Bijlage: Jaarstukken 2024 inclusief erratum
Tekst van het document
Pagina 48
Jaarstukken 2024 Gemeente Borne heeft in 2024 onderstaande inkomsten gerealiseerd: Type belasting (bedragen x € 1.000)
Soort belasting
begroot 2024
werkelijk 2024
Algemene belastingen
OZB
-8.689
-8.477
-224
-224
-8.913
-8.701
Afvalstoffenheffing
-2.313
-2.214
Rioolheffing
-2.256
-2.420
-4.569
-4.634
Begraafplaatsrechten
-127
-160
Leges Burgerzaken
-237
-289
Leges Omgevingsvergunning
-826
-1.518
Leges overig
-21
-25
Marktgelden
-46
-35
Totaal leges en rechten
-1.257
-2.027
Eindtotaal
-14.739
-15.362
Reclamebelasting Totaal Algemene belastingen Bestemmingsbelastingen Totaal Bestemmingsbelastingen Leges en rechten
Door veel leegstand in 2024 bij niet-woningen en door latere oplevering van nieuwbouwwoningen (€ 35.000 nadeel) is er minder ozb (onroerendzaakbelasting) ontvangen dan begroot. Daarnaast hebben er meer mensen bezwaar ingediend tegen de hoogte van de ozb. Hierdoor is de opbrengst verminderd.
3.1.2 Beleid Het beleid betreffende de lokale heffingen is opgenomen in: De diverse belastingverordeningen en –regelingen; Het raadsprogramma 2022-2026; Landelijke wet- en regelgeving. De Omgevingswet en leges Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking getreden. Met de inwerkingtreding van deze wetten is er veel veranderd. Het principe van legesheffing en ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges is niet veranderd, maar de taak van de gemeente wel, en ook het vergunningstraject en het bouwproces verlopen anders. Kwijtscheldingsbeleid De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt:
Voor ozb, riool- en afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk. Hierdoor betalen minima minder of geen woonlasten;
Voor de afvalstoffenheffing kan kwijtschelding worden verleend voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen);
Voor rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500m3;
Bij normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm;
Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit;
Uitgangspunt voor normkosten van bestaan voor AOW'ers is 100% van de netto AOW-norm.
Pagina 49
Jaarstukken 2024 3.1.3 Afvalstoffenheffing Voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval brengt de gemeente een afvalstoffenheffing in rekening. De wettelijke grondslag hiervoor is vastgelegd in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van deze wet is de gemeente verantwoordelijk voor het inzamelen van afvalstoffen afkomstig van particuliere huishoudens. De uitvoering van de afvalinzameling is sinds 1996 in handen van Twente Milieu. De verwerking van met name het restafval en GFT-afval wordt verzorgd door Twence. De kosten die gepaard gaan met zowel de inzameling als de verwerking van afval worden volledig gedekt uit de opbrengsten van de afvalstoffenheffing. Primaire begroting 2024: Presentatiefout in lasten en baten In de primitieve begroting 2024 is per abuis een onjuiste presentatie opgenomen binnen de paragraaf lokale heffingen. Twee verwachte opbrengsten op het gebied van afval zijn ten onrechte als lasten meegenomen. Hierdoor zijn zowel de lasten als baten in de begroting met € 141.000 te laag gepresenteerd. Deze fout heeft geen inhoudelijk effect, maar betreft uitsluitend een presentatie technische afwijking. Actuele begroting 2024: hogere lasten door indexatie Gedurende het jaar zijn de lasten verhoogd met € 113.000 als gevolg van indexaties bij Twente Milieu. Hierdoor stegen de totale begrote afvallasten naar € 2.344.000.
De onttrekking aan de voorziening is niet aangepast aan deze verhoging, in lijn met de bestaande werkwijze waarbij correcties op voorzieningen alleen plaatsvinden bij de primaire begroting en de jaarrekening. Realisatie 2024: nadeel van € 163.000 De werkelijke lasten in 2024 zijn € 43.000 hoger uitgevallen dan in de actuele begroting was opgenomen. Tegelijkertijd zijn de baten € 122.000 lager uitgevallen. Dit resulteert per saldo in een nadelig verschil van € 165.000. De belangrijkste oorzaken zijn:
Direct aan afval toe te rekenen afwijkingen: € 26.000 hogere lasten, € 122.000 lagere inkomsten. Deze afwijkingen vallen onder het thema Circulaire Economie binnen het programma Duurzame Toekomst en worden hieronder verder toegelicht.
Extra comptabele lasten (Inkomensregelingen, Overhead en BTW): € 17.000 hoger dan begroot.
Thema Circulaire Economie: inkomsten tegengevallen, lasten deels gecompenseerd Binnen het thema Circulaire Economie zijn de volgende afwijkingen geconstateerd, wat betreft de hogere lasten (door afronding kunnen totalen afwijken):
Eindafrekening Twente Milieu: € 46.000 hoger dan begroot vanwege incidentele ledigingen.
Vergoeding Kringloop voor inzameling: € 13.000 hoger uitgekomen.
Diverse kleine verschillen zorgen voor een nadeel van € 7.000.
Minder afval naar Twence: leidde tot een voordelig effect van € 40.000 aan de lastenkant.
Binnen het thema Circulaire Economie zijn de volgende afwijkingen geconstateerd, wat betreft de per saldo lagere inkomsten (door afronding kunnen totalen afwijken):
Papieropbrengst: € 111.000 lager door prijsdaling op de markt.
PMD-opbrengst: € 89.000 hoger dan begroot.
Heffingen: € 99.000 minder ontvangen dan begroot, veroorzaakt door een overschatting binnen het Diftar-systeem.
Pagina 50
Jaarstukken 2024 Overhead en toerekening: meer kosten dan begroot De uiteindelijke nadelige afwijking wordt daarnaast verklaard door hogere toerekening van overheadkosten. Deze worden berekend op basis van een vaste rekenmethodiek uit de financiële verordening. Na verwerking van alle boekingen blijkt dat er circa € 18.000 meer moest worden toegerekend aan afval dan oorspronkelijk begroot. Als laatste is er voor € 1.000 meer kwijtgescholden en is er € 2.000 minder BTW toegerekend. In onderstaande tabel staat de baten en lasten die omgaan in de afvalstoffenheffing en de kostendekkendheid. De tabel laat het verloop zien zoals hiervoor beschreven.
Afvalstoffenheffing (x € 1.000) Afval
Presentatie in paragraaf bij begroting 2024
Primitieve Actuele begroting begroting 2024 2024
Realisatie 2024
2.090
2.231
2.344
2.370
Inkomensregelingen
70
70
70
71
Overhead
160
160
160
178
BTW
409
409
409
407
Totale lasten
2.729
2.870
2.983
3.026
Opbrengst heffingen
-2.313
-2.313
-2.313
-2.214
Overige opbrengsten
-132
-273
-273
-250
-2.445
-2.586
-2.586
-2.464
Dekkingspercentage exclusief voorziening
90%
90%
87%
81%
Beschikking over voorziening
-284
-284
-284
-456
Dekkingspercentage exclusief voorziening
100%
100%
96%
96%
Totale baten
Stand van de voorziening: Onttrekking groter dan saldo Met de werkelijke inkomsten van € 2.464.000 en werkelijke uitgaven van € 3.026.000 moet er € 562.000 worden onttrekken uit de voorziening. Op 1 januari 2024 bedroeg de stand van de voorziening echter € 456.000. In de primitieve begroting was een onttrekking van € 284.000 geraamd om tot 100% kostendekking te komen. Door de aanpassingen in de actuele begroting en de nadelige realisatie, zoals hierboven beschreven is echter een aanvullende onttrekking van € 276.000 noodzakelijk. Omdat het beschikbare saldo van de voorziening onvoldoende is, wordt wel de volledige € 456.000 onttrokken. Dit is € 104.000 minder dan benodigd. Dit tekort is verwerkt in het saldo van deze jaarrekening. De kostendekkendheid van de afvalinzameling en -verwerking komt hierdoor uit op 97% in plaats van de beoogde 100%. Vervolg Er wordt in het raadsvoorstel behorende bij deze jaarstukken en in de komende P&C documenten voorstellen gedaan om te kijken hoe deze middelen aangevuld kunnen worden zonder dat de totale woonlastendruk stijgt.
Pagina 51
Jaarstukken 2024 3.1.4 Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. Ons uitgangspunt hierbij is een 100% kostendekkend tarief. Dit betekent dat er een storting in de voorziening reiniging plaats vindt indien er meer ontvangsten binnen zijn gekomen dan er uitgaven zijn gedaan. Indien het andersom is wordt er een bedrag uit de voorziening onttrokken. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen (in ons geval: water takenplan). In dit plan wordt meerjarig inzicht gegeven in de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding van het gemeentelijk rioolstelsel. De aanwending van de voorziening Riolering heeft betrekking op deze investeringen. Om de voorziening op peil te houden, wordt er daarnaast rekening gehouden met een toevoeging aan de voorziening, conform water takenplan.
Hiermee is de stand van de voorziening als volgt: De hoogte van de voorziening was per 1-1-2024 € 854.000. Om 100% kostendekkend te zijn is een onttrekking van € 249.000 begroot. Om ook in de toekomst tot 100% kostendekkendheid te kunnen komen en de voorziening op peil te houden, is conform verordening rioolheffing de heffing verhoogd en geïndexeerd. Dit heeft geleid tot een voordeel, waardoor er € 247.000 toegevoegd is aan de voorziening. De voorziening is daarnaast aangewend voor een bedrag van € 476.000 ter dekking van verschillende investeringen in het riool, waaronder de rioolvervanging in de Spanjaardswijk. De eindstand van de voorziening komt hiermee per 31-122024 uit op € 625.000.
Primitief begroot 2024
Werkelijk 2024
Riolering
1.620
1.455
Water
96
70
Inkomensregelingen
19
71
Straatreiniging
51
107
Overhead
303
338
BTW
192
179
2.281
2.220
Heffingen
-1.982
-2.420
Overig
-50
-47
-2.032
-2.467
-249
247
100%
100%
Rioolheffing (x € 1.000) Lasten taakvelden
Toe te rekenen kosten: Totale lasten Opbrengsten Totaal baten Voorziening Dekkingspercentage totaal
Pagina 52
Onttrekking / storting
Jaarstukken 2024 3.1.5 Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt, ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: titel 1, algemene dienstverlening; titel 2, dienstverlening vallend onder de Omgevingswet; titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn. Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn, gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt.
Voor een aantal tarieven binnen hoofdstuk 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Leges en rechten (x€1.000) Lasten taakvelden
Baten taakvelden exclusief heffingen Toe te rekenen kosten Totale kosten Opbrengst heffingen
Totale baten Dekkingspercentage
begroot 2024
werkelijk 2024
1.066
1.046
Verkeer en vervoer
9
24
Wonen en bouwen
3.494
4.045
Verkeer en vervoer
-4
-2
Wonen en bouwen
-250
-444
Overhead
3.204
3.212
Burgerzaken
3.659 -237
7.881 -289
Verkeer en vervoer
-12
-25
Wonen en bouwen
-813
-1.493
-1.062 17,80%
-1.807 22,93%
Burgerzaken
Pagina 53
Jaarstukken 2024 3.1.6 Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. Marktgelden (x € 1.000) Lasten taakvelden
begroot 2024 56
werkelijk 2024 51
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
Toe te rekenen kosten
Overhead
0
0
Totale lasten Overige baten
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
56
51
Opbrengst heffingen
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
0
0
-46
-35
Totaal baten
-46
-35
Dekkingspercentage
82%
69%
3.1.7 Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Begraafrechten (x € 1.000) Lasten taakvelden
begroot 2024
werkelijk 2024
Begraafplaatsen en crematoria
318
308
Totale lasten Overige baten
Begraafplaatsen en crematoria
318
308
Opbrengst heffingen
Begraafplaatsen en crematoria
0
0
-127
-160
Totaal baten
-127
-160
Dekkingspercentage
40%
52%
Pagina 54
Jaarstukken 2024 3.1.8 Woonlastenontwikkeling Het COELO berekent jaarlijks per gemeente de belastingdruk. Uit hun publicatie ‘Atlas van de lokale lasten’ blijkt dat voor de veertien Twentse gemeenten de woonlasten voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden als volgt zijn weer te geven:
bruto woonlasten eigen woning éénpersoonshuishouden
stijging in % tov 2023
meerpersoonshuishouden
1-pers
meerpers
2023
2024
2023
2024
Rijssen-Holten
657
645
708
675
-1,90%
-4,70%
Overijssel
867
903
896
934
4,20%
4,20%
Oldenzaal
856
908
892
945
6,10%
5,90%
Tubbergen
779
929
807
954
19,20%
18,20%
Dinkelland
862
929
890
957
7,90%
7,60%
Wierden
890
940
915
968
5,60%
5,80%
Hengelo
889
935
928
972
5,20%
4,70%
Twenterand
940
936
981
977
-0,40%
-0,40%
Hellendoorn
937
989
937
989
5,50%
5,50%
Nederland
867
911
944
994
5,10%
5,30%
Enschede
938
986
966
1013
5,20%
4,80%
Almelo
967
996
1011
1041
3,00%
3,00%
Borne
936
1021
967
1050
9,00%
8,60%
Hof van Twente
963
1024
1003
1055
6,30%
5,20%
Haaksbergen
1039
1095
1039
1091
5,40%
5,00%
Losser
1028
1083
1059
1114
5,40%
5,20%
Pagina 55
Jaarstukken 2024
3.2 Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding Het in kaart brengen van het weerstandsvermogen en dit af te zetten tegen het risicobeeld is nodig om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken (de beschikbare weerstandscapaciteit) om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weeren wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. De uitgangspunten bij deze paragraaf zijn te vinden in de Nota risicomanagementbeleid en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen.
3.2.1 Risicobeleid Door inzicht te hebben in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van gemeente Borne beoordeeld. In deze cyclus worden stappen als risicoidentificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van beheersmaatregelen doorlopen. Twee keer per jaar wordt in de risicomanagementrapportage het risicobeeld gedeeld met het managementteam. Het risicobeeld. Het risicobeeld wordt als één van de onderwerpen in de besprekingen van de jaarstukken en meerjarenbegroting gedeeld met het college. Actualisatie 2024 per 15 maart 2025 Het actuele beeld van de maximale geldgevolgen (impact) van de risico's is: Risico's (* € 1.000)
Impact (maximale geldgevolgen)
Benodigde weerstandscapaciteit
Lijn en projecten:
18.500
4.900
Grondexploitaties:
7.100
1.600
Totaal:
25.600
6.500
Per risico is in kaart gebracht welke kans er bestaat dat het risico zich daadwerkelijk voordoet. Hierbij wordt rekening gehouden met de reeds getroffen beheersmaatregelen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaatsvinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risico-inventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 6,5 miljoen. In de nota Reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen is vastgelegd een ratio weerstandsvermogen van 1,4 het uitgangspunt is. Dit betekent dat tegenover elke € 1 aan risico € 1,40 aan weerstandsvermogen beschikbaar dient te zijn om dit risico op te vangen. Ten opzichte van de vorige actualisatie zijn risico's vervallen die betrekking hebben op de opstart van het bouwproject sportcentrum Borne-West. Bij de kaderstelling 2026 worden ombuigingen gedefinieerd om te komen tot een sluitende begroting, waardoor het bestaande risico ravijn-jaar 2026 vervalt. Er wordt rekening gehouden met het risico dat niet alle ombuigingen direct kunnen worden gerealiseerd. Nieuwe risico's betreffen prijseffecten vanwege mondiale ontwikkelingen/importheffingen, onzekerheden in het gemeentefonds en de compensatie van btw op sport vanaf 2026.
Pagina 56
Jaarstukken 2024 3.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. 1.
Onbenutte belastingcapaciteit: in de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de ozb norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Voor rioolrechten en afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mogen zijn.
2.
Begrotingsoverschot komende jaren: door de onzekere ontwikkelingen in het gemeentefonds wordt er na 2025 geen begrotingsoverschot verwacht.
Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op hetzelfde niveau. Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Door de raad zijn afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van deze reserve. Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, verminderd met verplichtingen die zijn gebaseerd op door de raad genomen besluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit en beschikbaar weerstandsvermogen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Hierin is ook het verloop van de weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen in de afgelopen jaren weergegeven. Weerstandsvermogen (x € 1.000)
Jaarrek. 2020
Jaarrek. 2021
Jaarrek. 2022
Jaarrek. 2023
Begr. 2024
Jaarrek. 2024
Algemene reserve Reserve grondexploitatie Reserve beleidsontwikkeling Stille reserves Rekeningsaldo voor bestemming Totaal weerstandsvermogen
16.577 1.817 0 0
5.862 2.704 16.814 0
8.453 1.789 16.531 0
6.299 1.700 12.327 0
18.394
25.380
26.773
20.326
8.253 1.789 2.324 0 1.172 13.538
5.600 1.700 11.524 0 275 19.099
Bestemmingsreserves Totaal reserves
9.721 28.115
10.892 36.272
12.945 39.718
21.651 41.977
11.519 25.057
24.846 43.945
Totaal weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit Ben. weerstandscap. x norm (1,4)
18.394 4.693 6.570
25.380 4.691 6.567
26.773 8.976 12.566
20.326 5.748 8.047
13.538 4.936 6.910
19.099 6.500 9.100
De benodigde weerstandscapaciteit naar aanleiding van kwantificering van de risico's (kans x impact) bedraagt € 6,5 miljoen. In de nota Reserves en voorzieningen is uiteengezet dat verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en benodigde weerstandscapaciteit minimaal 1,4 dient te zijn. Dat betekent dat voor elke €1 aan risico's € 1,40 aan reserve wordt aangehouden. Deze norm betekent een benodigde weerstandscapaciteit van € 9,1 miljoen.
Pagina 57
Jaarstukken 2024 3.2.3 Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt de relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst is de ratio weerstandsvermogen.
De ratio weerstandsvermogen is 2,9 en scoort daarmee "uitstekend". De ratio is ruimschoots hoger dan de daarvoor geldende norm van 1,4. Tabel 2 Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2.0
Uitstekend
B
1.4 - 2.0
Ruim voldoende
C
1.0 - 1.4
Voldoende
D
0.8 - 1.0
Matig
E
0.6 - 0.8
Onvoldoende
F
< 0.6
Ruim onvoldoende
Pagina 58
Jaarstukken 2024 3.2.4 Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn, kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en impact (gevolg). De nummers in de onderstaande risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit, vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Onderstaande tabel toont het netto resultaat; dat wil zeggen het resultaat van kans maal impact na het nemen van beheersmaatregelen.
Twee risico's scoren rood (70% kans op een impact van meer dan € 500K). Dit betreft de ondertunnelingen (impact € 2.500K, situatie voorafgaand aan het aantreffen van glauconiet in de bodem) en het prijseffect van geopolitieke ontwikkelingen/importheffingen (impact € 740K).
Pagina 59
Jaarstukken 2024 3.2.5 Kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast (saldo van schulden minus vlottende activa) ten opzichte van de baten. Het geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente Borne rentelasten en de aflossing kan betalen. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De netto schuldquote van gemeente Borne lager dan deze maximum norm. De schuldquote is gedaald van 78% eind 2023 naar 64% eind 2024. De daling is het gevolg van een daling van schulden, stijging van overlopende activa en een stijging van de baten. De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen is gelijk aan de netto schuldquote; er zijn geen leningen verstrekt. Solvabiliteit Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen. Dit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente haar bezittingen heeft gefinancierd met eigen middelen. Het percentage was eind 2024 33%. De ratio is ten opzichte van voorgaand jaar onveranderd. Een solvabiliteit van lager dan 20% wordt als kwetsbaar beschouwd. Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor de grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft.
Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Een grondexploitatie van 35% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Het percentage van de grondexploitaties in gemeente Borne was eind 2024 31%. Dit is binnen de norm van 35%, maar relatief hoog. Dit betekent dat het risico van het niet verkopen van kavels waarbij de gronden bouwrijp gemaakt zijn relatief groot is ten opzichte van haar totale bedrijfsuitoefening. Structurele exploitatieruimte Bij dit kengetal wordt het saldo van structurele baten en structurele lasten (inclusief reservemutaties) afgezet tegen de totale baten. Dit geeft inzicht in hoeverre de structurele lasten kunnen worden gedekt met structurele baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Voor een negatief percentage geldt het omgekeerde. Het percentage bedroeg eind 2024 2%, wat betekent dat de structurele lasten gedekt kunnen worden met structurele baten. Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. In 2024 waren de woonlasten voor een meerpersoons huishouden in Borne met 106% bovengemiddeld.
Dit betekent dat bij een stijging van de lasten of daling van de baten er minder ruimte is om deze op te vangen met een stijging van de baten uit ozb. Financiële kengetallen
Rekening 2023 Begroting 2024 Rekening 2024
1a Netto schuldquote
78%
98%
64%
1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
78%
98%
64%
2 Solvabiliteitsratio
32%
21%
33%
3 Grondexploitatie
46%
35%
31%
4 Structurele exploitatieruimte
0%
2%
2%
102%
105%
106%
5 Belastingcapaciteit
Pagina 60
Jaarstukken 2024
3.3 Onderhoud kapitaalgoederen In de programmabegroting is aangegeven dat in 2024 een nieuwe Nota Kapitaalgoederen zou worden vastgesteld. In de raadsmemo van 11 juni 2024 (24int02605) is echter toegelicht dat dit proces er anders uit komt te zien. De huidige Nota Kapitaalgoederen zoals wij deze kennen, verdwijnt en wordt onderdeel van het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR). Met het IBOR plan stelt de raad financiële en beleidsmatige kaders ten aanzien van de kwaliteit van de (her)inrichting en beheer van de openbare ruimte in relatie tot de opgaven waar de gemeente Borne. In het tweede kwartaal van 2025 wordt het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte aangeboden aan de gemeenteraad. In dit beleidsplan worden de opgave rondom verzorgend en technisch onderhoud beschreven, alsook de vervangings- en vernieuwingsopgave.
3.3.1 Wegen Beleidskader Borne heeft een beheerplan wegen 2021-2025. Daarnaast wordt er iedere twee jaar een inspectie uitgevoerd. Op basis van deze inspectie vindt een maatregelentoets plaats en wordt onderhoudswerk ingepland. Onderstaande werkzaamheden zijn in 2024 uitgevoerd. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Voor het noodzakelijke onderhoud wordt een tweejaarlijkse inspectie uitgevoerd die resulteert in een meerjarenonderhoudsplan (MJOP). In 2024 zijn diverse kleinere asfaltreparaties uitgevoerd en zijn er meerdere asfaltscheuren gedicht, zoals de fietspaden van de Azelosestraat en in de Stroom Esch. Door Twente Milieu is in 2024 vanuit het DVO contract weer klein onderhoud uitgevoerd op basis van de door hen uitgevoerde controles. Hiermee wordt ingezet op het handhaven van de veiligheid voor voertuigen, fietsers en voetgangers. In de Nota Kapitaalgoederen 2021-2024 is daarnaast een voorziening ingericht voor het wegwerken van achterstallig onderhoud op wegen. In afwachting van het IBOR zijn er in deze periode geen werkzaamheden uitgevoerd om deze achterstanden in te lopen. Onderdeel van het IBOR is een meerjarenplan rondom het achterstallig onderhoud. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen areaal liggend in én buiten de oude wijken. Dit ontbrak tot op heden.
Dankzij dit onderscheid kan vanaf 2025 integraal en planmatig worden uitgevoerd zonder dat daarbij kapitaalvernietiging optreedt.
3.3.2 Openbare verlichting Beleidskader Het beleidsplan openbare verlichting bestrijkt de periode 2021-2031. In dit plan komt het thema duurzaamheid ruim aan bod. Dit sluit aan bij de inmiddels afgeronde vervangingsoperatie van de openbare verlichting. Uit het beleid voortvloeiende consequenties De gehele gemeente is reeds voorzien van duurzame (LED) verlichting. Daarnaast is (waar mogelijk uit oogpunt van sociale- en verkeersveiligheid) een dim-regime ingesteld. In 2024 is het onderhoudscontract met de firma Heijmans met een jaar verlengd.
3.3.3 Straatmeubilair Beleidskader Er is geen beleidsplan beschikbaar voor straatmeubilair. De staat van het straatmeubilair is meegenomen in de Nota kapitaalgoederen 2021- 2024 en richt zich op de verkeersborden. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Het straatmeubilair is in 2024 op de gebruikelijke manier onderhouden. Dit betrof klein onderhoud, schoonmaakonderhoud en een enkele vervanging. De noodzakelijke grootschalige vervanging van borden is aan de orde gesteld in de nota kapitaalgoederen 2021- 2024. Op grond hiervan heeft de raad medio 2021 € 70.000 ter beschikking gesteld voor herstel van het bordenbestand. In 2021 is gestart met de voorbereidingen.
Pagina 61
Jaarstukken 2024 De uitvoering hiervan is in 2022, 2023 en 2024 gedaan. Dit werk is opgeleverd en informatie wordt toegankelijk gemaakt in het kader van de Data top 15. Dit zal medio 2025 beschikbaar zijn. De bio-gebaseerde borden voor de Spanjaardswijk worden geplaatst na de herinrichting van de wijk. 1
De Data Top 15 is een lijst met vijftien soorten data die essentieel zijn voor de verdere digitalisering van de Nederlandse infrastructuur. Deze data zijn niet alleen belangrijk voor de huidige verkeersveiligheid en -beheer, maar ook voor het toekomstbestendig maken van onze wegen, bruggen en logistieke netwerken. Door deze data op een centrale en gestructureerde manier te verzamelen en toegankelijk te maken, kan de mobiliteit in Nederland aanzienlijk verbeteren.
3.3.4 Civieltechnische kunstwerken Beleidskader Er is sinds 2017 structureel geld beschikbaar voor een jaarlijkse technische inspectie van de civiele kunstwerken. Op basis van deze inspecties worden onderhoudswerkzaamheden gepland. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2024 is de houten brug bij de Weideplas vervangen nadat deze in slechte conditie bleek en tijdelijk moest worden afgesloten. De jaarlijkse onderhoudsinspectie van anderhalf jaar geleden bracht een aantal bijzonderheden aan het licht en daarom is er in 2023 en 2024 groot onderhoud uitgevoerd aan duikers, betonbruggen, fietsbruggen, houten bruggen en steigers.
3.3.5 Riolering Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het vigerende gemeentelijk watertakenplan 2022-2026. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Dienstverleningsovereenkomst (DVO) Twente milieu Twente Milieu werkt overeenkomstig DVO en het achterliggende beheer- onderhoudsprogramma vastgesteld in watertakenplan 2022-2026. Reiniging / inspectie riolering, onderhoudswerken aan de pompen en kunstwerken is conform beleid uitgevoerd. Veel energie en onderhoud is gestoken in de reparatie en vervanging van onderdelen aan de pompen. Twente Milieu meldt dat zij meer dan tevreden zijn over de effectiviteit van de pompen in Borne. Er zijn onder de mechanische objecten weinig meldingen en storingen. Vervanging riolering Op basis van de resetlevensduur en de rioolinspectie wordt theoretisch berekend welke riolen gerepareerd of vervangen dienen te worden. Aansluitend is met aantal vakdeskundigen per rioolsteng beoordeeld of de theorie kloppend is en gehandhaafd dient te worden. Vervanging wordt uitgesteld als het binnen afzienbare periode projectmatig wordt opgepakt. Afvalwatertransportsysteem (ATS) bedrijventerrein Veldkamp Als verbeteringsmaatregel, in het vigerende watertakenplan, staat de omlegging van het ATS bedrijventerrein De Veldkamp.
Hoofddoel is om de transportafstand tot de zuivering aanzienlijk te verminderen, zodat het bestaande rioolnetwerk en het hoofdgemaal minder wordt belast. Ook waterschap profiteert van de omlegging in de aanpak van de kaderrichtlijn water en een beter zuiveringsproces door minder bijmenging van hemelwater. Uit het vooronderzoek zijn aantal essentiële aandachtpunten naar voren gekomen. Op de aandachtspunten wordt nu aanvullend onderzoek uitgevoerd om tot een weloverwogen besluit of aanpassing te komen, voordat de persleiding definitief wordt getransformeerd. 1 De Data Top 15 is een lijst met vijftien soorten data die essentieel zijn voor de verdere digitalisering van de Nederlandse infrastructuur. Deze data zijn niet alleen belangrijk voor de huidige verkeersveiligheid en -beheer, maar ook voor het toekomstbestendig maken van onze wegen, bruggen en logistieke netwerken. Door deze data op een centrale en gestructureerde manier te verzamelen en toegankelijk te maken, kunnen we de mobiliteit in Nederland aanzienlijk verbeteren.
Pagina 62
Jaarstukken 2024 Ontwikkelingen In diverse integrale projecten hebben we aan grootschalige rioolvervanging gedaan en klimaatadaptieve maatregelen opgepakt. het betreft onder andere Spanjaardswijk en F35 ( fietssnelweg-noord).
3.3.6 Water Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het vigerende gemeentelijk watertakenplan 2022-2026. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Waterbeheer kern Hertme Meerdere woningen ondervinden hinder en overlast van het hoogwaterpeil in het oppervlaktewater. Het blijkt dat het retentiegebied (Gammelkerbeek) ten zuiden van kern Hertme regelmatig tot een extreem hoogwaterpeil stijgt. Dat heeft tot nadelig gevolg dat de riolering in stedelijk gebied volloopt met oppervlaktewater en huishoudens niet meer kunnen lozen op het riool. Met Stichting Gemeenschapsbelangen Hertme en waterschap Vechtstromen is een onderzoek gestart naar een passende oplossing om de waterproblematiek in kern Hertme tegen te gaan. Eko-baggeren In 2022 is Borne gestart met het op een natuurlijke wijze beheren van vijver De Bongerd. De resultaten op de waterkwaliteit en leefbaarheid in vijver zijn zo positief dat vijver Oosterveld, en dit jaar ook de vijver bij het avontureneiland in Wensink-zuid, op dezelfde wijze wordt beheerd. Bij Eko-baggeren wordt op een natuurlijke wijze door micro-organismen de sliblaag afgebroken en de balans in de vijver hersteld. Grondwater Borne beschikt over een digitaal grondwatermeetnet. De meetpunten zijn over het algemeen projectmatig geplaatst en worden twee keer per jaar door een externe partij uitgelezen.
Een aantal gebieden is gevoelig voor grondwateroverlast. Door de vele en langdurige regenval in het najaar 2023 en 2024 wordt (samen met inwoners) in een aantal gevoelige gebieden nader grondwateronderzoek uitgevoerd. De opgehaalde gegevens worden nader geanalyseerd om in samenhang met de zorgplicht grondwater tot een passende oplossing te komen. Samenwerkingsverband Twents waternet Twents waternet is een samenwerking tussen de 14 Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel en Vitens. Ambtelijk en bestuurlijk staat er per kwartaal een bijeenkomst gepland over actuele zaken met betrekking tot klimaat en wateropgaven. Relevante vraagstukken worden met behulp van werkplaatsen voorbereid en uitgewerkt. In samenwerking is een aantal activiteiten georganiseerd zoals de Twentse Waterweken en de Bornse deelname aan het NK-Tegelwippen.
Pagina 63
Jaarstukken 2024 3.3.7 Openbaar groen Beleidskader In de Nota Kapitaalgoederen 2021-2024 is opgenomen dat er gewerkt gaat worden aan het Groenambitieplan. Dit plan is als deelvisie aangeboden bij de Contourennota en zal naar verwachting in 2025 worden vastgesteld. Op dit moment is het Groenbeleidsplan uit 2008 het vigerende beleid. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Vanuit de Nota kapitaalgoederen is er geld beschikbaar voor het aanplanten van bomen in 2024 en het op peil houden van het bomenbestand. In 2024 is een kapvergunning verstrekt voor de kap van 55 bomen. Daarnaast worden er 78 bomen gekapt die vergunningsvrij zijn. Voor deze bomen geld een herplantplicht. Aan deze herplantplicht wordt in 2025 uitvoer gegeven. Er zullen dan 160 bomen worden herplant. Deze herplant wordt zoveel als mogelijk op dezelfde locatie uitgevoerd. Tijdens de werkzaamheden aan de Weerselosestraat aan kabels en leidingen zijn er werkzaamheden uitgevoerd om de groeiplaats van de bestaande bomen te verbeteren. Hierdoor krijgen de bomen meer voedingsstoffen, dit komt de kwaliteit van de bomen ten goede. Ook wordt hiermee de kans op overlast, zoals wortelopdruk, richting de toekomst beperkt. Verder is vanuit de Nota Kapitaalgoederen ook uitvoer gegeven aan de aanplant van het Boomkamplaantje. Hier zijn bomen en heesters aangeplant.
Ook zijn er extra bomen aangeplant aan de Azelosestraat / Parallelweg en blokhagen gerealiseerd. Deze ruimte is gecreëerd door zinloze verharding te verwijderen. Daarnaast hebben we de pilot maaibeheer gecontinueerd. Ook hebben we de lindebladluis behandeld met larven van lieveheersbeestjes. Ook is een vervolg geven aan het mulchen van blad op gazons waar bomen staan.
3.3.8 Gebouwen Beleidskader In 2013 heeft de raad kaders voor gemeentelijk vastgoedbeleid vastgesteld. Hierin staan kaders hoe wij maatschappelijke doelstellingen willen realiseren met vastgoed als middel. Daarnaast geeft het de uitgangspunten weer voor huurprijsbepaling, uitgifte van vastgoed, instandhouding en verkoop. Voor maatschappelijke organisaties dient de kostprijsdekkende huur te worden geïmplementeerd, waarmee verkapte subsidieverlening via een lagere huur wordt voorkomen. In 2024 startten we met actualisatie van de nota Vastgoedbeleid. Hiermee zetten we een volgende stap in de professionalisering van het vastgoedbeheer. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Onderhoud Voor de gemeentelijke gebouwen zijn Jaarlijkse en Meerjaren Onderhoud Plannen (JOP's en MJOP's) beschikbaar. De MJOP's actualiseren we elke 4 jaar. Externe adviseurs stellen deze MJOP's op conform NEN 2767. De planperiode strekt zich uit over de looptijd van de gebouwen. Op basis van de MJOP's voeren we onderhoud uit. De onderhoudsconditie van het vastgoed is gemiddeld goed (conditie 3 conform NEN 2767). De grootste posten qua tijd en geld voor onderhoud zaten in 2024 in:
De sloop en sanering van de Leemweg 2 (€ 35.000 passend binnen het krediet van € 45.000). Het restant van de sanering vindt plaats in 2025.
Beheer en onderhoud aan het gemeentehuis (€ 75.000; begroot was € 54.000. Door het aanstaande vertrek uit dit gebouw voert de gemeente alleen het hoogst nodige uit en op die wijze waren de kosten ook in de begroting opgenomen).
Beheer en onderhoud aan het Kulturhus (€ 49.000 passend binnen het budget in de begroting van € 65.000).
Onderhoud aan de Veste op basis van de overeengekomen energievolumegarantie (EVG) (€ 352.000; begroot was € 260.000). Deze kosten belast de gemeente deels door aan het kinderdagverblijf en de school.
Pagina 64
Jaarstukken 2024 Verduurzaming De wet- en regelgeving op het gebied van klimaat en energiebeleid is de afgelopen jaren sterk in ontwikkeling. Onze nieuwe gebouwen voldoen aan deze regelgeving en we hebben de afgelopen jaren veel bestaande gebouwen vervangen door nieuwbouw. De overige bestaande gebouwen passen we aan. Voor 2024 stond verduurzaming van de Wensinkhof op de planning. Deze schoven we door naar 2025 omdat we zorgen hebben over de bouwtechnische staat en daarom eerst inzicht in de staat van het gebouw willen verkrijgen. Er is uitstel verleend vanuit de DuMaVa subsidie.
3.3.9 Overzicht onderhoudskosten Voor riolering en water zijn de werkelijke kosten hoger uitgevallen dan begroot. Dit komt door het feit dat Twente milieu extra incidentele opdrachten heeft uitgevoerd buitenom de reguliere werken overeenkomstig de dienstverleningsovereenkomst. De incidentele opdrachten waren voornamelijk gericht op acute vervanging van mechanische onderdelen bij de rioolgemalen en overige storingen cq calamiteiten bij rioleringsobjecten. De budgetoverschrijding binnen het onderdeel "wegen" is het gevolg van noodzakelijk onderhoud aan de spoorwegovergang, die vanwege de slechte staat en de zorgplicht direct moest worden aangepakt. De speellocaties aan de Enk en Dreef zijn gerenoveerd, ook is hier nieuw straatmeubilair geplaatst waardoor het budget is overschreden. Resultaat onderhoud kapitaalgoederen (x € 1) 1. Wegen 2. Openbare verlichting 3. Straatmeubilair 4. Civiele kunstwerken 5. Riolering en water 6. Openbaar groen 7. Gebouwen Eindtotaal
Begroting 2024
Realisatie 2024
1.023.000 94.000 204.900 160.650 607.800 1.764.950
1.175.056 47.159 235.106 117.643 696.158 1.736.564
1.132.100
1.126.134
4.987.400
5.133.821
Pagina 65
Jaarstukken 2024
3.4 Financiering 3.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) geeft de kaders aan waarin decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie op de kapitaalmarkt.
3.4.2 Renterisiconorm Renterisiconorm (* €1.000) Begrotingstotaal
Begroot 2024
Realisatie 2024
79.857
101.976
Renterisiconorm in procenten
20%
20%
Renterisiconorm in bedrag
15.971
20.395
0
0
Betaalde aflossingen
10.868
10.868
Renterisico Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm
10.868
10.868
5.103
9.527
Renteherzieningen op leningen
Het renterisico is gelijk aan de som van het bedrag aan herfinanciering van vaste schuld (betaalde aflossingen) en het bedrag aan renteherziening op de vaste schuld (renteherziening op leningen). Dit komt neer op het totale bedrag van langlopende leningen waarvan het te betalen rentepercentage wijzigt. Voor gemeenten is de norm vastgesteld op maximaal 20% van het begrotingstotaal. In 2024 was er geen sprake van overschrijding van de renterisiconorm, de ruimte is zelfs toegenomen ten opzichte van de begroting.
3.4.3 Kasgeldlimiet Kasgeldlimiet ( * € 1.000) Begrotingstotaal Kasgeldlimiet in procenten Kasgeldlimiet in bedrag Omvang vlottende schulden Omvang vlottende middelen Netto vlottende schuld Ruimte (+) / Overschrijding (-) kasgeldlimiet
Begroting 2024 Realisatie Q1 Realisatie Q2 Realisatie Q3 Realisatie Q4 79.857 8,5% 6.788
101.976 8,5% 8.668
101.976 8,5% 8.668
101.976 8,5% 8.668
101.976 8,5% 8.668
0 0 -
-16.347 2.605 -13.742
-15.428 14.298 -1.130
-16.330 10.478 -5.852
-15.840 5.375 -10.465
6.788
-5.074
7.538
2.816
-1.797
De kasgeldlimiet is bedoeld om de kortlopende schuld te beheersen en wordt ieder kwartaal getoetst. Indien de kasgeldlimiet drie kwartalen op rij overschreden dreigt te worden, dient een langlopende financiering te worden geregeld voor het deel dat de kortlopende schuld de limiet overschrijdt. Voor gemeenten is de norm vastgesteld op maximaal 8,5% van het begrotingstotaal.
Pagina 66
Jaarstukken 2024 In 2024 was in het eerste kwartaal en laatste kwartaal sprake van een overschrijding van de kasgeldlimiet. In december 2024 is daarom een langlopende financiering aangetrokken.
3.4.4 Financiering en rente Renteschema (in €) De externe rentelasten over de korte en lange financiering
Jaarrekening 2024 1.510.997
De externe rentebaten (idem)
258.093
Saldo rentelasten en rentebaten
1.252.904
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
629.564 -
-
Saldo
629.564
Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
623.340
Rente over eigen vermogen
21.601
Rente over voorzieningen
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
644.941
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 1,0 %)
697.980
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-53.039
In de begroting 2024 is de gemeente uitgegaan van een renteomslagpercentage van 1,5%. Bij een afwijking groter dan 25% (renteresultaat / toe te rekenen rente) moet de gemeente een correctie toepassen. Doordat grote uitgaven in 2024 zijn doorgeschoven is de rentelast lager geworden dan verwacht. De in deze jaarrekening gehanteerde renteomslag is dan ook verlaagd naar 1,0%. Hierdoor is een positief renteresultaat gerealiseerd van € 53.039.
Pagina 67
Jaarstukken 2024
3.5 Bedrijfsvoering In de paragraaf bedrijfsvoering wordt ingegaan op de stand van zaken en op de beleidsvoornemens of verantwoording van onze bedrijfsvoeringstaken. Een goede bedrijfsvoering bestaat uit de ondersteunende taken en is een belangrijk middel om de resultaten die de gemeente wil bereiken ook daadwerkelijk te realiseren. De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de intern gerichte beleidsterreinen zoals organisatieontwikkeling, Personeel, (interne) Communicatie, Inkoop, Juridisch, Informatisering en Automatisering, Informatiebeveiliging (en securitybeheer en privacy), Financiën, Control en Kwaliteit (met de integrale verbeteragenda en rechtmatigheidsverantwoording).
3.5.1 HRM Aantrekkelijk werkgeverschap
Arbeidsmarktcommunicatie: er zijn door ons meerdere inloopmomenten georganiseerd waarop belangstellenden op laagdrempelige wijze kennis hebben gemaakt met gemeente Borne als werkgever. Op LinkedIn is de organisatie beter zichtbaar en hebben we daardoor meer verzoeken gekregen voor een informele kennismaking.
Werving en Selectie: Gespecialiseerde organisaties zijn door ons ingezet om te ondersteunen bij zeer moeilijk vervulbare vacatures. Dit heeft helaas niet in alle gevallen gebracht wat we ervan hadden gehoopt. Dit had met name te maken met het feit dat omliggende grotere gemeenten meer salaris bieden voor vergelijkbare functies. We hebben daarom bewust de samenwerking niet verlengd en zijn op zoek naar andere manieren om moeilijk vervulbare vacatures alsnog in te vullen. Overigens leidde de actualisatie van ons functiehuis door HR21 tot een andere conversietabel. Hierdoor is onze concurrentiepositie ten opzichte van nabijgelegen gemeentes verbeterd. Ook regionaal proberen we schaarste op de arbeidsmarkt tegen te gaan. Twentse Kracht heeft nu een werkgroep opgezet die onderzoek gaat doen naar de mogelijkheden op capaciteit op schaarse functies te vergroten. Instroom van nieuwe medewerkers: nieuwe medewerkers geven aan de ontvangst in onze organisatie te waarderen en als warm te ervaren. Het inwerkprogramma, de inwerkbingo en de aftelkalender dragen hier positief aan bij. Ontwikkelmogelijkheden en doorstroom binnen de gemeente: met het vernieuwde functiehuis én de organisatiewijziging zijn de doorstroommogelijkheden binnen de organisatie gegroeid.
Hoewel het belang van traineeships en doorstroom binnen de gemeente wordt onderschreven, hebben we hier het afgelopen jaar weinig uitvoering aan kunnen geven. Door beperkte capaciteit en de focus op stabiliteit binnen de organisatie en structuurwijzigingen, lag de prioriteit bij het op orde brengen van de basis.
Functiehuis HR21 De actualisatie van ons functiehuis is nagenoeg volledig afgerond. Hybride werken Uitgangspunt voor het hybride werken is dat we 'werken waar dit het beste resultaat oplevert voor de inwoners van Borne'. Er zijn spelregels opgesteld die de basis vormen voor hybride werken in onze organisatie.
3.5.2 Juridisch In 2024 kon de functie van juridisch controller gedurende lange tijd niet volledig worden vervuld. Hierdoor is vertraging opgetreden bij de invoering van juridische kwaliteitszorg. In 2025 zal een plan van aanpak met concrete uitvoeringsmaatregelen worden opgesteld. Het doel is om de juridische kwaliteit te monitoren en te verbeteren.
Pagina 68
Jaarstukken 2024 3.5.3 Informatisering en automatisering Informatisering en automatisering De meest belangrijke onderwerpen uit de i-visie 2020-2024 waren de onderwerpen vier, vijf en zes. Deze onderwerpen zijn namelijk voorwaardelijk voor het op kwalitatief en aanvaardbaar niveau brengen van de informatiehuishouding. We hebben een start gemaakt met de uitwerking van de randvoorwaarden die daarvoor nodig zijn. Het vervullen van één van de randvoorwaarden heeft ertoe geleid dat het college heeft besloten om met gemeente Hengelo een samenwerking aan te gaan op het gebied van de bedrijfskritische automatisering. Een andere belangrijke randvoorwaarde is het op een basisniveau hebben van de I-formatie. We hebben die noodzakelijke basisformatie inmiddels uitgewerkt. Omdat een aantal I-deelgebieden onuitstelbare inspanningen verlangen is besloten om daartoe tijdelijke functies te creëren of uit te breiden. Vanuit de uitvoering zijn stappen gezet om managementinformatie beter beschikbaar te maken uit applicaties. Een belangrijke voorwaarde hiervoor is een betrouwbare informatiehuishouding en goede datakwaliteit. Daarom wordt, zoals hierboven genoemd, gewerkt aan het op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau brengen van de informatiehuishouding. Het portfoliogestuurd werken is verder ingebed in de organisatie.
Hierdoor worden investeringen in informatiesystemen beter afgestemd op de strategische doelen van de gemeente. Het informatiesysteem ter ondersteuning van de administratie van de grondexploitaties is nagenoeg geïmplementeerd. Het bedrijfskritische document zaaksysteem is inmiddels overgezet naar de cloud. Haalbaarheidsonderzoek samenwerking automatisering In 2024 heeft een haalbaarheidsonderzoek plaatsgevonden over de mogelijke automatiseringssamenwerking met gemeente Hengelo. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek heeft het college het voorlopige besluit genomen om te willen samenwerken met gemeente Hengelo. Eind 2024 heeft gemeente Hengelo vervolgens een kostenopgave uitgebracht. In 2025 vindt definitieve besluitvorming over de samenwerking met de gemeente Hengelo plaats. Onder het programma Bestuur en samenleving is eenzelfde voortgangsopmerking geplaatst. Informatiebeveiliging, security en privacy Privacy en informatiebeveiliging kregen extra aandacht. Onder andere via een digitale quiz, AVG-training en bespreekkaarten tijdens de Dag van de Privacy. De constatering is dat collega’s die te maken hebben met de totstandkoming van overeenkomsten, steeds beter op de hoogte zijn van privacy-eisen. Qua randvoorwaarden is er een digitale wachtwoordkluis aangeschaft. Deze is getest. Daarnaast is de netwerkinfrastructuur opgesplitst in kleinere segmenten.
Dit zorgt ervoor dat kwaadwillenden die zich in een netwerksegment bevinden niet direct ongehinderd toegang hebben tot andere netwerksegmenten. Vanwege capaciteitsproblemen zijn sommige maatregelen later ingevoerd. Daardoor is de informatiebeveiliging nog niet op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau. We lopen risico's. Onder andere de bewustwording is te laag bij de ambtelijke organisatie, verouderde systemen en de autorisatieprocedures zijn onvoldoende.
3.5.4 Inkoop In 2024 hebben wij verder uitvoering gegeven aan de professionalisering van inkoop door aanbestedingsprocedures voor diverse werken, leveringen en diensten correct en rechtmatig uit te voeren. Zo zijn de Europese aanbestedingen in 2024 afgerond voor de aannemersselectie Huis van Borne, aannemersselectie Sportcentrum Borne-West, Ingenieursdiensten en Doelgroepenvervoer. Een up-to-date contractenregister is ook onderdeel van onze professionele inkoopfunctie en deze registratie vormt de basis voor het leveranciers-en contractmanagement. Er is door ons meer uitvoering gegeven aan het ‘Convenant inkoopsamenwerking 14 Twente gemeenten’ door – waar dit mogelijk was – te participeren in Twentse aanbestedingen. Een voorbeeld hiervan is dat gemeente Borne direct betrokken was bij de regionale inkoop van Wmo dagbesteding en begeleiding individueel. Een ander voorbeeld is dat in april 2024 het kennis-en inkoopplatform Impact Oost gestart is. Dit is het nieuwe kennisplatform over impact ondernemen en het platform voor sociale inkoop. Door een SROI verplichting mee
Pagina 69
Jaarstukken 2024 te nemen in hun aanbestedingen willen de Twentse gemeenten, waaronder gemeente Borne, meer kansen bieden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In 2024 hebben workshops over het inkoopproces en de geldende aanbestedingsregels binnen de ambtelijke organisatie plaatsgevonden. Uit de toename van het aantal adviesverzoeken bij de inkoopadviseur blijkt dat bewustwording van een rechtmatig inkoopproces gegroeid is bij de intern verantwoordelijken. Hierdoor is het risico op onrechtmatige inkopen verminderd.
3.5.5 Financiën In 2024 zijn de gewijzigde financiële verordening en de budgethoudersregeling vastgesteld.
3.5.6 Integrale verbeteragenda Sinds enkele jaren werkt gemeente Borne met een integrale verbeteragenda. Met behulp van de verbeteragenda wordt de planning, voortgang en verantwoording in kaart gebracht van verbeterpunten in de interne procesvoering en procesbeheersing. Verbeterpunten komen onder andere tot stand vanuit de aanbevelingen die de accountant doet in de management-letter naar aanleiding van de interim controle en uit de bevindingen uit diverse interne controles. Begin 2024 waren er 62 verbeterpunten. Er zijn in 2024 25 punten afgerond. Vanuit de managementletter naar aanleiding van de interim controle en diverse interne controles zijn er 32 verbeterpunten bij gekomen. Eind 2024 zijn er 69 openstaande verbeterpunten. De gerealiseerde verbeteringen betreffen onder andere: verbeteringen in het proces rond omgevingsvergunningen, aanschaf software voor registratie van de grondexploitaties, toepassen van functiescheidingen, identiteitscontrole bij Wmo-verstrekkingen en contractmanagement. De nieuwe verbeterpunten gaan over privacy, informatiebeveiliging, integriteit en prestatielevering.
3.5.7 Rechtmatigheidsverantwoording In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college van B en W verantwoording af aan de gemeenteraad over het rechtmatig handelen van de gemeente. In de rechtmatigheidsverantwoording wordt toegelicht in hoeverre het begrotings-, voorwaarden- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium in het afgelopen jaar zijn nageleefd. Dit betekent dat de baten, lasten en balansmutaties van de jaarrekening in overeenstemming moeten zijn met de door de gemeenteraad vastgestelde begroting, de gemeentelijke verordeningen en de relevante wet- en regelgeving. Het controleprotocol 2022-2025 en het normen- en toetsingskader 2024 zijn belangrijke uitgangspunten voor de rechtmatigheidscontroles. In 2024 zijn met de medewerkers van de afdelingen die de interne controlewerkzaamheden uitvoeren afspraken gemaakt over de planning, de uitvoering en oplevering van de controles. Deze controles zijn door de verbijzonderde interne controlefunctionaris (VIC) steekproefgewijs getoetst. De uitkomsten hiervan zijn vastgelegd in halfjaarlijkse interne controle rapportages die met het management en bestuur zijn besproken. De rechtmatigheidsverantwoording valt onder het getrouwheidsoordeel van de accountant. Dat wil zeggen dat de accountant kijkt of de rechtmatigheidsverantwoording ‘juist’ is opgesteld.
De verantwoordingsgrens voor rechtmatigheid is conform financiële verordening bepaald op 3% van de lasten, inclusief dotaties aan de reserves. De verantwoordingsgrens komt daarmee uit op € 3.047.337. Fouten en afwijkingen groter dan € 100.000 worden in deze paragraaf toegelicht. Er is sprake van één fout met een omvang groter dan € 100.000. Met BCT B.V. is vanaf 1-1-2024 een contract afgesloten Corsa Nxt en Corsa Cloud. Looptijd is 48 maanden tot uiterlijk 31-12-2027. Totale contract waarde is € 360.000. Dit overschrijdt de Europese drempelwaarde voor leveringen van € 221.000, waardoor deze opdracht Europees had moeten worden aanbesteed. Opdracht is echter één op één gegund aan BCT B.V. Om fouten bij inkopen te voorkomen, wordt de focus gelegd op bevorderen van kennis bij medewerkers over de Europese aanbestedingsregels, onder andere door het geven van inkoop workshops.
Pagina 70
Jaarstukken 2024 3.5.8 Interne communicatie Het afgelopen jaar is er veel gecommuniceerd rondom de organisatieverandering. Er zijn hierover veel berichten op Beezzz geplaatst en er is een rondje langs de teams geweest. In het algemeen is er meer organisatiebreed op Beezzz gepost, zoals over het Huis van Borne en over projecten. Ook storingen die de organisatie aangaan, zoals vanuit ICT en Corsa, met meldingen tot bereikbaarheid en dienstverlening zijn goed gedeeld via Beezzz.
3.5.9 Informatiebeveiliging, security en privacy Privacy en informatiebeveiliging kregen extra aandacht. Onder andere via een digitale quiz, AVG-training en bespreekkaarten tijdens de Dag van de Privacy. De constatering is dat collega’s die te maken hebben met de totstandkoming van overeenkomsten, steeds beter op de hoogte zijn van privacy-eisen. Qua randvoorwaarden is er een digitale wachtwoordkluis aangeschaft. Deze is getest. Daarnaast is de netwerkinfrastructuur opgesplitst in kleinere segmenten. Dit zorgt ervoor dat kwaadwillenden die zich in een netwerksegment bevinden niet direct ongehinderd toegang hebben tot andere netwerksegmenten. Vanwege capaciteitsproblemen zijn sommige maatregelen later ingevoerd. Daardoor is de informatiebeveiliging nog niet op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau. We lopen risico's. Onder andere de bewustwording is te laag bij de ambtelijke organisatie, verouderde systemen en de autorisatieprocedures zijn onvoldoende.
Pagina 71
Jaarstukken 2024
3.6 Verbonden partijen Verbonden partijen leveren een forse bijdrage aan de realisatie van maatschappelijke doelen. Participatie in verbonden partijen levert gemeenten niet alleen voordelen op, maar ook financiële en bestuurlijke risico's. Om voordelen optimaal te benutten en risico's te beheersen, is grip en sturing op verbonden partijen belangrijk. Deze paragraaf geeft een beeld van de doelstellingen van onze verbonden partijen, de behaalde resultaten en de wijze waarop deze resultaten bijdragen aan het beleid en belang van Borne.
3.6.1 Overzicht verbonden partijen Onderstaand zijn alle verbonden partijen opgenomen, verdeeld in gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen en coöperaties en organisaties met een bestuurlijk belang en een maatschappelijk of algemeen belang. Naam verbonden partij
Juridische vorm
Vertegenwoordiging/ aandeelhouderschap
Verplichte samenw.
1. Gemeenschappelijke regelingen Openbaar Lichaam Crematoria Twente Euregio Gemeentelijk Belastingkantoor Twente Recreatieschap Twente Regionaal Bedrijventerrein Twente SamenTwente Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente Stadsbank Oost Nederland Twente Board Veiligheidsregio Twente
Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam
College Raad College College College College College College College College
NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE JA
Omgevingsdienst Twente
Openbaar Lichaam
College
JA
COGAS Enexis Bank Nederlandse Gemeenten
N.V. B.V. N.V.
College College College
NEE NEE NEE
Twence Holding
B.V.
College
NEE
Twente Milieu
N.V.
College
NEE
Vitens
N.V.
College
NEE
Wadinko
N.V.
College
NEE
2. Vennootschappen en coöperaties
Pagina 72
Jaarstukken 2024 Gemeenschappelijke regelingen Hieronder per gemeenschappelijke regeling een toelichting op de belangrijkste ontwikkelingen die hebben plaatsgehad in 2024. Overzicht gemeenschappelijke regelingen (per 31 december 2024) (in mln €) (in mln €) (x € 1.000) Bijdrage Naam vennootschap/ coöperatie
(in mln €) (in mln €)
Eigen Eigen Vreemd Vreemd (in mln €) Vermogen Vermogen Vermogen Vermogen per per per per resultaat
Borne
01/01
31/12
01/01
31/12
2024
Openbaar Lichaam Crematoria Twente
0
1,575
1,646
0,005
0,012
0,972
Euregio
2
2,577
2,577
29.943
39.553
-0,037
Gemeentelijk Belastingkantoor Twente
608
1,652
2,886
7,783
10,259
1,233
Recreatieschap Twente
151
0,797
1,566
4,073
4,569
0,152
SamenTwente
1.547
4,105
5,119
21,449
21,811
1,398
Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente
55
4,921
6,790
5,271
6,451
0,997
Stadsbank Oost Nederland
185
1,370
2,236
13.583
12.099
0,657
Veiligheidsregio Twente
2.049
2,504
3,389
72,141
77,867
2,763
Omgevingsdienst Twente
577
2,036
3,070
4,576
3,861
1,893
1. EUREGIO EUREGIO is geen verbonden partij in de zin van de Wet gemeenschappelijke regelingen, maar is een openbaar lichaam. Dit betekent dat voor EUREGIO niet dezelfde verplichtingen gelden ten aanzien van bijvoorbeeld de verzending van de begroting aan de deelnemende gemeenten. De EUREGIO werkt aan het strategieproces EUREGIO 2030: welke visies en strategische doelen zullen de komende jaren aan de basis staan van het werk van de EUREGIO als organisatie en waar komt de inhoudelijke focus te liggen? 2. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBT) Het GBTwente voert de wettelijke taken lokale heffingen voor ons uit. De hoofdtaken zijn het waarderen van vastgoed conform de Wet WOZ en heffen, bezwaarafhandeling en invorderen van belastingen. In 2022 heeft GBTwente het concept strategisch meerjarenplan 2023-2026 'Met mekaar en voor mekaar' opgesteld. Omdat GBT belastingen persoonlijk en begrijpelijk wil maken, gaat de doorontwikkeling de komende jaren vooral over de menselijke maat en het vermogen om de visie uit te laten dragen door onze medewerkers. Het gaat dus over de wijze waarop de medewerkers in staat zijn om het proces van waarderen, heffen en innen van de gemeentelijke belastingen persoonlijk en begrijpelijk te maken. Voor zowel gemeenten als de inwoners van die gemeenten.