CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Programmabegroting 2024-2027 (versie na erratum d.d. 2 november 2023)

Raadsvergadering 7 november 2023, gemeente BorneBij agendapunt: Programmabegroting 2024-202732.303 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

 Stimuleren van meer seniorenwoningen en andere woonvormen, levensloopbestendige woningen, digitale zorg, domotica en valpreventie. Algemene voorzieningen De doelen:  Versterken van de voorliggende voorzieningen ouderenwerk, vrijwilligerswerk en mantelzorgondersteuning.  Het zoveel mogelijk door ontwikkelen van voorliggende voorzieningen (laagdrempelig, zonder indicatie, dichtbij) om duurdere maatwerkvoorzieningen te voorkomen zoals laagdrempelige dagbesteding.  Verdere (door)ontwikkeling van de integrale toegang ’Sociaal Hus’ waarbij de samenwerking met partners in gemeente Borne de komende jaren versterkt en gepromoot wordt. De planning is dat deze in 2025 gehuisvest is in het nieuwe gemeentehuis.  Uitvoering geven aan de Lokale Inclusie-agenda De focus ligt bij de inwoners die vanwege een fysieke, chronische, zintuigelijke of auditieve handicap of psychische ziekte, beperkingen ervaren en bij de inwoners die moeite hebben met lees-, schrijf en digitale vaardigheden.  Uitvoering geven aan het ambitiedocument taalhuis 2022 - 2026 om basisvaardigheden te versterken (taal-, reken- en digitale vaardigheden).  De samenwerking tussen (burger)initiatieven en organisaties die een bijdrage leveren aan uitvoering en samenwerking rondom preventieve voorzieningen stimuleren.

 Vanaf 2024 uitvoering geven aan het herijkte subsidiebeleid om samenwerking te stimuleren, meer in te zetten op preventie en subsidieregelingen per beleidsdoel/thema op te zetten.

23

Gezondheid De doelen:  Er wordt uitvoering gegeven aan de diverse thema’s die onder GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) vallen. Het doel is een gezonde generatie in 2040.  Samen met regionale en lokale partners en op basis van behoefte van inwoners worden de thema’s uit GALA uitgewerkt. Te denken valt aan ketenaanpakken rondom overgewicht en valpreventie, een netwerksamenwerking voor Kansrijke Start, inzetten op kansengelijkheid en een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt om te spelen en te bewegen.  Het project SamSam waarin de samenwerking met de huisartsen is geïntensiveerd vindt een vervolg in Welzijn op recept.  Gezondheid is een integraal onderdeel de nieuwe Omgevingsvisie.  Er wordt ingezet op een gezonde leefstijl, zoals water drinken en fruit eten binnen het onderwijs, meer bewegen en mentale gezondheid en omgaan met de verleidingen van drank, drugs en social media en het inzetten op een rookvrije generatie krijgt specifieke aandacht. Inburgering en vluchtelingen De doelen:  Ondersteunen, informeren en faciliteren van nieuwe inwoners van gemeente Borne, zodat ze volwaardig kunnen deelnemen aan de Nederlandse samenleving.  Het op een evenwichtige manier, binnen de autonome huisvestingsvraag, huisvesten van aan Borne toegewezen statushouders, waarbij indien nodig, tijdelijke en passende, woonoplossingen worden gecreëerd.

Al of niet door inzet van Maria Mediatrix of een minimaal gelijkwaardige, zelfstandige tijdelijke doorstroom-woonopvang.  Het (veelal regionaal) inkopen van trajecten waarmee invulling wordt gegeven aan het persoonlijk plan inburgering en participatie van inburgeraars.  Inzetten op het voldoen aan de taakstelling huisvesting van statushouders.  Bieden van opvang en huisvesting aan Oekraïense vluchtelingen. Jeugd De doelen:  We zetten verder in op het versterken van de samenwerking met het onderwijs, kinderopvangorganisaties en jeugdconsulenten.  BSO+ door ontwikkelen, hierbij is te denken aan wat er voor nodig is om de kinderen deel te laten nemen aan voorliggende voorzieningen of terug te laten keren naar reguliere BSO.  Ondersteunen van reguliere verenigingen, zodat jongeren met een zorgvraag ook kunnen deelnemen.  Effectief helpen van jongeren en hun ouders/verzorgers op scholen van speciaal onderwijs door het op school leveren van jeugdhulp door zorgaanbieders.  De regionale samenwerkingsagenda jeugd wordt vertaald naar een lokale samenwerkingsagenda.  Doorontwikkeling van de sociale basis, onder andere door het aansluiten bij het PACT scheidingsloket en de pilot buurtgezinnen.  Verder vorm geven aan een nieuw inkooptraject voor jeugdhulp. De huidige contracten met de zorgaanbieders voor jeugdhulp lopen per 1 januari 2025 af.

Onderwijs De doelen:  Versterken van de samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang, gemeente en jongerenwerk.  Het integraal huisvestingsplan (IHP) actualiseren.  Ter vervanging van de fuserende scholen Jan Ligthart en ‘t Oldhof wordt op de locatie Jan Ligthart gestart met de nieuwbouw.

24

Cultuur De doelen:  Uitvoering geven aan de geactualiseerde Cultuuragenda en subsidiëren van diverse culturele organisaties.  Uitvoering geven aan het Uitvoeringsprogramma Cultuurregio Twente.  De gemeente draagt bij aan het cultuureducatieprogramma van de basisscholen.  Historisch Archief: Het archief verwerven, ordenen, opschonen, inventariseren, (her)verpakken, en digitaliseren ter voorbereiding op de verhuizing naar de nieuwe archiefbewaarplaats in het nieuwe gemeentehuis.  Stichting Comité 4 en 5 mei geeft in afstemming met de gemeente inhoud aan het herdenken van 4 mei en vieren van 5 mei.  Kunst en cultuur meer betrekken bij thema’s als sociale integratie, participatie en zelfregie. Sport De doelen:  Nu de realisatie van een Sportbedrijf is uitgesteld behouden we de adviescommissie Sport en Bewegen. Tevens wordt ingezet op de inrichting van een lokaal sportplatform, waarin sportverenigingen en sportaanbieders ieder kwartaal met de gemeente samen de laatste ontwikkelingen bespreken, kennis met elkaar delen en de onderlinge samenwerking versterken.  De werkzaamheden voor de realisatie van het nieuwe sportcomplex BorneWest worden voortvarend voortgezet in 2024. De tijdelijke voorzieningen worden in het eerste kwartaal van 2024 gerealiseerd en de werkzaamheden in het zwembad (entree en peuterbad) worden in het eerste halfjaar van 2024 uitgevoerd.

 Op alle basisscholen in Borne is er aandacht voor een gezonde leefomgeving (JOGG), maken kinderen kennis met allerlei takken van sport en krijgen alle groepen 3 t/m 8 wekelijks kwalitatief goed bewegingsonderwijs van een vakleerkracht.  Binnen het thema ‘Inclusie en diversiteit’ begeleidt de beweegmakelaar minstens 20 inwoners naar een passend sport- en beweegaanbod en houdt hierbij rekening met financiële, sociale en praktische belemmeringen.  Om een gezonde leefstijl en vitaal ouder worden te stimuleren, zullen er minstens drie valpreventie cursussen georganiseerd worden, alsmede fietslessen voor ouderen/ statushouders/ vluchtelingen, twee gecombineerde leefstijlinterventies en een ketenaanpak voor kinderen met overgewicht.  Er wordt een sportconferentie ‘Vitale Sportverenigingen’ georganiseerd met actuele themasessies (o.a. sociaal veilige sport) voor alle sportverenigingen en sportaanbieders (ongeveer 80 deelnemers).  Om financiële gezondheidsachterstand te verkleinen, komt er extra aandacht voor de mogelijkheden van het Jeugdfonds Sport en Cultuur en zullen we inwoners benaderen die in aanmerking komen voor het sociaal fonds om hen te informeren en stimuleren om letterlijk en figuurlijk in beweging te komen.

Werk en inkomen De doelen:  Verstrekken van uitkeringen en bijdragen uit armoederegelingen die bijdragen aan een toereikend inkomensniveau voor mensen die zelf niet in hun onderhoud kunnen voorzien.  Het bieden van ondersteuning aan inwoners die op eigen kracht niet in staat zijn om door middel van werk deel te nemen aan de samenleving.  Bezien op welke wijze we als gemeente mensen kunnen ondersteunen bij het rondkomen in een situatie waarin dit voor steeds meer huishoudens door ontwikkelingen op mondiaal en landelijk niveau (stijgende gasprijzen, hoge inflatie) moeilijk wordt.

25

4.3.3 Wat mag het kosten? PR3 Inclusieve samenleving (* €1.000) Baten Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning Algemene voorzieningen Gezondheid Inburgering en vluchtelingen Jeugd Onderwijs Cultuur Sport Werk en inkomen Totaal Baten Lasten Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning Algemene voorzieningen Gezondheid Inburgering en vluchtelingen Jeugd Onderwijs Cultuur Sport Werk en inkomen Totaal Lasten Saldo

Jaarrekening 2022

Actuele begroting 2023

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

232

220

277

227

227

227

40 66 43 424 308 9 1.433 4.727 7.283

40 20 144 88 460 11 1.180 5.313 7.475

48 219 214 88 351 11 1.659 5.581 8.447

23 216 214 88 351 11 1.409 5.315 7.853

23 147 214 88 442 11 1.389 5.315 7.855

23 24 214 88 442 11 1.389 5.315 7.731

6.696

6.435

7.349

7.295

7.295

7.295

1.758 1.124 145 8.551 2.590 827 4.817 11.585 38.095 -30.812 N

1.831 1.115 251 8.390 2.640 728 3.394 10.736 35.519 -28.044 N

1.878 1.837 1.759 1.759 1.441 1.438 1.307 1.184 344 344 344 344 8.817 8.725 8.590 8.590 2.935 2.550 2.947 2.926 764 732 671 670 4.157 3.806 3.409 4.594 10.978 10.560 10.292 10.175 38.662 37.286 36.613 37.536 -30.216 N -29.432 N -28.758 N -29.805 N

26

4.4

Programma Bestuur en samenleving

4.4.1 Wat willen we bereiken? Sinds de Kaderstelling is het niet veranderd: “De echte opdrachtgever loopt op straat”. Onze opdracht is nog steeds om een betrouwbare en servicegerichte overheid te zijn. In een Borne waar de inwoners veilig kunnen wonen en werken. In dienst van onze inwoners. Om het vertrouwen van de inwoners te winnen werken we hard aan het verbeteren en intensiveren van inwoners- en overheidsparticipatie. Door open, betrouwbaar en dienstverlenend te zijn kunnen we dat betrouwbare imago opbouwen. Als bestuurders moeten we ook besturen. Dat betekent dat er heldere keuzes moeten worden gemaakt. Keuzes die misschien niet altijd leuk, maar wel uit te leggen zijn. Gericht op het welzijn en de duurzaamheid van onze lokale samenleving. We stellen de samenleving centraal door ons steeds weer af te vragen: “Is wat ik nu doe of beslis, goed voor toekomst van de samenleving? De sleutel is: Luisteren, participatie, openheid en daarnaar beslissen en handelen. Zorgen dat de medewerkers professioneel, hulpvaardig èn digitaal vaardig zijn. Geen ‘kastjes en muren’. De open en toegankelijke houding geldt voor heel de organisatie. Van Raad en bestuur tot alle medewerkers. De houding die luidt: Als iets kan, doen en ‘vieren’ we dat. Als iets niet kan of lukt communiceren we dat ook. We betrekken de samenleving, via participatietrajecten, bij het zoeken naar haalbare oplossingen.

Zodat het eigenaarschap niet alleen vanuit de gemeente komt maar ook vanuit de samenleving wordt gedragen. En dat is een continu leerproces voor de gehele gemeentelijke keten.

4.4.2 Wat gaan we daar voor doen? Bestuur 'Zeggen wat we doen én doen wat we zeggen.' Dit komt naar voren in al onze gemeentelijke uitingen. In onze communicatie en participatie, maar ook in de raadsvoorstellen schetsen we heldere verwachtingen, aan de voorkant, zodat we een betrouwbare, transparante overheid zijn. Dit helpt om het vertrouwen in de overheid, en gemeente Borne, te vergroten. Concreet: we verbeteren onze raadsvoorstellen. De kwaliteit, begrijpelijker en toegankelijker. Daarnaast gaan we bestuur en organisatie opleiden om te werken volgens ons nieuwe communicatie- en participatiebeleid. We zorgen er daarnaast voor dat we als overheid, op basis van de Wet open overheid (Woo), transparant zijn door actief onze informatie openbaar te maken. We doen dit in stappen en richten ons eerst op openbaarmaking van raadsstukken, organisatiegegevens, Woo-verzoeken en besluiten, en convenanten. Participatie en communicatie De samenleving wordt steeds mondiger. Communicatie is al lang geen kwestie meer van alleen zenden, maar zeker ook van ontvangen (participatie). Communicatie en participatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In 2024 wordt de strategische inzet van communicatie en participatie in de organisatie, de raad én met de inwoners versterkt. Dat gebeurt volgens de richtlijnen vanuit het communicatie- en participatiebeleid.

Dit houdt in dat de gehele organisatie streeft naar tijdige, begrijpelijke en eerlijke communicatie. Deze voorwaarden gelden voor alle vormen van communicatie. We sturen intern steeds meer op goede, actuele berichtgeving via de online en offline kanalen. Door middel van bijvoorbeeld (interactieve) sessies, workshops en briefings wordt de aandacht voor communicatie in de gehele gemeentelijke organisatie vergroot. Er wordt verder ingezet op het stimuleren en faciliteren van inwonersinitiatieven, De voorwaarden van het uitdaagrecht worden geactualiseerd en (opnieuw) nadrukkelijk onder de aandacht gebracht. Via deze strategie bereiken voor onze participatie en communicatie het doel een betrouwbare en servicegerichte overheid te zijn. (zoals beschreven in het Borns akkoord).

27

Dienstverlening en digitalisering In het huidige gemeentehuis is een start gemaakt met de samenwerking met de maatschappelijke partners. Dat wordt door de bezoekers positief gewaardeerd, blijkt uit onderzoek. Het nieuwe gemeentekantoor biedt straks de unieke kans om de laagdrempelige dienstverlening, binnen het maatschappelijk plein, uit te voeren. Voor een flink aantal eenvoudiger diensten en producten kan met bij het digitale loket op de website terecht. Daarvoor wordt de informatie op de website vernieuwd en makkelijker te vinden. Uitgangspunt: De dienstverlening is digitaal waar het kàn en persoonlijk als dat nodig is. In de dienstverlening staat de behoefte van de inwoner centraal en maken de medewerkers met een klantgerichte basishouding het verschil. De komende jaren wordt voortdurend verder gewerkt aan de digitalisering van de dienstverlening en informatievoorziening. Het digitaal loket wordt stap voor stap uitgebreid met nieuwe producten en werkprocessen. Ook de informatievoorziening wordt verder gedigitaliseerd en wordt makkelijker te vinden. Het doel is om, ook in het kader van een Open Overheid, de rol van een transparante, lokale overheid, kwalitatief op hoog niveau in te vullen. Ook dit blijft een continu proces. Veiligheid en Openbare orde Borne is nog steeds een relatief veilige gemeente. Inwoners en ondernemers voelen zich over het algemeen veilig.

De verharding van het criminele milieu en de verjonging van de hoofdspelers daarin, zijn echter zorgelijk. Politiecijfers laten daarnaast zien dat de geregistreerde traditionele criminaliteit in omvang afneemt, en de online criminaliteit juist toeneemt. Tegen de achtergronden van bovenstaande ontwikkelingen is in februari 2023 het Integraal Veiligheidsplan 2023 (IVP) e.v. door de gemeenteraad vastgesteld. De gemeenteraad heeft hierin drie speerpunten aangewezen. Deze zijn:  Leefbaarheid in de wijk  Kwetsbare personen / Jeugd  Ondermijning. De speerpunten uit het IVP zijn verder uitgewerkt in een uitvoeringsplan. Met behulp van het uitvoeringsplan zijn de hoofdlijnen van het IVP verfijnd naar concrete activiteiten. Deze beschrijven welke acties rond de speerpunten er al zijn, of worden ondernomen. Dit plan is opgesteld en afgestemd met interne en externe samenwerkingspartners, zoals de politie, Wijkracht, Welbions, omliggende gemeenten en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Oost Nederland. Een paar voorbeelden:  In 3 wijken een vorm van wijkparticipatie, zoals een openbare bijeenkomst, wijkschouw, spreekuur, Veilige buurten aanpak, etc.  Verdere uitwerking en toepassingen van de diversiteit aan thema’s binnen het takenpakket van de boa's.

 Voorlichtingsbijeenkomst over drank en drugs voor ouders van kinderen van groep 8 en de eerste twee klassen van het voortgezet onderwijs organiseren.  Vroegsignalering opstarten en evalueren.  Het organiseren van bewustwordingstrainingen ondermijning voor medewerkers van de gemeente.  Bibob-beleid actualiseren en implementeren. Vergunningsverlening, toezicht en handhaving In 2024 wordt verder gewerkt aan het herijken van het VTH beleid. Door de totstandkoming van een geactualiseerde risicomodule en probleemanalyse ontstaat er een beter evenwicht tussen doelen en uitvoering. Hierbij worden de verbeterpunten uit het interbestuurlijk toezicht ook betrokken. Daarnaast zal de invoering van de Omgevingswet en de Wkb (wet Kwaliteitsborging) van invloed zijn op de wijze van uitvoering van toezicht en handhaving. Deze veranderingen hebben ook consequenties voor het VTH beleid. We blijven zorgen dat de vergunningen op tijd worden verleend en dat meldingen vanuit de samenleving snel en goed worden afgehandeld. Het nieuw te implementeren zaaksysteem RX mission zal hier ondersteunend in werken.

28

Organisatie In 2023 heeft een uitgebreide analyse van de organisatie plaatsgevonden naar het huidige gekozen organisatiemodel. Ook het organisatiebesluit en de besturingsfilosofie die aan het organisatiemodel ten grondslag liggen, zijn tegen het licht gehouden. De conclusies die in het najaar van 2023 duidelijk worden, worden in 2024 uitgewerkt. Ook wordt in 2024 invulling gegeven aan de ontwikkelagenda voor de organisatie om kennis en kunde binnen de organisatie op het juiste niveau te brengen en houden. Hosting digitaal Archief Een optimale en publieksvriendelijke digitale bereikbaarheid betekent ook een optimale digitale blik op het verleden. Tot het zo ver is worden alle documenten uit het analoge archief gedigitaliseerd. Project ‘De Oversteek’ Het Kulturhus wordt geschikt gemaakt voor huisvesting van de gemeentelijke organisatie. Er is een aantal projecten dat direct gericht is op het bereiken van dit doel. Zo is de ‘Oversteek’, de verhuizing van de organisatie naar een nieuw kantoor, een project met een reeks aan maatregelen. De medewerkers gaan meer hybride werken. Daarvoor wordt ook een reeks aan trainingen aan de medewerkers gegeven. Zo zorgen we er voor dat de productiviteit op een hoog niveau blijft. Het voordeel van hybride werken is bovendien, dat de organisatie toe kan met minder vaste werkplekken.

Het nieuwe gemeentehuis kan daarom een kleiner kantoor zijn dan het huidige gemeentehuis. Met minder werkplekken. Het nieuwe kantoor wordt ook duurzaam gebouwd. Een kwestie van slimme materiaalkeuze en een uitgekiend (technisch) ontwerp. De voorzieningen op het gebied van binnenklimaat en overige apparatuur wordt zodanig dat het energiegebruik tientallen procenten daalt ten opzichte van nu. Het doel is energieneutraal en gasloos. De samenwerking met andere maatschappelijke diensten voor de bewoners betekent ook dat de overige huisvestingskosten, zoals onderhoud, beter lager zullen zijn. Efficiency, gecombineerd met moderne (digitale) apparatuur, zorgen er voor dat de dienstverlening en de kwaliteit daarvan, nog verder kan toenemen. Gecombineerd met een continue sturing op de werkwijze, en actuele organisatieontwikkeling, zorgt dit voor een optimaal werkklimaat Daar hebben de ‘klanten’ van de gemeente en de daar gevestigde collegiale organisaties, alleen maar baat bij. Het zijn allemaal structurele effecten. Een incidenteel financieel voordeel valt wellicht nog te halen uit een herontwikkeling van (de locatie van) het ‘oude’ gemeentehuis. Waarvan ook het centrum van Borne voordeel kan hebben.

Vervanging audiovisuele middelen raadzaal (in het nieuwe gemeentehuis) Het publieke proces dat zich in de Raadszaal afspeelt, verdient alle faciliteiten die voor de raadsleden nodig zijn om dat werk goed te doen. Maar ook hedendaagse faciliteiten die het mogelijk maken de vergaderingen op een goede manier van een andere locatie dan de publieke tribune te kunnen volgen. Voor de beeld-, geluid en presentatievoorzieningen in de nieuwe raadszaal is, in goed overleg met de Griffie, een nieuwe installatie geselecteerd. Buitengewoon Opsporingsambtenaar Alleen al de aanwezigheid bevordert het veiligheidsgevoel. En in de praktijk wordt meer ‘gestuurd’ dan bekeurd. De Bornse aanpak van openbare veiligheid werpt zijn vruchten af. In diverse publieke enquêtes scoort Boone hoog. Om dat de blijven doen moeten de geüniformeerde medewerkers wel op veel momenten zichtbaar kunnen zijn. Voor het veiligheidsgevoel van de bewoners. Uitvoering projecten 2024 Projectportfolio I&A Op I&A gebied heeft de gemeente nog een inhaalslag te maken. Sommige systemen zijn verouderd en voldoen niet meer aan de eisen die vandaag worden gesteld. Dat geldt ook voor verouderde apparatuur die nu nog in gebruik is. Van het moment dat de ‘Oversteek’ plaatsvindt, wordt gebruik gemaakt om oude voor nieuw te verwisselen. De voorbereiding daarvoor is in volle gang.

29

Uitvoering Informatiebeveiliging, privacy en security Het is een wettelijke verplichting. Wordt ook met grote regelmaat vanuit de Rijksoverheid getoetst. Privacy, en beveiliging zijn onlosmakelijk verbonden met de moderne, digitale manier van werken die van ons wordt verwacht. En daarvoor wordt de informatiebeveiliging geoptimaliseerd. Naar de nieuwste regelgeving en normen. Arbeidsmarkt, werving & selectie In een sterk concurrerende arbeidsmarkt met je je als werkgever ook stevig kunnen profileren. Hiervoor is een extra inspanning nodig. Niet alleen in termen van de inhoudelijke boodschap, maar ook door een gebalanceerde inzet van relaties met vacaturesites en de inzet van doelgroepgerichte media en middelen.

4.4.3 Wat mag het kosten? PR4 Bestuur en samenleving (* €1.000)

Jaarrekening 2022

Actuele begroting 2023

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

Baten Organisatie

0

0

21

21

21

21

267

0

0

0

0

0

Participatie en communicatie

0

0

0

0

0

0

Dienstverlening en digitalisering

472

364

486

486

486

486

Veiligheid en openbare orde Vergunningverlening, toezicht en handhaving Totaal Baten

0

0

0

0

0

0

3

0

0

0

0

0

741

364

507

507

507

507

0

0

9.465

9.052

8.960

8.835

1.467

1.343

1.406

1.406

1.406

1.406

Bestuur

Lasten Organisatie Bestuur Participatie en communicatie

32

69

69

69

69

69

Dienstverlening en digitalisering

1.284

1.256

1.316

1.304

1.311

1.303

Veiligheid en openbare orde Vergunningverlening, toezicht en handhaving Totaal Lasten

1.736

1.977

1.977

1.977

1.912

1.912

57

52

52

52

52

52

4.576

4.696

14.284

13.859

13.708

13.576

Saldo

-3.835 N

-4.333 N

-13.777 N -13.352 N -13.202 N -13.070 N

30

4.5

Programma Financieel gezond

4.5.1 Wat willen we bereiken? In de Nota Kaderstelling 2024-2027 is voorgesteld de indeling van de programmabegroting aan te laten sluiten op de prioriteiten uit het raadsakkoord 2022-2026 in vijf programma’s. In deze begroting is die vertaling doorgevoerd. De komende raadsperiode bestaat de programmabegroting van gemeente Borne uit de volgende programma’s: 1. 2. 3. 4. 5.

Ruimte voor een groeiende, leefbare gemeente Samen sneller verduurzamen Noaberschap en (veer)kracht De Bornse gemeenschap en transparant bestuur Financiën, balans en inzicht in Borne

programma Wonen en leven programma Duurzame toekomst programma Inclusieve samenleving programma Bestuur en samenleving programma Financieel gezond

Onze ambitie is een structureel financieel gezonde gemeente. Met een gezonde financiële positie kunnen we onze inwoners een leefbare samenleving bieden voor de komende raadsperiode en daarna. Als gemeente Borne willen wij financieel en organisatorisch in control zijn en een realistisch en toekomstbestendig financieel beleid voeren. De financiële lasten en baten moeten meerjarig in evenwicht zijn, waarbij er grip én sturing is op zowel de structurele als incidentele lasten en baten.

4.5.2 Wat gaan we daarvoor doen? Financiën Sturen en verantwoorden De planning- en controlcyclus ondersteunt het proces van sturen en verantwoorden en de rollen en bevoegdheden tussen raad en college. Door de visie op sturen en verantwoorden willen we meer inhoud geven aan het sturen op beleidsdoelen en de maatschappelijke resultaten. Financieel In 2023 is het financiële systeem vervangen. In 2024 wordt er gewerkt aan de doorontwikkeling van dit systeem. Gemeentefonds Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires vanuit het Rijk. De meicirculaire geeft de vertaling van de voorjaarsnota van de rijksoverheid. De septembercirculaire de vertaling van de miljoenennota en de decembercirculaire rond het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De primaire meerjarenbegroting 2024-2027 is geënt op de meicirculaire. In de middelen die vanuit het Gemeentefonds beschikbaar komen hebben de afgelopen jaren diverse ontwikkelingen gespeeld. Te denken valt aan de herijking van de algemene uitkering uit het gemeentefonds, de aanvullende jeugdmiddelen en het woonplaatsbeginsel. Stelposten Een stelpost wordt opgenomen in een begroting op het moment dat de werkelijke kosten of benutting niet exact kan worden bepaald. Het gaat vaak om een schatting. Gedurende het jaar kan er beleid worden gemaakt of invulling gegeven worden aan een stelpost.

Er worden alleen budgetten beschikbaar gesteld voor een bepaald doel door middel van een begrotingswijziging. Er worden dus geen werkelijke baten of lasten geboekt op de stelposten. De baten en lasten worden begrotingstechnisch overgeheveld naar de kostenplaats en kostensoort. Borne hanteert de volgende stelposten: 31

Autonome ontwikkelingen Dit betreffen zaken met financiële gevolgen die zich gedurende het jaar voordoen en waar de gemeente geen directe invloed op uit kan oefenen. Autonome ontwikkelingen kunnen ook eerdere besluiten van de raad zijn, waarvan niet afgeweken kan worden. Voorbeelden autonome ontwikkelingen: areaalmutaties, actualisering onderhoudsplannen, actualisatie kapitaallasten en aanpassingen gemeenschappelijke regelingen. Uitgangspunt is een cumulatieve groei van € 50.000 per jaar. Taakmutaties gemeentefonds In de circulaires van het gemeentefonds worden er taakmutaties doorgevoerd die kunnen leiden tot incidentele of structurele financiële gevolgen. Bij het verschijnen van de circulaires is vaak niet duidelijk wat er dient te gebeuren met de taakmutaties. Hierom worden deze bedragen op een stelpost geplaatst. De beleidsmedewerkers hebben een jaar de tijd om plannen te ontwikkelen en een beroep te doen op deze middelen. De niet ingezette middelen uit de meicirculaire 2023 vervallen dus bij het verschijnen van de meicirculaire 2024. Looncompensatie De loonindexatie wordt berekend over de loonkosten en hierover per jaarschijf de in de cao vastgelegde procentuele loonontwikkeling te ramen. Het moment dat de cao akkoord is bevonden door de werkgevers en werknemers, worden de percentages geactualiseerd.

Loonindexatie bedraagt 4,3% voor 2024 en is cumulatief in de meerjarenbegroting opgenomen. Prijscompensatie Op basis van het Centraal Economisch Plan (CPB) berekenen we de (cumulatieve) prijscompensatie, dit percentage komt ook terug in de circulaires van het gemeentefonds. Voor 2024 is het percentage 12,7% en deze wordt toegepast op de beïnvloedbare kosten aan de begrotingskant. Gedurende het jaar kan er een beroep gedaan worden op deze stelpost, normaliter is dit in ieder geval bij de bestuursrapportage. Er had gekozen kunnen worden om integraal alle beïnvloedbare budgetten te verhogen met dit percentage, echter dit is niet wenselijk omdat we op deze wijze lucht in de begroting creëren. Als gevolg van afwijkende afspraken en aanbestede producten en diensten hoeft prijsindexatie niet altijd van toepassing te zijn en hoeft ook geen uniform percentage te hebben. Ook de stelpost prijsindexatie voor projecten maakt onderdeel uit van deze stelpost. Wij ramen hier € 100.000 aan extra kapitaallasten vanaf 2026, vanwege de wisselvalligheid van de markt en het aanhoudend hoog prijsniveau. Vervangingsinvesteringen De stelpost vervangingsinvesteringen wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van de gegevens in de staat activa.

Indien er op basis van bestaand beleid afgeschreven investeringen dienen te worden vervangen vindt de dekking van de kapitaallasten voor de nieuwe investering plaats vanuit deze stelpost. Raming achterblijvende inkomsten De legesverhoging wordt pas verwerkt nadat de legesverordening door de raad is vastgesteld. Om een zo juist mogelijke begroting aan te bieden wordt de geraamde hogere opbrengst aan inkomsten geraamd op deze stelpost. Beleidsontwikkeling Het structureel begroten van de stelpost structurele beleidsontwikkelingen zorgt voor ruimte in de begroting om gedurende het jaar kapitaallasten te dekken die horen bij investeringen waarover bij de begrotingsbehandeling geen besluit is genomen. De hoogte van de stelpost hangt daardoor samen met de vraag “Hoeveel ruimte voor nieuwe investeringen willen we in het komende begrotingsjaar of jaren?" en bedroeg € 100.000 structureel per jaar (cumulatief). Alle nieuwe beleidsvoorstellen zijn conform Nota Kaderstelling 2024-2027 gedekt uit de stelpost beleidsontwikkeling.

32

Ombuigingen In 2024 dient enkel de ombuiging op het gebied van cultuur (€ 50.000) te worden gerealiseerd. Vanaf 2026 dient ook de ombuiging op het gebied van sport (€265.000), na afronding van sportcentrum Borne-West, te worden gerealiseerd. Vastgoed Wat willen we bereiken? Het creëren van een maatschappelijke vastgoedportefeuille welke aansluit bij de maatschappelijke vragen die spelen in Borne. We sturen en exploiteren op een kostendekkende vastgoedportefeuille en dragen bij aan de gestelde beleidsdoelstellingen. Als voorbeeldrol zetten we in om de vastgoedportefeuille te verduurzamen op basis van de afspraken vanuit het Klimaatakkoord. Ook wordt bijgedragen aan het op waarde behouden van onze vastgoedportefeuille. Daarnaast zorgen we voor transparantie exploitaties en bijbehorende financiën. Wat gaan we daarvoor doen?  

We stellen nieuw vastgoedbeleid vast en we nemen hierin onze duurzaamheidsambities op. De gemeente Borne is voornemens om Oekraïners langer dan 31 januari 2024 bij Maria Mediatrix op te blijven vangen. Omdat er op dit moment nog geen uitzicht is op een spoedige terugkeer naar huis, van de Oekraïense vluchtelingen. De gemeente Borne heeft ook op 23 september 2022 een intentieovereenkomst met een projectontwikkelaar gesloten inzake de mogelijke verkoop en herontwikkeling van (een deel van) het perceel waarop Maria Mediatrix zich bevindt. Thans ligt de vraag voor wat voor de gemeente Borne, in het kader van de gesloten Intentieovereenkomst, de juridische aspecten zijn in geval de opvang van Oekraïners bij Maria Mediatrix wordt verlengd.

Grondzaken Wat willen we bereiken?   

We faciliteren een strategische en maatschappelijke grondportefeuille die aansluit op de ontwikkelingen en maatschappelijke vragen. We exploiteren een grondportefeuille die aansluit op de maatschappelijke vraag. We streven naar een maatschappelijk en financieel optimaal grondbedrijf.

Wat gaan we daarvoor doen?   

We hernieuwen ons bestaande grondbeleid. We hernieuwen ons grondprijzenbeleid en stellen daarmee de uitgangspunten voor de grondprijsberekening vast. Hierbij wordt rekening gehouden met overeenkomsten met derden. We willen grondspeculatie en de daar bijkomende prijsopdrijving voorkomen en zetten, indien nodig, in op het instrument Wet voorkeursrecht gemeenten (WVG om als gemeente de regie op maatschappelijke kwaliteit en uitvoering te waarborgen.

33

4.5.3 Wat mag het kosten? PR5 Financieel gezond (* €1.000) Baten Financiën Vastgoed Grondzaken Totaal Baten Lasten Financiën Vastgoed Grondzaken Totaal Lasten Saldo

Jaarrekening 2022

Actuele begroting 2023

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

64.752 795 3.706 69.253

70.750 646 3.536 74.931

62.823 1.146 1.977 65.946

60.005 626 1.535 62.165

56.138 626 2.494 59.258

57.904 626 2.154 60.683

18.598 1.994 4.625 25.216 44.037 V

24.500 2.356 3.536 30.391 44.540 V

9.172 8.238 9.911 10.975 2.824 1.310 1.510 1.423 1.977 1.535 2.494 2.154 13.973 11.083 13.915 14.551 51.973 V 51.083 V 45.343 V 46.132 V

34

5 Paragrafen

Paragrafen

35

5.1

Paragraaf Lokale Heffingen

De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt van haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening te geschieden. De definitieve vaststelling van de tarieven door de gemeenteraad vindt plaats in december 2023. De budgettaire kaders voor deze tariefstelling worden echter door vaststelling van deze begroting bepaald. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, welke vooral door de burgers dienen te worden opgebracht. Lokale belastingen worden onderscheiden in heffingen waarvan de besteding gebonden dan wel ongebonden is. Ongebonden lokale heffingen (zoals de OZB) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat zij niet aan een inhoudelijk begrotingsprogramma zijn gerelateerd. De besteding is niet gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, worden verantwoord op het betreffende programma en worden niet tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend.

Voor het betalen van rechten en retributies verricht de gemeente diensten. De kosten van de gemeentelijke dienstverlening worden doorberekend in de tarieven. Het beleid is er op gericht deze kosten zoveel mogelijk te beperken en daar waar mogelijk rechtvaardiger te verdelen. Hierdoor wordt een evenwichtige lastenverdeling bereikt. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording dient de paragraaf betreffende de lokale heffingen tenminste te bevatten:  de geraamde inkomsten;  het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;  een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening van tarieven van heffingen, die hoogstens kostendekkend mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de tariefstelling worden gehanteerd;  een aanduiding van de lokale lastendruk;  een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne.

36

5.1.1 Inkomsten Van elke euro die huishoudens en bedrijven in Nederland aan belastingen en sociale premies betalen gaat in 2023 3,2% naar de gemeenten. De decentrale overheden nemen samen 4,6% voor hun rekening, de Rijksoverheid 95,4%. Het aandeel van gemeente Borne aan ontvangen belastingen en retributies bedraagt in dit geheel € 13,9 miljoen.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de inkomsten gemeentelijke heffingen. Type belasting (bedragen * €1.000) Algemene belastingen Totaal Algemene belastingen Bestemmingsbelastingen Totaal Bestemmingsbelastingen Leges en rechten

Totaal Leges en rechten Eindtotaal

Soort belasting OZB Reclamebelasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Begraafplaatsrechten Leges burgerzaken Leges omgevingsvergunning Leges overig Marktgelden

Begroot 2024 -8.289 -224 -8.513 -2.313 -2.032 -4.345 -127 -359 -436 -40 -46 -1.008 -13.866

37

5.1.2 Beleid Beleidskaders Het beleid betreffende de lokale heffingen is opgenomen in:  de diverse belastingverordeningen en –regelingen;  het coalitieakkoord 2022-2026;  landelijke wet- en regelgeving. Hervorming lokaal belastinggebied In 2015 kondigde het Rijk destijds een belastingherziening aan. Grote veranderingen in lokale heffingen hebben zich sinds die tijd niet voorgedaan en de richting is niet eenduidig: tegenover het verdwijnen van de macronorm voor de OZB (minder Rijksbemoeienis) staat het afschaffen van de precario op ondergrondse leidingen (verkleinen gemeentelijk belastinggebied). In het coalitieakkoord van het nu demissionaire kabinet is het volgende opgenomen: “Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Daarbij worden ook alternatieven voor de OZB en MRB in de beschouwing betrokken.” Daarmee is de discussie over een ruimer (lokaal) belastinggebied weer actueel. Uitbreiding kan echter in 2026 (inzet coalitieakkoord) slechts aan de orde komen als aan de geformuleerde randvoorwaarden is voldaan. Daarbij vormen met name ‘de financiële verhoudingen op orde’ en 'geen verhoging van de lastendruk’ harde ijkpunten.

Gelet op de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen is de inhoud en het tijdspad van deze hervorming onzeker. De Omgevingswet en leges De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) treden op 1 januari 2024 in werking. Dit geeft het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties meer ruimte om de implementatie van de wet op een zorgvuldige en verantwoorde wijze af te ronden. Door deze inwerkingtreding van beide wetten kan er veel veranderen. Dit is sterk afhankelijk van de lokale ambities, beleidsinvulling en inrichtingskeuzes. Het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen:       

Nieuwe activiteiten toegestaan om leges over te heffen (Mogelijk) minder vergunningplichten De ‘knip’: het splitsen van de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning Gemeentelijke kosten worden hoger of lager Gemeentelijke kosten verschuiven Meer integrale vergunningen (meerdere gezagen betrokken) Planactiviteiten worden minder complex (of juist complexer)

De legesverordening 2024 zal er door de Omgevingswet op onderdelen anders uitzien dan de voorgaande jaren. De nieuwe verordening is gebaseerd op de Modelverordening van de VNG. Bezwaar en beroep bij kwijtschelding Op dit moment is er geen bezwaar mogelijk tegen een beschikking uitstel van betaling. Tegen een beschikking kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is nu administratief beroep bij het college mogelijk. In de toekomst is in beide gevallen eerst bezwaar bij de invorderingsambtenaar mogelijk en is daarna de fiscale rechter bevoegd (rechtbank in eerste aanleg, gerechtshof in hoger beroep en Hoge Raad in cassatie). Wanneer deze landelijke wijziging in werking treedt is, gelet op de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen nog niet bekend.

38

No cure – no pay bij de uitvoering van de Wet WOZ wordt aangepakt Gemeenten moeten een vergoeding betalen als via no cure – no pay bureaus (NCNP-bureaus) de WOZ -waarde van woningen en bedrijven wordt aangepast. Dat kan gebeuren wanneer NCNP-bureaus namens burgers een bezwaarschrift indienen bij de gemeente of door een beroep bij de rechter. Dat levert die bureaus zo veel geld op dat er sprake is van een verdienmodel. Burgers profiteren daar niet van. Terwijl de regeling is bedoeld als kostenvergoeding voor burgers. De enorme toename van de bureaus heeft een aantal maatschappelijk ongewenste gevolgen: 1. De uitvoering van de Wet WOZ loopt vast. 2. De rechters komen te weinig toe aan andere zaken. 3. De relatie met de burger formaliseert. 4. In 2021 keerden gemeenten € 18 miljoen uit aan kostenvergoedingen. Naar aanleiding van deze maatschappelijk ongewenste gevolgen, hebben 15 uitvoeringsorganisaties, waaronder GBTwente, een brandbrief verstuurd naar demissionair staatssecretaris Fiscaliteit, de heer mr. Marnix van Rij. De staatssecretaris kondigde vervolgens aan maatregelen te nemen. Gelet op de Tweede Kamerverkiezingen is nog onzeker hoe, wanneer en in welke vorm deze maatregelen genomen zullen worden.

5.1.3 Overzicht Gemeenten zijn beperkt in de soorten belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen, heft de gemeente rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. De opbrengsten van de belastingen en overige heffingen worden in beginsel alleen aangepast aan de inflatiecorrectie. De gemeente is vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). De gemeentelijke belastingen en retributies die in 2023 in Borne zullen worden geheven zijn: 1. 2.

Ongebonden belastingen 1.1. Onroerendezaakbelastingen 1.2. Reclamebelasting Gebonden belastingen 2.1. Afvalstoffenheffing 2.2. Leges en rechten 2.3. Rioolheffing

5.1.3.1 Onroerendezaakbelasting Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeenten onroerende-zaakbelastingen (OZB) heffen. De OZB is een algemene belasting, er is geen relatie tussen de heffing en bepaalde taken van de gemeente. De opbrengst is onderdeel van de algemene middelen. In de meicirculaire gemeentefonds 2019 is aangekondigd dat het Rijk met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). De OZB is een tijdstipbelasting. Dit betekent dat voor het bepalen van de belastingplicht de situatie per 1 januari van het belastingjaar geldt. Veranderingen in de loop van het jaar, bijvoorbeeld de verkoop van een huis, worden meegenomen in het volgende belastingjaar. Belastingplichtigen zijn eigenaren van woningen; eigenaren van nietwoningen en gebruikers van niet-woningen. Indien iemand zowel eigenaar als gebruiker is van een niet-woning, dan betaalt hij of zij beide belastingen. De grondslag voor de berekening van de OZB is de WOZ-waarde van de onroerende zaak. Deze wordt jaarlijks opnieuw bepaald.

Het tarief van de OZB wordt uitgedrukt in een percentage van de WOZ-waarde. Voor iedere groep belastingplichtigen wordt een afzonderlijk tarief vastgesteld. De hoogte van het tarief leidt tot de 39

opbrengst die met de begroting is vastgesteld. De beoogde opbrengst van de OZB per belastingplicht wordt eerst vastgesteld. Vervolgens wordt op basis van de totale WOZ-waarde van de belastingplicht het OZB-tarief berekend. De ontwikkeling van het OZB-tarief is dus naast de ontwikkeling van de OZB-opbrengst afhankelijk van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt. Als de gemiddelde waarde op de vastgoedmarkt stijgt, leidt dit tot een neerwaartse bijstelling van het OZB-tarief. Anders zou de OZB-opbrengst evenredig meestijgen. Andersom geldt hetzelfde. Een negatieve waardeontwikkeling van de vastgoedmarkt leidt tot een verhoging van het OZB-tarief, om te voorkomen dat de OZB opbrengst daalt. De tariefaanpassing op basis van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt heeft voor de gemiddelde eigenaar en gebruiker geen effect op de hoogte van de OZB-heffing. Immers, een gemiddeld vastgoedobject volgt de ontwikkeling op de vastgoedmarkt. 5.1.3.2 Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen, kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering van ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken.

De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen via de stuurgroep Reclameheffing. 5.1.3.3 Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing. Sinds 1 januari 2020 werkt Borne met Diftar. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven. Dit houdt in dat inwoners naast een vast bedrag per keer, betalen voor het ledigen van hun grijze restafvalcontainer of voor het wegbrengen van afval naar een ondergrondse restafvalcontainer. Dit volgens het principe ‘afval scheiden loont’. Afvalstoffenheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt.

Afvalstoffenheffing (*€1.000) Lasten taakvelden Toe te rekenen lasten Totale lasten Baten exclusief heffingen Beschikking over voorziening Opbrengst heffingen Totale baten Dekkingspercentage

Begroot 2024 Afval Inkomensregelingen Overhead BTW

2.090 70 160 409 2.729 -132 -284 -2.313 -2.729 100%

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld afval (€ 2,1 miljoen). De kosten zitten vooral in het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het huishoudelijke afval. Ook het scheiden van afval en het recyclen ervan valt hieronder. Omdat er ook bedrijfsafval op het taakveld is opgenomen worden niet alle kosten van het taakveld meegenomen. Dit is inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffing. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken het versturen van aanslagen aan 40

de juiste personen. Daarnaast begroten wij € 160.000 voor het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. 5.1.3.4 Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing (bestemming is watertaken), er staan geen aanwijsbare tegenprestaties tegenover. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen. In een GRP wordt meerjarig inzicht gegeven in de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding van het gemeentelijk rioolstelsel. Om deze kosten transparant te maken splitsen wij eerst uit op welke taakvelden wij deze kosten zullen maken. Vervolgens gaan wij in op de herkomst van de middelen voor het financieren van deze taken. Rioolheffing (*€1.000) Lasten taakvelden

Toe te rekenen lasten Totale lasten Baten exclusief heffingen Opbrengst heffingen Totale baten Dekkingspercentage

Riolering Straatreiniging Water Inkomensregelingen Toevoeging aan voorziening Overhead BTW

Begroot 2024 1.620 51 96 19 -249 303 192 2.032 -50 -1.982 -2.032 100%

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld riolering (€ 1,6 miljoen). De kosten zitten vooral in daadwerkelijk nakomen van onze gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de rioolheffing. Daarnaast begroten wij € 303.000 voor het taakveld overhead. Dit zijn kosten die wij maken door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. Momenteel wordt voor rioleringsinvesteringen een nieuwe afschrijvingssystematiek uitgewerkt. Deze zal in 2024 aan u worden voorgelegd. Hierop vooruitlopend wordt de rioolvervanging van de prins Bernhardlaan al in 50 jaar afschreven. Doen we dit niet, dan is de voorziening niet toereikend. Rioolaansluitrecht De wettelijke basis voor het heffen van het rioolaansluitrecht ligt in artikel 229 van de Gemeentewet. In het rioolaansluitrecht worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het maken van een verbinding tussen het hoofdriool en een nog niet aangesloten pand.

41

5.1.3.5 Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels:  titel 1, algemene dienstverlening;  titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning;  titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn. Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt.

Leges en rechten (*€1.000) Lasten taakvelden

Toe te rekenen lasten Totale lasten Baten exclusief heffingen Opbrengst heffingen Totale baten Dekkingspercentage

Begroot 2024 Burgerzaken Verkeer en vervoer Wonen en bouwen Overhead

963 321 1.330 2.614 5.229 -58 -1.669 -1.727 33%

Op grond van het bovenstaande is het mogelijk om kruissubsidiëring toe te passen. Onder kruissubsidiëring wordt verstaan: het hoger stellen van tarieven van leges voor sommige diensten om daarmee de tarieven voor andere diensten laag te kunnen houden. Daarnaast kan bij de tariefstelling uitdrukking worden gegeven aan het profijtbeginsel. Dat is een aparte beleidsmatige afweging. Onderlinge verschillen in - op zichzelf geoorloofde kostendekkingspercentages tussen groepen van diensten zijn niet in strijd met de wet of met enig algemeen rechtsbeginsel. De mogelijkheden tot kruissubsidiëring zijn door de komst van de Europese Dienstenrichtlijn (EDR) beperkter geworden. De EDR maakt kruissubsidiëring binnen een cluster van samenhangende vergunningstelsels mogelijk. Dit betreft alleen de diensten aan dienstverrichters waarop de EDR van toepassing is (titel 3 van de Legesverordening). De wetgever heeft hierin geen aanleiding gezien om artikel 229b van de Gemeentewet te wijzigen. De EDR doorkruist daarmee de wettelijke regeling van artikel 229b Gemeentewet. Bij de introductie van de Wabo in 2010 (omgevingsvergunning, zie Titel 2 van de Legesverordening) ging de wetgever ervan uit dat kruissubsidiëring tussen het cluster omgevingsvergunning en andere in de legesverordening opgenomen dienstverleningen niet mogelijk is.

De wens van de wetgever is echter niet in een wettelijke bepaling vastgelegd, zodat in principe artikel 229b van de Gemeentewet onverkort geldt. Wij gaan echter uit van maximaal 100% kostendekkendheid binnen titel 2. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens.

42

5.1.3.6 Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Begraafrechten (*€1.000)

Begroot 2024

Lasten

287

Totale lasten

287

Baten taakvelden exclusief heffingen

0

Opbrengst heffingen

-127

Totale baten

-127

Dekkingspercentage

44%

5.1.3.7 Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. In totaal verwachten we het komende jaar € 47.000 aan kosten te maken om deze zorgplichten na te komen. Om deze kosten transparant te maken splitsen wij uit op welke taakvelden wij deze kosten zullen maken. Marktgelden (*€1.000) Lasten taakvelden Toe te rekenen kosten - overhead Totale kosten Baten taakvelden exclusief heffingen Opbrengst heffingen Totale baten Dekkingspercentage

Begroot 2024 42 6 47 0 -46 -46 98%

43

5.1.4 Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerende-zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor 2023: Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (kortweg COELO) berekent jaarlijks per gemeente de belastingdruk. Uit hun publicatie ’Atlas van de lokale lasten 2022’ blijkt dat voor de veertien Twentse gemeenten de woonlasten voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden als volgt zijn weer te geven: bruto woonlasten eigenaar-gebruiker woning

éénpersoonshuishouden 2022 2023

meerpersoonshuishouden 2022 2023

Almelo

943

986

967

stijging in % tov 2022 1-pers

meerpers

1.011

2,50%

2,50% 5,80%

Borne

884

936

914

967

5,90%

Dinkelland

879

862

908

890

-2,00%

-2,10%

Enschede

927

938

962

966

1,20%

50,00%

Haaksbergen

973

1.039

1.021

1.039

6,80%

1,80%

Hellendoorn

902

937

902

937

3,90%

3,90%

Hengelo

860

889

901

928

3,40%

3,00%

Hof van Twente

832

963

872

1.003

15,80%

15,02%

Losser

960

1.028

990

1.059

7,00%

6,90%

Oldenzaal

828

856

864

892

3,40%

3,20%

Rijssen-Holten

615

657

667

708

6,80%

6,10%

Tubbergen

784

779

813

807

-0,60%

-0,70%

Twenterand

916

940

957

981

2,60%

2,60%

Wierden

863

890

892

915

3,20%

2,60% 3,20% 4,40%

Overijssel

835

867

868

896

3,80%

Nederland

826

867

904

944

5,00%

Op basis van de vastgestelde begroting 2024 stelt de raad de hoogte van de leges, heffingen en tarieven vast voor 2024.

44

5.1.5 Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt:  Voor de ozb, riool- en voor de afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen woonlasten betalen;  Voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen) wordt voor de afvalstoffenheffing kwijtschelding verleend. Voor de rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500 m3.;  Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm;  Ondernemers voor de privébelastingen zijn gelijkgesteld met particulieren;  Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit;  Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm. Voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid is voor 2024 uitgegaan van een totaalbedrag van € 190.000. Hierbij gaat het om € 123.500 voor afvalstoffenheffing en € 66.500 voor rioolheffing. De gederfde inkomsten voor de riool- en afvalstoffenheffing worden gecompenseerd via een verhoging van het tarief van de betreffende heffing. In dit overzicht is de rangorde voor de eigenaar-gebruiker van een woning op de woonlastenladder van Coelo vermeld.

45

5.2

Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Het in kaart brengen van het weerstandsvermogen en dit af te zetten tegen het risicobeeld is één van de mogelijkheden om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. Uitgangspunt van deze paragraaf is de Nota risicomanagementbeleid 2009 en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen 2019.

5.2.1 Risicobeeld Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van de organisatie beoordeeld. In deze cyclus worden stappen als risico-identificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van maatregelen doorlopen. Twee keer per jaar wordt het risicobeeld door middel van een risicomanagementrapportage gedeeld met de directie en het MT. Het risicobeeld wordt als één van de onderwerpen in de besprekingen van de jaarstukken en meerjarenbegroting gedeeld met het college. Transparantie Het onderwerp risicomanagement is de laatste jaren binnen Borne meer in de belangstelling komen te staan. Er hebben ons signalen bereikt dat de ontwikkelingen rondom de risico’s niet altijd goed te volgen zijn. De toelichting werd als te summier ervaren en een overzicht van de risico’s in de P&C documenten, zoals de meerjarenbegroting en de jaarrekening, werd gemist.

In deze versie van de paragraaf weerstandsvermogen nemen wij een tabel op met de top tien van de risico’s zoals die binnen Borne door het management en bestuur worden gesignaleerd. Aangezien de risico’s van de grondexploitaties momenteel beperkt zijn is gekozen voor een top tien van de risico’s grondexploitaties, projecten en de lijnorganisatie. Actualisatie 2023 per 31/8/23 Het risicobeeld is ten opzicht van begin 2023 verbeterd. Het maximale geldgevolg van alle risico’s is afgenomen met ruim 10 miljoen euro (van 32,0 naar 21,7 miljoen euro). Een belangrijke verklaring voor dit gunstiger risicobeeld is het wegvallen van het risico’s van het Wooldrik en een verlaging van het risico grondprijzen. Risico's (*€ 1.000)

Omvang 31-08-2023

Omvang 31-12-2022

Lijn- en projectrisico's

17.163

21.934

Grondexploitaties

4.567

10.067

Saldo

21.730

32.001

46

Overzicht van de top 10 risico’s (Grondexploitaties, projecten en lijnorganisatie) Onderwerp

Risico

Nieuwbouw gemeentehuis

Stoppen/ afblazen project.

Project Totaalvisie

Grondexploitaties

Grondexploitaties

Gemeentefonds

Project Totaalvisie

Grondexploitaties

Jeugd en WMO

Jeugd en WMO

Bedrijfsvoering

Gevolgen

Geen zicht op alternatieve huisvesting waardoor er flink geïnvesteerd moet worden in het huidige gemeentehuis (exclusief niet gehaalde ingeboekte bezuinigingen). Verwerving van percelen Hogere marktwaarde en/of benodigd om onderhogere schadeloosstellingen doorgangen te kunnen kunnen leiden tot hogere realiseren valt duurder uit kosten. Planschade claim: Planschadeclaim gronden in bezit derden waarvan de bestemming gewijzigd is. Planschade: het weg Minder gronduitgifte. bestemmen van de uit te werken woonbestemming naar agrarisch of groen. Inflatie in relatie tot de Budgettaire krimp als gevolg structurele dekking vanuit onvoldoende compensatie het gemeenteronds. prijsstijging. Meer maatregelen nodig 1. Meer maatregelen nemen om om beide onderdoorpercelen bereikbaar te houden gangen goed in de huidige 2. Meer maatregelen om bomen omgeving te passen te behouden/verplanten 3. Hogere kosten verleggen kabels en leidingen en traforuimte Als gevolg van econoLagere grondprijzen mische ontwikkelingen dalende grondprijzen. Uitkomsten onderzoek Kostenstijging hoger dan KPMG reële tarieven beschikbare prijscompensatie jeugdzorg Niet sluitende begroting De sterke inflatie heeft er voor zorgaanbieders gezorgd dat zorgaanbieders hun begroting niet meer rond krijgen. Getroffen worden door 1. Bedrijfsprocessen komen stil een cyberincident.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=d1e607ab-b292-4ad4-99cd-fc1d6bbf064d