommige wijken van Borne is de betrokkenheid lager. | dorpsvoorzieningen gewaardeerd: de bibliotheek (met o.a. activiteiten voor | 1 Bijvoorbeeld in Stroom-Esch geeft bijna de helft aan niet deel te nemen | kinderen en het taalcafØ) en het Kulturhus als ontmoetingsplek krijgen (46% oneens). Ook in Borne-Centrum en ’t Wensink ligt dit aandeel rond de | positieve vermeldingen. Ook enkele specifieke projecten worden genoemd, | 2 40%.
| bijvoorbeeld het Dreamteam of Fietsmaatjes als zeer waardevol en prettig ervaren ondersteuning. Ten slotte is er lof voor de algemene mentaliteit in | 3 Hoe tevreden ben je over de activiteiten die worden georganiseerd | Borne: verschillende mensen merken op dat Borne een dorps karakter rondom de sociale basis in jouw dorp of buurt? | heeft waarin onbekenden elkaar groeten en waar op straat of bij | 4 De meeste respondenten zijn tevreden over de activiteiten in Borne. Ruim | evenementen een gevoel van saamhorigheid ontstaat, ook wel de helft is (heel) tevreden (41% tevreden, 11% heel tevreden). Ongeveer | omschreven als noaberschap. | 5 een derde (31%) is neutraal. Slechts een klein deel is ontevreden: 8% ontevreden en 1% helemaal niet tevreden. Daarnaast weet ongeveer 10% | 6 het niet goed te zeggen. De tevredenheid is vrij consistent bij alle 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 30 LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 31 1 2 3 4 5 6 7 Negatieve ervaringen We vroegen respondenten ook naar negatieve ervaringen met de sociale basis. Allereerst valt op dat veel respondenten deze vraag niet hebben ingevuld, of aangeven dat ze dit niet hebben. Een aantal respondenten benoemt hier dat professionele hulp soms moeilijk vindbaar of traag is geweest.
Ook benoemden respondenten dat ze vanuit de gemeente of instanties niet altijd reactie kregen op hun klacht of suggestie. Daarnaast zijn er ook respondenten die een gebrek aan verbinding of contact ervaren in de eigen omgeving. Zo schrijft iemand dat in de nieuwe wijk de buren weinig omkijken naar elkaar, waardoor hij steun miste toen hij die nodig had. De paar concrete voorbeelden variºren, bijvoorbeeld een buurtfeest dat geen subsidie kreeg, of een persoon met autisme die tussen wal en schip viel. Verbeteringen en ideeºn We vroegen respondenten ook suggesties of ideeºn mee te geven voor verbetering. Een veelgenoemde wens is betere bekendheid en vindbaar- heid van informatie over activiteiten en hulp. Inwoners stellen voor om ØØn centraal platform of overzicht te maken – bijvoorbeeld een vaste rubriek in BorneBoeit of een online kalender – zodat men niet langer overal hoeft te zoeken. Vooral nieuwe inwoners en mensen die niet actief zijn op social media missen nu vaak aankondigingen. Daarnaast noemen respondenten het organiseren van activiteiten voor specifieke groepen. Ideeºn zijn bijvoorbeeld avondactiviteiten of clubs voor werkende ouders, en ontmoetingskansen voor alleenstaande dertigers/veertigers. Voor ouderen zien sommigen graag intensiever huisbezoek of buurtcontact door vrijwilligers en Wijkracht, zodat eenzame senioren beter in beeld komen.
Op buurtniveau worden verschillende ideeºn gegeven om wijkvoor- zieningen te versterken. In de Bornsche Maten mist men bijvoorbeeld een buurtcentrum of ontmoetingsplek. Een respondent beschrijft bijvoorbeeld “in elke wijk een wijksteunpunt waar je gewoon kunt binnenlopen voor koffie en een praatje”. Ook praktisch: er klinkt de wens voor speel- en ontmoetingsplekken die generaties verbinden, zoals modernere speeltuinen (in enkele oudere wijken zijn speelplaatsen verouderd en minder toegankelijk, ook voor kinderen met een beperking, merken sommigen op). Verder wordt een aantal keer opgeroepen om kleinschalige buurt- initiatieven te ondersteunen en ontzorgen. Bijvoorbeeld, het zou makkelijker moeten worden om als buurt een evenement te organiseren zonder strenge vergunningen of hoge kosten; een respondent gaf bijvoorbeeld aan dat de jaarlijkse kerstboomverbranding in de wijk dreigt te stoppen door ingewikkelde regels. Mensen pleiten ervoor dat de gemeente hier flexibeler en meedenkend in is, zodat buurten gestimuleerd worden om actief te blijven. Een ander terugkerend thema in de reacties is de communicatie en respons van de gemeente. Enkelen vinden dat gemeente Borne meer open moet staan voor inwonersideeºn en beter moet luisteren.
Bijvoorbeeld, bij verkeersveiligheid of overlast zouden signalen serieuzer opgepakt kunnen worden in plaats van “van het kastje naar de muur” te gaan. Tenslotte worden ook concrete ideeºn genoemd, van het organiseren van een creatieve handwerkclub of meer culturele buurtactiviteiten, tot het opzetten van buurtcirkels (kleine netwerken van buren die elkaar in het dagelijks leven helpen). Iemand opperde om een ontmoetingscafØ voor nieuwe inwoners te starten in plaats van alleen het welkomsttasje. Een ander pleit voor laagdrempelige sport- en spelactiviteiten waar iedereen, ook mensen met een beperking of jongeren die nu rondhangen, aan kan meedoen (bijvoorbeeld een pumptrack of een jongerensoos). Daarnaast | ouder-huishouden met kinderen. Daarnaast woont 41% samen zonder zijn er veel suggesties gedaan om vraag en aanbod beter te verbinden | kinderen. Alleenstaanden vormen ongeveer 9% van de respondenten en (zorgen dat mensen weten waar ze terechtkunnen en activiteiten op elkaar | eenoudergezinnen 4%; de rest (3%) valt onder ‘anders’. afstemmen). Ondanks deze ideeºn wordt ook veel waardering | De samenstelling van het huishouden hangt samen met hoe respondenten uitgesproken: diverse respondenten schrijven erbij dat ze tevreden zijn en | hun buurt en de sociale basis ervaren.
Alleenwonende respondenten dat Borne al veel te bieden heeft, maar dat zichtbaarheid en betrokken- | voelen zich iets minder vaak verbonden met hun buurt en zijn minder vaak heid altijd verbeterd kunnen worden. | actief betrokken bij activiteiten. Zij zijn ook iets minder tevreden over het aanbod. Respondenten in tweeoudergezinnen met kinderen zijn over het Vrijwilligers en mantelzorgers | algemeen positiever over het aanbod en de vindbaarheid van activiteiten, Bijna de helft van de respondenten is actief als vrijwilliger of mantelzorger. | maar nemen zelf minder vaak actief deel. Samenwonende respondenten In totaal antwoordt 48% ja, 19% soms en 33% nee. Oudere respondenten | zonder kinderen zijn relatief tevreden, maar ook zij zijn niet altijd actief zetten zich veel vaker in als vrijwilliger of mantelzorger dan jongeren (58%). | betrokken. Respondenten uit eenoudergezinnen zijn vaker neutraal of Bij de jongere groepen is dit lager: van de 30–44 jaar zegt 36% ja, en onder | kritisch, vooral over het aanbod en de vindbaarheid van activiteiten. < 30 jaar maar 19%. Er is ook variatie tussen buurten. In Hertme/Zenderen doet ruim 72% van de respondenten aan vrijwilligers- of mantelzorgwerk. | Hoe lang woon je al in gemeente Borne? Ook in Letterveld I is dit hoog (circa 60%). Daartegenover gebeurt dit | De meerderheid van de respondenten is al lang woonachtig in Borne.
minder in wijken als de Bornsche Maten (rond 40%). | Ongeveer 65% woont langer dan 15 jaar in de gemeente. Daarnaast woont 21% 6–15 jaar in Borne. Een kleiner deel (13%) is 1–5 jaar woonachtig. Respondenten die actief zijn als vrijwilliger of mantelzorger zijn over het | Slechts 1% van de respondenten woont korter dan een jaar in Borne. | 1 algemeen positiever over hun buurt en de sociale basis. Zij voelen zich vaker erbij horen, geloven sterker in onderlinge hulp, en zijn vaker | De duur dat iemand in Borne woont blijkt van invloed op de beleving van | 2 tevreden over het aanbod aan activiteiten. Ook geven zij vaker aan zelf | de sociale basis. Respondenten die langer dan 15 jaar in Borne wonen actief deel te nemen aan buurtactiviteiten. Respondenten die niet actief | voelen zich vaker verbonden met hun buurt en zijn positiever over | 3 zijn als vrijwilliger of mantelzorger zijn vaker neutraal of minder positief | onderlinge hulp en het aanbod aan activiteiten. Nieuwkomers (korter dan | 4 over deze thema’s. Opvallend is dat zij ook minder vaak aangeven dat | 5 jaar in Borne) zijn iets kritischer, vooral over de vindbaarheid van informatie over activiteiten goed te vinden is. | informatie en hun eigen betrokkenheid bij activiteiten. Toch is ook onder | 5 deze groep een meerderheid positief, al is het aandeel neutrale Samenstelling huishouden | antwoorden groter.
| 6 Het merendeel van de respondenten komt uit een gezin met twee ouders en kinderen. Ongeveer 43% van alle respondenten woont in een twee- | 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 32 5.3 | Perspectief jongeren | Een belangrijk communicatiekanaal volgens jongeren om activiteiten onder Tijdens het onderzoek is gemerkt dat de respons van een aantal | de aandacht te brengen is TikTok en dat hun motivatie om mee te doen doelgroepen achterbleef. Hierop is waar nodig actie uitgezet om het | vooral het samen met vrienden zijn is. perspectief van deze inwoners beter in beeld te krijgen. EØn van de groepen waarbij het alsnog minder is gelukt om hun eigen input te | Gezondheidsmonitor Jeugd verkrijgen is de groep jongeren in gemeente Borne. | GGD Twente doet ook iedere vier jaar onderzoek naar de doelgroep Jeugd, via de Gezondheidsmonitor Jeugd. In 2023 is deze vragenlijst uitgezet Onderzoek leerlingen VO Borne | onder 348 jeugdigen in de tweede en vierde klas van het voortgezet Voorafgaand aan dit onderzoek is een onderzoek uitgevoerd dat zich | onderwijs1. Dit is een brede vragenlijst over onder andere de gezondheid, richtte op leerlingen uit het voortgezet onderwijs in Borne (inclusief Bornse | mentaal welbevinden, middelengebruik en omgeving.
Uit de vragenlijst jongeren op scholen in Hengelo) en telde circa 230 respondenten. Doel | bleek dat 26% van de jongeren uit Borne de wens heeft voor meer plekken was om te achterhalen wat jongeren belangrijk vinden in hun vrije tijd. | om elkaar te ontmoeten (zoals een jeugdhonk, buurthuis en keet). Vooral Hieruit blijkt dat het grootste deel van de jongeren onbekend is met het | meisjes hadden deze wens. Daarnaast gaf 25% van de jongeren aan dat ze sportaanbod in de gemeente Borne (69%), wel is een groter deel van de | meer plekken wensen om zelf buiten te sporten (sportveldjes) en 20% jongeren bekend met het Borne Sport aanbod (63%). De meeste jongeren | wenst meer activiteiten voor jongeren. zijn wel lid van een sportvereniging/sportaanbieder in Borne, namelijk 71%. Wat betreft soorten sport spreken teamsporten het meest aan onder | 5.4 | Resultaten straatinterviews jongeren. | Als onderdeel van het onderzoek hebben we op de weekmarkt van Borne straatinterviews gehouden met inwoners. In deze paragraaf geven we een | 1 Wat betreft cultuur geldt dat muziek luisteren de meest populaire activiteit | beschrijving van wat inwoners aan hebben gegeven. is onder jongeren. Daarnaast geeft een groot deel aan geen interesse te | 2 hebben in culturele activiteiten.
Op de vraag welke culturele activiteiten | Inwoners gaven aan dat de weekmarkt in Borne een belangrijke sociale worden gemist, is ‘weet ik niet’ het meest geantwoord, gevolgd door | ontmoetingsplek is. Inwoners waarderen het marktplein als laag- | 3 muziek. Ook voor de culturele activiteiten geldt dat het grootste deel van | drempelige plek voor zowel boodschappen als contact. Een inwoner, die | 4 de jongeren niet bekend is met het aanbod (83%). Hetzelfde geldt voor het | tevens mantelzorger is, gaf aan dat de weekmarkt een plek is om even te aanbod van Jongerenwerk Skillz (72%) en het Jeugdfonds Sport en Cultuur | ontsnappen aan de drukte van het geven van mantelzorg. | 5 (78%). 6 1 Twentsegezondheidsverkenning.nl/Gezondheidsmonitor-Jeugd-2023---Borne | 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 33 LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 34 1 2 3 4 5 6 7 Daarnaast gaven deelnemers aan Visit Borne te waarderen. Zij zien dat vanuit hier mooie initiatieven en activiteiten georganiseerd worden. Volgens inwoners zorgt Visit Borne voor herkenbaarheid en draagt het bij aan de betrokkenheid bij het dorp. In de straatinterviews is daarnaast aangegeven dat er zorgen zijn rondom de afnemende sociale cohesie.
Een inwoner gaf hierbij aan zich niet veilig te voelen om anderen aan te spreken, als voorbeeld hiervan werd het laten liggen van hondenpoep genoemd. Er werd aangegeven dat men graag ziet dat alle inwoners zich verantwoordelijk voelen voor een schone, veilige buurt. Een inwoner gaf ook aan dat er verschillen zijn tussen wijken in gemeente Borne. Zo werd de Bornsche Maten als voorbeeld genoemd als relatief gezien nieuwe wijk met een andere inwonerssamenstelling dan andere wijken in Borne. Hierbij werd aangegeven dat er in de Bornsche Maten weinig voorzieningen zijn en dat inwoners daarvoor naar elders in de gemeente moeten, wat als een drempel ervaren kan worden. Dit geeft weer dat er voor verschillende wijken verschillende investeringen liggen binnen de sociale basis. Daarnaast kwam de voorzieningenstructuur in het algemeen naar voren. Zo werd opgemerkt dat Borne relatief veel supermarken heeft, maar dat deze vrij gecentreerd zijn in het centrum van Borne. Inwoners missen hierbij een supermarkt in de eigen buurt, zoals in de Bornsche Maten. Inwoners zien dit wel als een ontmoetingsplek voor inwoners. Ook werd aangegeven dat wijkcentra of buurtkamers helpend zouden zijn om de sociale basis te versterken. Hierbij is benoemd dat het moet gaan om laagdrempelige ruimtes waar inwoners naar binnen kunnen lopen voor contact.
Ook benoemden - voornamelijk oudere - inwoners, het lastig te vinden dat de meeste informatie over de sociale basis wordt verstrekt via digitale platformen. Een inwoner gaf aan: “niet iedereen is digitaal vaardig, papier is ook nog noodzakelijk”. Naast het niet digitaal vaardig zijn werd ook benoemd dat er niet altijd vertrouwen is onder inwoners richting digitale kanalen, omdat nu steeds meer ‘gewaarschuwd’ wordt voor digitale criminele activiteiten. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 35 1 2 3 4 5 6 7 6. Perspectief van stakeholders In dit hoofdstuk gaan we in op de beoordeling van de sociale basis door de betrokken stakeholders. Het gaat hierbij om een breed palet aan partijen. 6.1 Samenvatting van dit hoofdstuk Hieronder vatten we de belangrijke inzichten samen die op basis van de interviews en focusgroepen met stakeholders naar voren zijn gekomen: • De sociale basis in Borne wordt gekenmerkt door een sterke gemeenschapszin, noaberschap en een actief netwerk van vrijwilligers. Inwoners nemen uit zichzelf initiatieven en weten elkaar snel te vinden, vooral bij urgente problemen.
• Formele en informele structuren vullen elkaar aan: voorzieningen als het Sociaal Hus en het Kulturhus bieden laagdrempelige onder- steuning en ontmoetingsplekken, terwijl eigen initiatieven zoals buurt- activiteiten en evenementen de sociale samenhang versterken. • Er zijn duidelijke verschillen tussen wijken: in sommige oudere wijken met veel sociale huurwoningen is de onderlinge band anders dan in nieuwbouwwijken. In wijken als Bornsche Maten en Hertenkamp ontbreekt het nog aan vaste ontmoetingsplekken, waardoor inwoners elkaar minder makkelijk treffen. • Informatie over hulp, activiteiten en voorzieningen is versnipperd. Zowel inwoners als professionals hebben behoefte aan ØØn centraal informatiepunt (sociale kaart), dat zowel digitaal als fysiek toegankelijk is en gebruikmaakt van begrijpelijke taal en visuele ondersteuning. • Niet alle doelgroepen worden bereikt: met name eenzame ouderen, laaggeletterden, jongeren buiten clubs en bepaalde migrantengroepen blijven soms buiten beeld of ervaren drempels om mee te doen. • Bureaucratie, complexe procedures en privacyregels vormen een belemmering voor zowel inwoners als initiatiefnemers. Dit leidt tot afhaken, vertraging en frustratie bij het opzetten van nieuwe activiteiten. • De sociale basis leunt op een relatief kleine groep kartrekkers en vrijwilligers.
Overbelasting en gebrek aan nieuwe aanwas maken de continuïteit kwetsbaar; borging en kennisoverdracht zijn noodzakelijk. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 36 1 2 3 4 5 6 7 • Ondersteuning van mantelzorgers is een aandachtspunt: de druk neemt toe door vergrijzing, terwijl het aanbod aan respijtzorg en herkenning van mantelzorgers nog onvoldoende is. • Stakeholders zien als belangrijkste verbeterpunten: — Realisatie van ØØn centraal informatiepunt voor alle inwoners en professionals. — Wijkgerichte aanpak voor ontmoetingsplekken, afgestemd op lokale behoeften. — Structurele waardering en ondersteuning voor vrijwilligers en mantelzorgers. — Planmatige versterking van samenwerking en kennisdeling tussen organisaties. — Actievere outreach naar moeilijk bereikbare groepen en inclusieve participatie. De door stakeholders benoemde behoeften en knelpunten verschillen sterk per doelgroep. Een nadere uitwerking hiervan is opgenomen in bijlage 7, waarin per doelgroep de belangrijkste behoeften en mogelijke handelingsrichtingen zijn samengevat. 6.2 Interviews Huidige werking sociale basis Uit de interviews komt naar voren dat de sociale basis in Borne over het algemeen goed functioneert. In de relatief kleine gemeenschap kennen mensen elkaar en er is een sterke gemeenschapszin en noaberschap (naar elkaar omkijken).
Veel vrijwilligers en buurtinitiatieven zetten zich in om anderen te helpen; dit varieert van informele burenhulp tot georganiseerde activiteiten in wijken en dorpen tot vrijwilligers die zich inzetten bij (sport)verenigingen. Formele voorzieningen zijn eveneens aanwezig: het Sociaal Hus fungeert als centrale ingang voor hulpvragen en het Kulturhus, met bibliotheek en ontmoetingsruimte, biedt een laagdrempelige plek voor ontmoeting. De samenwerking tussen organisaties (gemeente, welzijnswerk, zorg, woningcorporatie, vrijwilligersorganisaties) verloopt soepel en via korte lijnen, men weet elkaar snel te vinden. De infrastructuur is breed: er bestaan bijvoorbeeld initiatieven tegen armoede (zoals de Voedselbank, Noodfonds), voor ontmoeting (wijkcentra, sportclubs) en voor ondersteuning (buurtmaatjes, cursussen). Kortom, de sociale basis is breed en actief met sterke informele netwerken, veel betrokkenheid van inwoners en een groeiende cultuur van “zorgen dat” (inwoners versterken) in plaats van “zorgen voor”. Wel merken betrokkenen dat niet in alle kernen deze basis even sterk zichtbaar is, Borne-centrum kent veel voorzieningen, maar in enkele buurten (Bornsche Maten, Dikkerslaan – Molenkampweg, Letterveld I) is het netwerk dunner. Knelpunten en zwakke punten Hoewel de basis sterk is, signaleren de gesprekspartners ook knelpunten.
Ten eerste is de informatievoorziening versnipperd: inwoners weten niet altijd waar ze met een hulpvraag terechtkunnen. Met name kwetsbare groepen (zoals enkele ouderen, nieuwkomers of laaggeletterden) hebben moeite de weg te vinden; dit leidt ertoe dat niet iedereen gebruikmaakt van beschikbare hulp. Voor jongeren is door stakeholders aangegeven dat er preventieve ondersteuning op school wordt gemist (bijvoorbeeld jongerenwerk op school), iets wat elders wel voorziet in mentale veer- kracht en stressreductie en wat kan voorkomen dat jongeren professionele ondersteuning nodig hebben. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 37 1 2 3 4 5 6 7 Ten tweede ontbreken in sommige wijken/dorpen ontmoetingsplekken. Zo heeft nieuwbouwwijk Bornsche Maten (en eerder ook dorp Hertme) geen eigen buurthuis of ontmoetingscentrum, waardoor inwoners elkaar minder spontaan treffen. Dit kan leiden tot een minder hechte buurtcohesie. Ook voorzieningen voor jongeren en bepaalde doelgroepen worden genoemd als schaars of versnipperd (bijvoorbeeld een tienerhonk of inloop voor mensen met dementie). Ten derde worden bureaucratie en rigiditeit als zwakke punten genoemd.
Procedures om hulp te krijgen of initiatieven te starten, voelen soms omslachtig: “Er mag van alles, als het maar geen geld kost en binnen de regeltjes past,” merkte een vrijwilliger cynisch op. Hierdoor raken lokale initiatieven wel eens gefrustreerd of vertraagd. Verder is respijtzorg (ontlasting voor mantelzorgers) nog beperkt beschikbaar en dreigt overbelasting van vrijwilligers – steeds dezelfde mensen trekken de kar - en de instroom van nieuwe vrijwilligers blijft een punt van zorg. Tot slot benoemen de stakeholders dat ondanks goede wil niet alle doelgroepen bereikt worden. Bijvoorbeeld inwoners met een migratie- achtergrond of kwetsbare jongeren/jongeren met problemen op meerdere levensgebieden participeren minder in bestaande activiteiten; de sociale basis voelt voor hen soms minder toegankelijk. Behoeften van inwoners De interviews geven een duidelijk beeld van wat inwoners nodig hebben van de sociale basis. Een eerste behoefte is toegankelijke informatie en communicatie: inwoners willen op een duidelijke, eenvoudige manier weten welke ondersteuning of activiteiten er voor hen zijn. Dit betekent ØØn overzichtelijk loket of platform en persoonlijk contact om mensen wegwijs te maken. Ook is hierbij behoefte aan communicatie die past bij diverse doelgroepen.
Daarnaast hechten mensen aan laagdrempelige toegang tot hulp en activiteiten – hulp nabij in de buurt, zonder lange wachttijden of ingewikkelde formulieren. Inwoners – jong en oud – geven ook aan behoefte te hebben aan maatwerk: ondersteuning die past bij hun specifieke situatie en flexibel kan inspelen op veranderingen. Er is ook vraag naar passende ontmoetingsplekken voor verschillende groepen: jongeren willen een eigen plek om samen te komen (sportveldjes, een overdekte ontmoetingsplek), jonge ouders zoeken een ontmoetings- moment (getuige het nieuwe Ouder-Kind CafØ, maar hierin missen de ouders van basisschoolkinderen), en ouderen zoeken gezellige trefpunten buiten de zorginstelling. Verder klinkt er behoefte aan erkenning en ondersteuning van vrijwilligers en mantelzorgers: deze groep inwoners draagt veel bij, maar wil zich gewaardeerd voelen en af en toe ontlast worden (bijvoorbeeld door respijtzorg of een vrijwilligersbedankje). Tenslotte noemen stakeholders dat inwoners graag meer inspraak willen – men wil mee kunnen praten over voorzieningen in de wijk en voelen dat hun ideeºn worden meegenomen. Persoonlijke uitnodigingen om mee te denken of te doen werken hierbij stimulerend.
LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 38 1 2 3 4 5 6 7 Samengevat: inwoners vragen om een sociale basis die duidelijker communiceert, dichtbij is georganiseerd, rekening houdt met verschil in behoefte en iedereen actief uitnodigt om mee te doen. Effectiviteit van de sociale basis Over de effectiviteit – in hoeverre de sociale basis inwoners echt vooruithelpt – zijn de meningen genuanceerd, maar overwegend positief. Men ziet dat informele hulpnetwerken in Borne veel problemen kunnen opvangen: buren en vrijwilligers voorkomen eenzaamheidsgevallen, kleine klusjes worden opgelost en nood wordt gesignaleerd voordat het uit de hand loopt. Deze laag van informele steun functioneert effectief en is een sterk preventief vangnet. Ook formele ondersteuningsstructuren, zoals het Sociaal Hus en Wijkracht, helpen inwoners adequaat zodra ze in beeld zijn; complexe casussen worden via casusoverleg integraal aangepakt, wat vaak tot goede resultaten leidt. Tegelijkertijd erkent men dat er ruimte voor verbetering is. Zo blijft de responsiviteit (het snel en passend reageren op signalen) soms achter: niet elke hulpvraag wordt tijdig opgemerkt, met name als mensen zelf niet (durven) aankloppen.
En hoewel de gemeente en partners steeds meer op feedback sturen – bijvoorbeeld via klanttevredenheidsmetingen of het inwonerspanel – kan het bereik beter: de mensen die de sociale basis nu niet bereikt, zijn ook niet degene die feedback geven of om hulp vragen. Over het algemeen wordt de sociale basis dus gezien als waardevol en noodzakelijk – zonder dit fundament zouden veel meer inwoners in zwaardere zorg belanden – maar men ziet ook dat de effectiviteit vergroot kan worden door de genoemde hiaten (zoals informatievoorziening en lastige bereikbaarheid van sommige groepen) aan te pakken. Positief is dat gemeente en organisaties lerend vermogen tonen: men stuurt bij op basis van ervaringen en probeert innovaties zoals buurtnetwerken, waarmee de effectiviteit in de toekomst verder kan stijgen. Verbetermogelijkheden Gevraagd naar de toekomst, doen de geïnterviewden tal van aanbevelingen om de sociale basis te versterken. Een rode draad is het wegnemen van drempels: vereenvoudig aanvraagprocedures, verminder bureaucratie en zorg voor begrijpelijke communicatie. Door formulieren te vereenvoudigen en inwoners actief te benaderen (in plaats van af te wachten tot zij zich melden), kunnen we beter zorgen dat inwoners die ondersteuning nodig hebben deze ook daadwerkelijk krijgen. Ook wordt genoemd dat de bekendheid van voorzieningen verhoogd moet worden.
Verder is investeren in ontmoetingsplekken en voorzieningen op maat een belangrijk verbeterpunt. Denk aan het realiseren van een buurthuis of ontmoetingsruimte in buurten waar deze ontbreken; creºer plekken voor een diverse groep jongeren (zoals een centrale jongerenvoorziening met mogelijkheden voor activiteiten voor diverse doelgroepen en sportveldjes) zodat ze niet tussen wal en schip vallen; en breid respijtzorg uit voor mantelzorgers om overbelasting te voorkomen. Daarnaast adviseren stakeholders om de samenwerking en coördinatie nog verder te versterken, bijvoorbeeld door een vaste “sociale verbinder” aan te stellen die alle initiatieven en organisaties in de gaten houdt en verbindt. Het beter zien en bereiken van stille of kwetsbare doelgroepen is ook een aandachtspunt: maak een plan per doelgroep (bijvoorbeeld LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 39 1 2 3 4 5 6 7 ouderen, allochtone vrouwen, jongeren) om hen te betrekken via vertrouwde sleutelfiguren of passende activiteiten. Ten slotte wordt geopperd om de waardering voor vrijwilligers en mantelzorgers structureel te borgen – bijvoorbeeld via training, ondersteuning en af en toe een bedankje of kleine financiºle vergoeding, zodat de motivatie hoog blijft en nieuwe vrijwilligers zich eerder aanmelden.
Deze verbetermogelijkheden sluiten aan op de signalen uit de interviews en zouden volgens de betrokkenen de sociale basis in Borne toekomstbestendiger maken. 6.3 Focusgroepen In de slotfase van het onderzoek hebben we drie focusgroepen georganiseerd met betrokken stakeholders (waaronder inwoners, vrijwilligers en professionals) uit gemeente Borne. Deze sessies dienden om voorlopige bevindingen te toetsen, te verdiepen en aan te vullen. In de focusgroepen stonden we eerst stil bij de huidige situatie van de sociale basis, daarna bij toekomstige behoeften en ideeºn, en tot slot deelde iedere deelnemer een kerninzicht. Dit hoofdstuk geeft een geconsolideerde weergave van de resultaten uit alle drie de focusgroepen. Daarbij komen achtereenvolgens aan bod: 1. De huidige werking van de sociale basis volgens de deelnemers. 2. Ervaren knelpunten en zwakke punten. 3. Behoeften en wensen van stakeholders. 4. Hun reflectie op de effectiviteit van de sociale basis. 5. Voorgestelde verbetersuggesties en toekomstbeelden, en 6. Een samenvatting van de kerninzichten. Ter illustratie hebben we waar relevant citaten van deelnemers aan de focusgroep opgenomen. Huidige werking sociale basis De focusgroepen bevestigen het eerder geschetste beeld dat de sociale basis in Borne bestaat uit een hecht informeel netwerk, gecombineerd met formele steunstructuren.
De deelnemers onderschreven de sterke gemeenschapszin en het noaberschap: inwoners kijken naar elkaar om en nemen uit zichzelf initiatieven. “Borne is een gezellige, betrokken gemeenschap waar mensen klaarstaan voor elkaar,” zo vatte een deelnemer het samen. Wel werd opgemerkt dat deze gemeenschapszin niet in elke buurt even sterk is; in oudere wijken met veel inwoners van sociale huurwoningen is de onderlinge band soms sterker dan in nieuw- bouwwijken. De aanwezigen gaven meerdere voorbeelden van activiteiten en initiatieven van inwoners die de sociale basis kleuren, zoals evenementen als de Slag om Borne, de Bornsche Maten-loop en de Nationale Buitenspeeldag. Zulke eigen initiatieven illustreren de energie die in de gemeenschap aanwezig is. Volgens de deelnemers vormen vrijwilligers dan ook de motor van de sociale basis in Borne. Er is een grote bereidheid onder inwoners om bij te dragen – men ziet veel mensen die zich willen inzetten als vrijwilliger of buurthulp. Tijdens de gesprekken kwam naar voren dat Borne profiteert van de korte lijnen in de gemeenschap: men weet elkaar snel te vinden als er iets moet gebeuren, vooral bij urgente problemen. De bereidheid om samen te werken en van elkaar te leren is hoog.
Het platformoverleg in het Kulturhus werd genoemd als goed voorbeeld: hier ontmoeten vrijwilligers- organisaties en dienstverleners elkaar regelmatig om thema’s te LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 40 1 2 3 4 5 6 7 bespreken en ervaringen uit te wisselen. Ook benoemden deelnemers dat professionals en vrijwilligers in Borne pragmatisch zijn en met creatieve oplossingen komen als iets moet worden geregeld. Ondanks deze positieve basishouding benadrukten de focusgroepen dat de sociale basis niet homogeen is binnen de hele gemeente. In sommige oudere wijken met een hogere concentratie kwetsbare groepen is er meer sociale problematiek dan in nieuwere buurten. Bornsche Maten en Hertenkamp werden expliciet genoemd als voorbeelden waar (nog) geen buurtcentrum of vaste ontmoetingsplek is; dit maakt het lastiger om inwoners daar met elkaar in contact te brengen. De deelnemers nuanceerden dat het hierbij deels om een ervaren tekort gaat – er zijn wel ontmoetingsruimten in Borne, maar inwoners weten die niet altijd te vinden of ze worden door bepaalde groepen niet benut. Samenvattend schilderden de stakeholders de huidige sociale basis als veerkrachtig en actief, gedragen door een kern van betrokken inwoners en korte lijnen, maar met zichtbare verschillen per wijk en met groepen inwoners die nog buiten beeld blijven.
Knelpunten en zwakke punten De knelpunten die uit eerdere onderzoeksfases (documentstudie, interviews) naar voren kwamen, werden in de focusgroepen grotendeels herkend. Tegelijkertijd legden de deelnemers enkele nieuwe accenten. Een breed gedeeld punt van aandacht is de versnipperde informatie- voorziening over het hulp- en activiteitenaanbod in de sociale basis. Zowel inwoners als professionals gaven aan behoefte te hebben aan ØØn centrale sociale kaart of informatiepunt waar alle initiatieven, voorzieningen en contactpersonen overzichtelijk staan. Op de website van het Sociaal Hus staat een dergelijke sociale kaart. Echter wordt hierbij aangegeven dat het moeilijk is om bij deze pagina terecht te komen, en dat de pagina onover- zichtelijk is met veel verschillende tabbladen, waarbij het ook de vraag is of deze actueel is. Daarnaast is informatie te verspreid over meerdere websites, flyers en persoonlijke netwerken. Bovendien moet zo’n overzicht niet alleen digitaal beschikbaar zijn: “Als je niet weet dat iets bestaat, weet je ook niet waar je recht op hebt,” merkte een deelnemer op, verwijzend naar inwoners (zoals laaggeletterden of ouderen) die online moeilijk hun weg vinden. Er werden voorbeelden genoemd om informatie via papieren folders huis- aan-huis te verspreiden of een hoekje in de supermarkt in te richten met brochures.
Ook benadrukten de deelnemers dat informatie in begrijpelijke taal en met visuele ondersteuning (icoontjes, pictogrammen) beschikbaar moet zijn, zodat echt iedereen – inclusief mensen met taalproblemen of een migratieachtergrond – bereikt kan worden. Niet alleen inwoners missen het overzicht; ook organisaties en vrijwilligers onderling hebben vaak onvoldoende zicht op elkaars activiteiten. In alle sessies kwam naar voren dat er een gebrek is aan structurele afstemming en samenhang tussen de vele initiatieven en betrokken partijen. “Iedereen dóet iets, maar het is versnipperd,” aldus een van de aanwezigen. Organisaties weten niet altijd wie wat precies doet of welke projecten er lopen, mede door personeelswisselingen en het wegvallen van sleutel- figuren. Samenwerking is nu vaak persoonsafhankelijk en niet structureel geborgd. De deelnemers aan de focusgroep zien een belangrijke rol voor de gemeente om hierin regie te voeren en partijen beter te verbinden. Ook het gemis van een gedeeld visieplatform kwam ter sprake: men zou meer bij elkaar in de keuken willen kijken om dubbel werk te voorkomen en krachten te bundelen. Daarnaast werden drempels en bureaucratische belemmeringen nadrukkelijk besproken.
Complexe formulieren, strikte regels en privacy- LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 41 1 2 3 4 5 6 7 eisen vormen volgens de deelnemers een groot knelpunt, met name voor kwetsbare inwoners. Bijvoorbeeld aanvraagprocedures die “nodeloos ingewikkeld” zijn of brieven die voor veel mensen niet te begrijpen zijn. Hierdoor haken hulpbehoevenden af, of schamen ze zich om hulp te vragen als ze er zelf niet uitkomen. Een vrijwilliger merkte op dat schaamte en trots ook maken dat mensen pas laat aankloppen, en dan zijn problemen inmiddels fors gegroeid. Privacyregels werken soms averechts: organisaties mogen niet makkelijk gegevens delen, waardoor signalen niet samenkomen (“Je krijgt te maken met AVG, en dan pingpongen we met inwoners”, zo gaf een professional aan). Bureaucratie treft niet alleen inwoners, maar ook initiatiefnemers en professionals. Meerdere deelnemers gaven aan dat zij best ideeºn hebben voor nieuwe activiteiten of verbeteringen, maar dat het schrijven van plannen en aanvragen erg tijdrovend is naast hun volle agenda. Bovendien is er vaak geen budget of aandacht voor communicatie en PR, terwijl dat nodig is om een initiatief bekend te maken. Ook besluiten over een nieuwe aanpak moeten langs veel schijven binnen organisaties of gemeente, wat voortgang vertraagt en enthousiasme kan dempen.
Dit leidt tot frustratie: “Soms zit je lekker in je enthousiasme en dan wordt dat gedempt – iedereen moet er iets van vinden voordat we aan de slag mogen.” Wat betreft ontmoetingsplekken bevestigden de deelnemers aan de focusgroepen dat dit een aandachtspunt is, zij het met nuance. De deelnemers stelden dat het niet altijd ontbreekt aan ruimtes, maar dat het gebruik en de bekendheid ervan tekortschieten. Soms zijn voorzieningen fysiek niet toegankelijk genoeg (bijvoorbeeld geen rolstoeltoegang of geen toilet, waardoor ouderen thuisblijven), of ze richten zich op ØØn doelgroep waardoor anderen zich niet welkom voelen. Per wijk verschillen de wensen: “Voor elke buurt is er de behoefte aan een ontmoetingsplek, maar wat voor soort plek dat moet zijn hangt af van wie er wonen,” gaf een deelnemer aan. Hier ligt volgens de groepen een kans om maatwerk per wijk te leveren. Verder werd bevestigd dat sommige doelgroepen moeilijk bereikbaar blijven, zoals laaggeletterden, jongeren buiten de georganiseerde activiteiten, bepaalde migrantengroepen of eenzame ouderen achter de voordeur. Dit ligt niet alleen aan eventuele terughoudendheid van die inwoners zelf, maar ook aan het ontbreken van structurele outreach. “Als er bij iemand nooit meer iemand over de vloer komt, hoe krijgen we die dan in beeld?” vroeg een professional retorisch.
Initiatieven als huis- bezoeken bij senioren (SOEK-gesprekken) en straatambassadeurs zijn waardevol, maar moeten worden uitgebreid om iedereen te bereiken. Ook het overbelast raken van vrijwilligers en het tekort aan nieuwe aanwas werd breed herkend als zwakke plek. De vrijwilligers die zich inzetten is vaak dezelfde groep en zij krijgen steeds meer op hun bord. Nieuwe vrijwilligers willen zich meestal liever kortdurend of projectmatig binden en minder in langdurige verplichtingen. Sleutelfiguren vormen hierbij een risico: veel dorpsinitiatieven en verenigingen drijven op een paar kartrekkers. “De effectiviteit staat of valt met hun aanwezigheid. Als zo iemand stopt, valt het initiatief stil,” deelde een van de aanwezigen als zorg. Dit vraagt om bewust beleid van organisaties en gemeente om kennis over te dragen en opvolging te regelen, zodat activiteiten doorgaan als een trekker wegvalt. Tot slot is specifiek de ondersteuning van mantelzorgers als aandachts- punt naar voren gekomen. Mantelzorg kwam in de individuele interviews minder ter sprake, maar de focusgroepen stipten het aan als potentiºle LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 42 1 2 3 4 5 6 7 blinde vlek. Deelnemers merkten op dat met de dubbele vergrijzing de druk op mantelzorgers toeneemt – “dat wordt een probleem voor de toekomst,” klonk het bezorgd.
Men constateerde dat het nog onduidelijk is waar de huidige ondersteuning tekortschiet, omdat hier weinig informatie over verzameld was. Wel was iedereen het erover eens dat er meer mogelijkheden voor respijtzorg moeten komen om mantelzorgers tijdelijk te ontlasten. Ook moeten mantelzorgers beter herkend en bereikt worden – nu zien velen zichzelf niet eens als mantelzorger, waardoor ze geen ondersteuning ontvangen. Behoeften inwoners De behoeften die stakeholders in de focusgroepen uitten, sluiten in grote lijnen aan bij de eerder geïnventariseerde behoeften van inwoners, vrijwilligers en professionals. De focusgroepen hebben deze echter concreter gemaakt en voorzien van extra nuances. Duidelijke communicatie en vindbaarheid Een belangrijke algemene behoefte is duidelijke communicatie en vindbaarheid van hulp en activiteiten. De deelnemers vroegen expliciet aandacht voor begrijpelijke taal in alle communicatie, ondersteund door visuele middelen zoals iconen of schema’s, en – waar mogelijk – persoonlijk contact. Dit sluit aan bij het eerder genoemde knelpunt van versnipperde informatie: men wil ØØn toegankelijk punt waar men terecht kan met vragen en waar in gewone mensentaal wordt geholpen.
“Breng de informatie actiever naar de mensen toe in plaats van achter een balie te wachten,” stelde een van de inwoners, waarmee bedoeld werd dat de gemeente en welzijnspartner meer outreachend moeten werken, bijvoorbeeld via scholen, huisbezoeken of infoavonden in de wijk. Laagdrempelige toegang en maatwerk Inwoners en stakeholders hebben daarnaast behoefte aan laagdrempelige toegang tot ondersteuning en activiteiten. Drempels zijn niet alleen de genoemde procedures, maar ook gevoelens van schaamte, onbekendheid en fysieke toegankelijkheid van voorzieningen. De focusgroepen gaven aan dat hulp actiever naar de inwoners toe gebracht kan worden, bijvoorbeeld door preventief voorlichting te geven op plaatsen waar mensen al komen (scholen, sportclubs, kerk, huisarts) en niet te wachten tot men zelf om hulp vraagt. “Je moet er niet op vertrouwen dat iemand het wel opzoekt als het ergens online staat – ga naar ze toe,” was de teneur. Verder werd genoemd dat maatwerk en persoonlijke benadering essentieel zijn: mensen willen geen nummer zijn, maar gezien worden. Ruimte voor maatwerk en vertrouwen in professionals Ook ruimte voor maatwerk in de uitvoering is een terugkerende wens. Professionals en vrijwilligers signaleren dat ze soms meer voor iemand zouden willen doen dan de standaardprocedures toelaten.
In de focus- groepen werd uitgesproken dat er meer vertrouwen moet zijn in de professional en de inwoner, en dat men durft af te wijken van het boekje als dat betere resultaten oplevert. Men wenst “minder bureaucratie bij kleine initiatieven” en experimenteerruimte om gewoon eens iets uit te proberen zonder langs alle loketten te hoeven. Vanuit het jongerenwerk kwam naar voren dat er voor de doelgroep jongeren al best vaak pragmatisch gewerkt wordt, waarbij maatwerk geboden wordt om aan te sluiten bij de vraag uit de praktijk. Dit geldt ook voor andere groepen. Kortom, stakeholders willen flexibiliteit en vertrouwen: vertrouwen dat inwoners zelf vaak weten wat goed voor hen is, en vertrouwen dat uitvoerders professionele afwegingen kunnen maken in het belang van de inwoner. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 43 1 2 3 4 5 6 7 Ontmoetingsplekken op maat Ten aanzien van ontmoetingsplekken beaamden de deelnemers dat in principe elke wijk baat heeft bij plekken om samen te komen. Tegelijk willen ze maatwerk per wijk: in een jonge nieuwbouwwijk is misschien behoefte aan een jeugdruimte of ouders/kinderen-inloop, terwijl in een oudere wijk een seniorensoos of multifunctioneel wijkcentrum beter past.
De wens is dus dat er wijkgericht gekeken wordt wat voor ontmoetingsplek ontbreekt en hoe die ingevuld kan worden, gevoed door inwoners zelf. Overigens werd erbij gezegd dat je ook bestaande plekken optimaal moet benutten; soms zit de winst in betere bekendheid of aanpassing van openingstijden, niet per se in nieuwe gebouwen. Toekomstige rol van mantelzorgers en vrijwilligers Verder keken de focusgroepen vooruit naar de toekomstige rol van mantelzorgers en vrijwilligers. Men voorziet dat de samenleving nog meer op hen zal leunen (denk aan de vergrijzing en krapte in de zorg). Stakeholders spraken de behoefte uit dat de gemeente hier tijdig op inspeelt met actief beleid. Inwoners willen graag dat mantelzorg en vrijwilligerswerk gewaardeerd en ondersteund blijven. Dit betekent bijvoorbeeld: continueren en uitbreiden van mantelzorgwaarderingen, respijtvoorzieningen bereikbaar maken, vrijwilligers faciliteren met trainingen of een aanspreekpunt, enzovoort. Ook gewoon ‘een schouder- klopje’ of het vieren van successen kan veel betekenen voor het moraal van vrijwilligers. Stakeholders geven dus aan dat erkenning en support voor de dragende krachten van de sociale basis blijvend nodig is. Effectiviteit sociale basis Gevraagd naar de effectiviteit van de huidige sociale basis in Borne waren de meeste deelnemers positief, maar ook genuanceerd.
Over het algemeen werd geconcludeerd dat de sociale basis goed functioneert: dankzij de vele initiatieven, clubs, verenigingen en organisaties is er voor de meeste hulpvragen of behoeften van inwoners wel iets beschikbaar. Zoals een deelnemer het samenvatte: “Als je als inwoner iets wilt in Borne, is er wel iets of wordt het geregeld.” Dit weerspiegelt het brede gevoel dat niemand volledig tussen wal en schip hoeft te vallen, mede doordat formele en informele steun elkaar aanvullen. Tegelijkertijd plaatsten de stakeholders direct een kanttekening: er zijn behoeften waar nog niet aan tegemoetgekomen wordt en groepen die nu niet bereikt worden. Specifiek werden doelgroepen genoemd zoals eenzame ouderen, laaggeletterden en jongeren buiten clubs, die onvoldoende profijt hebben van de sociale basis omdat zij buiten beeld blijven of drempels ervaren. Voor hen werkt de sociale basis nog niet effectief genoeg. Daarnaast is de continuïteit van ondersteuning een punt van zorg. Veel werk rust op de schouders van enkele individuen; de effectiviteit van voorzieningen of netwerken staat of valt vaak met de inzet van bepaalde kartrekkers. Een keerzijde van de korte lijnen en informele aanpak in Borne is dat wanneer een sleutelfiguur wegvalt, een heel initiatief kan stilvallen.