Bijlage: Programmabegroting 2024-2027 (versie na erratum d.d. 2 november 2023)
Tekst van het document
5.7.1 Visie en uitvoering De hoofdlijnen van het lokale grondbeleid van Gemeente Borne zijn vastgelegd in de Nota grondbeleid 20112015. Ondanks het verstrijken van de looptijd is deze nota nog voldoende bruikbaar te zijn. Grondprijsbepaling wordt jaarlijks gedaan middels de nota grondprijzen. Gemeente Borne wil sturing geven aan de kwaliteit van ruimtelijke ontwikkelingen vanuit een regisserende rol. De gemeente beschikt over een effectief instrumentarium om ontwikkelingen over te laten aan de markt. Toch kunnen er situaties zijn waarin de gemeente zelf de ontwikkeling oppakt. Per situatie wordt bezien welke vorm van grondbeleid en welke in te zetten middelen het beste passen bij de te realiseren doelen van het ruimtelijke beleid. Grondbeleid is een instrument dat wordt ingezet om doelstellingen op andere beleidsvelden te realiseren. Vanuit het programma Financieel gezond wordt in de begroting de doelstellingen aangegeven.
5.7.2 Boekwaarde grondexploitaties In dit hoofdstuk wordt er gekeken naar de boekwaarde van de grondexploitaties, oftewel het saldo van de gerealiseerde kosten en opbrengsten. In tabel 1 wordt de boekwaarde per 31-12-2022 weergegeven. Een negatieve boekwaarde correspondeert met een positief saldo in het betreffende complex en omgekeerd. Er worden drie kolommen gepresenteerd. De eerste kolom is de totale boekwaarde van alle complexen waar Borne een aandeel in heeft. In de tweede kolom staat de boekwaarde die daadwerkelijk in onze boeken staat. Het verschil tussen deze twee kolommen zit in het Regionaal Bedrijventerrein Twente (RBT, XL Businesspark Twente). Het RBT is een gemeenschappelijke regeling waar Borne voor 8% in deelneemt. Voor meer informatie zie de paragraaf verbonden partijen. De boekwaarde van deze grondexploitatie bedraagt ruim € 8,8 miljoen, maar staat niet in onze boeken. In het geval van de Veldkamp en Wijkerslocatie Olde Engberink wordt samengewerkt met gemeente Hengelo. In beide gevallen hebben wij de gehele boekwaarde op de balans staan. Ons aandeel in de Veldkamp is echter 35/115 en in Wijkerslocatie Olde Engberink 50%. De derde kolom geeft daarom de boekwaarde weer met het aandeel van gemeente Borne in elke grondexploitatie. Tabel 1. Boekwaarde risico Borne (* € 1.000)
Veldkamp Totaal bedrijventerreinen Bornsche maten 2c: De Veste
Boekwaarde per 31-12-2022
32.321 32.321
Boekwaarde Bornse administratie per 31-12-2022
Boekwaarde Borns aandeel per 31-12-2022
32.321 32.321
9.837 9.837
502
502
502
Bornsche maten 3a: Eschwonen de Maten I
-3.547
-3.547
-3.547
Bornsche maten 3b: Eschwonen de Maten II
9.551
9.551
9.551
Kollergang
-1.317
-1.317
-1.317
Wijkerslocatie Olde Engberink
4.931
4.931
2.466
Uitbreiding Hertme II
-171
-171
-171
Totaal woningbouw
9.949
9.949
7.484
Regionaal bedrijventerrein Twente
8.822
0
706
Totaal exploitaties derden
8.822
0
706
Totaal
51.092
42.270
18.027 71
5.7.3 Winstnemingen en verliesvoorzieningen Tabel 2 geeft aan tot wanneer de grondexploitaties lopen en geeft de actuele contante waarde en eindwaarde van de grondexploitaties weer. Het betreft hier de totale waarden van de grondexploitatie. In de kolommen winstneming en verliesvoorziening staat het Bornse aandeel. Voor de berekening van de eindwaarde wordt gebruik gemaakt van de Dynamische Eindwaarde Methode. Hierbij wordt rekening gehouden met rente en prijsstijgingen gedurende de looptijd van de projecten. Om de grondexploitaties onderling vergelijkbaar te maken wordt de eindwaarde teruggerekend naar 1 januari 2023 (contant maken), dit is weergegeven in de kolom contante waarde. Het terugrekenen van eindwaarde naar contante waarde gebeurt met behulp van de disconteringsvoet. Deze is vanuit het BBV verplicht vastgesteld op 2%. De contante waarde bepaalt de hoogte van de verliesvoorziening. Indien een grondexploitatie winstgevend is wordt er op basis van de percentage of completion (POC) methode tussentijds winst genomen. Hiervoor wordt jaarlijks het actuele (herziene) resultaat op de grondexploitatie gehanteerd. Indien er grond is verkocht en er kosten zijn gerealiseerd, zal dit in een batige grondexploitatie leiden tot winstneming. De winst wordt dan naar rato van de realisatie gerealiseerd.
Voor verlies leidende grondexploitaties wordt een voorziening getroffen voor het begrote tekort op contante waarde. Jaarlijks moet hier een bedrag aan worden toegevoegd op basis van het contant maken naar de nieuwe peildatum, zodat uiteindelijk op de einddatum het begrote tekort op eindwaarde is voorzien. Voor verdere analyse wordt verwezen naar de MPG 2023. Tabel 2. Verwachte planresultaten (* €1.000)
Looptijd t/m eind
Veldkamp Totaal bedrijventerreinen BM 2c: De Veste BM 3a: Eschwonen de Maten BM 3b:IEschwonen de Maten II Kollergang Wijkerslocatie Olde Engberink Uitbreiding Hertme II Totaal woningbouw Regionaal bedrijventerrein Twente Totaal exploitaties derden Totaal
2030 2024 2025 2028 2023 2030 2026 2025
Contante waarde 0101-'23 -24.155 -24.155 1.211 6.544 3.017 1.490 1.760
Eindwaarde
Winst 1-12023
Verliesvoorz. Verliesvoorz. 1-1-2023 einddatum
-25.635 -25.635 1.286 7.083 3.398 1.520 2.063
0 0 715 5.747 506 1.078 139
7.352 7.352 0 0 0 0 0
7.802 7.802 0 0 0 0 0
515 14.537 10.870
558 15.908 11.536
76 8.261 464
0 0 0
0 0 0
10.870 1.252
11.536 1.809
464 8.725
0 7.352
0 7.802
5.7.4 Algemene reserve grondexploitatie De Algemene Reserve Grondexploitatie (ARG) is de reserve waarmee winsten uit grondexploitaties worden verrekend en verliezen uit grondexploitaties worden gedekt. Conform wet- en regelgeving worden verliezen gedekt / voorzien in het jaar waarin het verlies tot uitdrukking komt (onafwendbaar is). Dit is meestal het jaar waarin de exploitatie wordt vastgesteld of het jaar waarin een boekwaarde is ontstaan die nog niet is verantwoord middels een grondexploitatie. Voorzieningen worden getroffen voor het resultaat op contante waarde van de betreffende grondexploitatie. Door de jaarlijkse herziening van de grondexploitatie en op basis daarvan aanpassing van de voorziening, groeit deze mee naar de benodigde eindwaarde. Aangezien aan de ARG jaarlijks rente op de ARG en de voorzieningen wordt toegevoegd, zijn de benodigde toevoegingen geborgd. Naast de verrekening van winsten en verliezen speelt de ARG een belangrijke rol in de dekking van risico. De ARG dient te worden beschouwd als de buffer voor de risico’s waarvan de omvang niet redelijkerwijs is in te schatten.
72
De hoogte van de ARG wordt uitgedrukt als percentage van de boekwaarde voor zover gemeente Borne het risico draagt. Dit betekent dat boekwaarden van de projecten De Veldkamp (35/115) en Wijkerslocatie Olde Engberink (50/50) alleen worden meegewogen voor het Bornse aandeel, al staan deze projecten in hun geheel in de boeken. Anderzijds betekent dit dat de boekwaarde RBT niet in de gemeentelijke rekening is terug te vinden, voor de 8% die Borne daaraan deelneemt, moet worden meegewogen. Tenslotte worden tussentijdse winstnemingen sinds 2017 niet meer ten laste gebracht van de boekwaarde van de complexen. Zodoende moeten deze worden verrekend met de boekwaarde om een realistisch beeld te krijgen. De vuistregel (IFLO-norm) van 10% is opgesteld door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en is een eenvoudige manier om het benodigde weerstandsvermogen te berekenen. In de kaderbegroting 2013 is vastgesteld dat vanaf 2015 de ARG 10% van de risicodragende boekwaarde moet bevatten. Aan deze norm werd sinds 2015, met uitzondering van 2020, voldaan. Naar verwachting zal dit ook in de toekomst (weer) het geval zijn. Eind 2023 wordt de nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen geactualiseerd. Hierbij wordt bekeken of deze normen worden herzien.
73
6 Financiële begroting
Financiële begroting
74
6.1
Overzicht van baten en lasten
Onderstaand overzicht geeft de begroting 2024-2027 weer inclusief de actualisatie van bestaand beleid. Het overzicht is onderverdeeld naar de baten en lasten per programma. Conform BBV zijn ter vergelijking ook de cijfers van de jaarrekening 2022 en de actuele begroting 2023 opgenomen. In hoofdstuk 4 is bij elk programma een nadere specificatie opgenomen van de baten en lasten en de verschillende thema’s. De algemene dekkingsmiddelen, onvoorzien, vennootschapsbelasting en de reservemutaties maken in de programmaverantwoording deel uit van programma Financieel gezond. Overhead maakt voor het grootste gedeelte onderdeel uit van het programma Bestuur en samenleving. Meerjarenbegroting (* €1.000)
Programma
Jaarrek. 2022
Act. begroting 2023
Begroting 2024
MJR 2025
MJR 2026
MJR 2027
Baten
Wonen en leven
3.668
2.516
2.785
2.690
2.662
2.662
Duurzame toekomst
3.656
2.893
3.346
3.328
3.339
3.337
Inclusieve samenleving
7.283
7.475
8.447
7.853
7.855
7.731
Bestuur en samenleving
741
364
443
443
443
443
11.885
11.158
4.055
3.453
4.578
4.390
27.233
24.406
19.075
17.767
18.876
18.563
Wonen en leven
7.895
13.328
8.355
7.848
7.849
7.850
Duurzame toekomst
4.597
4.244
4.583
4.533
4.488
4.423
Inclusieve samenleving
38.095
35.519
38.662
37.286
36.613
37.536
Financieel gezond Totaal Baten Lasten
Bestuur en samenleving
4.576
4.696
3.484
4.627
4.330
4.323
Financieel gezond
10.400
19.366
9.876
9.748
12.501
13.365
Totaal Lasten
65.564
77.154
64.961
64.043
65.781
67.497
Saldo baten en lasten programma's
-38.331
-52.748
-45.887
-46.276
-46.905
-48.934
Algemene
Algemene uitkering
42.605
41.890
45.214
47.401
44.471
46.135
dekkingsmiddelen
Lokale heffingen
6.917
7.135
8.193
8.322
8.392
8.462
Dividend
1.292
1.087
1.122
1.122
801
711
Saldo financieringsfunctie
-112
90
-344
-320
-618
-290
Overig
-63
0
0
0
0
0
Totaal Algemene dekkingsmiddelen
50.639
50.202
54.185
56.525
53.046
55.018
Onvoorzien
15
15
15
15
15
15
Vennootschapsbelasting
770
0
0
0
0
0
8.526
10.044
10.736
9.168
9.315
9.189
Overhead Saldo baten en lasten
2.997 V
-12.605 N
-2.452 N
1.066 V
-3.188 N
-3.119 N
Toevoeging aan reserves
4.305
459
3.250
524
417
517
Beschikking over reserves
5.529
13.064
6.874
1.392
651
619
Totaal Reserve mutaties
-1.224
-12.605
-3.624
-868
-234
-103
Resultaat
4.221 V
1.172 V
1.934 V
-2.953 N
-3.017 N
Reserve mutaties
0 -
75
6.2
Uiteenzetting van de financiële begroting
Meerjarenbalans Prognose meerjarenbalans (* € 1.000)
Jaarrek. 2022
ACTIVA Vaste activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Totaal vaste activa
65.329 4.119 69.447
105.540 4.000 109.540
Vlottende activa Voorraden Uitzettingen < 1 jr. Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa
42.097 2.659 13 12.612 57.381
Totaal activa PASSIVA Vaste passiva Eigen vermogen Voorzieningen Langlopende schulden Totaal vaste passiva Vlottende passiva Netto vlottende schulden < 1 jr. Overlopende passiva Totaal vlottende passiva Totaal passiva
Begroting Begroting 2023 2024
MJR 2025
MJR 2026
MJR 2027
76.343 5.500 81.843
94.635 5.000 99.635
116.719 5.000 121.719
112.294 5.000 117.294
34.653 3.000 30 6.500 44.183
26.065 3.000 20 6.500 35.585
9.129 3.000 20 6.500 18.649
1.195 3.000 20 6.500 10.715
1.008 3.000 20 6.500 10.528
126.828
153.723
117.428
118.284
132.434
127.822
39.717 6.019 58.489 104.225
31.745 6.539 92.439 130.723
25.057 4.361 66.510 95.928
26.123 4.257 66.404 96.784
22.935 4.311 83.688 110.934
19.816 4.336 82.170 106.322
12.284 10.320 22.603
15.000 8.000 23.000
12.500 9.000 21.500
12.500 9.000 21.500
12.500 9.000 21.500
12.500 9.000 21.500
126.828
153.723
117.428
118.284
132.434
127.822
76
Emu Saldo In onderstaande tabel is het EMU-saldo van onze gemeente over de jaren 2022 t/m 2027 weergegeven. Dit overzicht dient ter monitoring en als informatiebron voor het EMU-saldo van de totale overheid in het kader van Europese afspraken. EMU SALDO (* € 1.000) 1 + Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekkingen uit reserves (zie BBV, artikel 17c) 2 + Afschrijvingen ten laste van de exploitatie 3 + Bruto dotatie aan voorzieningen ten laste van de exploitatie 4 - Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans worden geactiveerd 5 + Baten uit bijdragen van andere overheden, de Europese Unie en overigen, die niet op de exploitatie zijn verantwoord en niet al in mindering zijn gebracht bij post 4 6 + Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa. Baten uit desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen verkoopprijs), voor zover niet in de exploitatie verantwoord 7 - Aankoop van grond en de uitgaven aan bouw-, woonrijp maken e.d.
(alleen transacties met derden die niet in de exploitatie staan) 8 + Baten bouwgrondexploitatie: Baten voorzover transacties niet in de exploitatie verantwoord 9 - Lasten op balanspost Voorzieningen voorzover deze transacties met derden betreffen 10 - Lasten ivm transacties met derden, die niet via de onder post 1 genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van de reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht en die nog niet vallen onder één van bovenstaande posten 11a Worden er deelnemingen en/of aandelen verkocht (ja/nee) 11b - Boekwinst bij verkoop van deelnemingen en aandelen in jaar Totaal
Jaarrekening 2022 2.997
Begroting 2023 -629
BEGROTING 2024 -2.452
MJR 2025 1.066
MJR 2026 -3.188
MJR 2027 -3.119
5.093 809 -
3.799 340 -
5.088 -
3.225 -
3.792 56 -
4.425 25 -
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Nee 8.899
Nee 3.510
Nee
Nee 2.636
4.291
Nee
Nee 660
1.331 77
Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) mogen voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten en gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume geen voorzieningen meer worden gevormd. Voor de pensioenverplichtingen aan (oud) wethouders is wel een voorziening (voorziening Appa) gevormd, omdat het jaarlijkse volume kan fluctueren. Daarnaast is er een voorziening gevormd voor het overtollige verlofsaldo en voor het verlofsparen van het personeel.
Investerings- en financieringsoverzicht Hieronder geeft het investeringsoverzicht het verloop van de afschrijvingslast en het verloop van de boekwaarde weer voor de komende jaren. De afschrijvingslast in 2024 is eenmalig hoog door de eenmalige afboeking van investeringen < € 50.000. Verder neemt deze vanaf 2025 weer toe als gevolg van de (grote) projecten die dan gereed zijn en waarvan de afschrijvingen zijn gestart. De boekwaarden zullen hierdoor de komende jaren dan ook flink toenemen. Afschrijvings- en boekwaardeoverzicht materiële vaste activa (* €1.000) Investering met een economisch nut
Begroting MJR 2025 2024
MJR 2026
MJR 2027
3.856
2.235
2.648
3.226
Investering met een economisch nut, dekking door heffing
415
383
411
439
Investeringen met een maatschappelijk nut vóór 2017
96
78
78
78
Investeringen met een maatschappelijk nut vanaf 2017
721
529
654
682
Totale afschrijvingslast
5.088
3.225
3.792
4.425
Investering met een economisch nut
53.064
66.111
87.665
84.439
Investering met een economisch nut, dekking door heffing
7.316
7.769
8.194
7.755
Investeringen met een maatschappelijk nut vóór 2017
1.703
1.624
1.546
1.468
Investeringen met een maatschappelijk nut vanaf 2017
14.260
19.131
19.314
18.632
Totale boekwaarde
76.343
94.635
116.719
112.294
78
In onderstaand overzicht worden de toekomstige investeringen weergegeven. De dekking van structurele lasten voortvloeiend uit deze investeringen is al verwerkt in de begroting. Hierbij heeft van elk krediet separaat besluitvorming voorgelegen. Investeringsoverzicht (* €1.000)
Begroting 2024 MJR 2025 MJR 2026 MJR 2027
Investering met een economisch nut Kindcentrum Borne-West : bouw
7.656
Kindcentrum Borne-West : installaties
1.848
Sportcentrum Borne-West : bouw
18.744
Sportcentrum Borne-West : installaties
4.330
Sportcentrum Borne-West : inventaris
1.128
Zwembad
881
Verduurzaming Wensinkhof
214
Audiovisuele middelen raad
250
Huis van Borne
5.200
Huis van Borne: inrichting
348
De Oversteek hardware
230
Investering met een economisch nut (heffing) GRP (Watertakenplan)
986
Rioolvervanging Spanjaardswijk
736
Rioolvervanging Prins Bernhardlaan
836
836
1.000
Investeringen met een maatschappelijk nut vanaf 2017 Wegen
100
Bomen
220
Herinrichting Spanjaardswijk
2.600
Aanleg groen Spanjaardswijk
250
Rotonde Azelosestr./Tw.blokweg+fietspad
231
Herinrichting Prins Bernhardlaan
1.487
Kindcentrum Borne-West : terreinvoorzieningen
435
Sportcentrum Borne-West : terreinvoorzieningen
838
Oonksweg : onderdoorgang
2.400
Oonksweg : reconstructie
1.700
Bornerbroeksestraat : fietsonderdoorgang Totale investering
864 8.955
21.517
25.876
0
79
Reserves en voorzieningen Onderstaand het verloop van de reserves en voorzieningen. De voorzieningen voor de grondexploitaties en debiteuren worden hier niet getoond. Deze worden direct in mindering gebracht op de boekwaarde. Reserves RESERVES (* € 1.000)
Jaarrek. Begroting Begroting 2022 2023 2024
MJR 2025
MJR 2026
MJR 2027
Rekeningsaldo Rekeningsaldo voor bestemming
4.221
7
1.172
1.934
-2.953
-3.017
Totaal Rekeningsaldo
4.221
7
1.172
1.934
-2.953
-3.017
Algemene reserve
7.705
6.718
8.253
8.253
8.253
8.253
Reserve Beleidsontwikkeling
15.899
16.584
2.324
2.895
4.829
1.876
Alg. reserve grondexploitatie
2.704
2.704
1.789
1.789
1.789
1.789
Totaal Algemene reserves
26.307
26.006
12.366
12.937
14.871
11.918
Gezondheidscentrum
647
595
475
413
413
413
Verplichtingen exploitatie
101
21
121
71
21
21
Verplichtingen kapitaallasten
4.244
4.021
6.056
5.654
5.254
4.897
Budgetoverheveling
1.470
-
-
-
-
-
Onderhoud vastgoed
1.134
112
1.112
1.183
1.122
1.001
Programma Organisatie
667
342
342
342
342
342
Kapitaalgoederen
-
100
300
476
752
1.128
Verbindingsweg
-
-
-
-
-
-
Decentralisaties Sociaal Domein
268
268
-
-
-
-
Bomenplan
185
200
185
185
185
185
Totaalvisie
73
73
73
73
73
73
Noodfonds Huisvesting en bijbehorende voorzieningen Onderwijs Oekraïense oorlogsvluchtelingen
400
-
400
400
400
400
-
-
2.355
2.355
2.355
2.355
-
-
100
100
100
100
Totaal Bestemmingsreserves
9.189
5.732
11.519
11.252
11.017
10.915
39.717
31.745
25.057
26.123
22.935
19.816
Algemene reserves
Bestemmingsreserves
Totaal reserves
80
Reserve beleidsontwikkeling Het verloop in de reserve beleidsontwikkeling is fors. In de begroting 2024-2027 worden alle incidentele middelen direct verrekend met de reserve, dit is conform de Nota Kaderstelling 2024-2027. Dit betekent dat er een aantal verplichtingen op de reserve beleidsontwikkeling drukken. Daarom worden deze budgetten in 2024 overgeheveld naar de exploitatie dan wel naar één van de bestemmingsreserves. Op deze manier blijft er in de reserve beleidsontwikkeling enkel de middelen zitten waar geen verplichting op rust. Ten opzichte van de Nota Kaderstelling zijn er in 2023 nog een aantal besluiten genomen die drukken op de reserve beleidsontwikkeling. Het gaat hierbij om onder anderen de besluitvorming over ’t Wooldrik en de startnotitie Flexwonen. De stand per 1 januari 2024 en de daarop volgende ontwikkelingen is als volgt: Vrije ruimte reserve beleidsontwikkeling
Budget (* €1.000)
Stand resultaatbestemming 2022 Incidenteel begrotingssaldo 2023 Overige raadsbesluiten 2023 Stand per 1 januari 2024
16.584 -7.157 -1.538 7.889
Activa < € 50.000 afboeking volgens financiële verordening Inclusieagenda Projectportfolio I&A Informatiebeveiliging, privacy en security De Oversteek HR werving en selectie
-1.454 -10 -123 -17 -250 -75
Cultuurregio Twente Integraal huisvestingsplan Planvorming N743 Programma Sociaal Domein Audiovisuele middelen Herinrichting Prins Bernhardlaan
-3 -60 -100 -75 -275 -1.899
Leemweg 2 Jeugdhulpteams Incidenteel begrotingssaldo jaarschijf 2024 Verplichtingen vanuit kaderstelling in 2024 Reserve beleidsontwikkeling
-331 -242 -652 -5.565 2.324
Naast bovenstaande incidentele ontwikkelingen op de reserve beleidsontwikkeling rusten er ook in 2025 twee verplichtingen op de reserve beleidsontwikkeling. Als er daarnaast rekening gehouden wordt met het positieve saldo van de halfjaarrapportage 2023 levert dit de volgende vrij besteedbare ruimte op: Overige mutaties op reserve beleidsontwikkeling
Budget (* €1.000)
Jeugdhulpteams 2025
-150
Incidenteel begrotingssaldo jaarschijf 2025
-451
Verplichtingen in 2025
-601
Halfjaarrapportage 2023
1.409
Saldo halfjaarrapportage 2023
1.409
Vrij besteedbare ruimte
3.132
In deze vrij besteedbare ruimte wordt geen rekening gehouden met de verrekening van het meerjarige structurele saldo van de begroting (positief saldo in 2024 en 2025, negatief in 2026 en verder).
81
Voorzieningen VOORZIENINGEN (* € 1.000)
Jaarrek. 2022
Begroting Begroting 2023 2024
MJR 2025
MJR 2026
MJR 2027
Verplichtingen en risico's Wet APPA
2.030
2.237
2.030
2.030
2.030
2.030
169
230
169
169
169
169
1.713
1.900
1.713
1.713
1.713
1.713
Verlofsaldo
275
275
275
275
275
275
IKB verlofsparen
63
-
63
63
63
63
4.249
4.642
4.250
4.250
4.250
4.250
Riolering
866
889
53
-
56
81
Reiniging
904
1.008
58
7
5
5
1.770
1.897
111
7
61
86
6.019
6.539
4.361
4.257
4.311
4.336
Wachtgeld wethouders Onderhoud kapitaalgoederen
Totaal Verplichtingen/risico's Middelen van derden
Totaal Middelen van derden Totaal voorzieningen
82
Structurele reservemutaties Mutaties 2024 Reserve
Toevoegingen Rente
Onttrekkingen
I/S Overig I/S Afschrijving I/S Overig 1.172.338 I
Rekeningsaldo
500.000
Algemene reserve
I
700.000
I
Reserve beleidsontwikkeling Reserve gezondheidscentrum
21.470
S
Reserve verplichtingen exploitatie
150.000
I
Reserve verplichtingen kapitaallasten
2.173.820
I
Reserve onderhoud vastgoed
205.000
S
Reserve kapitaalgoederen
200.000
S
Mutaties 2025 Reserve
Toevoegingen Rente
266.848
5.565.328
I
83.470
I
50.000
I
208.500
S
S
Onttrekkingen
I/S Overig I/S Afschrijving 1.933.918 I
Rekeningsaldo
I/S
I/S Overig
I/S
Algemene reserve Reserve beleidsontwikkeling Reserve gezondheidscentrum
18.990
S
Reserve verplichtingen exploitatie 401.633
Reserve verplichtingen kapitaallasten Reserve onderhoud vastgoed
205.000
S
Reserve kapitaalgoederen
300.000
S
Mutaties 2026 Reserve
Toevoegingen Rente
I/S Overig
Rekeningsaldo
601.000
I
80.990
I
50.000
I
134.000
S
S
124.000
S
Onttrekkingen I/S Afschrijving I/S Overig I/S 2.953.400 I
Algemene reserve Reserve beleidsontwikkeling Reserve gezondheidscentrum
16.510
S
Reserve verplichtingen exploitatie 399.739
Reserve verplichtingen kapitaallasten 400.000
S
124.000
S
50.000
I
60.500
S
S
Reserve onderhoud vastgoed Reserve kapitaalgoederen
16.510
S
83
Mutaties 2027 Reserve
Toevoegingen Rente
I/S Overig
Rekeningsaldo
Onttrekkingen I/S Afschrijving I/S Overig I/S 3.016.599 I
Algemene reserve Reserve beleidsontwikkeling Reserve gezondheidscentrum
16.510
S
16.510
S
122.000
S
Reserve verplichtingen exploitatie 356.848
Reserve verplichtingen kapitaallasten
S
Reserve onderhoud vastgoed Reserve kapitaalgoederen
500.000
S
124.000
S
84
Incidentele baten en lasten OVERZICHT INCIDENTELE BATEN EN LASTEN (* € 1.000)
Incidentele lasten Programma 1: Wonen en leven Planvorming N743 Leemweg 2 woningbouwimpuls
Begroting 2024
MJR 2025
100 331 120
120
MJR 2026
MJR 2027
Programma 2: Duurzame toekomst Programma 3: Inclusieve samenleving Inclusieagenda Cultuurregio
10 3
Integraal huisvestingsplan
60
Programma sociaal domein Jeugdhulpteams
25 242
Implementatieplan jeugdhulp FTE's maatwerkbudget
21 200
Muziekonderwijs
30
30
Versterking zorg en veiligheid
65
65
Cultuurmakelaar
10
Programma 4: Bestuur en samenleving Projectportfolio I&A
123
Informatiebeveiliging, privacy en security
17
Werving en selectie Versterking programma's, projecten en organisatie
25 266
25 150
25
25 266
25
Programma 5: Financieel gezond Afboeken activa
1.454
Totaal incidentele lasten
3.102
681
50
Onttrekking reserve beleidsontwikkeling
3.102
681
50
Totaal incidentele baten
3.102
681
50
-
-
-
-
-
-
Incidentele baten Programma 5: Financieel gezond
Saldo van incidentele baten en lasten
85
6.2
Programma Uiteenzetting van de financiële positie
7 Bijlagen
Bijlagen
86
Bijlage 1 Begrotingsuitgangspunten
Uitgangspunt voor het opstellen van een begroting is het door de raad vastgestelde beleid in de gewijzigde Nota Kaderstelling 2024-2027 met daarbij de meicirculaire 2023; Peildatum voor de meerjarenbegroting 2024-2027 is 18 juli 2023 (na vaststelling Nota Kaderstelling 2024-2027). Budgetaanpassing vinden alleen plaats als er sprake is van autonome ontwikkelingen (buiten de invloedssfeer van de gemeente) en door de raad genomen besluiten. Structurele dekking vindt plaats uit de structurele ruimte bij de begroting of uit de stelpost Beleidsontwikkeling. De Reserve Beleidsontwikkeling is de dekkingsreserve voor incidentele dekking van nieuw beleid, voor zover de weerstandsratio boven de 1,0 - 1,4 blijft. De Algemene reserve en de Algemene reserve grondexploitatie zijn weerstandsreserves en worden niet gebruikt als dekkingsreserves. OZB-verhogingen worden alleen voorgesteld als er sprake is van uitbreiding van het voorzieningenniveau dat ten goede komt aan een belangrijk deel van de Bornse gemeenschap. De begroting voldoet aan de door de toezichthouder vastgestelde kaders en leidt tot een begroting met repressief toezicht. Begrotingsramingen worden gesplitst in incidentele ramingen en structurele ramingen.
De loon- en prijsontwikkelingen 2024-2027 wordt op concernniveau geraamd op een stelpost (bron: indicator “loonvoet sector overheid” en “index over de materiële overheidsconsumptie (IMOC)”). De areaalontwikkelingen en vervangingsinvesteringen worden op concernniveau geraamd op een stelpost. Bij herfinanciering van langlopende leningen stemmen we de rentetypische looptijd en het renteniveau van de betreffende lening/uitzetting zo veel mogelijk af op de actuele rentestand en de rentevisie (bron treasurystatuut). Bedragen worden afgerond op eenheden van € 500. Conform de BBV-voorschriften zal de meerjarenbegroting uiteindelijk structureel sluitend moeten zijn. Aantallen woonruimten en inwoners: Voor woonruimte- en inwoneraantallen gelden de aannames in onderstaande tabel (peildatum 1-1-2023). Jaar Aantal woonruimten Aantal inwoners Gemiddelde woningbezetting 10.377 24.524 2,33 1-1-2023 10.477 24.756 2,32 1-1-2024 10.577 24.987 2,31 1-1-2025 10.677 25.217 2,30 1-1-2026 10.777 25.446 2,29 1-1-2027
87
Bijlage 2 Verplichte beleidsindicatoren Nr. Naam Indicator
Eenheid
Waarde
Periode
1. 2. 3.
Formatie Bezetting Apparaatskosten
5,9 5,1 352,0
2022 2022 2022
4.
Externe inhuur
35%
2022
5. 6. 7.
Overhead Verwijzingen Halt Vervallen Alle diefstallen Winkeldiefstallen
Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen % van totale lasten Aantal per 10.000 jongeren
11% 35,0
2022 2022
320,0 15,0
2022 2022
20,0
2022
795,0
2022
65,0
2022
75,0
2020
8. 10.
9. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.
Totaal geregistreerde diefstallen Totaal geregistreerde winkeldiefstallen Totaal geregistreerde diefstallen uit Diefstallen uit woning woningen Alle misdrijven Totaal geregistreerde misdrijven Totaal geregistreerde gewelds- en Gewelds- en seksuele misdrijven seksuele Vernielingen en beschadigingen (in Totaal geregistreerde vernielingen en de openbare ruimte) beschadigingen Vervallen Vervallen Functiemenging (verhouding % banen-woningen) Vervallen Vestigingen (van bedrijven) Totaal geregistreerde vestigingen Absoluut verzuim Aantal Hengelo + Borne Relatief verzuim Aantal Hengelo + Borne Vroegtijdig schoolverlaters zonder % deelnemers aan het VO en MBO startkwalificatie (vsv-ers) onderwijs Wekelijkse sporters %
2021 2010,0 0,0 241,0
2022,0 2020-2021 2020-2021 2019
51,9
2020
88
Nr Naam Indicator . 20. Niet-sporters 21. Banen Jongeren met een delict voor de rechter 23. Kinderen in uitkeringsgezin 22.
24. Netto arbeidsparticipatie 25. Vervallen 26. Werkloze jongeren Personen met een 27. bijstandsuitkering Lopende re28. integratievoorzieningen 29. Jongeren met jeugdzorg 30. Jongeren met jeugdbescherming 31. Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een 32. maatwerkarrangement WMO 33. Omvang huishoudelijk restafval 34. Hernieuwbare elektriciteit Hernieuwbare warmte 35. Gemiddelde WOZ waarde 36. Nieuw gebouwde woningen 37. Demografische druk (grijs) Gemeentelijke woonlasten 38. eenpersoonshuishouden (eigenaar/bewoner) Gemeentelijke woonlasten 39. meerpersoonshuishouden (eigenaar/bewoner)
Eenheid
Waarde
Periode
7280,0
2022
% 12 t/m 21 jarigen
0,3
2022
% kinderen tot 18 jaar % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking
2,8
2021
72,9
2022
% 16 t/m 22 jarigen
2,8
Aantal per 10.000 inwoners
251,0
7,4 0,9 0,0
2018 2e helft 2021 decembe r 2022 2022 2022 2021
Aantal per 1.000 inwoners
78,0
2022
Kg/inwoner % % Duizend euro Aantal nieuw gebouwde woningen %
100,9 14,6 5,7 313,0 180,0 40,7
2021 2021 2021 2022 2021 2022
In Euro’s
769,0
2023
In Euro’s
769,0
2023
% Aantal banen (fulltimers, partimers en uitzendkrachten) in de leeftijd 15 – 64 jaar
Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 75 jaar % van alle jongeren tot 23 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
7,1
89
Bijlage 3 Baten en lasten per taakveld
Taakveld (bedragen * € 1.000) 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB Woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) 0.10 Mutaties reserves 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten 0. Bestuur en Ondersteuning 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid 1. Veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2. Verkeer, Vervoer en Waterstaat 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 3. Economie 4.1 Openbaar onderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken 4. Onderwijs 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 5. Sport, Cultuur en Recreatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2024 baten lasten saldo 0 1.415 -1.415 359 1.013 -654 1.060 1.334 -274 64 10.800 -10.736 1.273 509 764 5.496 254 5.242 2.793 30 2.764 224 37 188 45.231 17 45.214 932 5.076 -4.144 0 0 0 6.874 3.250 3.624 0 0 0 64.306 23.733 40.573 V 0 1.554 -1.554 0 491 -491 0 2.044 -2.044 N 16 2.688 -2.672 10 245 -235 26 2.933 -2.907 N 0 30 -30 673 697 -24 46 271 -224 10 23 -12 730 1.019 -290 N 13 289 -276 207 1.927 -1.720 126 930 -804 346 3.146 -2.801 N 308 649 -342 1.351 3.317 -1.966 0 579 -579 0 52 -52 1 166 -165 23 476 -453 1 2.597 -2.596 1.683 7.836 -6.153 N 287 1.952 -1.665 0 454 -454 5.581 8.135 -2.555 0 2.498 -2.498 0 279 -279 11 1.180 -1.170 90
3.542 2.147 480 0 2.174 1.442 491 227 165 337 766 1.453 155 578 188 0 317 73 29.029 1.441 1.611 2.233 1.630 287 7.201 363 1.304 1.248 2.915
-3.331 -2.091 -480 0 -2.152 -1.442 -491 -227 -98 -337 -766 -1.453 -155 -578 -188 0 -317 -73 -22.797 N
8.1 Ruimte en leefomgeving 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen 8. Volkshuisvesting, Leefomgeving en Stedelijke Vernieuwing
211 56 0 0 22 0 0 0 67 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6.232 219 2.280 2.870 430 127 5.925 28 1.304 450 1.782
Totaal
81.030
79.857
1.172 V
6.71a Huishoudelijke hulp (WMO) 6.71b Begeleiding (WMO) 6.71c Dagbesteding (WMO) 6.71d Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.72a Jeugdhulp begeleiding 6.72b Jeugdhulp behandeling 6.72c Jeugdhulp dagbesteding 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a Pleegzorg 6.73b Gezinsgericht 6.73c Jeugdhulp met verblijf overig 6.74a Jeugdbehandeling GGZ zonder verblijf 6.74b Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 6.74c Gesloten plaatsing 6.81a Beschermd wonen (WMO) 6.81b Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.82a Jeugdbescherming 6.82b Jeugdreclassering 6. Sociaal Domein 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 7. Volksgezondheid en Milieu
-1.222 669 636 -1.200 -160 -1.276 N -335 0 -798 -1.133 N
91