Bijlage: Programmabegroting 2024-2027 (versie na erratum d.d. 2 november 2023)
Tekst van het document
te liggen, verstoring van de dienstverlening en financiële schade. 2. Niet kunnen beschikken over de juiste, volledige informatie. 3. Herstelprocessen
Maximaal financieel gevolg (* € 1.000) 3.100
1.000
1.000
1.000
1.000
1.000
1.000
400
400
4.000
47
Verschillen tussen risicobeeld begroting 2024 – 2027 ten opzichte van de jaarrekening 2022 (31/12/22) Lijn en projecten Per saldo daalt het risicobeeld voor de lijnorganisatie en de projecten met 4,8 miljoen. Risico
Bedrag (* € 1.000)
Verhoging / verlaging
Sociaal Domein Fysiek ‘t Wooldrik Huis van Borne Diversen Totaal mutatie
400 -500 -6.100 900 500 -4.800
Verhoging Verlaging Verlaging Verhoging Verhoging - kans
Sociaal Domein Onderzoek reële tarieven – Risico was reeds opgenomen; in deze rapportage is hier een geldgevolg van 0,4 miljoen aan gekoppeld. Fysiek Het bruto risico ‘achterstand onderhoud kapitaalgoederen’ is gemuteerd. Het bruto risico is van 1,5 miljoen verlaagd naar 1,0 miljoen. Project Totaalvisie Het risico rondom grondwaterstanden is vervallen (1 miljoen). De kans op een risico bij de verwerving van gronden is verhoogd naar 50%. Er is een nieuw risico opgevoerd rondom inpassing van de onderdoorgangen in het landschap (1 miljoen). ’t Wooldrik Als gevolg van het stopzetten van het project ’t Wooldrik in maart 2023 en de besluitvorming om een hernieuwd proces rondom de sport op te starten is in besloten om de risico’s van het vorige project te laten vallen. In september 2023 wordt een risicosessie georganiseerd. Het beeld dat hieruit naar voren komt wordt meegenomen in het risicobeeld bij de jaarrekening 2023. Het effect op het risicobeeld is 6,1 miljoen positief. De hiervoor benoemde mutaties tellen op tot een totaal van 6,2 miljoen. Daarnaast leidt het aanpassen van het percentage ‘kans van optreden’ tot een stijging van het risicobeeld met 0,5 miljoen. Huis van Borne Het risico huis van Borne bestaat uit de post achterstallig beheer en onderhoud Rheineplein 1 en plankosten. Naarmate de tijd vordert stijgen de kosten achterstallig beheer en onderhoud.
Met het vorderen van de planprocedure stijgen ook deze kosten. Grondexploitaties Ten opzichte van de jaarrekening 2022 (risicobeeld 31/12/22) is het risicobeeld met 5,5 miljoen naar beneden bijgesteld. Deze bijstelling betreft de volgende risico’s: Grondprijzen De omstandigheden bij het opstellen van de MPG 2023/ Jaarrekening 2022 zijn gewijzigd waardoor het risico van grondprijsdalingen lager wordt ingeschat. Het risicobeeld verbetert hierdoor met 5 miljoen. Zelfrealisatie Het risico van een zelfrealisatie is komen te vervallen. Hiermee verbetert het risicobeeld met een half miljoen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaats 48
vinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risicoinventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 4.936.000 (31/12/22: € 7.459.000).
5.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. Onbenutte belastingcapaciteit In gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de OZB norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Ten aanzien van rioolrechten, afvalstoffenheffing, geldt dat deze max 100% kostendekkend mogen zijn. Bij overige heffingen of leges die niet 100% kostendekkend zijn is een verhoging van het tarief niet reëel, waardoor ook op deze onderdelen geen sprake is van onbenutte belastingcapaciteit. Begrotingsoverschot komende jaren Er wordt voor de jaren na 2025 geen begrotingsoverschot verwacht. Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op het te gelden niveau. Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Wel zijn door de raad afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van de reserve. Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn.
Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, uitgezuiverd van verplichtingen, gebaseerd op door de raad genomen besluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit. Weerstandsvermogen
Begr 2018 5.695
Jrrk 2018 5.729
Begr 2019 5.729
Jrrk 2019 5.628
Begr Jrrk 2020 2020 5.628 16.577
Begr 2021 9.090
Jrrk 2021 5.862
Begr 2022 6.121
Jrrk 2022 7.705
Begr 2023 6.718
Begr 2024 8.453
Algemene reserve Reserve 5.796 6.052 6.052 5.551 5.551 1.817 1.817 2.704 3.840 2.704 2.704 1.789 grondexploitatie Reserve 2.638 3.145 3.749 2.816 2.628 0 65 16.814 2.281 15.899 16.584 7.889 beleidsontwikkeling Stille reserves 4.611 3.707 4.400 0 0 0 0 0 0 0 0 Rekeningsaldo voor 4.221 bestemming Totaal 18.740 18.633 19.930 13.995 13.807 18.394 10.972 25.380 12.242 30.529 26.013 18.131 weerstandsvermogen Bestemmingsreserves Totaal reserves
20.961 22.126 20.987 22.126 17.787 9.721 8.598 10.892 7.882 9.189 5.732 9.377 39.701 40.759 40.917 36.121 31.594 28.115 19.570 36.272 20.124 39.718 31.745 27.508
Totaal 18.740 18.633 19.930 13.995 13.807 18.394 10.972 25.380 12.242 30.529 26.013 18.131 weerstandsvermogen Benodigde 10.871 4.920 6.057 7.505 7.531 4.693 7.755 4.691 4.686 8.976 8.313 4.936 weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen
1,7
3,8
3,3
1,9
1,8
3,9
1,4
5,4
2,6
3,4
3,1
3.7
49
5.2.3 Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio Weerstandsvermogen
Bedrag (* € 1.000)
A. Beschikbare weerstandscapaciteit
18.131
B. Benodigde weerstandscapaciteit Ratio
4.936 3,67
Weerstandsnorm Waarderingscijfer A B C D E F
Ratio >2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6
Betekenis uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende
50
De ratio weerstandsvermogen is met 3,7 nog steeds uitstekend te noemen. De minimale norm die met de raad is afgesproken ligt tussen 1,0 tot 1,4 en betekent voldoende. Ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen
5.2.4 Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen.
51
5.2.5 Kengetallen Onderstaand worden de financiële kengetallen toegelicht. Netto schuldquote Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossing op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Het eerste jaar zit gemeente Borne boven deze maximum norm, door de in verhouding grote grondexploitaties. Binnen de kengetallen wordt onderscheid gemaakt ten aanzien van de schuldquote inclusief en exclusief doorverstrekte leningen. Aangezien onze gemeente geen lening doorverstrekt zijn beide kengetallen gelijk. Solvabiliteit Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Het solvabiliteitspercentage ligt meerjarig rond de 15%, dit betekent dat Borne naar verhouding weinig eigen vermogen heeft en daarbij een hoog risico heeft in de mate waarin het kan voldoen aan haar financiële verplichtingen.
Grondexploitaties Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de totaal geraamde baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor de grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Het percentage van de grondexploitaties ligt in Borne fors hoger dan de hierboven gestelde norm, dit houdt in dat Borne meer risico loopt op het niet verkopen van kavels waarbij de gronden al wel bouwrijp zijn gemaakt. Omdat gemeente Borne voor twee grondexploitaties samenwerkt met de gemeente Hengelo zijn de kengetallen op twee manieren gepresenteerd. Het eerste percentage is gebaseerd op de grondexploitatie waarbij de Veldkamp en Wijkerslocatie Olde Engeberink in zijn totaliteit is opgenomen. Daarnaast is nog het percentage weergegeven waarbij alleen het aandeel van Borne wordt meegerekend. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt aangegeven als een percentage op basis van de structurele baten en lasten. Hoe hoger het percentage, hoe meer structurele ruimte. Voor 2023 is dit percentage positief, wat inhoudt dat er structurele ruimte in de exploitatie zit.
De ontwikkelingen in het meerjarenperspectief laten een structureel sluitende begroting zien. De positie is echter niet dusdanig dat zich dat uit in structurele exploitatieruimte. Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De gemiddelde woonlasten liggen 5% boven het landelijk gemiddelde, er is relatief minder ruimte om belastingen te verhogen. De daling van de gemiddelde woonlasten wordt veroorzaakt door de verlaging van de tarieven afval en riool. Hiermee zijn we dichter bij het landelijk gemiddelde gekomen. Voorstellen voor lastendrukverhoging kunnen weer leiden tot stijging van het percentage.
52
Duiding kengetallen 1a. Netto schuldquote
Laag risico < 90%
Neutraal risico 90% - 130%
Hoog risico >130%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90% - 130%
>130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20% - 50%
< 20%
3. Grondexploitatie
< 20%
20% - 35%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte
>0%
5. Belastingcapaciteit
< 95%
Kengetallen
<0% 95% - 105%
>105%
Begroting 2024 98%
MJR 2025 98%
MJR 2026 124%
MJR 2027 120%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
98%
98%
124%
120%
2. Solvabiliteitsratio
21%
22%
17%
16%
3. Grondexploitatie
35%
12%
2%
1%
4. Structurele exploitatieruimte
2%
2%
-4%
-4%
5. Belastingcapaciteit
105
105
105
105
1a. Netto schuldquote
53
5.3
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen
Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de raad om jaarlijks de kaderstellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen. In deze paragraaf gaan we in de op de belangrijkste kapitaalgoederen. Dit zijn wegen en openbare verlichting, riolering, water, groen en gebouwen. Hieronder wordt ingegaan op deze kapitaalgoederen waarbij inzicht wordt gegeven in het beleidskader, het kwaliteitsniveau, het geplande onderhoud, het achterstallige onderhoud en de trends en ontwikkelingen. Tenslotte worden in een overzicht de geplande onderhoudskosten en investeringen van de kapitaalgoederen gepresenteerd. Nota kapitaalgoederen Eens per 4 jaar wordt een Nota kapitaalgoederen uitgebracht. In 2021 is de Nota kapitaalgoederen 2021-2024 vastgesteld.
De uit deze nota voortvloeiende consequenties worden hieronder toegelicht voor het begrotingsjaar 2024. Voor het jaar 2025 dient er een nieuwe Nota kapitaalgoederen te worden opgesteld. Als onderdeel van de Nota kapitaalgoederen heeft de raad besloten om een fonds in te stellen voor toekomstig groot onderhoud en vervangingen. Hiermee wordt geanticipeerd op de te verwachten onderhoudspiek als gevolg van de massale nieuwbouw in het laatste kwart van de vorige eeuw.
5.3.1 Wegen Beleidskader Borne heeft geen beleidsplan voor wegen. Voor het noodzakelijke onderhoud wordt een tweejaarlijkse inspectie uitgevoerd die resulteert in een meerjaren onderhoudsplan (MJOP). Er wordt in het MJOP onderscheid gemaakt tussen klein en groot onderhoud. Klein onderhoud is ondergebracht in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Twente Milieu, terwijl de gemeente zelf opdracht geeft voor groot onderhoud. Binnen de totaal beschikbare budgetten voor groot en klein onderhoud kan jaarlijks, in overleg tussen Twente Milieu en gemeente, worden geschoven. In de Nota kapitaalgoederen 2021- 2024 is de actuele onderhoudssituatie in beeld gebracht. Door het instellen van een voorziening kan de geconstateerde situatie van achterstallig onderhoud (niveau D) in de komende jaren worden aangepakt, waardoor de functionaliteit en veiligheid van de wegen weer op basisniveau (B) kan worden gebracht. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2024 zijn de onderhoudswerkzaamheden te verdelen in (het wegwerken van) achterstallig onderhoud, levensduur verlengend onderhoud, klein onderhoud en regulier groot onderhoud. Op basis van de laatste wegeninspectie (2023) en de beschikbare gestelde voorziening ( € 1.713.000) kan in 2024 verder worden gewerkt aan het herstel van achterstallig groot onderhoud.
Bij de bepaling van de aan te pakken wegen worden de ruwe inspectiegegevens als basis gebruikt voor de uiteindelijke maatregelen. Hierbij wordt eerst gekeken naar mogelijkheden om aan te sluiten bij andere werkzaamheden, bijvoorbeeld reconstructies of herinrichtingen. Zijn deze voorlopig niet aan de orde dan kan er binnen een wijk gericht groot onderhoud worden gepleegd op die (onderdelen van) straten die onder de maat zijn. Met een beperkte maatregel als een deklaag of een eenvoudige herbestrating wordt de weg of het weggedeelte dan weer op niveau gebracht. De uitvoering van het jaarlijkse onderhoud gebeurt deels via Twente Milieu en deels via de gemeente. Via de DVO wordt de veiligheid van voetpaden en fietspaden door middel van klein onderhoud gewaarborgd. Twente Milieu voert hiervoor jaarlijks twee speciale inspectierondes uit. Vanuit de gemeentelijke begroting worden de 54
beschikbare budgetten gebruikt voor regulier groot onderhoud aan wegen. Handhaving van de veiligheid en het voorkomen van achterstallig onderhoud c.q. kapitaalvernietiging zijn uitgangspunt voor de te maken keuzes. Trends en ontwikkelingen Binnen de bebouwde kom wordt vaker geluid reducerend asfalt toegepast. Dit werkt kostenverhogend voor het onderhoud omdat de vervangingscyclus korter is dan bij normaal asfalt. In verband met langer thuiswonende ouderen wordt er extra aandacht gevraagd voor de toegankelijkheid en de vlakheid van voetpaden. Dit speelt vooral in bepaalde buurten (bijvoorbeeld Oud Borne). In verband met de klimaatproblemen en verdroging wordt bij nieuwbouw en herinrichtingen vaker gebruik gemaakt van water passerende verharding. Voor het onderhoud betekent dit extra maatregelen om de doorlatendheid te kunnen garanderen.
5.3.2 Openbare verlichting Beleidskader Het beleidsplan openbare verlichting bestrijkt de periode 2021-2031. In dit plan komt het thema duurzaamheid ruim aan bod. Dit sluit aan bij de inmiddels afgeronde vervangingsoperatie van de openbare verlichting. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Na uitvoering van het vervangingsplan is de gehele gemeente voorzien van duurzame (LED) verlichting. Daarnaast is (waar mogelijk uit oogpunt van sociale- en verkeersveiligheid) een dim-regime ingesteld. Hierdoor zijn de energielasten flink gedaald. Bijkomend voordeel is dat Borne hierdoor minder last heeft van sterk stijgende energieprijzen.
5.3.3 Straatmeubilair Beleidskader Er is geen beleidsplan beschikbaar voor straatmeubilair. De staat van het straatmeubilair is meegenomen in de Nota kapitaalgoederen 2021- 2024 Uit het beleid voortvloeiende consequenties In de nieuwe Nota Kapitaalgoederen zijn de consequenties inzichtelijk gemaakt. Op grond hiervan heeft de raad voor 2021 een krediet van € 70.000 ter beschikking gesteld om het areaal weer op orde te brengen. Het krediet heeft een looptijd van 2 jaar. De verwachting is dat dit vervangingsproject in de loop van 2022 kan worden afgerond. Voor 2023 is eveneens een bedrag van € 70.000 beschikbaar voor de noodzakelijke vervanging van de NBd bewegwijzering (de voormalige ANWB borden). Voorafgaand hieraan dient te worden gecheckt of de bewegwijzering nog goed aansluit op de gewenste routering in de gemeente. Voor 2024 is geen aanvullend bedrag voor vervanging buiten het regulier onderhoud meer beschikbaar. Trends en ontwikkelingen Bij de vervangingsoperatie die in 2022 plaatsvindt wordt een deel van de beschikbare middelen gereserveerd voor een proef met duurzame borden. Deze borden worden toegepast in de in 2024 te renoveren Textielwijk.
5.3.4 Civieltechnische kunstwerken Beleidskader In 2016 een MJOP opgesteld voor bruggen, duikers en beschoeiingen.
55
Uit het beleid voortvloeiende consequenties Achterstallig onderhoud aan de civieltechnische kunstwerken is weggewerkt in 2018. Voor de beschoeiingen geldt dit nog niet. Het is niet gelukt om een inventarisatie gereed te hebben voor de nota 2021- 2024. Voorafgaand aan een nieuwe nota kapitaalgoederen zal een inventarisatie van de beschoeiingen moeten plaatsvinden.
5.3.5 Riolering Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het watertakenplan 2022-2026. Momenteel wordt een nieuwe afschrijvingssystematiek uitgewerkt. Deze zal in 2024 aan u worden voorgelegd. Hierop vooruitlopend wordt de rioolvervanging van de prins Bernhardlaan al in 50 jaar afschreven. Doen we dit niet, dan is de voorziening niet toereikend. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Met het uitvoeren van de jaarlijks geplande rioolinspectie wordt de staat van de riolering goed in beeld gebracht en gehouden. De riolering is over het algemeen in redelijke tot goede conditie, er is geen sprake van groot achterstallig onderhoud. Grootschalig onderhoud aan de riolering wordt berekend op aanlegjaar en controle van de schadebeelden op basis van de uitgevoerde jaarlijkse rioolinspectie. Volgens de theoretische benadering komt in de periode 2025-2035 een verhoogde investering op de rioolvervanging. Op basis van de levensduur is de riolering aan grootschalige vervanging toe, landelijk wordt daar al voor gewaarschuwd. Om te anticiperen op grote jaarvariaties op de (middel)lange termijn zijn de jaarlijkse investeringsbedragen voor rioolvervanging meer uitgevlakt in gegroepeerde termijnen. In periodiek overleg met beheer (wegen en verkeer) wordt de planning over het onderhoud afgestemd voor de planperiode.
Kleinschalige beheer- en onderhoudswerkzaamheden worden door Twente Milieu conform de dienstverleningsovereenkomst uitgevoerd. Bij grootschalige werkzaamheden is een apart krediet in het voor rioleringswerken gereserveerd. In het gemeentelijk rioleringsplan staan de rioolvervangingen, onderhoudsfrequenties en het afwegingskader met de benodigde investering opgenomen.. Trends en ontwikkelingen Rioolvervanging wordt bij voorkeur uitgevoerd door middel van relinen en tegen de laagst maatschappelijk kosten. Met de uitvoeringsmethode van relinen blijft de bestaande riolering in de ondergrond liggen. Inwendig wordt een uitgeharde kous aangebracht om de kwaliteit van de buis op sterkte terug te brengen. Groot voordeel van relinen is dat de openbare overlast met betrekking tot rioolvervanging zeer beperkt is.
5.3.6 Water Beleidskader Het gemeentelijk watertakenplan Borne en de klimaatatlas, welke in samenwerking met het waterschap is opgesteld, is bij planvorming richtinggevend. Toekomstige waterbeheerontwikkelingen wordt in samenwerkingsverband met Twents waternet opgepakt. Deelnemers aan Twents waternet zijn de 14 Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel en Vitens. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Veel activiteiten gebeuren in samenwerking met het waterschap Vechtstromen. Borne is een waterrijk gebied, waarbij vele primaire wateren op de leggerkaart van waterschap Vechtstromen staan. Gemeentelijk is er geen specifiek ambitieniveau voor het beheer en onderhoud van oppervlaktewateren. Het onderhoud is sober. Uitgangspunt is dat de wateren hun functie kunnen uitoefenen, de wateren veilig zijn en de kosten niet toenemen.
Trends en ontwikkelingen 56
De verandering van klimaat speelt een belangrijke rol in de samenleving. Landelijk zijn door de commissie zeven ambities geformuleerd. Als eerste stap is op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte stresstesten uitgevoerd, zowel op lokaal als regionaal niveau. De stresstesten moeten de kwetsbaarheden inzichtelijk maken. De klimaatatlas geeft informatie over de resultaten van de stresstesten. Een volgende stap is het voeren van klimaatdialogen; waar ligt de acceptatiegrens. Wat vinden inwoners belangrijk als het gaat om het thema klimaat. De stappen worden verantwoord in het watertakenplan Borne 2022-2026.
5.3.7 Openbaar groen Beleidskader Het beleid voor de groene kapitaalgoederen wordt in 2023 vastgelegd in een nieuwe Groenvisie. Het bomenbeleid wordt vastgelegd in een nieuwe Bomenverordening. In het Beheer Kwaliteit Plan (BKP) heeft de raad in 2017 de kwaliteitsniveaus voor de verschillende gebiedstypen vastgelegd. Voor het overgrote deel is er sprake van kwaliteitsniveau Basis (B). Enkele bijzondere locaties, zoals bijvoorbeeld de begraafplaats en de stationsomgeving, kennen een hoger kwaliteitsniveau. De gewenste beeldkwaliteit en beheerkwaliteit zijn daarbij beschreven. Voor het kantorenpark Oostermaat geldt een vaste A- kwaliteit op grond van een bijdrage van de ondernemers. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Zoals vermeld wordt gewerkt aan een nieuwe Groenvisie. De raad stelt deze visie, als onderdeel van de omgevingsvisie in 2023 vast. Vervolgens wordt dit vertaald in een nieuwe bomenverordening. Zonder uitgebreid vooruit te lopen op de inhoud kan worden gesteld dat de belangrijke thema’s gericht zullen zijn op klimaatadaptatie en het behoud en stimuleren van biodiversiteit. Mogelijk leidt dit tot nieuwe investeringen in het groen. Omdat groen in de meeste gevallen een directe relatie heeft met bewoners, krijgt een en ander waar mogelijk gestalte in samenspraak met omwonenden.
Vanuit de Nota kapitaalgoederen is er geld beschikbaar voor het aanplanten van bomen in 2024. Dit gaat om bomen waarvoor eerder een kapvergunning is verleend, maar waarvoor de herplantplicht niet is uitgevoerd. Het vinden van ruimte voor deze bomen is een zoektocht, waar ook particuliere instanties bij zijn betrokken. Trends en ontwikkelingen Het klimaat verandert, met als gevolg van langere droge perioden en zware regenbuien met veel wateroverlast, die een structureel karakter lijken te krijgen. Hierdoor ontstaat schade, met uitval van groenvoorzieningen tot gevolg. Bij vervanging van weggevallen groen wordt in sommige gevallen gekozen voor robuuster groen omdat dit beter bestand is tegen de perioden van hevige regenval en droogte. Er is afgelopen jaar fors ingezet op de bestrijding van de eikenprocessierups, waardoor de gevolgen relatief beperkt bleven. Het lijkt er nu op na enkele jaren betrijding uit te voeren dat deze resultaten direct toe te rekenen zijn aan de bestrijding. In regionaal en provinciaal verband is er overleg om de plaagdruk te beheersen en de overlast te verminderen. Borne zorgt er met de toepassing van nematoden (aaltjes) voor dat de biodiversiteit zou weinig mogelijk in het gedrang komt. Ook wordt gekeken of er plaatselijk afbouw van maatregelen mogelijk is op plekken waar de overlast duidelijk minder is geworden.
5.3.8 Gebouwen Beleidskader In 2013 heeft de raad kaders voor gemeentelijk vastgoedbeleid vastgesteld. Gemeente Borne is verantwoordelijk voor het beheer van alle gemeentelijke vastgoedobjecten die in eigen gebruik, voor verhuur of tijdelijk voor strategische doeleinden in eigendom zijn. Om de diverse objecten de waarde te laten behouden en de veiligheid te garanderen is planmatig onderhoud noodzakelijk. De MeerJarenOnderhoudsPlanning wordt periodiek (elke 35 jaar) geactualiseerd door externe adviseurs conform de NEN 2767. De planperiode strekt zich uit over een horizon van 30 jaar. In 2024 wordt er nieuw beleid opgesteld met specifiek aandacht voor verduurzaming Conform de in 2021 geactualiseerde MeerJarenOnderhoudsPlanning (MJOP) wordt het onderhoud uitgevoerd. Het onderhoud is te verdelen in de twee groepen regulier onderhoud en groot onderhoud/ investeringen. 57
Uit het beleid voortvloeiende consequenties Voor alle gebouwen wordt in principe uitgegaan van het plegen van sober, duurzaam en vooral doelmatig onderhoud. De onderhoudsconditie van het vastgoed is gemiddeld redelijk (conditie 3 conform NEN 2767). Uitzonderingen daargelaten. Het overige tijdelijke vastgoed is wisselend in onderhoudsconditie, afhankelijk van de vastgoedstrategie. Naast het plegen van planmatig onderhoud is er een omvangrijke duurzaamheidsopgave voor het gemeentelijke vastgoed die forse investeringen met zich meebrengt. Het MJOP is hier op dit moment niet in voorzien, er zal een actualisatieslag moeten plaatsvinden. De lopende projecten zorgen reeds voor een impuls van de energietransitie van het gemeentelijk vastgoed. Daarnaast zijn er aanvullende projecten in voorbereiding. Financieel Per jaar wordt kritisch gekeken of vervangingen uitgesteld kunnen worden en zo laat mogelijk kunnen worden uitgevoerd. Uiteraard zonder verlies van het kwaliteitsniveau van het object. Het onderhoud van kapitaalgoederen is te splitsen in regulier onderhoud en groot onderhoud c.q. investeringen, waarbij de eerste ten laste van de exploitatie komt en de anderen worden gedekt uit de Reserve egalisatie onderhoud. De onderhoudsbudgetten zijn berekend op basis van het benodigd onderhoud uit het MJOP.
Trends en ontwikkelingen De regering heeft in de wetgeving diverse maatregelen opgenomen waarbij zij energiebesparing een impuls wil geven. Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van vastgoed. In 2023 moeten alle kantoorgebouwen namelijk minimaal label C hebben. Gemeente Borne voldoet hier aan. Bovendien is uit de sectortafel Gebouwde omgeving de ambitie voor gemeenten vastgelegd om in 2050 een energie neutrale vastgoedportefeuille te bezitten. Iedere gemeente moet in het kader van het Klimaatakkoord een portefeuilleroutekaart opstellen voor de verduurzaming van het eigen maatschappelijk vastgoed. In 2020 is de kernportefeuille geïnventariseerd en de mogelijkheden van verduurzaming in beeld gebracht. In 2022 is een voorzichtig begin gemaakt met de uitwerking van deze inventarisatie. Hieruit dient de portefeuille routekaart van gemeente Borne voort te vloeien. Daarnaast moet de gemeente bij verkoop, verhuur en bij het ongebruik geven van onroerende zaken een (selectie)procedure volgen conform de rechtspraak Didam-arrest.
5.3.9 Overzicht onderhoudskosten Onderstaand is een overzicht opgenomen met de meerjarig begrote onderhoudskosten op de afzonderlijke onderdelen. Jaarlijkse schommelingen in het planmatig onderhoud wat betreft de gebouwen worden opgevangen door de bestemmingsreserve egalisatie onderhoud. Begroting onderhoud kapitaalgoederen (*€ 1.000) 1. Wegen 2. Openbare verlichting 3. Straatmeubilair 4. Civieltechnische kunstwerken 5. Riolering 6. Water 7. Openbaar groen 8. Gebouwen Totaal
Begroting 2024
MJR 2025
964 57 30 107 589 94 1.696 1.279 4.816
964 57 30 107 589 94 1.696 1.135 4.672
MJR 2026 964 57 30 107 589 94 1.696 1.000 4.537
MJR 2027 964 57 30 107 589 94 1.696 1.062 4.599
58
5.4
Paragraaf Financiering
In deze paragraaf staan de verwachtingen en het beleid over financieringsrisico's. De paragraaf geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte.
5.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) sluit aan bij de ontwikkelingen op de financiële markten en de financieringsbehoefte van decentrale overheden. In deze wet worden de kaders aangegeven waarbinnen decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. Op grond van deze wet worden de gemeenten verplicht een treasurystatuut vast te stellen alsmede in de begroting en de jaarrekening een treasuryparagraaf op te nemen.
5.4.2 Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten van gemeenten. Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rente typische looptijd vanaf één jaar). Dit kan door het aanbrengen van spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20% voor de gemeenten) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Renterisiconorm (* €1.000)
Begroting 2024
MJR 2025
MJR 2026
MJR 2027
Begrotingstotaal
79.857
74.609
76.574
77.936
Renterisiconorm in procenten
20%
20%
20%
20%
Renterisiconorm in bedrag
15.971
14.922
15.315
15.587
0
0
0
0
Betaalde aflossingen
10.868
12.368
7.468
7.468
Renterisico Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm
10.868
12.368
7.468
7.468
5.103
2.554
7.847
8.119
Renteherzieningen op leningen
59
5.4.3 Kasgeldimiet Voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan korte financiering (rente typische looptijd tot 1 jaar) is de kasgeldlimiet opgenomen. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (voor gemeenten 8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het jaar. In de Wet fido wordt de gemiddelde korte financiering (de netto vlottende schuld) per kwartaal getoetst aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet mag drie kwartalen worden overschreden, na overschrijding van het derde kwartaal dient een plan met maatregelen opgesteld te worden en te worden voorgelegd aan de toezichthouder. Kasgeldlimiet ( * € 1.000) Begrotingstotaal Kasgeldlimiet in procenten Kasgeldlimiet in bedrag Omvang vlottende schulden Omvang vlottende middelen Netto vlottende schuld
Begroting 2024 79.857 8,5% 6.788
MJR 2025 74.609 8,5% 6.342
MJR 2026 76.574 8,5% 6.509
MJR 2027 77.936 8,5% 6.625
-
-
-
-
6.788
6.342
6.509
6.625
Ruimte (+) / Overschrijding (-) kasgeldlimiet
5.4.4 Financiering en rente De som van de aangegane langlopende geldleningen en aflossingen worden voor de komende jaren in tabel 1 weergegeven. In het renteschema (tabel 2) wordt weergegeven wat de rentelast is in 2024 en hoe rente wordt toegerekend aan de grondexploitaties en taakvelden (bedragen x € 1.000). 1. Financieringsoverzicht per 1-1 boekjaar
Begroting 2024
MJR 2025
MJR 2026
MJR 2027
Saldo langlopende geldleningen
52.380
41.512
29.144
21.676
Aflossingen langlopende geldleningen
10.868
12.368
7.468
7.468
60
2. Renteschema De externe rentelasten over de korte en lange financiering
Begroting 2024 1.984
De externe rentebaten (idem)
151
Saldo rentelasten en rentebaten
1.833
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
390 -
390 1.443
Rente over eigen vermogen
21
Rente over voorzieningen
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
1.464
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 1,5%)
1.100
Renteresultaat op het taakveld Treasury
364
De verwachte rentelast in 2024 bedraagt per saldo € 1,8 miljoen. Daarvan moet € 0,4 miljoen worden doorberekend aan de grondexploitaties. Dit leidt tot een restant van € 1,4 miljoen aan toe te rekenen rente aan de taakvelden. Conform de nota reserves en voorzieningen wordt er geen rente toegerekend over eigen vermogen en voorzieningen (de zogenaamde bespaarde rente), op de reserve gezondheidscentrum na. Er wordt hier vanwege contractuele verplichtingen wel rente aan toegerekend. Deze rente bedraagt € 21.000. In de begroting wordt een rente-omslagpercentage gehanteerd van 1,5% over de boekwaarde van alle vaste activa per 1-1-2024. Dit komt neer op een bedrag van € 1,1 miljoen. Het verschil tussen de toe te rekenen rente en de daadwerkelijk begrote toegerekende rente vormt het renteresultaat en dat is € 364.000 (N). Bij eventuele nieuwe beleidswensen die leiden tot een investering en een begrotingswijziging wordt gerekend met een rentepercentage van 4% in verband met de sterk gestegen rente.
61
5.5
Paragraaf Bedrijfsvoering
In de paragraaf bedrijfsvoering wordt ingegaan op de stand van zaken en op de beleidsvoornemens van onze bedrijfsvoeringstaken. Een goede bedrijfsvoering bestaat uit de ondersteunende taken en is een belangrijk middel om de resultaten die de gemeente wil bereiken ook daadwerkelijk te realiseren. De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de beleidsterreinen zoals HRM, Juridisch, Informatisering & Automatisering, Inkoop, Financiën, Control & Kwaliteit en (interne) Communicatie.
5.5.1 HRM Aantrekkelijk werkgeverschap Geconfronteerd met de krapte op de arbeidsmarkt merken we dat het steeds moeilijker wordt om openstaande vacatures te vervullen. Bovendien worden onze medewerkers steeds vaker benaderd door andere werkgevers met aanlokkelijke baanaanbiedingen. Om nieuwe talenten aan te trekken en ons huidige personeel te behouden, is het van essentieel belang dat we een aantrekkelijke werkgever zijn. Uit onderzoek is gebleken dat kleine gemeentes in trek zijn door korte lijnen en een brede taakinhoud, dit zullen we meer moeten belichten. Onze speerpunten voor het realiseren van aantrekkelijk werkgeverschap zijn de volgende: Arbeidsmarktcommunicatie: Initiatieven ontplooien om breder in de markt te werven en contact te leggen met potentiële medewerkers die niet in eerste instantie aan gemeente Borne hebben gedacht als werkgever. We willen hen verleiden om voor onze organisatie te kiezen. Werving en selectie: Voor zeer moeilijk vervulbare vacatures gaan we gespecialiseerde partijen inschakelen om ons te ondersteunen bij de werving en selectie. Instroom van nieuwe medewerkers: Elke nieuwe medewerker die bij gemeente Borne start, krijgt een uitgebreid inwerkprogramma met aandacht voor functie-inhoud, kennismaking met onze organisatie en het werken in een bestuurlijke omgeving. Een warm ontvangst en oog voor het individu staan hierbij centraal.
Investeren in toekomstig talent: We hanteren een toekomstbestendig stagebeleid, waarbij we nauwe contacten onderhouden met relevante opleidingsinstituten. Ontwikkelmogelijkheden en doorstroom binnen de gemeente: Binnen gemeente Borne besteden we meer aandacht aan traineeships om talenten op te leiden voor hun volgende carrièrestap. Hierbij rekening houdend met uitstroom van pensioengerechtigden die op deze wijze hun kennis en ervaring kunnen overdragen en borgen binnen de organisatie. Ook creëren wij binnen bestaande functies de mogelijkheid voor persoonlijke ontwikkeling, specialisatie of diversiteit in werkzaamheden. Het goede gesprek: In sollicitatie- en HR-gesprekken zetten we drijfveertesten in om kandidaten en medewerkers beter te leren kennen. Op deze manier krijgen we inzicht in wat medewerkers energie geeft, wat bijdraagt aan duurzame inzetbaarheid binnen onze organisatie. Functiehuis HR21 Begin 2024 beschikt gemeente Borne over een actueel functiehuis. Functies zijn beschreven of geactualiseerd en gewogen binnen HR21. Daarbij is de vertaalslag gemaakt met de hogere inwonersklasse, waar Borne sinds 2022 in valt. Hybride werken Met het vooruitzicht van een nieuw gemeentehuis waarbij met betrekking tot de werkplekken wordt uitgegaan van hybride werken, beschikt gemeente Borne eind 2024 over een toekomstbesteding hybride werken beleid.
62
4.5.2 Juridisch In 2024 wordt de in 2023 in gang gezette optimalisatie van de juridische kwaliteitszorg verder ontwikkeld met als doel om een goede basis en structuur op te bouwen. Dit zal leiden tot een waarborging en verhoging van de juridische kwaliteit en een betere beheersing van de juridische risico’s. Van belang hierbij is onze kwetsbaarheid te verminderen en onze juridische kwaliteit te verhogen door onze juridische medewerkers breed in te zetten.
5.5.3 Informatisering en automatisering Informatisering en automatisering Vanaf 2020 wordt gewerkt aan de uitvoering van de Visie op informatievoorziening 2020-2024 (hierna I-visie). Hierin zijn er vijf speerpunten bepaald, die richtinggevend waren voor de prioritering van alle activiteiten, opgaven en projecten in het werkveld van Informatisering en Automatisering (I&A). Deze visie is opgesteld aan de hand van de besturingsfilosofie, de dienstverleningsvisie en de doelstelling welke voortgekomen zijn uit het programma ‘de basis op orde’. Daarnaast was in 2022 het werkplan I&A uitgebreid met het speerpunt Cybersecurity. De visie 2020 – 2024 kent daarmee 6 speerpunten: 1. Optimale inrichting van de digitale dienstverlening; 2. Verdergaande digitalisering van de werkprocessen; 3. Data gestuurd werken realiseren; 4. Efficiënte en effectieve inrichting van de infrastructuur en de beheerorganisatie; 5. Informatievoorziening is van strategisch belang voor bedrijfsvoering en dienstverlening van de gemeente; 6. Cybersecurity. In het najaar van 2024 is de geherijkte I-visie gereed om ook in de nabije toekomst een optimale informatievoorziening te kunnen blijven waarborgen om de strategische koers van de organisatie te ondersteunen. In 2024 wordt er ingezet op het versterken van het portfoliogestuurd werken.
Hiermee is de organisatie beter in staat om digitale ontwikkelingen bij te laten dragen aan de strategische koers van de organisatie. Ook wordt er voortgeborduurd op de verdere implementatie van Microsoft Teams, om effectiever en efficiënter integraal samen te werken. Verder wordt gewerkt aan het beter monitoren van de verschillende systemen, door implementatie van een monitoringssysteem. Ook worden door het beschikbaar stellen van de middelen de daarvoor bedoelde applicaties worden geïmplementeerd, bijvoorbeeld voor de Grondexploitatie of het naar de cloud brengen van het Document zaaksysteem. Het Huis van Borne/de Oversteek en het genereren van managementinformatie uit de diverse applicaties zal ook een aandachtspunt zijn in 2024, net als hybride werken, waardoor de gemeente Borne een aantrekkelijke werkgever blijft. Als basis voor een goede informatievoorziening in de organisatie zijn de bijbehorende interne processen en de beschikbare capaciteit om het te kunnen uitvoeren. De IT-ontwikkelingen gaan snel en de beveiligingsaspecten zijn belangrijk en omvangrijk. Wij zijn onze processen ook in 2024 aan het optimaliseren.
Dit is nodig zodat onze organisatie zelf de goede dingen goed doet, maar ook wanneer we kijken naar de mogelijke verdere samenwerking rondom ICT en bijhorende inrichting welke benodigd is om de organisatie op een juiste wijze toekomstgericht te blijven ondersteunen. Deze ontwikkeling is meegenomen in de analyse op de organisatie die in najaar van 2023 gereed is.
63
Informatiebeveiliging, security en privacy Informatieveiligheid en zorgvuldige omgang met privacy geldt voor iedereen binnen onze organisatie. De technische kant moet daarvoor goed geregeld zijn. Tegelijkertijd moeten we ook zorgen dat medewerkers beschikken over de kennis en vaardigheden om op een veilige manier met gegevens om te gaan. Medewerkers bewust maken van de risico’s is extra belangrijk, omdat niet alles met techniek kan worden geregeld. Het gaat om houding en gedrag. En dat kunnen we bevorderen door training. In 2023 is het Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid en het Privacy beleid geactualiseerd. Een actueel informatiebeveiligingsbeleid is één van de onderdelen in de regelmatig terugkerende DigiD audit. In het uitvoeringsplan wordt ingegaan op het te actualiseren van aanvullend beveiligingsbeleid op procedures en standaarden. In 2024 zal de rijksoverheid komen met nieuwe wetgeving naar aanleiding van de Europese NIS2 (Netwerk en Informatie Security) richtlijn. De NIS2 is vastgesteld door de Europese Unie en bedoeld om de cyberbeveiliging en de weerbaarheid van essentiële diensten in EU-lidstaten te verbeteren. De NIS2 vergroot de reikwijdte van de eerste richtlijn door meer sectoren te omvatten. Daarnaast stelt de richtlijn strengere beveiligingsnormen en meldingsvereisten voor incidenten. De NIS2 wordt momenteel naar Nederlandse wetgeving vertaald.
Het ziet er op dit moment naar uit dat de rijksoverheid gemeenten ook onder de NIS2 laten gaan vallen. De NIS2 komt op veel punten overeen met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) en zal in 2024 ook wettelijk worden verankerd. Speerpunten waarop in 2023 en 2024 wordt ingezet zijn het vergroten van de beveiligingsbewustzijn (ook wel security awareness) bij de medewerkers, en het meer gaan voldoen aan de verplichtingen uit de BIO door het aanbieden van de mogelijkheid tot het gebruik van: wachtwoordkluizen aan medewerkers, een verdere segmentatie van de netwerkinfrastructuur het inzetten van betere instrumenten voor audits op security. Als gemeente werken we met veel persoonsgegevens van onze inwoners, medewerkers en derden. Hierop zijn onder andere de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg) van toepassing. In 2023 heeft gemeente Borne het beleid Wet politiegegevens gemeente Borne vastgesteld en wordt het nieuwe privacybeleid gemeente Borne vastgesteld. Het beleid sluit nu beter aan bij de ambitie die de gemeente Borne heeft als het gaat om gegevensbescherming en de maatregelen die al worden ingezet in de groei naar een privacyvolwassen organisatie, zoals de structurele uitvoering van DPIA’s (Data Protection Impact Assessments).
De inzet van privacy ambassadeurs in ieder team heeft geleid tot een betere actualisatie van het verwerkingenregister, meer kennis en bewustwording. Om structureel in te zetten op de vergroting van bewustwording en kennis rondom privacy en informatieveiligheid zal vanaf 2024 een gezamenlijk (online) trainingsprogramma worden gestart. Voor de uitvoering van het projectportfolio en het beleid is het relevant dat de middelen in deze begroting worden verstrekt en de formatie voor de securitybeheerder structureel wordt gemaakt, dit is vanuit de kaderstelling in deze begroting opgenomen.
64
5.5.4 Inkoop In 2024 wordt er verder gewerkt aan de professionalisering van de inkoop binnen de gemeente Borne. Jaarlijks wordt een inkoopanalyse gemaakt met het doel meer inzicht in de gedane inkopen en aanbestedingen te krijgen. Door beter inzicht wordt het risico op onrechtmatigheid kleiner en is er betere controle op de uitvoering van het inkoop- en aanbestedingsbeleid. Ook kan meer worden gestuurd op bundeling van opdrachten, mede door regionale samenwerking, waardoor efficiënter en effectiever wordt ingekocht. Een volledige contractregistratie is van belang uit controle- en verantwoordingsoogpunt. Hierdoor worden problemen zoals zoekrakende contracten en het ongemerkt doorlopen van contracten, voorkomen. Ook in 2024 zal deze registratie onderdeel zijn van de jaarlijkse accountantscontrole en mede de basis vormen voor de jaarlijkse inkoopkalender van de gemeente Borne. In 2024 staan een aantal regionale Europese aanbestedingen gepland, waarbij Borne ook onderdeel van uitmaakt: De inkoop van Jeugdhulp en Wmo begeleiding en dagbesteding in het team Sociaal Domein. Daarnaast gaat Borne zelf een aantal Europese aanbestedingen uitvoeren in 2024, waaronder de inkoop van Jeugdvervoer en Aanvullend Openbaar vervoer en de Aannemersselecties van het Huis van Borne en Nieuwbouw sportcentrum in Borne-West.
5.5.5 Financiën In 2024 wordt uitvoering gegeven aan de beleidsdocumenten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld. Dit betreffen onder andere de budgethoudersregeling, de financiële verordening en het treasurystatuut. Hierbij wordt vooral aandacht geschonken aan verder professionaliseren van het budgethouderschap en het sturen en monitoren. Daarnaast wordt het in 2022 en 2023 nieuw geïmplementeerde financiële systeem doorontwikkeld.
5.5.6 Integrale verbeteragenda De Integrale Verbeteragenda is een intern monitoringsinstrument. Actiepunten uit verschillende interne rapportages ter verbetering van onze bedrijfsvoering worden hierin opgenomen. Denk hierbij aan rapportages inzake interbestuurlijk toezicht (provincie), informatieveiligheid, interne controle memo’s en de management-/ boardletter van de accountant. De accountant heeft over 2022 geconstateerd dat er voldoende voortgang wordt geboekt ten aanzien van het oplossen van bevindingen en de prioriteiten die we hier in stellen. Ook in 2023 is het opvolging geven aan actiepunten speerpunt en zijn hier wederom vorderingen in gemaakt. Het management stuurt voldoende op de actiepunten waardoor het in 2024 niet meer nodig is om hier een apart speerpunt van te maken.
5.5.7 Rechtmatigheidsverantwoording De Eerste Kamer heeft op 27 september 2022 het wetsvoorstel ‘versterking decentrale rekenkamers’ aangenomen. De rechtmatigheidsverantwoording wordt hiermee ingevoerd vanaf het verslagjaar 2023. Colleges van burgemeester en wethouders moeten vanaf 2023 zelf een rechtmatigheidsverklaring afgeven bij de jaarrekening. In 2024 wordt de eerste rechtmatigheidsverklaring opgesteld. De beroepsorganisatie van de accountants (NBA) heeft eind juni 2023 een consultatiedocument opgesteld ‘Rechtmatigheidstoelichting in het kader van de controle van de jaarrekening van decentrale overheden’. De eisen die de NBA stelt aan de jaarrekeningcontrole door accountants zijn nog niet geheel uitgekristalliseerd. In het Controleprotocol 2022-2025 (raad) en Intern Controleplan 2022-2025 (college) zijn afspraken vastgelegd hoe om te gaan met deze nieuwe wetgeving.
65
5.5.8 Interne communicatie Ook in 2024 wordt volop ingezet op de coachende en adviserende rol vanuit communicatie. Communicatie is immers van ons allemaal en al onze medewerkers zijn ambassadeurs die voor én samen werken met de Bornse samenleving. De interne communicatie richt zich op twee belangrijke pijlers. Enerzijds wordt medewerkers inzicht geboden in de communicatie-impact van wat we doen en vervolgens worden zij gefaciliteerd om daarbij op de juiste wijze te communiceren met onze inwoners. Anderzijds informeren we medewerkers over (interne) processen en dragen we zorg dat zij op de hoogte blijven van opgaven die voor hen van belang zijn. Ook als deze een afdeling overstijgen. Het sociaal intranet is een belangrijk middel in de interne communicatie. Beezzz is (samen met Microsoft Teams) het meest gebruikte platform voor de interne communicatie in de organisatie. Medewerkers worden op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen binnen de organisatie en alle benodigde informatie is hier op één plek te vinden. Er wordt continue gemonitord wat er ‘speelt’ op Beezzz en hier wordt ook verder op doorontwikkeld.
66
5.6
Paragraaf Verbonden partijen
Verbonden partijen leveren een forse bijdrage aan de realisatie van maatschappelijke doelen. Participatie in verbonden partijen levert gemeenten niet alleen voordelen op, maar ook financiële en bestuurlijke risico's. Om voordelen optimaal te benutten en risico's te beheersen, is grip en sturing op verbonden partijen belangrijk. Deze paragraaf geeft een beeld van de doelstellingen van onze verbonden partijen, de verwachte resultaten en de wijze waarop deze resultaten bijdragen aan het beleid en belang van Borne.
5.6.1 Nota samenwerking De Nota samenwerking, vastgesteld in 2017, dient als houvast voor de samenwerking met partners zoals verbonden partijen en andere samenwerkingen (zoals subsidierelaties) en voor de raad als hulpmiddel om sturing te houden op wat op afstand gebeurt. In de nota staat omschreven hoe raad, college en ambtelijke organisatie kunnen sturen op het behalen van beleidsdoelen en maatschappelijke effecten met de verbonden partijen en andere samenwerkingspartners volgens de Bornse 'cirkel van sturing'. De Nota Samenwerking uit 2017 is op onderdelen gedateerd en de accenten zijn in de loop van de jaren anders komen te liggen. In 2024 wordt de raad een nieuwe Nota Samenwerking aangeboden ter vaststelling.
5.6.2 Overzicht verbonden partijen Onderstaand zijn alle verbonden partijen opgenomen, verdeeld in gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen en coöperaties en organisaties met een bestuurlijk belang en een maatschappelijk of algemeen belang. Overzicht gemeentelijke verbonden partijen 2023 1. Gemeenschappelijke regelingen Euregio Gemeentelijk Belastingkantoor Twente Crematoria Twente Regionaal Bedrijventerrein Twente Twenteboard Gezondheid, GGD, OZJT en Veilig Thuis Twente Recreatieschap Twente Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente Stadsbank Oost Nederland Veiligheidsregio Twente Werk en Inkomen Borne, Hengelo & Haaksbergen Omgevingsdienst Twente 2. Vennootschappen en coöperaties COGAS Enexis Bank Nederlandse Gemeenten Twence Holding Twente Milieu Vitens Wadinko
Juridische vorm
Vertegenwoordiging/ Verplichte aandeelhouderschap samenw.
Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Centrumgemeente regeling Openbaar Lichaam
College College College College College College College College College College
NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE JA
College
NEE
College
JA
N.V. B.V. N.V. B.V. N.V. N.V. N.V.
College College College College College College College
NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE
67
5.6.2.1 Gemeenschappelijke regelingen Aanpassing Wet op de Gemeenschappelijke Regelingen De Wet op de Gemeenschappelijke Regelingen (Wgr) is op 1 juli 2022 aangepast. Hieronder per gemeenschappelijke regeling een toelichting op de belangrijkste ontwikkelingen voor 2023 en verder. In de laatste alinea van deze paragraaf treft u per gemeenschappelijke regeling een detailoverzicht aan, waarin de algemene gegevens en de specifieke risico's worden benoemd. 1. EUREGIO EUREGIO is geen verbonden partij in de zin van de Wet Gemeenschappelijke regelingen, maar is een openbaar lichaam. Dit betekent dat voor EUREGIO niet dezelfde verplichtingen gelden ten aanzien van bijvoorbeeld de verzending van de begroting aan de deelnemende gemeenten. De EUREGIO werkt aan het strategieproces EUREGIO 2030: welke visies en strategische doelen zullen de komende jaren aan de basis staan van het werk van de EUREGIO als organisatie en waar komt de inhoudelijke focus te liggen? 2. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBT) Omdat GBT belastingen persoonlijk en begrijpelijk wil maken, gaat de doorontwikkeling de komende jaren vooral over de menselijke maat en het vermogen om de visie uit te laten dragen door onze medewerkers. Het gaat dus over de wijze waarop de medewerkers in staat zijn om het proces van waarderen, heffen en innen van de gemeentelijke belastingen persoonlijk en begrijpelijk te maken.
Voor zowel gemeenten als de inwoners van die gemeenten. 3. Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) Het OLCT heeft tot doel om zorg te dragen voor de continuïteit van een crematoriumvoorzieningen ten behoeve van het verzorgingsgebied. Hierbij wordt de kwaliteit van de crematoriumvoorziening gehandhaafd op het huidige niveau. 4. Openbaar Lichaam Regionaal Bedrijventerrein Twente (RBT) Port of Twente bundelt alle krachten van logistiek Twente om de sector te versterken, te verduurzamen en de Twentse economie te ondersteunen. Port of Twente is belangenvereniging, havenbeheerder, grondbedrijf en vestigingsloket in één. Gronden worden in erfpacht uitgegeven. Kopers hebben de keuze tussen het ineens afkopen van de erfpacht of jaarlijks betalen van erfpacht. Deze keuze heeft veel invloed op de snelheid waarmee de middelen terugvloeien in de GR. De risico's, dat erfpachters de opstallen verkopen en de GR met problemen opzadelen zijn in de overeenkomsten ondervangen. Op het gebied van acquisitie wordt samengewerkt met Oost en de NFIA (agentschap voor buitenlandse investeringen). Dit heeft geleid tot goede contacten met beleggers en ontwikkelaars in logistiek vastgoed. Aangezien de voorziene doelen behaald zij, is het de verwachting dat RBT in 2024 of 2025 geliquideerd zal worden. 5. Twenteboard De Regio Twente is per 2022 ontvlochten in drie delen.
Twenteboard is een samenwerking op sociaal economisch gebied tussen overheid, ondernemers en kennisinstellingen. 6. Samen Twente De Regio Twente is per 2022 ontvlochten in drie delen. Hierdoor is er ook een gemeenschappelijke regeling ontstaan met de focus op gezondheid. Deze gemeenschappelijke regeling bevat onder andere GGD, OZJT en Veilig Thuis Twente.
68
7. Recreatieschap Twente Na de ontvlechting van de Regio Twente per 2022 is het Recreatieschap Twente ontstaan. Deze organisatie beheert en onderhoudt de drie Twentse recreatieparken en de toeristische routes. 8. Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente (SWB) De SWB is het samenwerkingsverband van Hengelo, Borne en Hof van Twente die uitvoering geeft aan de voormalige Wet Sociale Werkvoorziening, nieuw Beschut Werk en is het ontwikkelbedrijf waarin mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ondersteund en begeleid worden naar betaald werk. Deze resultaten zullen in 2022 beter meetbaar zijn aan de hand van eenduidig gedefinieerde KPI’s. Hierbij ligt de focus op kwaliteit, tevredenheid en rendement. Het WSW subsidieresultaat wordt negatiever. Door optimalisering van de verdienmodellen, actief prijsbeleid en gerichte kostenbeheersing wordt een negatief resultaat verwacht van € 900.000. Hierbij is geen rekening gehouden met de effecten van de coronacrisis. De dekking wordt gevonden binnen de reserves van het SWB. Vanaf 2023 is de verwachting dat het resultaat verder zal stabiliseren en er een weerstandsvermogen van voldoende niveau resteert. Deze manier van dekken betekent dat de bijdrage van gemeente Borne € 54.000 per jaar blijft. 9.
Stadsbank Oost Nederland (SON) In 2022 wordt een nieuw financieel model ontwikkeld, waarbij de opzet van de P&C documenten qua opzet, structuur en informatiewaarde wordt verbeterd. Binnen dit nieuwe financiële model wordt er ook gewerkt met effectindicatoren. De bijdrage van de gemeente aan de Stadsbank Oost Nederland is een optelsom van een bijdrage in de bestaanskosten (statisch deel) en een bijdrage per dienstafname (dynamisch deel). 10. Veiligheidsregio Twente (VRT) De VRT opereert in heel Twente. De brandweer beschikt over 29 kazernes met materieel verspreid over Twente. Vanuit deze kazernes staat de brandweer 24/7 paraat, met zowel beroeps als vrijwilligers, voor de inzet bij incidenten. Daarnaast maakt de crisisorganisatie gebruik van vele medewerkers van alle gemeenten en van overige organisaties. Rekening houdend met de landelijke ontwikkelingen, het regionaal risicoprofiel en de wettelijke kaders, is het nieuwe Beleidsplan 2021-2024 ’Stabiele factor in tijden van verandering’” opgesteld, inclusief het dekkingsplan brandweer. De begroting 2023 van de VRT heeft een omvang van € 59 mln. Het gemeentelijk aandeel daarin is € 47,8 mln. Ten opzichte van de begroting 2021 is de gemeentelijke bijdrage gestegen met bijna € 1,1 mln. (2,3%).
Dit percentage is gebaseerd op de cijfers en prognoses van het Centraal Plan Bureau (CPB) en voldoet aan de uitgangspunten, zoals deze geformuleerd zijn door de deelnemende gemeenten. De stijging is inclusief de 4e (en laatste) tranche van 0,3 mln. ter dekking van de majeure knelpunten op middellange termijn. Voor de begroting 2023 en verder is er een bestuurlijke werkgroep gestart met het opstellen van de kaderstelling. 11. Werk en Inkomen Borne, Hengelo & Haaksbergen (vm SMS - Samenwerken Maakt Sterker) Door de centrumgemeente-constructie is er geen sprake van een zelfstandige verantwoording van de gemeenschappelijke regeling, ook al worden er voor de onderlinge kostenverdelingen wel een begroting en een jaar(af)rekening opgesteld. De documenten maken integraal onderdeel uit van de begroting en jaarrekening van de gemeente Hengelo en zijn nog niet beschikbaar. Inzet in 2022 is, naast het verstrekken van rechtmatige uitkeringen, dat iedereen naar vermogen deelneemt aan de samenleving met de focus op werk (meeprofiteren van de economische groei), ontwikkeling en maatschappelijke participatie.
69
12. Omgevingsdienst Twente (ODT) Het ODT streeft naar een model van outputfinanciering, waarbij de vraag gesteld kan worden of dit voor een deel van het werkgebied van de ODT de juiste prikkel is. Bij outputfinanciering is het immers zo dat er geldstromen zijn op basis van productie. Voor het onderdeel vergunningverlening is dit een reële optie, maar bij de vraag naar toezicht lijkt deze financieringsvorm niet passend met het oog op de maatschappelijke resultaten. 5.6.2.2 Vennootschappen en coöperaties Hieronder een overzicht van alle vennootschappen en coöperaties waarin Borne aandelen in haar portefeuille heeft. Het overzicht laat zien wat het belang van Borne is en hoe de vermogenspositie eruitziet. In de laatste alinea treft een u per vennootschap of coöperatie een detailoverzicht aan, waarin nader wordt ingegaan op onder andere risico's en belangrijkste ontwikkelingen. Overzicht vennootschappen en coöperaties (per 30 juni 2023)
Financieel Aandeel Eigen belang (* Borne op vermogen € 1.000) totaal per 1-1 (in mln €)
Eigen vermogen per 31-12 (in mln €)
Vreemd vermogen per 1-1 (in mln €)
Vreemd Resultaat vermogen (in mln €) per 31-12 2022 (in mln €)
COGAS
191
7,5%
145
142
117
114
2
ENEXIS
33
0,0%
4.432
5.541
2.800
3.558
1.300
Bank Nederlandse Gemeenten
268
0,2%
5.062
4.550
143.995
148.551
300
Twence Holding
28
2,8%
150
176
15
16
33
Twente Milieu
41
5,4%
12
13
20
21
1
Vitens
26
0,4%
600
649
1.388
1.442
8
Wadinko
6
2,3%
74
83
7
9
13
70
5.7
paragraaf Grondbeleid
Grondbeleid is een middel om ruimtelijke doelstellingen op het gebied van de volkshuisvesting, lokale economie, natuur en groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen te verwezenlijken. In deze paragraaf wordt ingegaan op de visie op het grondbeleid en hoe het beleid wordt uitgevoerd. Daarnaast wordt er ingegaan op de begroting van de grondexploitaties. Dit omvat de te verwachten resultaten en de winstnemingen en verliesvoorzieningen per 1-1-2023. Tot slot wordt ingegaan op de algemene reserve grondexploitatie.