Bijlage: Rapport toekomstbestendige sociale basis Borne
Tekst van het document
Toekomstbestendige sociale basis in gemeente Borne Onderzoeksrapport
LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 2 Colofon Opdrachtgever Gemeente Borne Auteur(s) Janet van den Boer Lennart Homan Lieset Jenneboer Alyssa Wegman Kenmerk LJ/26/0237/sbbrn Publicatiedatum 23 februari 2026 ' Bureau HHM Inhoud 1. | Inleiding ...................................................................................................... 4 | 6.4 | Scenario-workshop ....................................................................................... 45 1.1 | Aanleiding en achtergrond ............................................................................. 4 | 7. | Beantwoording van de onderzoeksvragen ........................................ 49 1.2 | Onderzoeksdoelen en onderzoeksvragen ................................................... 5 | 7.1 | Hoe is de sociale basis in Borne momenteel vormgegeven? ................... 50 1.3 | Leeswijzer ......................................................................................................... 6 | 7.2 | Hoe verhoudt de sociale basis van Borne zich tot die van vergelijkbare 2. | Onderzoeksopzet ...................................................................................... 7 | gemeenten in Twente? .................................................................................
51 2.1 | Onderzoeksaanpak ......................................................................................... 7 | 7.3 | Wat zijn de belangrijkste sterke en zwakke punten van de sociale basis 2.2 | Het analysekader ............................................................................................. 8 | in Borne?......................................................................................................... 52 2.3 | Scope en randvoorwaarden van het onderzoek ......................................... 9 | 7.4 | Welke best practices van andere gemeenten kunnen in Borne worden 3. | Huidige sociale basis .............................................................................. 10 | toegepast? ...................................................................................................... 53 3.1 | Samenvatting van dit hoofdstuk .................................................................. 10 | 7.5 | Wat zijn de belangrijkste behoeften van inwoners met betrekking tot de 3.2 | De gemeenschappelijke sociale basis ......................................................... 11 | sociale basis? .................................................................................................. 54 3.3 | De institutionele sociale basis ......................................................................
14 | 7.6 | Hoe beoordelen verschillende stakeholders de mate waarin de huidige 3.4 | Financiering van de sociale basis................................................................. 20 | sociale basis inwoners effectief ondersteunt? ........................................... 55 7.7 | Welke concrete verbeteringen kunnen op korte termijn worden 4. | Benchmark ............................................................................................... 22 | doorgevoerd? ................................................................................................. 56 4.1 | Inleiding en methode .................................................................................... 22 | 7.8 | Welke langetermijnstrategieºn zijn nodig om de toekomstbestendigheid 4.2 | Benchmarkresultaten ................................................................................... 22 | te waarborgen? .............................................................................................. 60 4.3 | Positie van Borne en de benchmarkgemeenten ....................................... 26 | 7.9 | Hoe kunnen de aanbevelingen effectief worden geïmplementeerd en 5. | Perspectief inwoners .............................................................................. 28 | gemonitord? ...................................................................................................
65 5.1 | Samenvatting van dit hoofdstuk .................................................................. 28 | 7.10 | Tot slot ............................................................................................................ 67 5.2 | Resultaten vragenlijst .................................................................................... 28 5.3 | Perspectief jongeren ..................................................................................... 33 | Bijlage 1. | Bronnenlijst ....................................................................................... 68 5.4 | Resultaten straatinterviews .......................................................................... 33 | Bijlage 2. | Betrokken partijen ........................................................................... 69 Bijlage 3. | Overzicht voorzieningen, netwerken en initiatieven ................... 70 6. | Perspectief van stakeholders .............................................................. 35 | Bijlage 4. | Sociale verbinding in Borne ............................................................ 84 6.1 | Samenvatting van dit hoofdstuk .................................................................. 35 | Bijlage 5. | Samenvattend overzicht van aanbevelingen ................................
86 6.2 | Interviews ....................................................................................................... 36 | Bijlage 6. | Spreiding voorzieningen en witte vlekken in Borne .................... 88 6.3 | Focusgroepen ................................................................................................ 39 | Bijlage 7. | Samenvatting belangrijkste behoeften per doelgroep ................ 90 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 3 LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 4 1 2 3 4 5 6 7 1. Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we de aanleiding en achtergrond van het onderzoek. We gaan in op het doel van het onderzoek en de onderzoeksvragen die in dit rapport worden beantwoord. 1.1 Aanleiding en achtergrond De sociale basis vormt het fundament van een veerkrachtige samenleving. In gemeente Borne omvat dit alle formele en informele structuren, netwerken en voorzieningen die inwoners ondersteunen in hun dagelijks leven, zoals buurtnetwerken, vrijwilligersorganisaties, sportverenigingen en laagdrempelige initiatieven. Een sterke sociale basis bevordert participatie, inclusiviteit, gezondheid en welzijn. Gemeente Borne staat, net als veel andere gemeenten, voor grote uitdagingen.
Autonome ontwikkelingen zoals dubbele vergrijzing, een groeiend tekort aan zorgpersoneel en mantelzorgers, toenemende vraag naar (jeugd)zorg en bevolkingsgroei zorgen voor een toenemende (financiºle) druk op het sociaal domein. Om de sociale basis toekomst- bestendig en financieel houdbaar te maken en houden, is inzicht nodig in de huidige situatie, de effectiviteit van bestaande voorzieningen en de behoeften van inwoners. Dit onderzoek richt zich op het gehele sociaal domein, van jong tot oud (0-100 jaar), met aandacht voor thema’s als bestaanszekerheid, inclusie, jeugdhulp, Wmo, publieke gezondheid, sport, cultuur en veiligheid. De afgelopen jaren zijn er in Borne diverse projecten en interventies uitgevoerd om de sociale basis te versterken, onder andere vanuit het programma Sociaal Domein, de specifieke uitkering GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) en de Hervormingsagenda Jeugd. Deze projecten zijn vooral gekozen op basis van hun verwachte snelle impact en financiºle haalbaarheid. Toch is er tot nu toe geen integraal onderzoek gedaan naar de mate waarin de sociale basis inwoners effectief ondersteunt. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 5 1 2 3 4 5 6 7 Gemeente Borne wil met dit onderzoek strategisch en verantwoord beleid voeren, dat zowel korte als lange termijn investeringen en opbrengsten erkent.
Door inzicht te krijgen in de huidige vormgeving van de sociale basis, kan de gemeente proactief inspelen op ontwikkelingen en werken aan een toekomstbestendige sociale basis. 1.2 Onderzoeksdoelen en onderzoeksvragen Doelstellingen Het onderzoek heeft als centrale doelstelling om inzicht te verkrijgen in hoe de (gemeenschappelijke en institutionele) sociale basis in gemeente Borne toekomstbestendig kan worden versterkt, zowel inhoudelijk als financieel. De belangrijkste doelstellingen: 1. Inzicht in de huidige stand van de sociale basis in Borne: In kaart brengen van voorzieningen, netwerken en initiatieven per wijk en leeftijdsgroep, inclusief de financiºle inrichting. 2. Benchmark met vergelijkbare Twentse gemeenten: Vergelijken van de sociale basis van Borne met die van andere gemeenten in Twente. 3. Inzicht in behoeften en ervaringen van stakeholders: Via interviews, veldonderzoek en focusgroepen ophalen van ervaringen van inwoners, professionals en vrijwilligers. 4. Inzicht in het verbeterpotentieel: Signaleren van lacunes en kansen, en voorstellen doen voor het vergroten van sociale cohesie, inclusiviteit, burgerparticipatie en doelmatig gebruik van middelen. 5. Concrete conclusies en aanbevelingen: Formuleren van aanbevelingen voor korte en lange termijn, gericht op het versterken van de sociale basis. 6.
Draagvlak onder stakeholders: Zorgen voor een transparant onderzoeksproces en draagvlak voor de resultaten. Onderzoeksvragen Uit deze doelstellingen volgen de onderzoeksvragen: 1. Hoe is de sociale basis in Borne momenteel vormgegeven (inhoudelijk en financieel; gemeenschappelijk en institutioneel)? 2. Hoe verhoudt de sociale basis van Borne zich tot die van vergelijkbare gemeenten in Twente? 3. Wat zijn de belangrijkste sterke en zwakke punten van de sociale basis in Borne? 4. Welke best practices van andere gemeenten kunnen in Borne worden toegepast? 5. Wat zijn de belangrijkste behoeften van inwoners met betrekking tot de sociale basis? 6. Hoe beoordelen verschillende stakeholders de mate waarin de huidige sociale basis inwoners effectief ondersteunt? 7. Welke concrete verbeteringen kunnen op korte termijn worden doorgevoerd? 8. Welke langetermijnstrategieºn zijn nodig om de toekomstbestendig- heid te waarborgen? 9. Hoe kunnen de aanbevelingen effectief worden geïmplementeerd en gemonitord? LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 6 1 2 3 4 5 6 7 1.3 Leeswijzer Dit rapport bestaat uit de onderdelen: 1. Inleiding Toelichting op de aanleiding, achtergrond, het doel en de onderzoeksvragen. 2. Onderzoeksopzet Uitleg van de aanpak en het analysekader. 3. Huidige sociale basis Analyse van de huidige situatie in Borne. 4.
Benchmark Vergelijking met andere Twentse gemeenten. 5. Perspectief van inwoners Behoeften en ervaringen van inwoners. 6. Perspectief van stakeholders Inzichten van betrokken partijen. 7. Beantwoording van de onderzoeksvragen Beantwoording van de onderzoeksvragen, inclusief aanbevelingen. Bijlagen Met onder andere de bronnenlijst, betrokken partijen en resultaten van de inwonersraadpleging. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 7 1 2 3 4 5 6 7 2. Onderzoeksopzet In dit hoofdstuk beschrijven we onze onderzoeksaanpak. Ook lichten we het analysekader toe, dat we hebben gebruikt om de verschillende onderzoeksvragen te beantwoorden. 2.1 Onderzoeksaanpak Voor het onderzoek naar een toekomstbestendige sociale basis in gemeente Borne is gekozen voor een integrale en stapsgewijze aanpak, waarbij zowel kwantitatieve als kwalitatieve methoden zijn ingezet. Deze ‘mixed-methods’-benadering zorgt voor een breed en diepgaand inzicht in de sociale basis, de ervaringen van inwoners en stakeholders, en de mogelijkheden voor versterking. De onderzoeksaanpak bestond uit de onderdelen: • Document- en data-analyse Allereerst hebben we een grondige analyse uitgevoerd van beleids- documenten, rapporten, cijfers en gebruiksdata over de sociale basis in Borne.
Hierbij keken we naar de aanwezigheid, het gebruik en het bereik van voorzieningen en netwerken, zowel binnen de gemeen- schappelijke als de institutionele sociale basis. Ook namen we hierin de financiºle gegevens en demografische ontwikkelingen mee. • Benchmarking Parallel aan de documentanalyse voerden we een benchmark uit. De sociale basis van Borne vergeleken we met die van vijf vergelijkbare Twentse gemeenten. Dit gebeurde op basis van openbare bronnen Øn gesprekken met beleidsadviseurs uit deze gemeenten. Zo werden best practices en leerpunten geïdentificeerd die relevant waren voor Borne. • Groepsinterviews met stakeholders Om de perspectieven van verschillende betrokkenen te begrijpen, hielden we semigestructureerde groepsinterviews met uiteenlopende stakeholders, zoals (beleidsmedewerkers), zorg- en welzijns- organisaties, wijkverenigingen, vrijwilligersorganisaties, buurt- initiatieven, onderwijsinstellingen, veiligheid, sportverenigingen, woningcorporatie, Visit Borne en het Kulturhus. De interviews leverden LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 8 1 2 3 4 5 6 7 inzicht op in de sterke en zwakke punten van de sociale basis en in de behoeften en ervaringen van betrokken partijen. • Veldonderzoek onder inwoners Door middel van Borne Praat en straatinterviews haalden we ervaringen en behoeften van inwoners op.
• Focusgroepen Op basis van de eerdere onderzoekstappen organiseerden we focusgroepen met inwoners en stakeholders. Hierin werden voorlopige bevindingen getoetst, verdiept en aangevuld. • Triangulatie en scenario-ontwikkeling De resultaten uit de verschillende onderzoeksmethoden werden samengebracht en geanalyseerd. Door middel van triangulatie hebben we overeenkomsten en verschillen in kaart gebracht. Vervolgens hebben we scenario’s ontwikkeld voor de toekomstbestendigheid van de sociale basis, rekening houdend met demografische en maatschappelijke ontwikkelingen. • Scenario-workshop In een workshop met diverse deelnemers werden de scenario’s verder uitgewerkt en aangescherpt. Dit leidde tot concrete langetermijn- strategieºn en aandachtspunten voor implementatie en monitoring. Deze aanpak waarborgt dat het onderzoek breed werd gedragen, aansluit bij de Twentse context en voldoende ruimte biedt voor inbreng van alle relevante partijen. 2.2 Het analysekader Het analysekader vormt de rode draad in het onderzoek en biedt structuur voor het verzamelen, ordenen en analyseren van gegevens. Het kader is gebaseerd op relevante literatuur en bestaande definities van de sociale basis, zoals die van Movisie en het Verwey-Jonker Instituut.
Binnen het analysekader onderscheiden we de dimensies: • Gemeenschappelijke sociale basis: Formele en informele gemeenschappen, zoals sportverenigingen, buurtinitiatieven en vrijwilligersorganisaties. Hier ligt de nadruk op ontmoeting, betrokkenheid en onderlinge steun. • Institutionele sociale basis: Professionele en georganiseerde voorzieningen en ontmoetingsplekken, zoals buurthuizen, bibliotheken en welzijnsorganisaties. De gemeente faciliteert en ondersteunt deze infrastructuur. In het onderzoek hebben we de tien bouwstenen van een sterke sociale basis gebruikt als inhoudelijk raamwerk. Deze bouwstenen vormden geen strikt coderingsschema tijdens interviews, focusgroepen en veldwerk, maar fungeerden als richtinggevend referentiekader. Zo konden we brede, open gesprekken voeren Øn tegelijkertijd zorgen dat alle relevante aspecten van de sociale basis in beeld kwamen. Het analysekader heeft gedurende het onderzoek meerdere functies vervuld: • Het structureren en ordenen van gegevens uit documenten, gesprekken en veldwerk. • Het verbinden en vergelijken van inzichten vanuit verschillende bronnen. • Het herkennen van sterke en zwakke punten, behoeften en kansen. • Het toetsen en onderbouwen van scenario’s en aanbevelingen aan de hand van de bouwstenen.
Door de bouwstenen als toetsend en richtinggevend kader in te zetten ontstaat een samenhangend, realistisch en onderbouwd beeld van de sociale basis in Borne en de mogelijkheden voor versterking. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 9 1 2 3 4 5 6 7 2.3 Scope en randvoorwaarden van het onderzoek Het onderzoek richtte zich primair op de gemeenschappelijke en institutionele sociale basis in gemeente Borne. De persoonlijke sociale basis is indirect meegenomen, doordat deze samenhangt met de werking van de gemeenschappelijke sociale basis. De scope omvat alle leeftijds- groepen (0-100 jaar) en alle wijken binnen de gemeente. Thema’s en onderdelen die we binnen het onderzoek meenamen: • De bestaande voorzieningen, netwerken en initiatieven binnen de sociale basis. • De mate waarin deze bijdragen aan participatie, welzijn, gezondheid en zelfredzaamheid van inwoners. • De toegankelijkheid en het bereik van de sociale basis voor verschillende doelgroepen. • De samenwerking tussen formele en informele partijen. • De financiºle inrichting en doelmatigheid van de sociale basis. • De vergelijking met andere Twentse gemeenten (benchmark). • De behoeften en ervaringen van inwoners en stakeholders.
Door deze afbakening en randvoorwaarden is het onderzoek uitvoerbaar, relevant en goed inpasbaar binnen het beleid en de praktijk van gemeente Borne. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 10 1 2 3 4 5 6 7 3. Huidige sociale basis In dit hoofdstuk gaan we in op de huidige inrichting en het functioneren van de sociale basis in gemeente Borne. Dit doen we aan de hand van de tien bouwstenen uit het analysekader. 3.1 Samenvatting van dit hoofdstuk Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de huidige sociale basis in Borne, waarbij we zowel informele netwerken en burgerinitiatieven als formele voorzieningen en gemeentelijke diensten beschrijven. De analyse volgt de tien bouwstenen van het analysekader en is gebaseerd op beleidsnota’s, sociale kaarten, financiºle overzichten en demografische gegevens. Gemeenschappelijke sociale basis: • Bestaat uit formele en informele gemeenschappen zoals sport- verenigingen, buurtinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en culturele activiteiten. • Vrijwilligers en organisaties zetten zich actief in voor inwoners die het financieel moeilijk hebben, met initiatieven als de Voedselbank, Dreamteam en het Noodfonds. • Financiering komt uit diverse bronnen, waaronder acties, sponsoring en donaties, waardoor lokale betrokkenheid en eigenaarschap worden vergroot.
• Samenwerking tussen partijen is aanwezig, maar het bereiken van kwetsbare groepen blijft een uitdaging. • Inwoners zijn over het algemeen zelfredzaam en betrokken, maar participatie van jongeren en bepaalde doelgroepen blijft achter. • Voorzieningen als buurthuizen en gezamenlijke moestuinen worden soms door inwoners zelf beheerd. • Noaberschap en onderlinge betrokkenheid zijn kenmerkend; tijdens de coronaperiode kwam dit extra tot uiting. • Mantelzorgers en vrijwilligers spelen een cruciale rol, maar professionele ontlasting blijft achter en aanvullende initiatieven zijn nodig. • Inclusie wordt gestimuleerd via laagdrempelige activiteiten, vrijwilligerswerk en initiatieven als het TaalcafØ. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 11 1 2 3 4 5 6 7 • Inwoners worden actief uitgenodigd om mee te doen en een positieve bijdrage te leveren via dorps- en wijkraden, buurtverenigingen en vrijwilligersorganisaties. Institutionele sociale basis: • Omvat professionele en georganiseerde voorzieningen zoals buurt- huizen, de bibliotheek, de welzijnsorganisatie, sportaccommodaties en het Kulturhus. • De gemeente zet in op financiºle zelfstandigheid en het voorkomen van armoede via het Sociaal Hus en diverse regelingen, zoals het Jeugdfonds Sport & Cultuur en het Sociaal Fonds Borne.
• Er zijn drempels in het gebruik van voorzieningen, zoals onbekend- heid, ingewikkelde procedures en versnipperde informatie. • Financiering van de sociale basis gebeurt via subsidies, cofinanciering en regionale samenwerking, met aandacht voor efficiºntie en resultaatgerichtheid. • Samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, inwoner- sinitiatieven en partners wordt actief gestimuleerd, onder andere via het Sociaal Hus en regionale netwerken als SamenTwente. • De gemeente streeft naar het versterken van eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie bij inwoners, onder meer door bewust- wording, het bieden van toegankelijke informatie en het stimuleren van participatie. • Mantelzorgers worden ondersteund via netwerken, cursussen en waarderingsinitiatieven, maar de druk neemt toe door vergrijzing en een tekort aan respijtzorg. • Vrijwilligers worden gefaciliteerd via ondersteuning, training en netwerken, maar het vinden van nieuwe vrijwilligers blijft een uitdaging. • Inclusie is een speerpunt, met aandacht voor toegankelijkheid, basisvaardigheden en het betrekken van diverse doelgroepen. • De gemeente faciliteert en ondersteunt burgerinitiatieven en stimuleert actieve deelname van inwoners. Deze beschrijving laat zien dat de sociale basis in Borne breed en actief is, maar dat er aandachtspunten zijn op het gebied van bereik, toegankelijk- heid, samenwerking en inclusie.
In paragraaf 3.2 en 3.3 gaan we dieper in op de gemeenschappelijke en institutionele sociale basis, waarbij we de werking van beide componenten beschrijven, met concrete voorbeelden en aandacht voor verschillen en overeenkomsten tussen wijken en doelgroepen. 3.2 De gemeenschappelijke sociale basis Functie en kenmerken De gemeenschappelijke sociale basis omvat alle formele en informele gemeenschappen waarin inwoners samenkomen, zoals sportverenigingen, buurtinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en culturele activiteiten. Bestaanszekerheid Uit de documenten blijkt dat in Borne veel vrijwilligers en organisaties actief zijn om inwoners die het financieel moeilijk hebben te onder- steunen. De gemeenschap wordt omschreven als betrokken en solidair, er zijn veel mensen die zich inzetten voor anderen en tal van initiatieven die bijdragen aan het verminderen van armoede en het vergroten van participatie. Voorbeelden van initiatieven zijn de Voedselbank, Dreamteam, de Verjaardagsbox en het Noodfonds en activiteiten vanuit kerken en jongerenpastoraat.
De samenwerking tussen verschillende partijen, zoals vrijwilligersorganisaties, sociaal werkers van Wijkracht, beleidsadviseurs LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 12 1 2 3 4 5 6 7 van de gemeente, vertegenwoordigers uit sport, onderwijs, kerk en zorg, speelt een rol bij het sterken van de gemeenschappelijke sociale basis gericht op bestaanszekerheid. Een voorbeeld hiervan is het MeedenkcafØ in 2022 waarin 25 deelnemers mee konden denken over de ondersteuning van inwoners met een laag inkomen. Financiering In Borne zijn er vanuit de gemeenschap meerdere initiatieven en mogelijk- heden om de sociale basis te financieren, hierbij denken inwoners actief mee over hoe doelen en wensen financieel gerealiseerd kunnen worden. Financieringsmogelijkheden vanuit de gemeenschap zelf die omschreven worden in de documenten: acties, entreegelden, sponsoring, donaties en crowdfunding. De documenten tonen dat financiering binnen de sociale basis niet uitsluitend afhankelijk is van gemeentelijke middelen, maar dat er een netwerk van aanvullende bronnen en initiatieven wordt benut. Dit netwerk, gecombineerd met vrijwillige inzet en creatief ondernemerschap, vormt een belangrijke pijler voor het realiseren van activiteiten en het behouden van een sterke sociale infrastructuur in Borne.
Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid De documenten laten zien dat in Borne veel vrijwilligers en initiatieven zijn om inwoners te verbinden en ondersteunen. Over hoe de samenwerking binnen de gemeenschappelijke sociale basis verloopt wordt in de (beleids-) documenten niet veel beschreven. In de samenvatting van MeedenkcafØs rondom het thema armoede in 2022 wordt wel aangegeven dat vrijwilligersinitiatieven veel steun ontvangen vanuit de gemeenschap (zowel inwoners als ondernemers), en dat de uitdaging vooral zit in het bereiken van de mensen die het nodig hebben met de beschikbare hulp. Versterken eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie In de visie voor het Sociaal Domein wordt aangegeven dat de inwoners van Borne in grote mate zelf- en samenredzaam zijn. Veel inwoners kunnen goed voor zichzelf zorgen, hebben een eigen sociaal netwerk en weten waar nodig ondersteuning te vinden. Er is een hechte gemeenschap, er wordt naar elkaar omgekeken. Veel inwoners kunnen goed meedoen met de samenleving. Tegelijkertijd wordt gezien dat participatie onder bepaalde groepen minder is, zo blijft betrokkenheid van jongeren beperkt bij participatie en overleg in het kader van ontmoetingsplekken. Daarnaast wordt in het programmaplan Sociaal Domein aangegeven dat inwoners steeds vaker uitgaan van ‘recht hebben op’ en maakbaarheid in plaats van zelfredzaamheid en acceptatie.
Mensen zoeken nu eerder hulp voor problemen/vraagstukken die vroeger als normaal werden beschouwd. Beschikbaarheid van ruimte en plekken De gemeente benadrukt in documenten dat ruimten en plekken waar mensen elkaar ontmoeten essentieel zijn voor een sterke gemeen- schappelijke sociale basis. Zonder ontmoeting ontstaat er niets. Fysieke ruimten en plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten zijn in eigendom van diverse partijen. Naast de gemeente zijn deze ook in eigendom van stichtingen (bijvoorbeeld Het Bussemakerhuis, Openlucht- theater Hertme en de Bornse Synagoge), verenigingen (bijvoorbeeld enkele muziekverenigingen) en particulieren. In sommige buurten beheren inwoners zelf een buurthuis of gezamenlijke moestuin. Buurthuis De Letterbak is een voorbeeld waar vrijwilligers uit verschillende wijken samen activiteiten organiseren. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 13 1 2 3 4 5 6 7 Responsiviteit Bij responsiviteit in de gemeenschappelijke sociale basis gaat het erom in hoeverre inwoners onderling naar elkaars wensen en behoeften luisteren. De kleinschaligheid van Borne wordt als kracht gezien: mensen kennen elkaar, voelen onderlinge betrokkenheid en helpen elkaar waar mogelijk. Het principe van Noaberschap – naar elkaar omkijken in de buurt – is in Borne leidend als het gaat om sociaal kapitaal.
Dit kwam bijvoorbeeld sterk naar voren tijdens de coronaperiode, toen een lokaal netwerk rondom Noaberzorg is opgezet waarin schrijnende situaties aan het licht kwamen (zoals eenzame mensen die niet zelfstandig bij vaccinatielocaties konden komen) en buurtgenoten en vrijwilligers in actie kwamen om te helpen. Inwoners omschrijven Borne als een gezellige, veilige gemeente met een dorps karakter, waar mensen vriendelijk, betrokken en actief zijn. Hierdoor voelen zij zich in Borne veilig en is gemeente Borne een fijne plek om te wonen. (Onder)steunen van mantelzorg In de documenten is weinig beschreven over de bouwsteen ‘(Onder)steunen van mantelzorg’ in de gemeenschappelijke sociale basis. Beschreven is wel Stichting Zelfregieteam voor naasten van cliºnten. Het Zelfregieteam werkt met ervaringsdeskundigen en organiseert activiteiten die bewustwording creºren over de positie van naasten. Daarnaast nemen vrijwilligersorganisaties zoals de Zonnebloem en informele netwerken van familie en buren zorgtaken op zich. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Uit de documenten blijkt dat inwoners van Borne zich op verschillende manieren belangeloos inzetten voor anderen. Mantelzorgers spelen een belangrijke rol door hun naasten te ondersteunen, zodat zij kunnen blijven deelnemen aan de samenleving en zelfredzaam blijven. Daarnaast zijn er veel vrijwilligers actief binnen de gemeente.
Vrijwilligersorganisaties, zoals die voor asielzoekers, voedselpakketten en kerken, bieden vanuit hun eigen identiteit en missie diverse vormen van hulp. Ook informele ontmoetingsplekken, zoals koffiehoeken bij winkels, dragen bij aan sociale verbondenheid en ondersteuning. De inzet van vrijwilligers zorgt voor variatie in activiteiten en maakt het mogelijk om in te spelen op uiteenlopende behoeften, bijvoorbeeld van mensen met beginnende dementie en hun naasten. De samenwerking tussen burgerinitiatieven en organisaties wordt gestimuleerd om preventieve voorzieningen te versterken en gemeenschappen in hun kracht te zetten. Een voorbeeld uit de documenten illustreert hoe een klein initiatief kan uitgroeien tot een structurele activiteit. Een inwoner begon met het ondersteunen van het ontbijt in Het Dijkhuis, waar zijn vrouw verblijft. Dit leidde tot nieuwe sociale contacten, waaronder met een inwoner die beginnende dementie heeft. Samen organiseerden zij een wekelijkse biljartmiddag, die uitgroeide tot een ontmoetingsmoment voor bewoners en buurtgenoten. Versterken inclusie Vanuit de Omgevingsvisie Samen Borne staat beschreven dat Borne streeft naar inclusieve wijken waarin mensen naar elkaar omkijken, elkaar helpen en samenwerken, gelijkwaardig zijn aan elkaar en waar mensen binnen hun eigen mogelijkheden meedoen.
In Borne wordt er zoveel mogelijk genormaliseerd, door te denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen en door het stimuleren van eigen regie. In Borne zijn veel inwoners die goed voor zichzelf kunnen zorgen, een eigen sociaal netwerk hebben en waar nodig de weg naar ondersteuning kunnen vinden. Inwoners van Borne tonen hun betrokkenheid via noaberschap, | aanpak via het Sociaal Hus, het centrale loket voor welzijn en hulpvragen. vrijwilligerswerk en lokale initiatieven. In het TaalcafØ zijn vrijwilligers | Hier kunnen inwoners terecht voor ondersteuning, zoals gesprekken over betrokken om op laagdrempelige wijze met inwoners te oefenen met de | rondkomen en energiebesparing. Er zijn diverse regelingen en initiatieven Nederlandse taal. Vrijwilligers bij de Zonnebloem maken sociaal contact | voor mensen met een laag inkomen, waaronder het Jeugdfonds Sport & mogelijk voor mensen met een fysieke beperking. Stichting Aandacht voor | Cultuur, het Sociaal Fonds Borne en het JongerenParticipatieFonds. Elkaar heeft aandacht voor ouderen en mensen met een lichamelijke | Meermaals is beschreven dat vooral de voorzieningen voor kinderen “goed beperking. Ook worden diverse creatieve activiteiten georganiseerd en | geregeld zijn”. Ook ouderenwerk wordt beschreven als belangrijk element. eetgroepen gevormd.
| De vroegsignalering van schulden is een speerpunt: bij betalings- achterstanden wordt proactief contact gezocht om grotere problemen te Mensen vragen & uitnodigen | voorkomen. Deze aanpak wordt positief gewaardeerd. Bij deze bouwsteen gaat het om mensen vragen en uitnodigen om mee te doen en een positieve bijdrage te leveren. Deze bouwsteen draagt bij aan | Ondanks de vele voorzieningen blijkt dat niet alle rechthebbenden gebruik- gelijkwaardigheid en wederkerigheid. Inwoners van Borne vinden | maken van regelingen. In 2023 maakte slechts 16% van de recht- Noaberschap belangrijk: mensen helpen elkaar. Inwoners zetten zich in via | hebbenden gebruik van minimaregelingen. Er zijn drempels zoals dorps- en wijkraden, buurtverenigingen en vrijwilligersorganisaties. Via | onbekendheid, ingewikkelde aanvraagprocedures en versnipperde deze kanalen nodigen mensen elkaar uit om mee te doen en een positieve | informatie. Inwoners geven aan dat communicatie over rechten en bijdrage te leveren. Dit doen ze bijvoorbeeld door activiteiten te | mogelijkheden beter kan. De gemeente heeft een vernieuwd minimabeleid organiseren en zich in te zetten voor hun buurt. De wijkcoördinator speelt | voor 2024-2026, gericht op laagdrempeligheid, transparantie en maatwerk. een verbindende rol tussen de inwoners en organisaties.
| Preventie blijft belangrijk, onder meer via samenwerking met Wijkracht en | 1 vroegsignalering. Specifieke aandacht gaat uit naar jongeren met 3.3 | De institutionele sociale basis | meervoudige problematiek, die via een jongerencoach langdurig worden | 2 Functie en kenmerken | begeleid richting onderwijs of werk. Voor jongeren met schulden is er het De institutionele sociale basis bestaat uit professionele en georganiseerde | JPF, waarin jongeren twee jaar lang met een begeleider van gemeente | 3 voorzieningen en ontmoetingsplekken, zoals buurthuizen, de bibliotheek, | Borne aan de slag gaan met hun toekomstdoelen. In ruil voor de inzet lost de welzijnsorganisatie, sportaccommodaties en het Kulturhus. | de gemeente de schulden af. Daarnaast wordt gewerkt aan een gevarieerd | 4 en betaalbaar woningaanbod. Bestaanszekerheid | 5 In Borne ligt de nadruk met betrekking tot bestaanszekerheid op het | Uit de documenten blijkt dat armoede in Borne de afgelopen jaren iets is versterken van financiºle zelfstandigheid en het voorkomen van armoede | afgenomen en dat er een stevig netwerk van voorzieningen bestaat. | 6 en problematische schulden.
De gemeente werkt met een integrale | Tegelijk blijft het vergroten van het bereik en de toegankelijkheid van | 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 14 regelingen een belangrijk aandachtspunt, waarbij communicatie en | te kunnen handelen wanneer reguliere regelingen tekortschieten. Tot slot vereenvoudiging centraal staan. | benadrukt de gemeente het belang van zorgvuldig omgaan met middelen en fraudepreventie om ondersteuning betaalbaar en effectief te houden. Financiering Gemeente Borne en haar partners zetten verschillende financierings- | Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid bronnen en instrumenten in om de sociale basis te ondersteunen. Voor | In de beleidsdocumenten van gemeente Borne wordt het belang van cultuureducatie op basisscholen wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van | samenwerking steeds benadrukt. Zowel binnen de gemeenschappelijke provinciale subsidie via ‘Cultuureducatie 2025 – 2028’ en gemeentelijke | sociale basis als in het sociaal domein wordt actief ingezet op samen- cofinanciering. In juni 2022 is een lokaal Muziekakkoord ondertekend met | werking tussen maatschappelijke organisaties, inwonersinitiatieven en de ambitie om binnen acht jaar structureel muziekonderwijs op alle | andere partners. Zo stimuleert het Borns Akkoord (2022-2026) samen- basisscholen te realiseren.
Voor dit doel heeft de gemeente € 30.000 per | werking tussen inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, jaar gereserveerd voor 2023-2025. Naast cultuur investeert Borne in | omdat zij zelf het beste weten wat er nodig is. Een concreet voorbeeld is de toegankelijkheid van sport en cultuur via het Jeugdfonds Sport & Cultuur | organisatie van zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met Hengelo-Borne. Voor preventieve gezondheidsprogramma’s ontvangt de | dementie, waarbij lokale organisaties, zorginstellingen en vrijwilligers- gemeente SPUK-middelen vanuit het landelijke GALA-programma. Deze | groepen hun expertise en netwerken bundelen. Ook in het Transformatie- worden ingezet voor interventies zoals valpreventie, Welzijn op Recept en | plan Mentaal Gezond Twente staat het netwerk rond de inwoner centraal, versterking van kennis bij de GGD. Regionaal wordt samengewerkt via | met aandacht voor eigen regie en integrale samenwerking. Twentse Koers, dat € 30 miljoen aan transformatiegelden bundelt om zorg en preventie te verbeteren. | Binnen de institutionele sociale basis zijn er duidelijke ambities, zoals het | 1 realiseren van ØØn integrale toegang voor alle ondersteuningsvragen via In de documenten wordt gesignaleerd dat de gemeente voor een uitdaging | het Sociaal Hus (gestart in 2022).
Het Sociaal Hus fungeert als centrale plek | 2 staat om de kosten van het sociaal domein beheersbaar te houden. Sinds | voor advies, ondersteuning en actieve deelname, waar partijen als de decentralisaties zijn de uitgaven gestegen, waardoor in 2019 een | Wijkracht, GGD, Kulturhus en de gemeente gelijkwaardig samenwerken. | 3 besparingsopdracht van € 2 miljoen werd vastgesteld. Dit heeft geleid tot | Daarnaast zijn er partners als Stadsbank Oost Nederland, Vluchtelingen- een focus op efficiºnter werken en resultaatgericht subsidiºren: subsidie- | Werk, Welbions, Humanitas, huisartsen en onderwijs betrokken. De | 4 partners moeten aantoonbaar bijdragen aan gestelde doelen en het | verdeeltafel zorgt voor gezamenlijke bespreking van hulpvragen, wat leidt subsidieproces wordt geºvalueerd en geoptimaliseerd. Daarnaast is er | tot effectieve en soms verrassend eenvoudige oplossingen. Evaluaties | 5 aandacht voor maatwerk. Instrumenten zoals de omgekeerde toets en | tonen aan dat deze gelijkwaardige samenwerking bijdraagt aan een | 6 doorbraakmethode worden genoemd om klantgericht oplossingen te | positieve werksfeer en het loslaten van eigen belangen. bieden.
Ook wordt gepleit voor een individueel maatwerkbudget om snel | 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 15 LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 16 1 2 3 4 5 6 7 Uit de praktijk blijkt dat het inzetten van ervaringsdeskundigen, zoals besproken in de MeedenkcafØs over armoede, kan bijdragen aan gelijkwaardigheid. Ook wordt aanbevolen om onder regie van de gemeente de samenwerking tussen organisaties, professionals en vrijwilligers verder te versterken. Evaluaties van pilots, zoals ontmoetings- plekken en RESET074, laten zien dat afstemming tussen partners als jongerenwerk, politie en BOA’s nog verbeterd kan worden. Regionaal werkt Borne samen binnen SamenTwente, een samenwerkings- verband van 14 Twentse gemeenten. Hierin worden inwoners en hun netwerk als gelijkwaardige partners gezien, met zeggenschap over de ondersteuning en zorg. De regionale aanpak van laaggeletterdheid sluit aan op lokale initiatieven zoals het Taalhus, zodat signalen uit de praktijk het regionale aanbod kunnen verbeteren.
Versterken eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie De visie van gemeente Borne is dat uitgegaan moet worden van de eigen verantwoordelijkheid en de (veer)kracht in iedere inwoner om regie te voeren over zijn leven, zich aan te passen en naar vermogen mee te doen in de samenleving; in lijn met het gedachtengoed van Positieve Gezondheid. Waar het inwoners niet lukt om goed mee te doen en voor zichzelf te zorgen wordt zorg en ondersteuning geboden. Uitgangspunt daarbij is “ondersteuning zo kort en licht als mogelijk, maar zo lang en zwaar als nodig”. Deze visie komt in diverse documenten terug. Benadrukt wordt daarbij dat inwoners zoveel mogelijk de touwtjes in handen moeten (kunnen) houden. Uit de documenten volgt dat in Borne duidelijk wordt ingezet op een beweging naar zelfredzaamheid, normaliseren en “zorgen dat” in plaats van “zorgen voor”. Dit moet leiden tot duurzamere oplossingen en voorkomt onnodige afhankelijkheid. Normaliseren is daarbij een sleutelbegrip: niet elke hobbel in het leven moet meteen gemedicaliseerd of bestempeld worden als probleem dat de overheid moet oplossen. De gemeente en haar partners zijn bewust bezig inwoners mee te nemen in het idee van eigen verantwoordelijkheid en van een participatiesamenleving. Uit de documenten volgen verder een aantal zaken die gedaan (kunnen) worden om eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie te bevorderen.
Dit begint bij de bewustwording van de eigen verantwoordelijkheid en de activering van inwoners. Een voorbeeld hiervan is ‘Senioren op eigen kracht’ (SOEK, onderdeel van Wijkracht) waar met senioren gesproken wordt over wat ze nodig hebben om te (blijven) doen wat ze graag willen en welke oplossingen ze daarvoor zelf zien. Een ander voorbeeld is de activering van inwoners richting werk. Hierbij is het nodig dat inwoners zelf- en/of samenredzaam zijn. Verschillende zaken kunnen daaraan bijdragen, waaronder: het versterken van basisvaardigheden (taal-, reken- en digitale vaardigheden), het vergroten van zelfvertrouwen, het normaliseren en accepteren van diversiteit, het versterken van sociale cohesie in de wijk/buurt, en het stimuleren van het sociaal netwerk. Daarnaast kan informatie vanuit organisaties en toegang tot voorzieningen nodig zijn. Goede informatie (via lokale berichtgeving) en toegankelijke voorzieningen met een centraal aanspreekpunt - zodat inwoners makkelijk en snel terechtkunnen met al hun hulpvragen - kunnen helpen om het eigen oplossend vermogen van inwoners te vergroten. Een voorbeeld van een voorziening is de jongerencoach die is aangesteld om jongeren met gestapelde problematiek ondersteuning te bieden op verschillende leef- gebieden, om te zorgen dat zij hun interesses en talenten ontdekken en hun weg vinden naar werk of opleiding.
LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 17 1 2 3 4 5 6 7 Verder kunnen inwoners uitgenodigd en de ruimte geboden worden om ideeºn aan te leveren voor plannen van de gemeente, om eigenaarschap van inwoners te vergroten. Een voorbeeld hiervan is dat leerlingen in de Bornsche Maten zijn gevraagd hun ideeºn voor een nieuw schoolterrein te delen. En andersom kan de gemeente inwonerinitiatieven stimuleren, waarbij inwoners eigenaar van het idee blijven, om de eigen kracht van inwoners te benutten. Beschikbaarheid van ruimte en plekken Documenten laten zien dat verspreid door Borne diverse ontmoetings- ruimtes en -plekken zijn. Genoemd worden onder andere: • Het Kulturhus (dat het gebouw huurt van de gemeente), met onder andere de bibliotheek, een theaterzaal, de muziekschool en ruimtes die verhuurd worden aan culturele- en maatschappelijke organisaties. • Ontmoetingsruimtes in wooncomplexen (in: De Laterie, Sancta Maria, Van Heekgaarde, De Aak, De Schouw). • Wijkaccommodaties (bijvoorbeeld: Ontmoetingsruimte De Wanne, De Wensinkhof, De Fontein, Stefanshof, De Potkaamp, t Praathuis, Wijkcentrum de Letterbak, Wijkgebouw De Spil, Sindron, Clubgebouw ijsbaan Zenderen, Theaterhoes, Spookhoes). Ruimtes worden vaak gedeeld en het activiteitenaanbod is er breed.
Laagdrempelige bijeenkomsten als koffie-inlopen, repair cafØs, creatief bezig zijn, samen eten, en sportgroepen vinden verspreid door de gemeente plaats. Wel wordt in het conceptprogramma wonen welzijn zorg 2025 opgemerkt dat in een aantal wijken (zoals de Bornsche Maten, Letterveld 2 en Dikkerslaan Molenkampweg en omgeving) geen ontmoetingsruimten aanwezig zijn binnen een straal van 500 meter. Ook geeft de gemeente in dit programma aan dat zij voldoende kwalitatieve ontmoetingsruimten in wijken wil stimuleren en dat zij samen met Welbions (woningcorporatie) wil onderzoeken of het aantal ontmoetings- ruimtes uitgebreid moeten worden of bestaande ruimten beter kunnen worden benut. Een overzicht van voorzieningen per wijk is opgenomen in Bijlage 6. Een ander aandachtspunt dat genoemd werd is het vervoer naar plekken voor ontmoeting (bijvoorbeeld voor thuiswonenden met dementie). Goede voorzieningen moeten voor iedereen bereikbaar zijn. Inmiddels lijkt dit goed geregeld met Automaatje, FlexRRReis en aanvullend openbaar vervoer. Naast deze specifieke ruimtes en plekken wordt ook de openbare ruimte genoemd als belangrijke plek voor ontmoeting. Daarom zet de gemeente, zoals genoemd in de omgevingsvisie, in op verblijfskwaliteit bij de inrichting van de openbare ruimte. Als mensen ergens graag verblijven zullen ze elkaar ook eerder ontmoeten.
Hierbij kan gedacht worden aan een veilige, toegankelijke omgeving die uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeting, met ruimte voor groen en water. Ook worden sport- accommodaties en scholen genoemd als belangrijke plekken voor ontmoeting. Verder wordt in de ‘Tussenevaluatie van de pilots ontmoetingsplekken en RESET074’ aangegeven dat jongeren (15-23 jaar oud) behoefte hebben aan eigen ontmoetingsplekken en dat de gemeente samenwerkt met jongeren en omwonenden om hiervoor een geschikte plek te creºren. In iedere wijk wordt toegewerkt naar een ontmoetingsplek voor deze jongeren; een plek die niet alleen fysiek passend is, maar ook sociaal veilig en gedragen door omwonenden. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 18 1 2 3 4 5 6 7 Responsiviteit Responsiviteit binnen de institutionele sociale basis betekent het open staan voor de ideeºn en behoeften van inwoners vanuit de gemeente en uitvoeringsorganisaties. Daarnaast betekent het luisteren naar behoeften, wensen en krachten van inwoners vanuit hulp- en zorgverleners. Gemeente Borne zoekt actief de inbreng van inwoners bij beleid en plannen en vind inwonerparticipatie belangrijk.
Borne heeft bijvoorbeeld inwoners laten meedenken over de omgevingsvisie (Bornse Dromen Dagen) en de toekomstvisie (MijnBorne2030), waarover Rob Welten in 2011 schreef: “Borne is de eerste gemeente in Nederland die het maken van een toekomstvisie heeft overgelaten aan de inwoners.” Er zijn binnen de gemeente veel burgerinitiatieven zoals wijkraden, dorpsraden, belangenverenigingen, verenigingen, vrijwilligersorganisaties en kerkgemeenschappen die door de gemeente (kunnen) worden benaderd om mee te denken. Sinds 2017 heeft Borne een adviesraad sociaal domein, om gevraagd en ongevraagd het college te adviseren en mee te denken in beleids- ontwikkelingen met betrekking tot de Wmo, Jeugdwet en de Participatie- wet. Hoewel de werking van de adviesraad over het algemeen als positief wordt ervaren, zijn er duidelijke verbeterpunten, zoals het bereiken van de ondervertegenwoordigde groepen. Ook zet Borne regelmatig BornePraat (voorheen BornePanel) in om meningen te peilen. Uit zo’n peiling blijkt dat bijna driekwart van de respondenten het belangrijk vindt om mee te denken over hoe de gemeente ondersteuning biedt, maar dat minder dan een kwart zich daadwerkelijk betrokken voelt bij hoe dat nu gaat. Meer dan de helft had nooit informatie gezien over de mogelijkheid om mee te denken.
Veel inwoners deden een oproep aan de gemeente om hen meer te betrekken, beter te communiceren, meer contact met inwoners te hebben en meer te luisteren naar de inwoners. Veel inwoners deden een oproep aan de gemeente om hen meer te betrekken, beter te communiceren, meer contact met inwoners te hebben en meer te luisteren naar de inwoners. Luisteren houdt in dat men openstaat voor ideeºn, perspectieven en zorgen van inwoners, deze serieus neemt en zorgvuldig afweegt. Gehoord worden is belangrijk voor vertrouwen en betrokkenheid, ook als er daarna andere keuzes worden gemaakt. (Onder)steunen van mantelzorg In Borne wordt erkend dat mantelzorgers een cruciale rol spelen en dat zij zelf ook ondersteuning nodig hebben om het vol te houden. Uit de documenten blijkt dat er verschillende voorzieningen voor mantelzorgers zijn. Zo is er een MantelzorgcafØ en het AlzheimercafØ waar mantelzorgers elkaar ontmoeten en ervaringen delen. Dergelijke bijeenkomsten bieden emotionele steun en informatie, en zijn belangrijk om overbelasting te voorkomen. Daarnaast is er een mantelzorgnetwerk actief, ondersteund door Wijkracht. Binnen Wijkracht kan je als mantelzorger terecht bij de mantelzorgconsulent van Wijkracht. Deze consulent kan meedenken over vormen van ondersteuning die passend kunnen zijn, denk aan respijtzorg of cursussen speciaal voor mantelzorgers.
Wijkracht biedt een dergelijke cursus. Ook wordt er in huisbezoeken (SOEK) aandacht gevestigd op de rol van mantelzorgers in het huishouden. Uit de documenten komt naar voren dat Borne een jaarlijkse mantelzorgwaardering (bijvoorbeeld een cadeau- bon) aanbiedt en dat mantelzorgers mee kunnen doen aan de jaarlijkse Dag van de Mantelzorg. Ook komen er uit de documenten zorgen naar voren: met de dubbele vergrijzing neemt de druk op mantelzorgers toe. Uit onderzoek in 2023 bleek dat in Twente het aantal logeerbedden of andere respijtvoorzieningen voor bijvoorbeeld dementiezorg onvoldoende was. Daarom is in 2024 een pilot gestart in Twente voor extra logeerbedden voor kortdurende opname van Wmo of Wlz-cliºnten. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 19 1 2 3 4 5 6 7 In Q2 van 2025 hebben drie cliºnten uit Borne hier gebruik van gemaakt. Daarnaast hebben mantelzorgers van mensen met zware zorg weinig mogelijkheden om de zorg even uit handen te geven. Overigens wordt er lokaal al creatief naar oplossingen gekeken, zoals het Odensehuis (waar men inmiddels ook al mee is gestart). Het gaat hierbij om een inloop voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Dit biedt laagdrempelige dagopvang en ondersteuning zodat mantelzorgers enkele uren ontlast zijn en lotgenotencontact hebben.
Ook zijn er concrete acties in het GALA-plan: men wil met gesubsidieerde organisaties en verenigingen afspraken maken om activiteiten open te stellen voor mensen met dementie. Dat vergroot de inclusie Øn geeft mantelzorgers even lucht. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Gemeente Borne probeert op meerdere manieren ruimte te geven aan vrijwilligers. Ten eerste door ze te betrekken in netwerken. Ten tweede door informatie en matchingsmogelijkheden te bieden. Wijkracht biedt ondersteuning aan vrijwilligers. Ze helpen inwoners om een passende vrijwilligersfunctie te vinden en ze helpen organisaties om vrijwilligers te werven, op te leiden en te vinden. Daarnaast reiken ze workshops en trainingen aan. In projecten noemt gemeente Borne ook scholing en begeleiding: bijvoorbeeld in de pilot ‘Ontmoetingsplekken voor jongeren’ is extra training voor vrijwilligers ingezet om beter met jeugd om te gaan en er is budget voorzien voor deskundigheidsbevordering vrijwilligers in een projectplan. Dat laat zien dat men investeert in de kwaliteit en ondersteuning van vrijwillige inzet. De samenwerking tussen professionals en vrijwilligers wordt actief gezocht en verbeterd. Een citaat uit het armoedecafØ: “Onder regie van de gemeente kan de samenwerking tussen organisaties, professionals en vrijwilligers worden versterkt.
Samen weet en bereik je meer.” De gemeente is actief op het verbinden van kleine lokale initiatieven en zorgpartijen om de samenwerking tussen de formele en informele ondersteuning te bevorderen. Daarnaast werkt de gemeente ook aan het stimuleren van sociale betrokkenheid en bewustzijn in de gemeenschap. Hierbij wordt wel aangegeven dat het een uitdaging is om de mensen die hulp nodig hebben Øn mensen die willen helpen beter bij elkaar te brengen. Versterken inclusie Gemeente Borne streeft naar een inclusieve samenleving. In de Visie Sociaal Domein is de volgende missie opgenomen: “Een inclusief, veilig, gezond en sociaal Borne waar onze inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens, mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven, zorgen voor zichzelf en voor elkaar.“ Begin 2024 is de Lokale Inclusieagenda 2024+ vastgesteld, met als doel dat iedereen mee kan doen in de samenleving. EØn van de acties was het beter vindbaar en toegankelijk maken van het Sociaal Hus. Doordat het Sociaal Hus werkt als laagdrempelige toegang wordt zichtbaar zijn en nabijheid gestimuleerd, waardoor inclusiviteit en maatschappelijke betrokkenheid in de gemeenschap gestimuleerd wordt.
Daarnaast is met het Taalhus samengewerkt om basisvaardigheden van inwoners te versterken, bijvoorbeeld op het gebied van digitale inclusie door een training te organiseren voor oudere inwoners. Er is een taalcoördinator bij de bibliotheek die samen werkt met een docent van het ROC. Het thema discriminatie is regionaal opgepakt (onder andere met het COC). Ook worden ervaringsdeskundigen betrokken over belemmeringen bij evenementen en toegankelijkheid van plekken. Daarnaast zijn ervaringsdeskundigen betrokken bij de Adviesraad Sociaal Domein, echter kan het bereik rondom jongeren en inwoners met een migratie- achtergrond worden vergroot om echt inclusief beleid te kunnen maken. | Waar gaat het geld naartoe? Er wordt specifiek ingezet op inclusie bij kunst en cultuur, sport en | In 2025 zijn de grootste programmalijnen: bewegen en er wordt gekeken hoe mensen met dementie zo veel mogelijk | • | Algemeen maatschappelijk werk en aanpalende functies (o.a. kunnen participeren. Tenslotte wordt via gemeentelijke communicatie- | toegang, schuldhulp, mantelzorg-/vrijwilligersondersteuning): kanalen aandacht gevraagd voor inclusie, onder meer tijdens nationale | € 1.295.537. Belangrijke ontvanger is Wijkracht (totaal € 1.082.327 over actiedagen en wordt bij nieuwbouw, evenementen en omgevingsplannen | verschillende posten, incl. toegang en ondersteuning).
rekening gehouden met toegankelijkheid. | • | Bibliotheek/Kulturhus: samen € 507.545 via de bibliotheekpost en aanvullend € 1.274.675 via Kulturhus (o.a. muziekonderwijs, cultuur en Mensen vragen & uitnodigen | beheer), waarmee het Kulturhus de grootste individuele ontvanger is. Gemeente Borne houdt zich op verschillende manieren bezig met het | • | Muziekonderwijs (incl. via Kulturhus): € 368.360. vragen van mensen en uitnodigen om mee te doen. Zij zien de waarde van | • | Onderwijsachterstandenbeleid (VVE/KO): € 183.270, met o.a. de positieve bijdrage van inwoners. Wijkracht speelt hier een belangrijke | Stichting Kinderopvang Ludiek (€ 151.270) en Kinderdagverblijf De Drie rol in, waar het vrijwilligerswerk wordt gecoördineerd. Zij helpen | Biggetjes (€ 32.000). organisaties die op zoek zijn naar vrijwilligers en mensen om een leuke | • | Cultuur, recreatie en erfgoed (o.a. OranjecomitØ, Folkloregroep, vrijwilligersplek te vinden. Er zijn inloopspreekuren waar mensen | Bussemakerhuis, 4/5 mei): samen € 182.817 (instellingen cultuur), terechtkunnen met vragen. Er wordt actief aan inwoners gevraagd om deel | € 77.079 (recreatie & toerisme) en € 64.260 (musea). te nemen en te kijken wat er mogelijk is.
De gemeente faciliteert en ondersteunt ook burgerinitiatieven, waarbij inwoners ook worden | Binnen de institutionele laag domineren daarmee de subsidies voor gestimuleerd een positieve bijdrage te leveren. | toegang en eerstelijn (jeugd en breed), preventie/participatie, bibliotheek/ | 1 Kulturhus en algemeen maatschappelijk werk. Binnen de gemeen- 3.4 | Financiering van de sociale basis | schappelijke laag gaat financiering vooral naar verenigingen, comitØs en | 2 Op basis van het overzicht subsidieverlening 2025 bedraagt de totale | lokale initiatieven (o.a. OranjecomitØ, Folkloregroep, 4/5 mei), doorgaans gemeentelijke inzet voor de sociale basis € 3.267.690. Hiervan vloeit | via bescheidener bedragen die de lokale inzet en het noaberschap | 3 € 2.977.156 (– 91%) naar de institutionele sociale basis en € 290.534 (– 9%) | ondersteunen. naar de gemeenschappelijke sociale basis. | 4 De middelen worden vrijwel geheel verstrekt als arrangementsubsidies; | Nadere duiding waarderingssubsidies vormen een gering aandeel (ca. € 5.233). | De begrotingsuitvoering laat zien dat de sociale basis vooral structureel | 5 wordt gefinancierd via arrangementsubsidies (continuïteit, resultaat- sturing), aangevuld met kleinere waarderingssubsidies.
De concentratie bij | 6 een aantal kernspelers (met name Wijkracht en het Kulturhus) sluit aan bij 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 20 de rol van ØØn integrale toegang en centrale ontmoetings- en programma- voorzieningen zoals beschreven in hoofdstuk 3. Ook blijft er ruimte voor lokale verenigingen en evenementen die de sociale cohesie versterken. Deze verdeling ondersteunt de in dit hoofdstuk geschetste tweedeling tussen institutionele en gemeenschappelijke sociale basis en onderstreept het belang van wijkgerichte zichtbaarheid en verbinding tussen formeel en informeel. Kerncijfers (2025) • | Totaal sociale basis: € 3.267.690 • | Institutionele sociale basis: € 2.977.156 (– 91%) • | Gemeenschappelijke sociale basis: € 290.534 (– 9%) • | Hoofdinstrument: arrangementsubsidies (– € 3.262.458) • | Grootste ontvangers: Kulturhus (– € 1.274.676) en Wijkracht (– € 1.082.327) • | Grote programmalijnen: algemeen maatschappelijk werk (€ 1.295.537), bibliotheek/Kulturhus (€ 507.545 + via Kulturhus), muziekonderwijs (€ 368.360), onderwijsachterstand (€ 183.270), cultuur/recreatie/ | 1 erfgoed (€ ~324.000 totaal over deelposten) 2 N.B. De in deze paragraaf opgenomen bedragen hebben betrekking op | 3 de subsidieverlening aan partijen binnen de sociale basis.
Een deel van de samenwerkingspartners werkt met de gemeente op basis van een | 4 dienstverleningsovereenkomst (DVO). De financiºle inzet via DVO’s is niet in deze bedragen meegenomen, aangezien deze bedragen op het | 5 moment van schrijven nog niet beschikbaar waren bij de onderzoekers. | 6 7 LJ/26/0237/sbbrn | Onderzoek toekomstbestendige sociale basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 21 LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 22 1 2 3 4 5 6 7 4. Benchmark In dit hoofdstuk vergelijken we de inrichting van de huidige sociale basis van gemeente Borne met die van vijf vergelijkbare gemeenten in Twente. 4.1 Inleiding en methode Als onderdeel van het onderzoek naar een toekomstbestendige sociale basis voor Borne hebben we een benchmark uitgevoerd bij vijf Twentse gemeenten: Losser, Haaksbergen, Hellendoorn, Hof van Twente en Wierden. Deze gemeenten zijn geselecteerd op basis van vergelijkbare schaalgrootte, sociaal-demografische kenmerken en regionale context. Doel is om objectief in kaart te brengen hoe de sociale basis in deze referentiegemeenten is vormgegeven, zodat overeenkomsten, verschillen en enkele best practices zichtbaar worden. Aan de hand van de tien bouwstenen van een sterke sociale basis brachten we per gemeente in beeld in hoeverre deze thema’s aandacht krijgen en zijn uitgewerkt.
Hierna beschrijven we per bouwsteen de bevindingen. Telkens maken we onderscheid tussen de gemeenschappelijke sociale basis (wat inwoners en vrijwilligers zelf doen) en de institutionele sociale basis (wat de gemeente en professionele partners organiseren). We benoemen per bouwsteen de belangrijkste overeenkomsten en eventuele opvallende verschillen tussen de gemeenten, en geven concrete voorbeelden van initiatieven of werk- wijzen die als best practices kunnen dienen voor gemeente Borne. 4.2 Benchmarkresultaten 1. Bestaanszekerheid Gemeenschappelijke basis: Alle gemeenten kennen een stevige informele steunstructuur via vrijwilligers, kerken en noaberschap. Formulierenbrigades, maatjes- projecten en acties voor minima komen overal voor. Bereik blijft echter een uitdaging: schaamte en onbekendheid zorgen ervoor dat een deel van de doelgroep geen hulp vraagt. LJ/26/0237/sbbrn Onderzoek toekomstbestendige socia le basis gemeente Borne | ' bureau HHM 2026 | 23 1 2 3 4 5 6 7 Institutionele basis: Elke gemeente voert een breed minimabeleid, investeert in vroeg- signalering en heeft laagdrempelige toegang. Losser en Haaksbergen werken met integrale loketten (WijZ, Noaberpoort). Innovatieve regelingen zoals het Jongeren Perspectief Fonds (Losser) en de meedoenregelingen (Hof van Twente) versterken de aanpak. Ondanks dit geheel blijft volledige bestaanszekerheid moeilijk te realiseren.
Best practices: • Jongeren Perspectief Fonds (Losser) • Brede meedoen-regelingen (Hof van Twente) • Integrale ondersteuning + DigiTaalhuis (Haaksbergen) • Publiekscampagne “Rondkomen in Wierden” 2. Financiering Gemeenschappelijke basis: Gemeenten bundelen steeds vaker financiºle stromen (SPUK, GALA, IZA) om preventie en participatie integraal aan te pakken. Wijkbudgetten en fondsen (zoals het Noaberfonds in Hof van Twente) ondersteunen inwonersinitiatieven. Institutionele basis: Hellendoorn en Hof van Twente hebben structurele subsidies en een stabiele infrastructuur. Losser, Haaksbergen en Wierden zijn nog in transitie van projectmatig naar structureel financieren. Haaksbergen loopt voorop met ØØn integraal SPUK-programma. Best practices: • Noaberfonds (Hof van Twente) • Integrale bundeling van budgetten (Haaksbergen) • Pilots met structurele opschaling (Losser) • Accountgestuurde samenwerking en regiobeïnvloeding (Wierden) 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid Gemeenschappelijke basis: De Twentse cultuur van “samen doen” is sterk zichtbaar. Dorpsraden, wijkplatforms, coalities en online participatieplatforms brengen inwoners en professionals samen in co-creatie. Institutionele basis: Gelijkwaardigheid is verankerd via convenanten, participatieraden en structureel overleg. Gemeenten zien zichzelf meer als facilitator dan als regisseur.