Bijlage: Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
1.5.2 Wat gaan we daarvoor doen? Financiën Gemeentefonds De basis voor het opstellen van deze begroting is de meicirculaire 2024. Zowel het regeerakkoord als de septembercirculaire zijn half september 2024 uitgekomen. De peildatum voor de begroting ligt op 9 juli 2024, daarom zijn beide documenten niet verwerkt in de begroting. Uit alle stukken blijkt echter dat het ravijn van kracht blijft. Voor Borne betekent dit dat er voor het jaar 2025 nog een begrotingsoverschot van € 1,1 miljoen wordt verwacht, maar dat dit vanaf 2026 omslaat naar een structureel begrotingstekort van € 1,6 miljoen. In het laatste jaar van dit perspectief is het structurele begrotingstekort opgelopen naar € 1,8 tot € 2,1 miljoen. Dit is ook het bedrag dat wordt meegenomen in het ombuigingstraject waarover meer te vinden is in het programma bestuur en samenleving. Inflatie Het uitgangspunt dat gehanteerd wordt bij het opstellen van de begroting voor het verwerken van inflatiestijgingen is het document "Macro Economische Verkenningen" zoals het CPB deze per april 2024 heeft opgesteld. Achteraf worden de werkelijke inflatoire effecten hierop bijgesteld. Deze correcties zitten nog niet in de begroting 2025, maar zijn van grote invloed op de komende jaren. De prijsstijging ten opzichte van de begroting 2024 is 1,9%. Voor 2026 geldt hetzelfde ten opzichte van 2025.
Voor de periode 2027-2028 wordt rekening gehouden met percentages van 1,5% per jaar. Voor de looncompensatie wordt, in overeenstemming met de uitgangspunten van de Twentse gemeenten, de salarissen eerst geactualiseerd op basis van de meest recente CAO. Eind 2023 is er een akkoord bereikt over de CAO 2024. Uitgangspunt hierbij is de “Loonvoet sector overheid” volgens de Macro Economische Verkenningen. Op basis hiervan wordt de looncompensatie vastgesteld op 5,3% in 2025 en op 1,9% voor 2026. Voor 2027 en verder geldt een percentage van 1,5%. Indexatie De afgelopen periode is gebleken dat de prijsstijgingen van het bruto binnenlands product in alle jaren hoger is dan de CPB raming daarvan in het voorjaar. Het prijsaccres van het gemeentefonds wordt echter sinds 2024
Pagina 44
Programmabegroting 2025-2028 bepaald aan de hand van de voorjaarsraming van het lopende jaar. Hiermee dreigt het prijsaccres structureel te laag te worden. Voor Borne was dit effect over de afgelopen jaren €1.053.000 structureel. In de komende jaren is het te verwachten effect € 1.800.000 structureel nadelig. Vastgoed Het gemeentelijke vastgoedbeleid stamt uit 2013. In 2025 wordt dit beleid geactualiseerd en voorgelegd aan de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft ingestemd met de realisatie van de nieuwbouw van sportcentrum Borne-West, Huis van Borne en Kindcentrum Borne West. De gemeente Borne streeft naar toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed. Deze doelstelling zorgt ervoor dat er bij nieuwbouw van dit maatschappelijk vastgoed maximaal ingezet wordt op duurzame en energiezuinige realisatie. Hierbij dient het nieuwe vastgoed te voldoen aan de BENG-normen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen). Met het hanteren van deze duurzaamheidsnormen, zet de gemeente Borne grote stappen in de verduurzaming van de vastgoedportefeuille conform het klimaatakkoord 2030. Het gemeentelijk vastgoedbezit wordt in het kader van de ombuigingen voor 2026 en verder in 2025 tegen het licht gehouden. Grondzaken In 2025 actualiseren wij ons bestaande grondbeleid. In 2025 actualiseren wij daarnaast het grondprijzenbeleid en stellen daarmee de uitgangspunten voor de grondprijsberekening vast.
Hierbij wordt rekening gehouden met overeenkomsten met derden.
Pagina 45
Programmabegroting 2025-2028 1.5.3 Wat mag het kosten? De meerjarenbegroting voor het programma Financieel gezond ziet er als volgt uit: PR5 Financieel gezond (* €1.000)
Jaarrekening 2023
Begroting act. 2024
Begroting 2025
MJR 2026
MJR 2027
MJR 2028
Baten: Financiën Vastgoed
76.942 894
67.087 692
61.852 722
58.375 722
59.978 722
61.238 722
Grondzaken
3.943
1.977
3.554
4.719
4.996
3.982
Totaal baten
81.779
69.755
66.127
63.816
65.695
65.942
Financiën Vastgoed
15.535 2.102
8.202 2.802
3.994 1.596
3.958 1.558
4.758 1.887
6.372 1.877
Grondzaken
5.095
1.977
3.554
4.719
4.996
3.982
Totaal lasten
22.733
12.982
9.144
10.235
11.641
12.232
Saldo
59.046
56.774 V
56.983 V 53.581 V 54.053 V 53.710 V
Lasten:
V
In de onderstaande tabel wordt ingegaan op de afwijkingen tussen de actuele begroting 2024 en de begrotingsjaren daarna. Afwijkingen van meer dan € 100.000 worden kort toegelicht. PR5 Financieel gezond verschillen (* €1.000) Baten:
Financiën
Grondzaken
20242025
20242026
20242027
20242028
Verschillenverklaring
De lagere baat ontstaat doordat we conform planning vanaf 2025 veel minder middelen -5.235 N -8.712 N -7.109 N -5.849 N onttrekken aan onze reserves. Daarnaast fluctueren deze cijfers doordat het gemeentefonds ook jaarlijks fluctueert. Deze budget neutrale wijziging volgt uit de 1.577 V 2.742 V 3.019 V 2.005 V verwerking van het MPG
Lasten:
Financiën
Vastgoed
Grondzaken
Pagina 46
Dit voordeel ontstaat door de incidentele bijdrage voor de vloedbeltverbinding in een bestemmingsreserve is gestort in 2024 (ongeveer € 4.208 V 4.244 V 3.444 V 1.830 V 6 miljoen). Hierdoor wordt vanaf 2025 de last lager. Dit voordeel neemt af doordat de stelposten cumulatief worden verwerkt. De lastenverlaging na 2024 ontstaat doordat er geen kapitaallasten Rheineplein 1 meer zijn na 1.206 V 1.245 V 915 V 925 V 2024. Vanaf 2027 volgen de kapitaallasten van het nieuwe pand. Deze budget neutrale wijziging volgt uit de -1.577 N -2.742 N -3.019 N -2.005 N verwerking van het MPG
Programmabegroting 2025-2028
2 Paragrafen
Pagina 47
Programmabegroting 2025-2028
2.1 Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt van haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening te geschieden. De definitieve vaststelling van de tarieven door de gemeenteraad vindt plaats in november 2024, gelijktijdig met het vaststellen van de begroting 2025. Dit is eerder in het jaar dan in het verleden. Er heeft een onderzoek plaatsgevonden naar de mate van kostendekkendheid van de leges en heffingen. De uitkomsten van dit onderzoek geven richting aan hoe er in de toekomst wordt omgegaan met de totstandkoming van de tarieven voor leges en heffingen. De lokale heffingen bestaan uit gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, die vooral door de inwoners van Borne dienen te worden opgebracht. Lokale belastingen worden onderscheiden in heffingen waarvan de besteding gebonden dan wel ongebonden is.
Ongebonden lokale heffingen (zoals de OZB) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat zij niet aan een inhoudelijk begrotingsprogramma zijn gerelateerd. De besteding is niet gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, worden verantwoord op het betreffende programma en worden niet tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend. Voor het betalen van rechten en retributies verricht de gemeente diensten. De kosten van de gemeentelijke dienstverlening worden doorberekend in de tarieven. Het beleid is erop gericht deze kosten zoveel mogelijk te beperken en daar waar mogelijk rechtvaardiger te verdelen. Hierdoor wordt een evenwichtige lastenverdeling bereikt. In aanloop naar de begroting 2025 heeft er een onderzoek naar de kostendekkendheid van leges, tarieven, rechten en retributies plaatsgevonden. De uitkomsten worden betrokken bij besluitvorming rondom de meerjarenbegroting én de besluitvorming rondom de (belasting) verordeningen. De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne.
Pagina 48
Programmabegroting 2025-2028 2.1.1 Inkomsten
Pagina 49
Programmabegroting 2025-2028 2.1.2 Beleid In het Hoofdlijnenakkoord Hoop, lef en trots van PVV, VVD, NSC en BBB, zoals deze door de verschillende formerende partijen is gepresenteerd in mei 2024, is een aantal maatregelen opgenomen ten aanzien van de lokale belastingen. Hieronder is een aantal maatregelen uitgelicht. Planbatenheffing of vergelijkbaar systeem Hoewel de exacte kaders voor deze heffing nog niet bekend zijn, is een aandachtspunt dat gemeenten die een dergelijke planbatenheffing gaan invoeren moeten bezien hoe de baten en toerekening van lasten van de grondexploitatie verlopen. Hierdoor kunnen mogelijk optimalisaties worden gerealiseerd voor de vennootschapsbelasting. De opbrengsten van deze heffing zijn beklemd en dienen volledig te worden aangewend voor de bereikbaarheid van de wijk en het bouwen van betaalbare huur- en koopwoningen. Ten behoeve van de aanpak van de volkshuisvesting en woningnood wordt erop ingezet dat gemeenten een planbatenheffing kunnen gaan invoeren. De planbatenheffing ziet op een belasting voor onbebouwde grond met een woningfunctie. Hierbij wordt waarschijnlijk de bestemmingsplanwijziging belast voor de eigenaar, waarbij de gemeente een gemaximeerde mogelijkheid krijgt om hiertoe planbatenheffing te innen. Maximering OZB Ten behoeve van koopwoningen hebben de formerende partijen als maatregel opgenomen om de OZB te maximeren.
Deze maximering wordt vastgesteld in overleg met gemeenten. Er is door het rijk nog niet concreet aangegeven hoe deze maximering wordt vormgegeven. Verlaging aanmanings- en incassokosten In het akkoord is opgenomen dat er een recht komt op vergissen. Een enkele fout kan niet langer een inwoner diep in de problemen duwen. Aanmaningskosten en incassokosten van de overheid gaan fors omlaag. No cure – no pay bij de uitvoering van de Wet WOZ wordt aangepakt Gemeenten moeten een vergoeding betalen als via no cure – no pay bureaus (NCNP-bureaus) de WOZ -waarde van woningen en bedrijven wordt aangepast. Dat kan gebeuren wanneer NCNP-bureaus namens burgers een bezwaarschrift indienen bij de gemeente of door een beroep bij de rechter. Dat levert die bureaus zo veel geld op dat er sprake is van een verdienmodel. Burgers profiteren daar niet van. Terwijl de regeling is bedoeld als kostenvergoeding voor burgers. Per 1 januari 2024 is de wet gewijzigd. De proceskosten en immateriële schadevergoeding zijn verlaagd. Voor de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) bevat de wetswijziging het volgende: 1.
De vergoeding in de bezwaarfase van rechtsbijstand wordt vermenigvuldigd met 0,25 als de WOZbeschikking wordt vernietigd of gewijzigd;
2.
De vergoeding van rechtsbijstand in de fase van beroep, hoger beroep of cassatie wordt vermenigvuldigd met 0,25 als de WOZ-beschikking wordt vernietigd of gewijzigd en vermenigvuldigd met 0,10 in de overige gevallen;
3.
De vergoeding voor immateriële schade wordt beperkt tot € 50 per half jaar (was € 500) waarmee de redelijke termijn voor afhandeling van een bezwaar is overschreden;
4.
Vergoedingen mogen uitsluitend worden uitbetaald op een bankrekening die staat op naam van de belanghebbende zelf.
De Hoge Raad heeft echter op 12 juli 2024 geoordeeld dat het Besluit proceskosten bestuursrecht voor de berekening van de kostenvergoeding voor de behandeling van een bezwaar in belastingzaken deels buiten toepassing moet blijven. Dit omdat die regeling in zoverre mogelijk in strijd is met het discriminatieverbod. De forfaitaire vergoeding in deze regeling is de helft lager dan de vergoeding in overige bestuursrechtelijke zaken. De gevolgen van deze uitspraak en de nu lopende beroepen zijn nog niet duidelijk.
Pagina 50
Programmabegroting 2025-2028 2.1.3 Overzicht Overzicht Gemeenten zijn beperkt in de soorten belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. De opbrengsten van de belastingen en overige heffingen worden in beginsel alleen aangepast aan de inflatiecorrectie. De gemeente is vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). De gemeentelijke belastingen en retributies die in 2025 in Borne zullen worden geheven zijn: 1.
2.
Ongebonden belastingen: a. Onroerendezaakbelastingen; b. Reclamebelasting. Gebonden belastingen: a. Afvalstoffenheffing; b. Leges en rechten.
Onroerendezaakbelasting Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeenten onroerendezaakbelastingen (OZB) heffen. In de mei-circulaire gemeentefonds 2019 is aangekondigd dat het Rijk met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). De OZB is een tijdstipbelasting. Dit betekent dat voor het bepalen van de belastingplicht de situatie per 1 januari van het belastingjaar geldt. Veranderingen in de loop van het jaar, bijvoorbeeld de verkoop van een huis, worden meegenomen in het volgende belastingjaar. Belastingplichtigen zijn eigenaren van woningen; eigenaren van niet-woningen; gebruikers van niet-woningen. Indien iemand zowel eigenaar als gebruiker is van een niet-woning, dan betaalt hij of zij beide belastingen. De grondslag voor de berekening van de OZB is de WOZ-waarde van de onroerende zaak. Deze wordt jaarlijks opnieuw bepaald. Het tarief van de OZB wordt uitgedrukt in een percentage van de WOZ-waarde. Voor iedere groep belastingplichtigen wordt een afzonderlijk tarief vastgesteld.
De hoogte van het tarief leidt tot de opbrengst die met de begroting is vastgesteld. De beoogde opbrengst van de OZB per belastingplicht wordt eerst vastgesteld. Vervolgens wordt op basis van de totale WOZ-waarde van de belastingplicht het OZB-tarief berekend. De ontwikkeling van het OZB-tarief is dus naast de ontwikkeling van de OZB-opbrengst afhankelijk van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt. Als de gemiddelde waarde op de vastgoedmarkt stijgt, leidt dit tot een neerwaartse bijstelling van het OZB-tarief. Anders zou de OZB-opbrengst evenredig meestijgen. Andersom geldt hetzelfde. Een negatieve waardeontwikkeling van de vastgoedmarkt leidt tot een verhoging van het OZBtarief, om te voorkomen dat de OZB opbrengst daalt. Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen, kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering van ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd.
Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen.
Pagina 51
Programmabegroting 2025-2028 Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing. Sinds 1 januari 2020 werkt Borne met Diftar. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven. Dit houdt in dat inwoners naast een vast bedrag, per keer betalen voor het ledigen van hun grijze restafvalcontainer of voor het wegbrengen van afval naar een ondergrondse restafvalcontainer. Dit volgens het principe ‘afval scheiden loont’. Afvalstoffenheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt.
Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten berekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing (bestemming is watertaken), er staan geen aanwijsbare tegenprestaties tegenover. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen. In een GRP wordt meerjarig inzicht gegeven in de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding van het gemeentelijk rioolstelsel.
Pagina 52
Programmabegroting 2025-2028
Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: 1.
titel 1, algemene dienstverlening;
2.
titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning;
3.
titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn.
Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt. Op grond van het bovenstaande is het mogelijk om kruissubsidiëring toe te passen. Onder kruissubsidiëring wordt verstaan: het hoger stellen van tarieven van leges voor sommige diensten om daarmee de tarieven voor andere diensten laag te kunnen houden. Daarnaast kan bij de tariefstelling uitdrukking worden gegeven aan het profijtbeginsel. Dat is een aparte beleidsmatige afweging. Onderlinge verschillen in - op zichzelf geoorloofde - kostendekkingspercentages tussen groepen van diensten zijn niet in strijd met de wet of met enig algemeen rechtsbeginsel. De mogelijkheden tot kruissubsidiëring zijn door de komst van de Europese Dienstenrichtlijn (EDR) beperkter geworden. De EDR maakt kruissubsidiëring binnen een cluster van samenhangende vergunningstelsels mogelijk.
Dit betreft alleen de diensten aan dienstverrichters waarop de EDR van toepassing is (titel 3 van de Legesverordening). De wetgever heeft hierin geen aanleiding gezien om artikel 229b van de Gemeentewet te wijzigen. De EDR doorkruist daarmee de wettelijke regeling van artikel 229b Gemeentewet.
Pagina 53
Programmabegroting 2025-2028 Bij de introductie van de Wabo in 2010 (omgevingsvergunning, zie Titel 2 van de Legesverordening) ging de wetgever ervan uit dat kruissubsidiëring tussen het cluster omgevingsvergunning en andere in de legesverordening opgenomen dienstverleningen niet mogelijk is. De wens van de wetgever is echter niet in een wettelijke bepaling vastgelegd, zodat in principe artikel 229b van de Gemeentewet onverkort geldt. Wij gaan echter uit van maximaal 100% kostendekkendheid binnen titel 2. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de Verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld.
In totaal verwachten we het komende jaar € 48.000 aan kosten te maken om deze zorgplichten na te komen. Om deze kosten transparant te maken, splitsen wij uit op welke taakvelden wij deze kosten zullen maken.
Pagina 54
Programmabegroting 2025-2028 2.1.4 Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerende-zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling in 2023 en 2024:
bruto woonlasten
éénpersoonshuishouden
meerpersoonshuishouden
stijging in % tov 2023
eigenaar-gebruiker woning
2023
2024
2023
2024
1-pers
Almelo
967
996
1.011
1.041
3,00%
3,00%
Borne
936
1.021
967
1.050
9,00%
8,60%
Dinkelland
862
929
890
957
7,90%
7,60%
Enschede
938
986
966
1.013
5,20%
4,80%
Haaksbergen
1.039
1.095
1.039
1.091
5,40%
5,50%
Hellendoorn
937
989
937
989
5,50%
5,50%
Hengelo
889
935
928
972
5,20%
4,70%
Hof van Twente
963
1.024
1.003
1.055
6,30%
5,20%
Losser
1.028
1.083
1.059
1.114
5,40%
5,20%
Oldenzaal
856
908
892
945
6,10%
5,90%
Rijssen-Holten
657
645
708
675
-1,90%
-4,70%
Tubbergen
779
929
807
954
19,20%
18,20%
Twenterand
940
936
981
977
-0,40%
-0,40%
Wierden
890
940
915
968
5,60%
5,80%
Overijssel
867
903
896
934
4,20%
4,20%
Nederland
867
911
944
994
5,10%
5,30%
meerpers
2.1.5 Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: 1.
Voor de ozb (voor onroerende zaken die in hoofdzaak tot woning dienen) is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen woonlasten betalen;
2.
Voor het vaste bedrag en voor maximaal €73,00 voor het variabele deel (ledigingen) wordt voor de afvalstoffenheffing kwijtschelding verleend;
3.
Voor de rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500 m3;
4.
Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 120 % van de bijstandsnorm;
5.
Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit;
6.
Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm.
Pagina 55
Programmabegroting 2025-2028
2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het in kaart brengen van het weerstandsvermogen en dit af te zetten tegen het risicobeeld is nodig om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weeren wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. De uitgangspunten bij deze paragraaf zijn te vinden in de Nota risicomanagementbeleid en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen.
2.2.1 Risicobeeld Door inzicht te hebben in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van gemeente Borne beoordeeld. In deze cyclus worden stappen als risicoidentificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van beheersmaatregelen doorlopen. Twee keer per jaar wordt in de risicomanagementrapportage het risicobeeld gedeeld met het managementteam. Het risicobeeld. Het risicobeeld wordt als één van de onderwerpen in de besprekingen van de jaarstukken en meerjarenbegroting gedeeld met het college. Actualisatie 2024 per 2 mei 2024 Het actuele beeld van de maximale geldgevolgen (impact) van de risico's is: Lijn en projecten:
€ 16,5 miljoen
Grondexploitaties:
€ 7,1 miljoen
Totaal:
€ 23,6 miljoen
Per risico is in kaart gebracht welke kans er bestaat dat het risico zich daadwerkelijk voordoet. Hierbij wordt rekening gehouden met de reeds getroffen beheersmaatregelen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaatsvinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risico-inventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 5,7 miljoen. Ontwikkelingen die van invloed zijn op de benodigde weerstandscapaciteit betreffen onder andere: nieuw plan voor sporthal Borne-West, Gemeentefonds (ravijnjaar), informatieveiligheid en hervormingsagenda jeugd.
Pagina 56
Programmabegroting 2025-2028 Top tien risico's lijn / projecten Nr. Onderwerp Risico
1
Ravijnjaar 2026
2
Onderdoorgangen
3
4
5 6 7 8 9 10
Geen structurele verhoging van baten in het gemeentefonds door gewijzigde financieringssystematiek. Verwerving percelen valt duurder uit
Gevolg
Max. financieel effect (x € 1.000) Minder budgettaire ruimte. Tijd 1.730 nodig om ombuigingsmaatregelen te realiseren.
Hogere marktwaarde of hogere schadeloosstelling kan leiden tot hogere kosten. Onderdoorgangen Inpassing onderdoorgangen meer uitgaven voor vragen meer maatregelen. bereikbaarheid percelen, bomen behouden/verplanten en verleggen kabels/leidingen. Informatieveiligheid Getroffen worden door een Bedrijfsprocessen vinden geen cyberincident. doorgang, verstoring van de dienstverlening, informatie niet beschikbaar. Verbonden partijen Investeringen in Dividend-opbrengsten staan verduurzaming onder druk. Jeugd Niet tijdig realiseren van Effect op zorglandschap, druk Hervormingsagenda. op interne organisatie. WMO/Jeugd Open einde regeling WMO en Overschrijding van begrote Jeugdwet zorgkosten. Financiën Inflatie is hoger dan begroot. Overschrijding van begrote kosten m.b.t. inkoop. Financiën Rentestijgingen boven Hogere kosten voor vreemd gehanteerde rekenrente. vermogen. Verbonden partijen Good governance principe Prestatieafspraken worden niet wordt niet / onvoldoende gerealiseerd / interne toegepast. beheersing niet op orde.
1.000
500
4.000
385 400 400 500 250 350
Grondexploitaties De risico's met betrekking tot grondexploitaties betreffen toekomstig kaderstellend ruimtelijk beleid, planschade, ontwikkeling van vraag en aanbod op de vastgoedmarkt, contractuele verplichtingen jegens private partijen en vaststelling van bestemmingsplan Roskamlanden. Met de risico's op het gebied van grondexploitaties is een maximaal financieel effect gemoeid van € 7,1 miljoen. Een nadere kwalitatieve aanduiding van de risico’s is opgenomen in het door de gemeenteraad vastgestelde MPG.
Pagina 57
Programmabegroting 2025-2028 2.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. 1.
2.
Onbenutte belastingcapaciteit: in de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de OZB norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Voor rioolrechten en afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mogen zijn. Begrotingsoverschot komende jaren: door de onzekere ontwikkelingen in het gemeentefonds wordt er na 2025 geen begrotingsoverschot verwacht.
Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op hetzelfde niveau. 1.
2.
3.
Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Door de raad zijn afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van deze reserve. Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, verminderd met verplichtingen die zijn gebaseerd op door de raad genomen besluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit.
De benodigde weerstandscapaciteit en beschikbaar weerstandsvermogen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Hierin is ook het verloop van de weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen in de afgelopen jaren weergegeven.
Pagina 58
Programmabegroting 2025-2028
Weerstandsvermogen (bedragen x € 1.000)
Begr 2020
Jr 2020
Begr 2021
Jr 2021
Begr 2022
Jr 2022
Begr 2023
Jr 2023
Begr 2024
Begr 2025
Begr 2026
Begr 2027
Begr 2028
Algemene reserve Reserve grondexploitatie Reserve beleidsontwikkeling Stille reserves Rekeningsaldo voor bestemming Totaal weerstandsvermogen
5.628 5.551 2.628
16.577 1.817
9.090 1.817 65
5.862 2.704 16.814
6.121 3.840 2.281
8.453 1.789 16.531
6.718 2.704 16.584
6.300 1.700 12.327
8.253 1.789 2.324
5.600 2.400 6.832
5.600 2.400 8.028
5.600 2.400 6.681
5.600 2.400 4.837
13.807
18.394
10.972
25.380
12.242
26.773
26.006
20.327
1.172 13.538
1.196 16.028
-1.347 14.681
-1.844 12.837
-1.824 11.013
Bestemmingsreserves Totaal reserves
17.787 31.594
9.721 28.115
8.598 19.570
10.892 36.272
7.882 20.124
12.945 39.718
5.732 31.738
21.651 41.978
11.519 25.057
21.670 37.698
21.088 35.769
20.746 33.583
20.815 31.828
Totaal weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit Ratio Norm
13.807 7.531 1,8 1,4
18.394 4.693 3,9 1,4
10.972 7.755 1,4 1,4
25.380 4.691 5,4 1,4
12.242 4.686 2,6 1,4
26.773 8.976 3,0 1,4
26.006 8.313 3,1 1,4
20.327 5.748 3,5 1,4
13.538 4.936 2,7 1,4
16.028 5.689 2,8 1,4
14.681 5.689 2,6 1,4
12.837 5.689 2,3 1,4
11.013 5.689 1,9 1,4
Pagina 59
Programmabegroting 2025-2028
Beschikbare weerstandscap. vs benodigde weerstandscap. €30.000
BEDRGEN X € 1.000
€25.000 €20.000 €15.000 €10.000 €5.000 €Begr Jr 2020 Begr Jr 2021 Begr Jr 2022 Begr Jr 2023 Begr 2020 2021 2022 2023 2024 Beschikbare weerstandscapaciteit
Begr 2025
Begr 2026
Begr 2027
Begr 2028
Benodigde weerstandscapaciteit
De benodigde weerstandscapaciteit voor de begroting 2025 is gebaseerd op actualisatie van het risicobeeld in het voorjaar van 2024. Wijzigingen ten opzichte van de vorige actualisatie betreffen onder andere: afronding van de aanbesteding van het Huis van Borne, arbeidsmarktontwikkelingen en de ontwikkelingen van dividendopbrengsten.
2.2.3 Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt de relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst is de ratio weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen A. Beschikbare weerstandscapaciteit B. Benodigde weerstandscapaciteit Ratio
Pagina 60
Bedrag (* € 1.000) 16.028 5.689 2,8
Programmabegroting 2025-2028 Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
>2.0
uitstekend
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
De ratio weerstandsvermogen is met 2,8 uitstekend te noemen. Conform de nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen wordt een ratio van 1,4 als voldoende beschouwd. De resultaatontwikkeling in de meerjarenbegroting leidt tot een daling van de ratio naar 1,9 in 2028.
Ratio weerstandsvermogen 2020-2028 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 Begr Jr 2020 Begr Jr 2021 Begr Jr 2022 Begr Jr 2023 Begr 2020 2021 2022 2023 2024
Begr 2025
Begr 2026
Begr 2027
Begr 2028
Pagina 61
Programmabegroting 2025-2028 2.2.4 Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn, kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en impact (gevolg). De nummers in de onderstaande risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er beheersmaatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van beheersmaatregelen.
2.2.5 Kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossing op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De netto schuldquote van gemeente Borne blijft binnen de maximum norm, maar is de komende jaren nog relatief hoog door de naar verhouding grote grondexploitaties. De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen is gelijk aan de netto schuldquote; er zijn geen leningen verstrekt. Solvabiliteit Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen. Dit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Het solvabiliteitspercentage ligt meerjarig rond de 15%-20%. Dit betekent dat Borne naar verhouding weinig eigen vermogen heeft en daarbij een hoog risico heeft in de mate waarin het kan voldoen aan haar financiële verplichtingen. Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de totaal geraamde baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop.
Kenmerkend voor de grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Een grondexploitatie van 35% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Het percentage van de grondexploitaties ligt in Borne fors hoger dan de hierboven gestelde norm. Dit betekent dat Borne relatief veel risico loopt op het niet verkopen van kavels waarbij de gronden al wel bouwrijp zijn
Pagina 62
Programmabegroting 2025-2028 gemaakt. Omdat gemeente Borne voor twee grondexploitaties samenwerkt met de gemeente Hengelo worden de kengetallen op twee manieren gepresenteerd. Het eerste percentage is gebaseerd op de grondexploitatie waarbij de Veldkamp en Wijkerslocatie Olde Engberink in zijn totaliteit is opgenomen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, door de structurele baten en structurele lasten te vergelijken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Voor een negatief percentage geldt het omgekeerde. De verwachte ontwikkelingen in het gemeentefonds leiden vanaf 2026 tot een negatief percentage. Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. Als de gemiddelde woonlasten bovengemiddeld (groter dan 105%) zijn, is er minder ruimte om deze te verhogen om financiële tegenvallers op te vangen of nieuw beleid te dekken. Duiding kengetallen
Laag risico Neutraal risico Hoog risico
1a. Netto schuldquote
< 90%
90% - 130% >130%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90% - 130% >130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20% - 50% < 20%
3. Grondexploitatie
< 20%
20% - 35% > 35%
4. Structurele exploitatieruimte
>0%
5. Belastingcapaciteit
< 95%
Kengetallen
<0% 95% - 105% >105%
Begroting 2025 84%
MJR 2026 104%
MJR 2027 97%
MJR 2028 90%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
84%
104%
97%
90%
2. Solvabiliteitsratio
30%
26%
25%
25%
3. Grondexploitatie
27%
5%
3%
2%
4. Structurele exploitatieruimte
4%
-2%
-3%
-2%
105%
105%
105%
105%
1a. Netto schuldquote
5. Belastingcapaciteit
Pagina 63
Programmabegroting 2025-2028
2.3 Onderhoud kapitaalgoederen De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen moet volgens het besluit begroting en verantwoording ten minste de volgende kapitaalgoederen bevatten: wegen, riolering, water, groen en gebouwen. De afgelopen jaren werd het onderdeel wegen nader ingedeeld in wegen, straatmeubilair, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken. Om de leesbaarheid van deze paragraaf te verbeteren wordt vanaf deze begroting dit samengevoegd onder de categorie wegen. Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de raad om jaarlijks de kaderstellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen. In deze paragraaf gaan we in op de belangrijkste kapitaalgoederen. Dit zijn wegen en openbare verlichting, riolering, water, groen en gebouwen.
In het tweede kwartaal van 2025 bieden we het Integrale Beleidsplan Openbare Ruimte ter besluitvorming aan aan uw raad. Onderdeel van dit plan is de beschrijving van het onderhoud van de kapitaalgoederen voor de komende periode.
2.3.1 Wegen Beleidskader Borne heeft geen beleidsplan voor wegen. Voor het noodzakelijke onderhoud wordt een tweejaarlijkse inspectie uitgevoerd die resulteert in een meerjarenonderhoudsplan (MJOP). Er wordt in het MJOP onderscheid gemaakt tussen klein en groot onderhoud. Klein onderhoud is ondergebracht in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Twente Milieu, terwijl de gemeente zelf opdracht geeft voor groot onderhoud. Het onderdeel wegen gaat onderdeel uitmaken van het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR). Het IBOR wordt in het tweede kwartaal 2025 ter besluitvorming aangeboden aan de raad. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2025 zijn de onderhoudswerkzaamheden te verdelen in (het wegwerken van) achterstallig onderhoud, levensduurverlengend onderhoud, klein onderhoud en regulier groot onderhoud. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd op basis van de laatste inspectie. De uitvoering van het jaarlijkse klein onderhoud gebeurt deels via Twente Milieu en groot onderhoud wordt extern uitbesteed via het raamcontract.. Via de DVO wordt de veiligheid van wegen, voetpaden en fietspaden door middel van klein onderhoud gewaarborgd. Twente Milieu voert hiervoor jaarlijks twee speciale inspectierondes uit. Vanuit de gemeentelijke begroting worden de beschikbare budgetten gebruikt voor regulier groot onderhoud aan wegen.
Trends en ontwikkelingen We gaan de wegenlegger herijken. Een wegenlegger is een juridisch document waarin vermeld staat wie verantwoordelijk is voor het onderhoud van een openbare weg en de duikers. Deze informatie wordt eveneens gebruikt voor het IBOR. Daarnaast worden in het IBOR de ambities vastgelegd, het gewenste kwaliteitsniveau en de huidige kwaliteit. De wegenlegger wordt in mei 2025 ter vaststelling aangeboden.
Pagina 64
Programmabegroting 2025-2028 2.3.2 Riolering Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het watertakenplan 2022-2026. Investeringen worden afgeboekt voor 90% direct en 10% wordt geactiveerd. De komende decennia vraagt om veel investeringen voor onder andere rioolvervanging. Om deze betaalbaar te houden wordt een nieuwe afschrijvingssystematiek uitgewerkt met de herziening van het meerjareninvesteringsprogramma en het kostendekkingsplan waar de jaarlijkse rioolheffing mee van afhankelijk is. Hierop vooruitlopend wordt de rioolvervanging van de Prins Bernhardlaan in 50 jaar afgeschreven. Doen we dit niet, dan is de voorziening niet toereikend. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Met het uitvoeren van de jaarlijks geplande rioolinspectie wordt de staat van de riolering goed in beeld gebracht en gehouden. Riolering wordt bij herhaling 1 keer per 15 jaar geïnspecteerd. Uit de inspectie blijkt dat in zijn algemeenheid de riolering in redelijke conditie is. Een groot deel van de huidige riolering is aangelegd in de jaren zeventig vorige eeuw en bereikt de levensduurverwachting (van 50 tot 80 jaar). Volgens de theoretische levensduurbenadering is in de periode 2030-2035 een bepaald deel van de riolering aan grootschalige vervanging toe, landelijk wordt daar al voor gewaarschuwd.
Om te anticiperen op grote jaarvariaties op de (middel)lange termijn zijn de jaarlijkse investeringsbedragen voor rioolvervanging meer uitgevlakt in gegroepeerde termijnen. In periodiek overleg met beheer (wegen en verkeer) wordt de planning over het onderhoud afgestemd voor de planperiode. Kleinschalige beheer- en onderhoudswerkzaamheden worden door Twente Milieu conform de dienstverleningsovereenkomst uitgevoerd. Bij grootschalige werkzaamheden is een apart krediet in het voor rioleringswerken gereserveerd. In het watertakenplan staan de rioolvervangingen, onderhoudsfrequenties en het afwegingskader met de benodigde investering opgenomen. Trends en ontwikkelingen Met de vooruitzichten van de investeringen in de rioolvervanging en de leefbaarheid in de openbare ruimte te vergroten wordt met de verschillende disciplines (wegen, groen, verkeer en spelen) gewerkt aan een integraal beleidsplan beheer openbare ruimte.
2.3.3 Water Beleidskader Het gemeentelijk watertakenplan Borne en de klimaatatlas, welke in samenwerking met waterschap Vechtstromen is opgesteld, is bij planvorming richtinggevend. Toekomstige (landelijke) waterbeheerontwikkelingen worden in het samenwerkingsverband van Twents waternet opgepakt. Deelnemers aan Twents waternet zijn de 14 Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel en Vitens. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Veel activiteiten gebeuren in samenwerking met het waterschap Vechtstromen. Borne is een waterrijk gebied, waarbij vele primaire wateren op de leggerkaart van waterschap Vechtstromen staan. Gewerkt wordt aan het beheer en onderhoudsprogramma van oppervlaktewateren. Het onderhoud is (voorlopig) sober. Uitgangspunt is dat de wateren hun functie kunnen uitoefenen, de wateren veilig zijn en de kosten beheersbaar zijn. Trends en ontwikkelingen De kwaliteit van de oppervlaktewateren is volgens de kaderrichtlijn water (KRW) niet op orde. Mogelijk dat de KRW en EU-richtlijn nieuwe opgaven brengen, bijvoorbeeld op het gebied van meten en monitoren. De problematiek rond de levering van drinkwater is in de regio Twente een groot aandachtspunt. Ook bij samenwerkingsverband Twents waternet. Vitens luidt de noodklok en er wordt met man en macht gewerkt om
Pagina 65
Programmabegroting 2025-2028 het hoofd boven water te houden. Gemeenten worden gevraagd om mee te denken in de drinkwaterproblematiek en in droge perioden campagne te voeren om zuinig om te gaan met drinkwater. De levering van drinkwater voor huishoudens is een verplichting. Bedrijfsmatig ligt dat anders. Vitens toetst en beoordeelt de aanvragen volgens een afwegingskader.
2.3.4 Openbaar groen Beleidskader Bij de vaststelling van de omgevingsvisie worden ook de groene ambities van Borne vastgelegd. Zonder uitgebreid vooruit te lopen op de inhoud kan worden gesteld dat de belangrijke thema’s gericht zullen zijn op klimaatadaptatie en het behoud en stimuleren van biodiversiteit. Mogelijk leidt dit tot nieuwe investeringen in het groen. Dit zal worden meegenomen in het IBOR. Hierin wordt de huidige kwaliteit en gewenste kwaliteit van het groenareaal beschreven, alsook de ambities vertaald naar financiële consequenties. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Op dit moment wordt het openbaar groen onderhouden op basis van het door de raad in 2017 vastgestelde Beheer Kwaliteit Plan (BKP). Voor het overgrote deel is er sprake van kwaliteitsniveau Basis (B). Enkele bijzondere locaties, zoals het centrum, de begraafplaats en de stationsomgeving, kennen een hoger kwaliteitsniveau. De gewenste beeldkwaliteit en beheerkwaliteit zijn daarbij beschreven. Voor het kantorenpark Oostermaat geldt een vaste A- kwaliteit op grond van een bijdrage van de ondernemers. Trends en ontwikkelingen De bomen die eigendom zijn van de gemeente worden eens in de drie jaar geïnspecteerd en onderhouden. Vanuit veiligheidsoverwegingen kan deze cyclus ook jaarlijks plaatsvinden.
Vanuit deze inspecties wordt jaarlijks een lijst met te kappen bomen opgesteld, waarvoor ook een herplantplicht geldt. Klimaatverandering en hittestress maken dat het belang van bomen steeds meer gezien en gevoeld wordt. Dat vraagt om bescherming en investeringen in onder andere groeiplaats. Een boom moet onder- en bovengronds voldoende ruimte hebben om zich te ontwikkelen. Vanuit deze gedachte is het mogelijk overlast zoveel als mogelijk te beperken (bijvoorbeeld wortelopdruk). Daarbij geldt het uitgangspunt de juiste boom op de juiste plaats. Op dit moment wordt gewerkt aan herziening van de bomenverordening die in het tweede kwartaal van 2024 wordt aangeboden aan de raad.
2.3.5 Gebouwen Beleidskader In 2013 heeft de raad kaders voor gemeentelijk vastgoedbeleid vastgesteld. Gemeente Borne is verantwoordelijk voor het beheer van alle gemeentelijke vastgoedobjecten die in eigen gebruik, voor verhuur of tijdelijk voor strategische doeleinden in eigendom zijn. Om de diverse objecten de waarde te laten behouden en de veiligheid te garanderen is planmatig onderhoud noodzakelijk. De MeerJarenOnderhoudsPlanning wordt periodiek (elke 3- 5 jaar) geactualiseerd door externe adviseurs conform de NEN 2767. De planperiode strekt zich uit over een horizon van 30 jaar. Conform de in 2021 geactualiseerde MeerJarenOnderhoudsPlanning (MJOP) wordt het onderhoud uitgevoerd. In 2025 wordt er een nieuw vastgoedbeleid en een nieuw MeerjarenOnderhoudsPlanning opgesteld. Het onderhoud is te verdelen in de twee groepen: regulier onderhoud en groot onderhoud/ investeringen. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Voor alle gebouwen wordt in principe uitgegaan van het plegen van sober, duurzaam en vooral doelmatig onderhoud. De onderhoudsconditie van het vastgoed is gemiddeld redelijk (conditie 3 conform NEN 2767). Uitzonderingen daargelaten. Het overige tijdelijke vastgoed is wisselend in onderhoudsconditie, afhankelijk van de vastgoedstrategie.
Naast het plegen van planmatig onderhoud is er een omvangrijke duurzaamheidsopgave voor het gemeentelijke vastgoed die forse investeringen met zich meebrengt. Het MJOP is hier op dit moment niet in voorzien, er zal een actualisatieslag moeten plaatsvinden.
Pagina 66
Programmabegroting 2025-2028 De lopende projecten (sportcentrum Borne-West, Huis van Borne en Kindcentrum Borne West) zorgen reeds voor een impuls van de energietransitie van het gemeentelijk vastgoed. Trends en ontwikkelingen De regering heeft in de wetgeving diverse maatregelen opgenomen waarbij zij energiebesparing een impuls wil geven. Zo geldt voor alle bedrijven en instellingen dat maatregelen met een terugverdientijd korter dan 5 jaar genomen moeten worden. De zogenaamde energiebesparingsplicht. Voor kantoorgebouwen geldt daarnaast dat zij dienen te beschikken over een energielabel C of hoger. De Omgevingsdienst Twente houdt hier namens de gemeente toezicht op. Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van vastgoed. Bovendien is uit de sectortafel Gebouwde omgeving de ambitie voor gemeenten vastgelegd om in 2050 een energie neutrale vastgoedportefeuille te bezitten. Iedere gemeente moet in het kader van het Klimaatakkoord een portefeuilleroutekaart opstellen voor de verduurzaming van het eigen maatschappelijk vastgoed. De lopende projecten zorgen voor een grote stap in energiebesparing en CO2-reductie. Het doel is om in 2025 duurzaamheidsambities te vertalen naar vastgoedbeleid. Dit zal inzicht geven in de financiële opgave en de verduurzamingsdoelstelling voor de gemeentelijke portefeuille.
Daarnaast moet de gemeente bij verkoop, verhuur en bij het in gebruik geven van onroerende zaken een (selectie)procedure volgen conform de rechtspraak Didam-arrest.
Pagina 67
Programmabegroting 2025-2028
2.4 Financiering In deze paragraaf staan de verwachtingen en het beleid over financieringsrisico's. De paragraaf geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte.
2.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) sluit aan bij de ontwikkelingen op de financiële markten en de financieringsbehoefte van decentrale overheden. In deze wet worden de kaders aangegeven waarbinnen decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. Op grond van deze wet worden de gemeenten verplicht een treasurystatuut vast te stellen en ook in de begroting en de jaarrekening een treasuryparagraaf op te nemen.
2.4.2 Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten van gemeenten. Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rente typische looptijd vanaf één jaar). Dit kan door het aanbrengen van spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20% voor de gemeenten) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Renterisiconorm (* €1.000)
MJR 2026
MJR 2027
MJR 2028
79.704
79.914
82.170
82.398
Renterisiconorm in procenten
20%
20%
20%
20%
Renterisiconorm in bedrag
15.941
15.983
16.434
16.480
0
0
0
0
Betaalde aflossingen
12.368
7.468
7.468
2.468
Renterisico
12.368
7.468
7.468
2.468
Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm
3.573
8.515
8.966
14.012
Begrotingstotaal
Renteherzieningen op leningen
Pagina 68
Begroting 2025
Programmabegroting 2025-2028 2.4.3 Kasgeldlimiet Voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan korte financiering (rente typische looptijd tot 1 jaar) is de kasgeldlimiet opgenomen. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (voor gemeenten 8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het jaar. In de Wet fido wordt de gemiddelde korte financiering (de netto vlottende schuld) per kwartaal getoetst aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet mag drie kwartalen worden overschreden, na overschrijding van het derde kwartaal dient een plan met maatregelen opgesteld te worden en te worden voorgelegd aan de toezichthouder. Kasgeldlimiet ( * € 1.000)
Begroting 2025
MJR 2026
MJR 2027
MJR 2028
79.704
79.914
82.170
82.398
Kasgeldlimiet in procenten
8,5%
8,5%
8,5%
8,5%
Kasgeldlimiet in bedrag
6.775
6.793
6.984
7.004
Begrotingstotaal
2.4.4 Financiering en rente Borne hanteert een principe van totaalfinanciering. Periodiek wordt gekeken naar de planning van alle liquide uitgaven en inkomsten. Aan de hand daarvan wordt bepaald wanneer en hoeveel lang geld er aangetrokken dient te worden, met inachtneming van de renterisiconorm en kasgeldlimiet. In deze paragraaf wordt ingegaan op de verplichtingen die het BBV meegeeft. Dat wil zeggen dat de som van de aangegane langlopende geldleningen en aflossingen voor de komende jaren in tabel 1 zijn weergegeven. In tabel 2, het renteschema wordt weergegeven wat de rentelast in 2025 is en hoe rente wordt toegerekend aan de grondexploitaties en taakvelden (bedragen x € 1.000). Een prognose over het volume van onze langlopende leningen blijkt uit de meerjarenbalans, hoofdstuk 2.1 van de financiële begroting. Hier wordt ook de relatie gelegd tussen langlopende leningen, eigen vermogen en de activakant van de balans. 1. Financieringsoverzicht per 1-1 boekjaar 2025 2026 2027 2028 Saldo langlopende geldleningen
41.512
29.144
21.676
14.208
Aflossingen langlopende geldleningen
12.368
7.468
7.468
2.468
Pagina 69
Programmabegroting 2025-2028
2. Renteschema De externe rentelasten over de korte en lange financiering
Begroting 2025 2.018
De externe rentebaten (idem)
143
Saldo rentelasten en rentebaten
1.875
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
601 -
601 1.274
Rente over eigen vermogen
19
Rente over voorzieningen
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
1.293
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 2,0%)
1.417
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-124
De verwachte rentelast in 2025 bedraagt per saldo € 1,9 miljoen. Daarvan moet € 0,6 miljoen worden doorberekend aan de grondexploitaties. Dit leidt tot een restant van € 1,3 miljoen aan toe te rekenen rente aan de taakvelden. Conform de nota reserves en voorzieningen wordt er geen rente toegerekend over eigen vermogen en voorzieningen (de zogenaamde bespaarde rente), op de reserve gezondheidscentrum na. Er wordt hier vanwege contractuele verplichtingen wel rente aan toegerekend. Deze rente bedraagt € 19.000. In de begroting wordt een rente-omslagpercentage gehanteerd van 2,0% over de boekwaarde van alle vaste activa per 1-1-2025. Dit komt neer op een bedrag van € 1,4 miljoen. Het verschil tussen de toe te rekenen rente en de daadwerkelijk begrote toegerekende rente vormt het renteresultaat en dat is € 124.000 (V). Bij eventuele nieuwe beleidswensen die leiden tot een investering en een begrotingswijziging wordt voorzichtigheidshalve gerekend met een rentepercentage van 4%.
Pagina 70
Programmabegroting 2025-2028
2.5 Bedrijfsvoering Inleiding In de paragraaf bedrijfsvoering wordt ingegaan op de stand van zaken en op de beleidsvoornemens van onze bedrijfsvoeringstaken. Een goede bedrijfsvoering bestaat uit de ondersteunende taken en is een belangrijk middel om de resultaten die de gemeente wil bereiken ook daadwerkelijk te realiseren. De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de beleidsterreinen zoals HRM, Juridisch, Informatisering & Automatisering, Inkoop, Financiën, Control & Kwaliteit en (interne) Communicatie.
2.5.1 HRM HR planvorming Op een planmatige manier (in de vorm van een meerjarenplan) gaan we HR-onderwerpen naar een hoger niveau brengen. Door het op een planmatige manier te doen, brengen we verbanden aan tussen de operationele, tactische en strategische onderwerpen. Dat stelt ons beter in staat om te plannen en middelen (mens en geld) te organiseren. In het plan worden ook de onderwerpen opgenomen die in eerdere programmabegrotingen zijn opgenomen (zowel de lopende onderwerpen als de nog niet lopende onderwerpen). Een groot accent in dit plan zal aangebracht worden op strategische HR-onderwerpen, zoals een Strategische Personeelsplanning (SPP). Samenwerking Borne is een regisserende netwerkgemeente, waarbij samenwerking met andere gemeenten en/of instellingen per thema bekeken wordt. We zoeken in zijn algemeenheid altijd naar mogelijkheden tot samenwerking als Kwaliteit, Kwetsbaarheid, Kansen en Kosten op een ongewenst niveau (dreigen te) raken. Er staan ons verschillende vormen ter beschikking om vanuit samen te werken, u leest dit elders in de begroting terug. Bijvoorbeeld onder het programma Bestuur en Samenleving en in de paragraaf verbonden partijen. We zijn aan het onderzoeken in hoeverre samenwerking op het gebied van automatisering, met de gemeente Hengelo of de gemeente Enschede, voor ons meerwaarde zou kunnen hebben.
Mogelijk kan dit te hoge kwetsbaarheid op het gebied van automatisering voorkomen. De voorbereidingen van de realisatie van deze samenwerking zouden dan in het eerste kwartaal van 2025 starten. Nog wat minder concreet van aard, maar onderwerpen waar we in 2025 wel van enige vorm van samenwerking verwachten, zijn samenwerkingen op de onderwerpen Regionale EnergieStrategie (RES) en de Regionale OndersteuningsStructuur Twente (ROS). Het samenwerkingsverband daarin volgt onze ligging en is daarom ‘Twente’.
2.5.2 Juridisch In verband met het vertrek van de juridisch controller en de moeizame invulling van de vacature heeft de optimalisatie van de juridische kwaliteitszorg vertraging opgelopen. In 2025 zal een goede basis en structuur voor juridische kwaliteitszorg verder worden uitgebouwd. Die leidt tot een waarborging en verhoging van de juridische kwaliteit en een betere beheersing van de juridische risico’s.
Pagina 71
Programmabegroting 2025-2028 2.5.3 Informatievoorziening De komende jaren wordt voortdurend verder gewerkt aan de digitalisering van de dienstverlening en informatievoorziening. In 2025 wordt er verder ingezet op het versterken van het portfoliogestuurd werken. Hiermee is de organisatie beter in staat om digitale ontwikkelingen bij te laten dragen aan de strategische koers van de organisatie. Er wordt een aantal projecten uitgevoerd, waaronder het eenvoudiger en efficiënter anonimiseren en het optimaliseren van authenticatie. In 2024 wordt er gewerkt aan het haalbaarheidsonderzoek op het gebied van samenwerken op het gebied van ICT-taken (de A-kant / automatiseringskant van I&A). In dit haalbaarheidsonderzoek wordt gekeken naar samenwerking met Enschede en Hengelo. Als onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek is een doelinrichting gemaakt om de toekomstige regieorganisatie in te richten. Daarnaast wordt er een analyse gedaan van de compleetheid van het functiehuis I&A mocht samenwerking niet haalbaar zijn. Hier wordt in 2025 verder uitvoering aan gegeven.