Bijlage: Concept Energiestrategie Twente 2.0
Tekst van het document
Inwonersforum) in een online community met elkaar in gesprek gaan, buiten
vertaald in de RES 2.0 en onder meer zou helpen in de lokale zoektocht
de fysieke bijeenkomsten om. Zo ging de RES Twente ook digitaal een meer
Een belangrijk uitgangspunt is dat het primair aan de gemeenten is
naar locaties voor grootschalige opwek. Belangenorganisaties en inwoners
interactieve en gezamenlijke fase in.
om te communiceren met hun inwoners. De RES Twente faciliteert de
gaven antwoorden op vragen die nog open stonden in het proces richting
gemeenten als gebiedsgerichte en gemeentegrens-overschrijdende
de RES 2.0. Gerealiseerd beleid en reeds gemaakte keuzes werden als
Initiatiefgroep
communicatieprocessen aan de orde zijn. Daarvoor is er een mix aan
randvoorwaarden gezien voor het vervolggesprek. We zijn echter door de
Het is belangrijk dat ook volksvertegenwoordigers kunnen meedenkenen
communicatiemiddelen beschikbaar, om uiteenlopende doelgroepen te
werkelijkheid ingehaald, zoals ook te lezen is in hoofdstuk 1 van dit document.
meepraten over de vraagstukken die spelen in de RES 2.0, aangezien
bereiken. De regionale communicatie vanuit de RES Twente is aanvullend en
Doordat de regie op de opwek van windenergie verlegd is naar de Provincie,
regionale keuzes gevolgen hebben voor de afzonderlijke gemeenten. Met
is altijd in afstemming met de gemeenten, de Provincie en het waterschap.
wordt over een deel van de onderwerpen die in de adviezen worden
dat doel is de Initiatiefgroep RES Twente opgericht. De Initiatiefgroep bestaat
benoemd, niet meer in RES-verband besloten. Daarmee is de RES dus ook
uit ‘linking pins’ van gemeenteraden, Provinciale Staten en het AB van
niet in de positie om die adviezen over te nemen of niet.
Waterschap Vechtstromen. De Initiatiefgroep is daarmee de schakel tussen de
A4.1
Informeren van onze omgeving
Online communicatiemiddelen De regionale communicatie verloopt voornamelijk via de nieuwe
RES en de volksvertegenwoordigers in Twente.
website www.energiestrategietwente.nl. De website biedt veel digitale
Meedenktank
De Initiatiefgroep RES Twente als groep van samenwerkende
interactiemogelijkheden, die we voornamelijk benutten in een gesloten
In de Meedenktank zaten diverse Twente belangenorganisaties die op zoek
volksvertegenwoordigers in RES-verband heeft een doorstart gekend. Er is
community voor RES-partners.
zijn gegaan naar antwoorden op vooraf gedefinieerde vraagstukken. Ze
in 2023 een nieuwe kartrekkersgroep bijeengebracht met ondersteuning
Daarnaast worden met de nieuwsbrief, nieuwsberichten op de website en via
brachten hun verschillende perspectieven bij elkaar om te komen tot een
van een secretaris vanuit de provincie Overijssel en een lid vanuit het
LinkedIn betrokken professionals en geïnteresseerden met enige regelmaat
gezamenlijk advies voor in de RES 2.0. De Meedenktank was een verte-
coördinatieteam RES Twente. De linking pins geven zelf aan hoe zij betrokken
op de hoogte gesteld van de ontwikkelingen rond de energiestrategie. Ook
genwoordiging van belanghebbenden uit Twente. In de denktank zaten
willen worden bij de RES.
biedt het RES-team informatie over de Twentse energietransitie incidenteel
afgevaardigden van natuur, landschap, landgoederen, landbouw, jongeren,
aan via regionale externe media, zoals kranten.
dorp/dorpskernen, kennisinstellingen, Twentse Noabers en Lokale Energie Initiatieven (LEI-T). Leden vertegenwoordigden een achterban op regionaal
Fysieke bijeenkomsten
niveau en werkten proactief mee aan oplossingen.
Er worden veel fysieke bijeenkomsten georganiseerd om ontmoeting en kennisdeling tussen professionals te stimuleren. Zo creëren we voldoende
In het najaar van 2022 zijn er voor de Meedenktank drie sessies
kans om onderlinge verbindingen tussen betrokkenen van de RES
georganiseerd in het Design Lab van de Universiteit Twente, waarin werd
Twente, kennisinstellingen, bedrijfsleven, Lokale Energie Initiatieven en
gesproken over alle thema’s van de RES. Deze sessies hebben geresulteerd in
belanghebbenden te vergroten.
een document met 45 adviezen. Deze adviezen zijn deels meegenomen in de uitwerking van deze Energiestrategie Twente 2.0 en zijn, inclusief reactienota,
Daarnaast organiseerde de RES Twente eerder een reeks digitale
terug te vinden in de bijlagen.
kennissessies die live of achteraf te bekijken waren. Er bestaat een voornemen om dit wederom op te pakken, zodat betrokkenen snel op de
Inwonersforum
hoogte gebracht kunnen worden over de laatste ontwikkelingen die de
In het voorjaar van 2023 is het inwonersforum gestart met 100 willekeurig
energietransitie kunnen versnellen.
gekozen Twentse inwoners. Door middel van twee lotingsrondes zijn we tot een representatieve doorsnede van de Twentse bevolking gekomen.
A4.2
Betrekken van onze samenleving
Het doel van het inwonersforum was om een evenwichtig beeld te krijgen
Regionale beleidsparticipatie en gemeentelijke projectparticipatie-processen
van de mening van Twentse inwoners. De RES Twente wilde gehoor geven
vullen elkaar aan: regionale participatie gaat over regionale afwegingen van
aan het ‘stille midden’ en niet enkel aan de luide stemmen van de voor-
belangen, die gemeenten moeten helpen bij het maken van beleidskeuzes
en tegenstanders. Het Inwonersforum werd om advies gevraagd over
op lokaal niveau. Gemeentelijke projectparticipatie richt zich op specifieke
verschillende vraagstukken die belangrijk zijn bij het opstellen van de RES
zoeklocaties en lokale warmteoplossingen.
2.0. Vooraf is afgesproken dat met de adviezen van het inwonersforum in de RES 2.0 zou worden omgegaan volgens het uitgangspunt ‘pas toe of leg
Richting de voorgenomen RES 2.0 zijn er een drietal sporen gevolgd om de
uit’. De adviezen van het inwonersforum en de reactienota zijn als bijlage
belangrijkste groepen te betrekken bij de ontwikkelingen: een Meedenktank
toegevoegd.
In 2023 adviseerden 100 gelote Twentenaren de bestuurders van de RES over de energietransitie.
van maatschappelijke organisaties, een Inwonersforum en een Initiatiefgroep van volksvertegenwoordigers. Hiermee gaven we regionaal invulling aan de
28
29
A5. Voortgang lokaal eigendom
A6. De Twentse Energie Agenda
In het Klimaatakkoord is afgesproken om te streven naar 50% lokaal
tussen inwoners, gemeenten en lokale mkb-bedrijven richting aardgasvrije
De Twentse Energie Agenda is gericht op ontwikkelingen die zich nu
eigendom van duurzame energieprojecten in 2030. De achtergrond van
wijken. We zoeken naar mogelijkheden om dit (sociale) proces te blijven
aandienen, en op langere termijn impact kunnen hebben op de energie- en
deze afspraak is dat het belangrijk is dat de omgeving van een duurzaam
stimuleren en faciliteren op lokaal en regionaal niveau.
warmtetransitie. Dit geldt voor techniek, kennisontwikkeling en arbeidsmarkt.
energieproject kan meeprofiteren van de opbrengst, omwonenden zich
We willen klaar zijn voor de toekomst.
mede-eigenaar kunnen voelen en grip kunnen houden op de ontwikkeling en
A5.3
exploitatie van duurzame energie.
In de afgelopen twee jaar zijn verschillende routes verkend om lokaal
De huidige ontwikkelingen die vanuit de RES-afspraken in Twente zijn
In de RES Twente 1.0 is het streven naar lokaal eigendom omarmd en
eigendom bij wind- en zonneparken te borgen. Vanuit de RES-organisatie
gerealiseerd, worden via de RES-monitor in beeld gebracht. Kennispunt
ambitieuzer ingevuld, namelijk:
in Twente is op dit specifieke punt ook juridisch advies gevraagd. Het is
Twente monitort periodiek deze voortgang zo actueel en volledig mogelijk, op
uiteraard aan de afzonderlijke RES-partners om te bepalen welke route zij
het gebied van zon op dak, zon op veld en windturbines.
• Minimaal 50% lokaal eigendom is geen streven, maar het uitgangspunt bij de ontwikkeling van duurzame energieprojecten. • Dat uitgangspunt heeft niet alleen betrekking op de grootschalige
Samenwerkingsmogelijkheden
kiezen voor het realiseren van lokaal eigendom, maar het juridisch advies werpt de vraag op of regionale samenwerking niet meer kans op succes
A6.1
opwek van hernieuwbare elektriciteit, maar ook op de warmteopgave.
biedt. Door als overheden samen te werken in een ontwikkelbedrijf of bij
Innovaties in energie- en warmtesystemen vinden op veel terreinen en
Lokaal eigendom is daarmee ook het uitgangspunt bij warmtenetten en
het maatschappelijk aanbesteden van ontwikkelruimte bijvoorbeeld. Het
niveaus plaats. We volgen de ontwikkelingen en slaan waar nodig een
projecten voor de ontwikkeling van groengas en biogas.
voornemen is om de mogelijkheden voor regionale samenwerking bij lokaal
brug naar kansen die zich in Twente voordoen. Dit doen we op de volgende
eigendom de komende periode nader te verkennen.
manieren:
• Ook (mede)eigenaarschap van overheden zien we in Twente als lokaal
Voortgang en samenwerkingsverbanden
eigendom, mits de opbrengsten terugvloeien naar de samenleving. • Partners in de RES Twente zien lokale energie-initiatieven als
Lokale energie-initiatieven in Twente, netbeheerders, gemeenten en provincie
•
We dragen bij aan de samenwerking tussen de onderwijsinstellingen
vertegenwoordiging van de omgeving en als partner bij de invulling van
Overijssel leggen de focus steeds meer op het gehele energiesysteem: het
(Universiteit Twente, Saxion Hogeschool, ROC Twente) en leggen
duurzaamheidsbeleid.
koppelen van opwek aan warmte, opslag, laadinfra en/of waterstof. We zien
verbinding tussen onderwijs en praktijk. Dat doen we via gezamenlijke
Dit hoofdstuk is bedoeld om de stand van zaken met betrekking
mogelijkheden voor de doorontwikkeling van lokale energie-initiatieven
projecten zoals het project Power Up! dat gesubsidieerd wordt door de
tot lokaal eigendom weer te geven en aan te geven waar
naar energiegemeenschappen en warmtegemeenschappen, waar inwoners
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en gericht
samenwerkingsmogelijkheden liggen.
en bedrijven op lokaal niveau regie nemen over hun eigen decentrale
is op learning communities om de energietransitie te versnellen.
energievoorziening. Dat vraagt iets van de lokale energie- initiatieven,
A5.1
Beleidsmatige verankering
•
We volgen daarnaast het Leven Lang Ontwikkelen project ‘digitalisering
inwoners, bedrijven, netbeheerders en overheden. Om Twente hier zo goed
in de gebouwde omgeving’ van de kennisinstellingen, bedrijfsleven en
In de RES 1.0 is afgesproken dat alle RES-partners lokaal eigendom
mogelijk op voor te bereiden onderzoeken we, samen met onze RES-partners
overheden. Omdat digitalisering de backbone is van de energietransitie
verankeren in hun eigen duurzaamheidsbeleid. De kaarten ‘borging van lokaal
allerlei aspecten van energiegemeenschappen en warmtegemeenschappen
in Twente draagt het project bij aan ‘capacity building’ die nodig is om
eigendom in beleid per gemeente’, zijn inmiddels beschikbaar op de website
en hoe hierin gezamenlijk op te trekken, zowel op lokaal, als ook op regionaal
van NP RES. De beide kaarten geven inzicht in hoe het staat met de borging
niveau.
van lokaal eigendom in beleid per gemeente voor zon en wind, zo ook voor de
een schaalsprong te maken met de energietransitie in Twente. •
We zijn aangesloten bij de Waterstofhub Twente.
•
De uitvoering van de energie- en warmtetransitie vraagt om voldoende gekwalificeerde arbeidskrachten. Het is nu al duidelijk dat zowel de
regio Twente; Beleid LE Zon | Flourish en Beleid LE Wind | Flourish
warmtetransitie als de uitbouw van het elektriciteitsnet geremd worden
A5.2
Lokale initiatieven
door tekorten op de arbeidsmarkt. We zijn daarom betrokken bij het in
Lokale energie-initiatieven in Twente en West-Overijssel hebben een eigen
oprichting zijnde Expertisecentrum voor de Versnelling van Energie- en
provinciale uitvoeringsorganisatie opgericht op 23 april 2024, namelijk: de
Grondstoffentransitie. Hier werken de kennisinstellingen samen met
Energiecoöperatie Overijssel (ECO). ECO is een uitvoeringsorganisatie zonder winstoogmerk, die lokale energie-initiatieven in Twente en West-Overijssel
publieke en private partners aan Learning Communities. •
Via de samenwerking met Nieuwe Energie Overijssel (NEO) wordt
ondersteunt bij projecten voor het opwekken en gebruiken van duurzame
kennis over de ontwikkelingen en toepassingsmogelijkheden van
energie. ECO streeft naar gelijkwaardige partnerschappen met overheden,
innovatieve technieken onder andere gedeeld in de maandelijkse
ontwikkelaars en netbeheerders voor betaalbare lokale energie.
energiewerkplaatsen. Zodra een innovatie als bewezen techniek in Twente inzetbaar is, zullen we deze betrekken.
RES-LEIT (Lokale Energie Initiatieven Twente) is een werkgroep die de belangen behartigt van alle Lokale Energie Initiatieven in Twente, gesprekspartner is van de overheden en ondersteunt bij beleidsmatige en bestuurlijke zaken. Daarnaast is in 2023 een praktische opleiding gestart met de naam “Energieke Buur Twente”. Deze opleiding is bedoeld voor actieve inwoners van Twente om in hun eigen dorp, wijk of buurt collectieve, duurzame acties op te zetten. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om het opzetten van een buurtwarmtenetwerk of energiebesparende acties. In de komende periode willen we hier met Energie Samen, NMO en 14 Twentse gemeenten een
Een waterstofmotor van de HAN, bij de opening van de Waterstofhub in Almelo. Hier wordt veel onderzoek gedaan en onderwijs gegeven over waterstof. Foto in de Gelderlander van Lenneke Lingmont.
vervolg aan geven. We zien dat er behoefte is aan langjarige partnerschappen
30
31
B Bijlage B Reactienota adviezen Inwonersforum 32
Bijlage B Reactienota adviezen Inwonersforum
33
In 2023 is de RES Twente een grootschalig participatieproces met inwoners gestart, dat de vorm had van een burgerberaad. De 100 gelote
Adviezen
Reactie (hoe is/wordt dit verwerkt en/of wat wordt hiermee gedaan?)
Twentenaren die deel uitmaakten van het Inwonersforum, kwamen driemaal in een representatieve samenstelling bij elkaar. Deze samenstelling kwam via twee lotingsrondes tot stand. De leden van het Inwonersforum
Adviezen over opwek van duurzame energie
vertegenwoordigden zo ‘de stem van Twente’. Het was de eerste keer dat Twentse inwoners in deze vorm advies gaven over de energietransitie.
1. Vooraf afspraken maken
Niet toepasbaar
voor compensatie naar rato
Overheden hebben geen wettelijke mogelijkheden om compensatie af te dwingen voor omwonenden van windparken.
Het Inwonersforum vertegenwoordigt het inwonersperspectief over de
van afstand van windmolens
Meestal is het wel mogelijk om vrijwillige afspraken te maken tussen de vergunningverlener (meestal de Provincie,
opwek van duurzame energie in de regio Twente. Het forum formuleerde
soms de gemeente) en de ontwikkelaar van een windpark. In de RES Twente hebben we afgesproken dat we afspraken
33 adviezen waarover door de deelnemers is gestemd, om zo het draagvlak
met ontwikkelaars willen maken over minimaal 50% lokaal eigendom en dus niet over compensatie van omwonenden.
per advies in beeld te krijgen. Vervolgens zijn de adviezen overhandigd
Minimaal 50% lokaal eigendom wil zeggen dat meer dan de helft van een windpark eigendom is van burgers en bedrijven
aan de bestuurders van Twente. Ze waren bedoeld om als uitgangspunten
in de omgeving van het energieproject. Op die manier beslissen de omwonenden, als mede-eigenaar, zelf mee hoe
meegenomen te worden in de RES 2.0 en daarmee bestuurders te helpen bij
de opbrengst van het windpark wordt verdeeld. Als het niet lukt om lokaal eigendom te realiseren, worden er soms
het maken van keuzes op het gebied van de energietransitie.
afspraken gemaakt over compensatie via een Omgevingsfonds. Hoe de financiële middelen uit zo’n Omgevingsfonds worden besteed en verdeeld, wordt bepaald in een overeenkomst tussen de Provincie of gemeente en de ontwikkelaar
Sinds de afronding van het Inwonersforum is het besluitvormingsproces
van het windpark. We kunnen hierover dus geen afspraken maken in de RES Twente.
richting RES 2.0 gewijzigd. Door regieneming van de provincie op de ruimtelijke invulling van windenergie en zonne-energie in Twente, is de situatie nu anders. De RES-partners besluiten niet meer over de ruimtelijke kaders voor wind en zon. De adviezen komen daarmee ook in een ander licht te staan. Het moet nu worden beschouwd als een advies aan de colleges van B&W, college van Gedeputeerde Staten en het Dagelijks Bestuur van het
2. Wettelijke verplichting windwokkels op bedrijfsgebouwen en waar mogelijk op hoogbouw
Pas dit niet toe Vanuit landelijke regelgeving komt er een verplichting om bij nieuwbouw en ingrijpende renovatie van utiliteitsbouw zonnepanelen te leggen. Windwokkels en andere vormen van kleinschalige wind-opwek zijn nog onvoldoende gevalideerde technieken en passen daarmee niet binnen de scope van de RES.
stedelijk gebied.
Waterschap Vechtstromen over hoe om te gaan met de energietransitie in Twente.
In deze reactienota geven we puntsgewijs aan wat we in de huidige situatie
3. Regionale aanpak om
Pas toe
windmolens langs snel-/
Het voorstel van het Inwonersforum om in het bijzonder om te zien naar mogelijkheden langs snelwegen sluit -in
autowegen te plaatsen
ieder geval in Twente- aan op de voorkeursgebieden die de Provincie Overijssel heeft aangewezen in het Provinciaal
nog kunnen toepassen en wat niet. Het complete document met de adviezen
Programma Energiestrategie (PPE). De realiteit is echter ook dat niet alle windturbines die in Twente moeten worden
is te vinden op deze pagina.
geplaatst direct langs snelwegen kunnen worden gebouwd.
We danken alle leden van het Inwonersforum voor hun inbreng en inzet.
4. Bescherm je burgers door objectieve, meetbare en absolute
Pas (deels) toe De Rijksoverheid heeft nieuwe landelijke milieunormen voor windenergie opgesteld. Die zullen naar verwachting in de loop van 2025 definitief worden vastgesteld. Daarmee wordt voldaan aan de wens van het Inwonersforum.
normen voor geluid, resonantie etc.
Overheden mogen -op grond van de Wet- geen compensatie afdwingen (zie ook 1) en we kunnen daar dus ook geen
en compenseer
afspraken over maken in de RES. Compensatie kan alleen op basis van vrijwillige afspraken tussen de ontwikkelaar van
omwonenden volledig.
5. Ontwikkel naar
een windpark en de vergunningverlener (meestal de Provincie).
Niet toepasbaar
mogelijkheden en draagvlak
Bij de vaststelling van de RES Twente 1.0 hebben gemeenten, het waterschap Vechtstromen en de provincie Overijssel
en laat 60% wind en 40%
gezamenlijk gekozen voor een energiemix, waarbij het streven is om 60 procent van de elektriciteit in Twente op te
zon los
wekken door middel van windmolens en het resterende deel met zonnepanelen. Hier wordt op gestuurd, omdat: dit de stabiliteit van het energiesysteem ten goede komt, het leidt tot minder hoge maatschappelijke kosten, het bijdraagt aan een efÏciënt netgebruik, zonnevelden méér ruimte innemen dan windturbines om dezelfde hoeveelheid energie te produceren. In de loop van 2023 heeft de Provincie Overijssel de regie genomen op het realiseren van een 60/40 verhouding windenergie/zonne-energie. De Provincie heeft daarvoor de opgaven per gebied vastgelegd in het Provinciaal Programma Energiestrategie en de Omgevingsverordening. Daardoor kan in de RES 2.0 niet meer de keuze worden gemaakt om de 60/40 verhouding wind/zon los te laten.
34
35
Adviezen over opwek van duurzame energie (vervolg)
Adviezen over lokaal eigendom en eigenaarschap 9. 100% lokaal eigenaarschap
6. Plaats windmolens
Pas zoveel mogelijk toe
op slecht bewoonbare
De Provincie Overijssel heeft een Omgevings Effect Rapportage (OER) gemaakt, met als doel het in kaart brengen van de
plekken, zoals snelwegen,
locaties in Twente waar windturbines mogelijk zijn. Het is aan de gemeenten om concrete ‘zoekgebieden’ aan te wijzen,
industrieterreinen en
waar ruimte is voor windenergie. Daarbij wordt rekening gehouden met ruimtelijke kwaliteit, natuur, maatschappelijke
(bouwkundig) risicovolle
acceptatie en gezondheid. Als de door het Inwonersforum genoemde locaties mogelijkheden bieden voor het plaatsen
Het is wel goed om in beeld te houden dat overheden geen wettelijke mogelijkheden hebben om lokaal eigendom
locaties.
van windturbines, dan zullen zij in onderlinge vergelijking met andere gebieden op deze criteria waarschijnlijk positief
af te dwingen. De afspraken over lokaal eigenaarschap moeten op basis van vrijwilligheid worden gemaakt tussen
scoren.
de ontwikkelaar van een duurzaam energieproject en de vergunningverlener (Provincie of gemeente). 100% lokaal
om draagvlak te creëren
Pas waar dit mogelijk is toe In de RES Twente hebben we minimaal 50% lokaal eigendom van alle duurzame energieprojecten afgesproken. Om daar invulling aan te geven is onder meer een Handreiking Lokaal Eigendom opgesteld.
eigenaarschap is om die reden alleen realistisch als het projectinitiatief van een lokale energiecoöperatie (of de 7. Gebruik bij (zware) voorkeur bebouwd gebied & infrastructuur voor opwek
Pas (deels) toe
gemeente) komt en die coöperatie (of de gemeente) de beschikking heeft over de grond waarop het project kan worden
In bebouwd gebied is opwek middels zonnepanelen op dak en in/op openbare ruimte en soms ook middels
gerealiseerd.
(kleine) windturbines mogelijk. Deze vormen van opwek hebben binnen de RES en ook de afzonderlijke gemeenten een hoge prioriteit. Ditzelfde geldt voor opwek langs infrastructuur zoals wegen en spoorlijnen.
Wordt toegepast
de opbrengsten van
Dit hebben we opgeschreven in de RES Twente 1.0 en uitgewerkt in de Handreiking Lokaal Eigendom (Handreiking
De opwek die in bestaand bebouwd gebied en langs infrastructuur gerealiseerd kan worden is echter niet voldoende om
de energieopwekking
lokaal eigendom). We hebben daarmee in de RES Twente de keuze gemaakt om via lokaal eigendom de opbrengsten
de vastgestelde doelstellingen van de RES te realiseren. Daarvoor is ook grootschalige opwek via windturbines op andere
terugvloeien in de lokale
van energieopwekking terug te laten vloeien in de gemeenschap. Binnen dat uitgangspunt hebben alle RES-partners
locaties nodig. Ook de opwek van zonnevelden in het buitengebied telt uiteraard mee. 8. Verplicht bij (industriële)
10. Maak een keuze hoe
gemeenschap.
afzonderlijk beleidskaders opgesteld om hier verder uitwerking aan te geven.
Wordt toegepast
nieuwbouw en stimuleer
Het kabinet wil vanaf 2025 nieuwe utiliteitsgebouwen met een dakoppervlak van 250 m2 of meer een verplichting
11. Klein en lokaal starten
Pas gedeeltelijk toe
bij verbouw, de maximale
opleggen om het volledige dak te gebruiken of te laten gebruiken voor de opwek van hernieuwbare energie.
van projecten ten aanzien
Klein en lokaal starten van projecten ten aanzien van warmte en isoleren kan een belangrijke bijdrage leveren aan de
ruimte voor zonnepanelen
van warmte en isoleren.
warmtetransitie in de gebouwde omgeving. In feite is het proces hier ook op ingericht; de Transitievisie Warmte die
voor algemeen belang.
Leren van ervaringen, samenwerken en gebruik
gemeenten maken, worden uitgewerkt tot Uitvoeringsplannen op wijk- of dorpsniveau, van waaruit gezamenlijk kleine en lokale projecten kunnen worden opgezet om te leren en ervaring op te doen.
bestaande infrastructuur Dat is echter maar een deel van wat er nodig is. In de RES wordt onderzocht welke kansen er zijn om huizen te verwarmen met bestaande warmtebronnen (bijvoorbeeld restwarmte van bedrijven) of met biogas of groengas vanuit de landbouw. Het is niet goed mogelijk dergelijke projecten klein en lokaal te houden omdat het grote investeringen vraagt en mogelijkheden biedt om veel gebouwen in 1 keer aardgasloos te verwarmen. Waar zich kansen voordoen om tot een wat grootschaligere collectieve warmtevoorziening te komen, is het belangrijk die kansen ook te verzilveren. 12. Borg continuïteit
Pas toe
en zekerheid in
Wij zijn even als het inwonersforum van mening dat het belangrijk is de toekomstbestendigheid en continuïteit van
energievoorzieningen bij
lokale energie-initiatieven te waarborgen. Landelijk en provinciaal wordt er gewerkt aan thema’s zoals: financiering,
oprichting Lokale Energie
ondersteuningsstructuur, juridische samenwerkingsvormen. De lokale energie-initiatieven organiseren zichzelf ook. De
Initiatieven (LEI’s) door het
LEI-Twente en LEI West Overijssel hebben gezamenlijk Energie Coöperatie Overijssel (ECO) opgericht om de krachten te
opstellen van een bindende
bundelen en gezamenlijk tot uitvoering van projecten te komen.
LEI-draad Voor de toekomstbestendigheid van lokale energie-initiatieven vinden wij een structurele samenwerking met Twentse gemeenten belangrijk. Het gaat erom dat de lokale gemeenschap (mede)eigenaar is van duurzame energiebronnen en het vraagt dus ook een gezamenlijke inspanning van de lokale gemeenschap om hiervoor financieringsmogelijkheden en expertise beschikbaar te maken. We zijn voornemens in RES-verband de mogelijkheden voor zo’n structurele samenwerking tussen lokale energie-initiatieven en RES-partners te verkennen. 13. Professionaliseer de
Pas toe
ondersteuning van lokale en
De LEI’s in de gehele provincie Overijssel hebben zich georganiseerd in Energie Coöperatie Overijssel (ECO) met het oog
regionale energie-initiatieven
op professionalisering en het opzetten van een ondersteuningsstructuur. Vanuit de RES vinden we het belangrijk dat er een structurele samenwerking tot stand komt met de Twentse gemeenten, mede om professionalisering, continuïteit en (financiële) slagkracht te borgen. We willen de komende periode verkennen hoe die structurele samenwerking tussen de Energie Cooperatie Overijssel en RES-partners tot stand kan komen.
36
37
20. Alle regels voor iedereen
Adviezen over regionale samenwerking 14. Richt een ECT (Energie Coöperatie Twente) op vanuit
Is al gerealiseerd
gelijk en leg deze vast
Het Inwonersforum is consistent en roept op om op gebied van regelgeving regionaal samen te werken en stelt voor om
in provinciale wet- en
gedetailleerd provinciaal windbeleid te ontwikkelen, waarmee wordt voorkomen dat elke gemeente zijn eigen regels
regelgeving.
heeft. Hierbij wordt onder meer gedacht aan de toegestane hoogte, normen, lokaal eigendom. De Rijksoverheid heeft
De LEI’s in Overijssel hebben gezamenlijk de koepel Energie Coöperatie Overijssel opgericht.
inmiddels landelijke milieunormen voor windenergie ontwikkeld, die in de loop van 2025 worden vastgesteld. Daarnaast
lokale initiatieven uit de
heeft de Provincie Overijssel de regie genomen op het beleid ten aanzien van windenergie en zonnevelden. Daarmee is
regio Twente
15. Richt een “energiecoöperatie Twente” op. Werk hierin met alle Twentse gemeenten samen 16. Wek als Twente middels één overkoepelende
Wordt (deels) al toegepast
aan het advies van het Inwonersforum grotendeels tegemoetgekomen.
Pas toe De LEI’s in Overijssel hebben de Energie Coöperatie Overijssel opgericht. Wij zijn evenals het Inwonersforum van mening dat het belangrijk is dat er een samenwerking ontstaat met de Twentse gemeenten. We willen de komende periode
Adviezen over duurzame warmte
verkennen hoe die samenwerking tussen de Energie Cooperatie Overijssel en RES-partners tot stand kan komen.
Niet toepasbaar We zijn het met het Inwonersforum eens dat dit advies de wenselijke situatie beschrijft. Als overheden zijn we echter
21. Focus op meerdere
Pas toe
bronnen voor warmte
Vanuit de RES Twente zal het komende jaar een bronnenstrategie worden ontwikkeld om te bepalen
(aardwarmte + kernenergie +
welke warmtebronnen in Twente toepasbaar zijn. De opgave van de warmtetransitie is groot en om alle
mestvergisting)
woningen en gebouwen aardgasvrij te maken, zijn alle beschikbare duurzame warmtebronnen nodig. In
coöperatie energie op. De
niet in de positie te bepalen wie energie mag opwekken en wie niet. Als een commercieel energiebedrijf aan de
opbrengsten worden solidair
vergunningsvoorwaarden voldoet om energie op te wekken, kunnen we dat niet weigeren. Ook kunnen overheden
de RES Twente beperken we ons tot de opgaven tot 2030. Van de drie door het Inwonersforum genoemde
& maatschappelijk verdeeld
aan geen enkele partij, noch aan bedrijven, noch aan LEI’s, voorschrijven hoe opbrengsten moeten worden besteed en
warmtebronnen is de toepassing van kernenergie en diepe geothermie vóór 2030 niet realistisch. Om ook
verdeeld.
in de toekomst warmtelevering te kunnen garanderen wordt een (warmte)bronnenstrategie ontwikkeld.
(voorkom versplintering)
We hebben in de RES Twente wel de mogelijkheid beschreven dat een gemeente zelf eigenaar wordt van een duurzame
22. Daar waar gas nodig blijft
Pas (deels) toe
energiebron. In dat geval kan de gemeente natuurlijk ook bepalen hoe de opbrengsten ten goede komen aan de lokale
(bijvoorbeeld monumenten/
Op landelijk niveau wordt gewerkt aan een bijmengverplichting van groengas van 20% in 2030. Wij vinden het belangrijk
gemeenschap. Als de Twentse gemeenten daarop samenwerken met ECO kan in onze optiek versplintering ook worden
buitengebied): van aardgas
dat biogas/groengas niet alleen naar bedrijven gaat, maar ook beschikbaar blijft voor het verwarmen van gebouwen
naar biogasproductie via
die geen goede andere opties hebben (monumenten en het buitengebied). Dat betekent dat we als overheden in staat
regionale coöperatie.
moeten zijn de garanties van oorsprong van biogas of groengas toe te delen aan de gebouwde omgeving. We kunnen
voorkomen.
17. Zorg dat Twentse raadsleden een gezamenlijk energiebeleid voeren, RES voor raadsleden (geen versplinterd gemeentelijk beleid)
Pas waar mogelijk toe
immers niet bepalen waar het gas in het gasnet daadwerkelijk naar toevloeit. Ons beleid is er op gericht minimaal 50%
Met de RES Twente wordt gezamenlijk energiebeleid vastgesteld door de Twentse gemeenten, de Provincie Overijssel
lokaal eigendom van biogas/ groengasinstallaties te bevorderen. Als een lokaal energie-initiatief of een gemeente
en de Waterschap Vechtstromen. De RES heeft echter betrekking op een beperkt aantal onderwerpen binnen het
(mede)eigenaar is van de productie-installatie, kan deze ook mede bepalen aan wie de garanties van oorsprong worden
energiebeleid en uiteraard blijft iedere gemeente de mogelijkheid houden een eigen inkleuring te geven aan gezamenlijke
toebedeeld.
uitgangspunten in het energiebeleid. Het zou goed zijn om in de toekomst via de RES gezamenlijk beleid te voeren op meer onderwerpen binnen het energiedomein. We gaan verkennen of-, en hoe dat mogelijk is.
18. Creëer inzicht met
Pas niet toe
regionale kansenkaart
Het Inwonersforum pleit voor de ontwikkeling van een regionale kansenkaart, omdat daarmee kan worden uitgelegd
23. Gebruik overtollige
Pas toe
energie (restwarmte van
Het Inwonersforum vindt het belangrijk dat overtollige energie bij met name bedrijven nuttig wordt hergebruikt. Opslag
bedrijven, elektriciteit op
en opvang van energiepieken zijn kansen die zich hierbij voordoen. Ook wordt gezien dat hierin nieuwe technieken
piekmomenten) nuttig.
ontstaan, welke zo nodig meer gestimuleerd kunnen worden. Binnen de Regionale Structuur Warmte van de RES is
welke keuzes voorliggen en besluiten kunnen worden gemaakt. De Provincie heeft met een Omgevings Effect Rapportage
aandacht voor het optimaal benutten van alle beschikbare (rest)warmtebronnen. Daarom wordt het komende jaar een
(OER) en de daarbij behorende kaarten inzichtelijk gemaakt waar mogelijkheden zijn om windparken te realiseren.
bronnenstrategie opgesteld om alle beschikbare warmtebronnen in kaart te brengen. Ook innovatieve bronnen, waarbij energie op piekmomenten opgeslagen wordt, kunnen daarin worden onderzocht.
De mogelijkheden voor overige energiebronnen zijn regionaal niet inzichtelijk, maar op gemeentelijk niveau vaak wel. Dat lijkt ons ook de juiste gang van zaken. Als er ergens een kans is om een windpark of zonnepark te ontwikkelen, betekent dat niet dat het op die plek ook wenselijk is. De gemeente kan het beste inschatten of locaties uit het oogpunt van ruimtelijke kwaliteit, maatschappelijk draagvlak, natuur en gezondheid ook daadwerkelijk kansen bieden.
24. Blijf energie stoppen
Pas toe
in het zoeken naar
Zie ook beantwoording bij 21. De opgave van de warmtetransitie is groot en om alle woningen en gebouwen aardgasvrij
warmtebronnen.
te maken, zijn alle beschikbare, duurzame warmtebronnen nodig. Er heeft al een eerste verkenning plaatsgevonden naar de beschikbare duurzame warmtebronnen. Om ook in de toekomst warmtelevering te kunnen garanderen wordt een
19. Innoveer met een Twents Deltaplan
Pas (deels) toe
(warmte)bronnenstrategie ontwikkeld.
Het Inwonersforum stelt dat de RES een verbindende en aanjagende rol voor onderzoek en samenwerking op zich kan nemen. Innovaties kunnen een (deel van) de oplossing zijn voor de vraagstukken van grootschalige opwek en de warmtetransitie. Ze kennen vaak een langere aanlooptijd en zijn meestal niet direct inzetbaar en haalbaar voor 2030.
Aan de andere kant juichen we innovaties ook toe en volgen we ze ook. Soms als partner, maar soms ook wat meer op afstand. Immers, innovaties zijn niet de ‘core business’ van de RES Twente. Zo zal de RES ook geen onderzoeksvragen formuleren en/of uitzetten. De RES heeft wel een verbindende rol met kennisinstellingen, bedrijfsorganisaties en innovatieplatformen.
38
39
Adviezen over innovatie
Adviezen over communicatie en participatie
25. Burger Buurt
Pas toe waar mogelijk
Batterij: regionale
Opslag en opvang van pieken is op dit moment nog moeilijk realiseerbaar. Door de splitsingswet mogen netbeheerders
28. Bestuurders, denk aan het collectieve belang, betrek
Pas toe als aanbeveling aan RES-partners Pas dit toe daar waar het gaat om de realisatie van projecten en op het moment waarop beeldvorming rondom gevoelige
conceptontwikkeling om
niet aan opslag van energie doen. Ze raden daarom aan om de opslag achter de meter te regelen, zodat inwoners
het stille midden (sociale
buurtgericht en coöperatief
de energie die zijzelf opwekken op een later moment ook zelf kunnen gebruiken. Het toepassen van Burger Buurt
media, marketing)
vraag en aanbod stroom te
Batterijen en/of regionale conceptontwikkelingen is vooralsnog maatwerk. Er moet altijd gekeken worden op een batterij
uitkomsten te voorkomen. Heb specifiek aandacht voor het betrekken van jongeren en mensen met een kleine beurs.
oplossingen biedt voor congestie op het netwerk, of juist bijdraagt aan extra belasting
Neem de uitkomsten serieus om het vertrouwen in de gemeente en de politiek te vergroten (en zeker niet verder te
reguleren
thema’s of projecten plaatsvindt. Het is nooit te laat voor een goed gesprek met een representatieve afspiegeling van de samenleving. Biedt wel duidelijke kaders waarbinnen het gesprek kan plaatsvinden om valse verwachtingen over de
schaden). 26. Evalueer doorlopend
Pas (gedeeltelijk) toe
nieuwe technieken voor
Het Inwonersforum stelt voor om driemaandelijks richting het RES-bestuur te rapporteren over nieuwe technieken
29. Creëer draagvlak
Pas niet toe (omdat het buiten bereik van de RES ligt)
voor energieopwekking en opslag met als doel om tijdig beleid bij te stellen, zodat het Twentse landschap niet
door bij investeringen
Investeringen in energieopwekking worden genomen door bedrijven of lokale energie-initiatieven. Op welke wijze
onnodig langjarig belast wordt. Via de Twentse Energie Agenda (onderdeel van de afspraken in de RES 1.0) worden
in energieopwekking
zij daarbij inwoners betrekken kunnen wij als overheden en RES-partners niet voorschrijven. Bij een concrete
nieuwe technieken gevolgd. Het nut om het RES-bestuur hierover op gezette tijden te informeren wordt erkend, maar
de werkwijze van het
vergunningaanvraag kunnen we natuurlijk wel verlangen dat de ontwikkelaar een communicatie- en participatieplan
driemaandelijks lijkt ons te frequent. Zodra zich nieuwe kansen zich aandienen zal het coördinatieteam RES adviseren
inwonersforum te kopiëren
energie-opwek en -opslag en pas toe.
om het gemeentebeleid, dan wel provinciaal beleid, hierop aan te passen. Daar waar het gaat om vergunningverlening of
maakt, maar dat richt zich vooral op de direct omwonenden. De werkwijze van het inwonersforum is daarbij niet goed toe te passen.
steun richting initiatieven heeft de betreffende gemeente of provincie hierin de bevoegdheid. 27. Maak kleinschalige kerncentrales mogelijk in Twente
30. Richt een commissie op
Pas niet toe
Pas niet toe (valt buiten de kaders van de RES-opdracht)
vanuit het inwonersforum
Het Inwonersforum adviseert de bestuurders en volksvertegenwoordigers van gemeenten, provincie en waterschap.
Het Inwonersforum stelt voor om de mogelijkheden voor kerncentrale, afvalopslag of afvalverwerking binnen Twente
die zorgt voor borging en
Als de bestuurders en volksvertegenwoordigers van deze overheden de adviezen overnemen is het ook aan hen om te
nader te onderzoeken. Betrek bij geschikte locaties de gemeenten en lokale bevolking en stel wet- en regelgeving
monitoring van hun adviezen
borgen dat besluiten worden opgevolgd.
op. Kernenergie valt buiten de scope van de RES. Voor wat betreft kernenergie is het Rijk bevoegd gezag, waardoor
Het lijkt ons niet goed werkbaar dat een commissie de besturen en volksvertegenwoordigers van 14 gemeenten, de
de invloed vanuit de RES op dit onderwerp zeer beperkt is. We volgen de ontwikkelingen. Op het moment dat het Rijk
provincie en het waterschap gaat monitoren en controleren.
voornemens is met een opgave rondom kernenergie richting Twente te komen, wordt deze vraag actueel. De kennis van de UT wordt hierin betrokken. De brief van minister Jetten roept provincies op om de mogelijkheden te onderzoeken voor ná 2030.
31. Informeer mensen eerlijk
Pas toe, maar het tijdstip is hierbij van belang
tijdens het hele proces en
Het idee dat inwoners bij de realisatie van energieprojecten recht hebben op laagdrempelige, duidelijke en eerlijke
begin hier zo vroeg mogelijk
informatie, onderschrijven we volmondig. Daarmee bedoelen wij rationele en objectieve informatie. Bij dit advies past wel een kanttekening. Bij de realisatie van energieprojecten heeft de overheid niet alleen te maken met haar inwoners, maar ook met een initiatiefnemer. Die initiatiefnemer kan, voordat hij een plan bij de overheid indient, daarover eerst met omwonenden in gesprek gaan. Maar hij kan er ook voor kiezen om eerst bij de overheid af te tasten of zijn voornemen enige kans van slagen heeft. Ook daar valt wat voor te zeggen. Dit kan namelijk onnodige onrust in een buurt of gemeenschap voorkomen. Of een initiatiefnemer voor de ene of de andere oplossing kiest, bepaalt hij zelf.
32. Start campagne met
Pas toe, als dat mogelijk is
Twentse ambassadeurs,
Er moet nog een communicatieplan opgesteld worden voor de Energiestrategie Twente 2.0; de suggestie om iets te
zodat iedereen weet wat er
doen met ambassadeurs nemen we daarin mee. Voortouw kan genomen worden door de communicatieadviseur van de
moet gebeuren, nu gebeurt
RES-Twente. Randvoorwaarde is wel dat RES-partners voldoende middelen en capaciteit beschikbaar stellen voor een
en gaat gebeuren
publiekscampagne.
33. Creëer draagvlak middels
We onderzoeken of dit toepasbaar is
het informeren van burgers
In het kader van de privacywetgeving is het sturen van persoonlijke brieven iets wat juridisch goed uitgezocht moet
met een persoonlijke brief
worden. Dit advies wordt ook meegenomen bij het advies nummer 32 (start een campagne met Twentse ambassadeurs).
(met het waarom van de
Randvoorwaarde is dat ook hiervoor voldoende middelen en capaciteit beschikbaar worden gesteld. Eventueel opnemen
transitie en wat dat betekent
in het communicatieplan.
voor de bewoners)
40
41
Adviezen over communicatie en participatie 28. Bestuurders, denk aan het collectieve belang, betrek het stille midden (sociale media, marketing)
Pas toe als aanbeveling aan RES-partners Pas dit toe daar waar het gaat om de realisatie van projecten en op het moment waarop beeldvorming rondom gevoelige thema’s of projecten plaatsvindt. Het is nooit te laat voor een goed gesprek met een representatieve afspiegeling van de samenleving. Biedt wel duidelijke kaders waarbinnen het gesprek kan plaatsvinden om valse verwachtingen over de uitkomsten te voorkomen. Heb specifiek aandacht voor het betrekken van jongeren en mensen met een kleine beurs. Neem de uitkomsten serieus om het vertrouwen in de gemeente en de politiek te vergroten (en zeker niet verder te schaden).
29. Creëer draagvlak
Pas niet toe (omdat het buiten bereik van de RES ligt)
door bij investeringen
Investeringen in energieopwekking worden genomen door bedrijven of lokale energie-initiatieven. Op welke wijze
in energieopwekking
zij daarbij inwoners betrekken kunnen wij als overheden en RES-partners niet voorschrijven. Bij een concrete
de werkwijze van het
vergunningaanvraag kunnen we natuurlijk wel verlangen dat de ontwikkelaar een communicatie- en participatieplan
inwonersforum te kopiëren
maakt, maar dat richt zich vooral op de direct omwonenden. De werkwijze van het inwonersforum is daarbij niet goed toe te passen.
30. Richt een commissie op
Pas niet toe
vanuit het inwonersforum
Het Inwonersforum adviseert de bestuurders en volksvertegenwoordigers van gemeenten, provincie en waterschap.
die zorgt voor borging en
Als de bestuurders en volksvertegenwoordigers van deze overheden de adviezen overnemen is het ook aan hen om te
monitoring van hun adviezen
borgen dat besluiten worden opgevolgd. Het lijkt ons niet goed werkbaar dat een commissie de besturen en volksvertegenwoordigers van 14 gemeenten, de provincie en het waterschap gaat monitoren en controleren.
31. Informeer mensen eerlijk
Pas toe, maar het tijdstip is hierbij van belang
tijdens het hele proces en
Het idee dat inwoners bij de realisatie van energieprojecten recht hebben op laagdrempelige, duidelijke en eerlijke
begin hier zo vroeg mogelijk
informatie, onderschrijven we volmondig. Daarmee bedoelen wij rationele en objectieve informatie. Bij dit advies past wel een kanttekening. Bij de realisatie van energieprojecten heeft de overheid niet alleen te maken met haar inwoners, maar ook met een initiatiefnemer. Die initiatiefnemer kan, voordat hij een plan bij de overheid indient, daarover eerst met omwonenden in gesprek gaan. Maar hij kan er ook voor kiezen om eerst bij de overheid af te tasten of zijn voornemen enige kans van slagen heeft. Ook daar valt wat voor te zeggen. Dit kan namelijk onnodige onrust in een buurt of gemeenschap voorkomen. Of een initiatiefnemer voor de ene of de andere oplossing kiest, bepaalt hij zelf.
32. Start campagne met
Pas toe, als dat mogelijk is
Twentse ambassadeurs,
Er moet nog een communicatieplan opgesteld worden voor de Energiestrategie Twente 2.0; de suggestie om iets te
zodat iedereen weet wat er
doen met ambassadeurs nemen we daarin mee. Voortouw kan genomen worden door de communicatieadviseur van de
moet gebeuren, nu gebeurt
RES-Twente. Randvoorwaarde is wel dat RES-partners voldoende middelen en capaciteit beschikbaar stellen voor een
en gaat gebeuren
publiekscampagne.
33. Creëer draagvlak middels
We onderzoeken of dit toepasbaar is
het informeren van burgers
In het kader van de privacywetgeving is het sturen van persoonlijke brieven iets wat juridisch goed uitgezocht moet
met een persoonlijke brief
worden. Dit advies wordt ook meegenomen bij het advies nummer 32 (start een campagne met Twentse ambassadeurs).
(met het waarom van de
Randvoorwaarde is dat ook hiervoor voldoende middelen en capaciteit beschikbaar worden gesteld. Eventueel opnemen
transitie en wat dat betekent voor de bewoners)
42
in het communicatieplan.
Informeer mensen eerlijk tijdens het hele proces en begin hier zo vroeg mogelijk mee”
43
C Bijlage C Reactienota adviezen Meedenktank 44
Bijlage C Reactienota adviezen Meedenktank
45
De Meedenktank bestaat uit leden van organisaties die in brede zin betrokken zijn bij de energietransitie in Twente. De Meedenktank is opgezet als een
Adviezen en subadviezen
Reactie (hoe is/wordt dit verwerkt en/of wat wordt hiermee gedaan?)
maatschappelijke adviesgroep voor de RES 2.0. Op 22 juni 2023 heeft de Meedenktank haar advies aangeboden aan het bestuurlijk overleg RES Twente. De betrokken organisaties zijn in het advies benoemd.
In het advies van de Meedenktank wordt ingegaan op bijna alle aspecten van de energietransitie. Een aantal adviezen hebben betrekking op de
Communicatie & Participatie
1. Communiceer in klare taal naar inwoners over de energietransitie en RES
Dit advies nemen we deels over •
gebouwde omgeving en de warmtetransitie. Deze adviezen zijn in lijn
1. Het advies van de meedenktank is om ook regionaal te communiceren. Gemeenten communiceren nu zelf; dit is niet alleen zo afgesproken, het doet ook recht aan de functie
met de in 2023 opgestelde concept RES 2.0 met de daarin verwoorde
1.1. Start een campagne over de
van meest nabije overheid voor de burger. De meedenktank heeft als mening dat dit echter
focus op Twente als warmteregio. Het vertrekpunt was de in de RES 1.0
energietransitie in Twente
in de praktijk in een aantal gevallen onvoldoende wordt opgepakt. Met inachtneming van dit
1.2. Leg uit wat al vaststaat en waar we
advies stellen we voor een nadere herorientatie te laten plaatsvinden, waarbij gemeenten in
naartoe gaan
the lead blijven, maar desgewenst ook op regionaal niveau een afgestemde communicatie in
1.3. Communiceer in klare taal en pas het aan
gezamenlijkheid met de RES-partners kan plaatsvinden. We zullen de mogelijkheden daartoe
geformuleerde doelstelling van 1,5 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit in de streefverhouding van 60% windenergie en 40% zonne-energie. Nu de Provincie Overijssel vanaf juli 2023 de regie heeft genomen op het vaststellen van ruimtelijke kaders voor windenergie en zonnevelden, ligt het echter niet meer bij de RES-partners om aan te geven hoe er met de adviezen van de Meedenktank wordt omgegaan op deze onderwerpen.
op doelgroepen 1.4. Schets het toekomstbeeld voor 2050
verkennen in een nog te ontwikkelen gezamenlijk communicatieplan. •
1.5. Spreek heldere rollen en bevoegdheden af
1.1. In algemene zin geldt wel dat de boodschap vaak pas wordt opgepakt door inwoners als er sprake is van projecten en het individuele belang van mensen zelf in het geding komt. Daarom
–en communiceer hierover
ondersteunen we het belang van de aanbeveling om herhaaldelijk en langjarig te communiceren
Inzake de besluitvorming binnen de Meedenktank kan het volgende
als Twente in zijn geheel. We zullen de mogelijkheden daartoe verkennen in een nog te
worden gezegd: er hebben geen stemmingen plaatsgevonden. Discussie
ontwikkelen gezamenlijk communicatieplan.
heeft wel plaatsgevonden in hoeverre de advisering zich zou moeten
•
1.2, 1.3, 1.4 en 1.5 Deze subadviezen geven we zal het met een positieve aanbeveling mee aan de
•
1.5. Een visualisatie/schematische weergave van de rollen en bevoegdheden zullen we opnemen in
beperken tot de in het Klimaatakkoord en RES 1.0 aangegeven kaders.
gemeenten om te verwerken in de eigen communicatiestrategieën.
Uiteindelijk hebben alle partijen zich kunnen verenigen met het opnemen van een minderheidsstandpunt, die de kaders (huidige gevalideerde
een nog te ontwikkelen gezamenlijk communicatieplan.
en gecertificeerde technieken, voor 2030 gerealiseerd, de inhoudelijke noodzaak om vaart te maken) niet aanvaarden. Daarmee is ook duidelijk dat
2. Communiceer naar inwoners over warmte
de meerderheid van de Meedenktank zich kan verenigen met de doelen en
(op wijkniveau, met voorbeelden)
kaders van het Klimaatakkoord en de RES 1.0.
• 2.1 Gemeenten zijn de regisseur voor de warmtetransitie. Zij stellen hiervoor Wijk uitvoeringsplannen (WUP) op samen met de inwoners. In een WUP wordt ook de warmtebron
2.1 Communiceer verwachtingen aan inwoners In deze reactienota wordt aangegeven in hoeverre de adviezen van de
We brengen dit advies over aan de gemeenten
als voorkeursalternatief voor aardgas gekozen. De communicatie hierover is dan ook ten
over het warmtenet en de warmtebronnen
principale een zaak en verantwoordelijkheid voor gemeenten. Dat laat onverlet dat de regionale
2.2 Communiceer op wijkniveau over plannen
warmtebronnen en het intergemeentelijk gebruik daarvan (Twence, biogas-groengas) een zaak
De reactienota is opgesteld als formele bestuurlijke reactie op de adviezen.
over warmtenetten
is van Twente als geheel, waarover de RES op een afgestemde wijze met de daarbij betrokken
In de hierna weergegeven verantwoordingstabel wordt aangegeven hoe de
2.3 Verbeter het imago van warmtenetten met
Meedenktank opgenomen kunnen worden in de Energiestrategie Twente 2.0.
adviezen van de Meedenktank worden opgepakt.
communicatie over voorbeelden 2.4 Ga huis-aan-huis in gesprek met inwoners over aardgasvrij maken van woningen
partners dient te communiceren. • 2.2 In een WUP wordt ook de techniek gekozen om de duurzame warmtebron te benutten. We ondersteunen de gemeenten waar mogelijk bij de voorliggende keuzes vanuit de Regionale Structuur Warmte. Het gaat dan om de mogelijkheid lokaal gebruik te maken van de regionaal voorradige warmtebronnen. • 2.3 Dit advies nemen we van harte over en stemmen met de Twentse gemeenten af hoe de communicatie vanuit de verschillende verantwoordelijkheden opgepakt kan worden, zodat de schaalniveaus goed op elkaar aansluiten. • 2.4 Het huis-aan-huis gesprek is een onderdeel van een proces om een WUP op te stellen. Dit is een aanbeveling die past binnen de verantwoordelijkheid van gemeenten.
46
47
3. Communiceer naar inwoners over wind en zon (met behulp van tools)
Dit gebeurt grotendeels al • 3. Op de website van de RES Twente kunt u informatie vinden over ontwikkelingen van wind en zon
6. Organiseer participatie over zoekgebieden en projecten (vanaf de start, met invloed)
De RES is niet in de positie om dit advies over te nemen •
en alle aspecten die hier mee te maken hebben https://energiestrategietwente.nl/themas/zonne3.1 Benut de bestaande tools om de inpassing van wind/zon te visualiseren
+en+windenergie/ • 3.1 Communicatie en participatie voor projecten van windturbines en zonnevelden is een eerste
projectparticipatie. Het organiseren van deze participatieprocessen is aan het bevoegd gezag voor 6.1 Start met participatie bij inwoners, in
het aanwijzen van zoekgebieden of de vergunningverlening voor energieprojecten. Vanuit de RES
plaats van bij projectontwikkelaars
zijn handreikingen beschikbaar voor proces- en projectparticipatie om daaraan sturing te geven.
3.2 Communiceer over ‘acceptatie’ of over
verantwoordelijkheid voor samenwerkende gemeenten. Bij het opstellen van de RES Twente
6.2 Zorg dat inwoners niet alleen mogen
‘draagvlak’
1.0 heeft er vanuit de RES-organisatie een uitvoerig participatieproces plaatsgevonden met
‘meedenken’, maar ook invloed hebben
maatschappelijke partners en belangenvertegenwoordigers. Daarbij is ook gebruik gemaakt
6.3 Trek lessen uit gebiedsprocessen die goed
van virtual reality. Ook verschillende gemeenten hebben hier gebruik van gemaakt. Bij
6.1 De RES als samenwerkingsverband speelt geen rol in het organiseren van proces- of
zijn verlopen, zoals in Broekheurne
•
6.2 Het is aan de gemeente of provincie als bevoegd gezag om participatieprocessen in te richten, niet aan de RES. We stimuleren goede proces- en projectparticipatie door middel van handreikingen voor de inrichting van het proces.
•
6.3 De RES Twente heeft een Handreiking Lokaal Eigendom opgesteld. Twentse gemeenten
projectontwikkeling is dit ook een belangrijk instrument dat veelal ingezet wordt om omwonenden
kunnen hieruit putten om beleidskaders op te stellen. In de handreiking zijn veel lessen uit
en belanghebbenden de landschappelijke inpassing te laten zien.
gebiedsprocessen meegenomen.
• 3.2 Dit advies nemen we niet over. In het Nationaal Programma RES is lokaal draagvlak gedefinieerd als instemming van de gemeenteraad, Provinciale Staten of Algemeen Bestuur
7. Stimuleer energiecoöperaties en Lokale
van het waterschap. Hierover zijn veel andere gezichtspunten en definties mogelijk. Zolang
Energie Initiatieven (LEI’s)
Wij nemen dit advies over • 7.1 We hebben een lid van het coördinatieteam RES vrijgemaakt om vanuit de RES-organisatie als verbindingsofÏcier te functioneren tussen de energiecoöperaties en de RES Twente. Zeer geregeld
er geen algemeen geaccepteerde methode is om ‘acceptatie’ of ‘draagvlak’ te bepalen is het contraproductief om daarover te communiceren.
7.1 Stel je open voor samenwerking met
organiseert de RES-bijeenkomsten in samenwerking met de LEIs. We zetten dit advies ook door
energiecoöperaties 4. Help inwoners om duurzame keuzes te maken
4.1 Geef inwoners de informatie om duurzame
We brengen dit advies over aan de gemeenten
7.2 Laat goede initiatieven niet (langer)
• 4. Inwoners helpen om duurzame keuzes te maken is geen onderdeel van de RES Twente, maar
stranden
behoort tot het domein van gemeenten. We ondersteunen de gemeenten, daar waar mogelijk en
7.3 Durf lokale initiatieven op wijkniveau bij
nodig.
keuzes te kunnen maken
• 4.1 Twentse gemeenten werken samen in het Energieloket om inwoners te informeren over
7.4 Schaal het project ‘energieke buren’ snel
de mogelijkheden om hun huis te verduurzamen. Daarvoor worden wooncoaches ingezet en
op
om gebruik te maken van energiefondsen en
energieadviezen. Daarnaast hebben gemeenten bij het opstellen van een WUP een eigen aanpak om inwoners te ondersteunen. Dat vraagt overigens om een aanpak als geadviseerd onder 2.4.
• 7.2 We stimuleren en adviseren om op regionaal en lokaal niveau samenwerkingsovereenkomsten aan te gaan met lokale energie-initiatieven. • 7.3 We sluiten ons aan bij dit advies, met dien verstande dat er vanuit de RES geen instrumenten
inwoners te laten (en neem het niet over)
4.2 Zet in op energiebesparing: help inwoners
andere mogelijkheden
naar de gemeenten.
beschikbaar zijn om daar sturing aan te geven. • 7.4 We ondersteunen dit advies, met dien verstande dat dit -evenals gebiedsontwikkeling- een lokale insteek vraagt. We adviseren gemeenten om meer opbouwwerkers/verbinders in te zetten
7.5 Zorg voor financiële ondersteuning van
bij de lokale energie-initiatieven om vrijwilligers te ondersteunen. Energieke Buren is hier een
actieve inwoners
• 4.2 Via het Energieloket krijgen inwoners informatie over energie besparen en beschikbare
voorbeeld van. • 7.5 We adviseren positief hierop, maar vanuit de RES als samenwerkingsverband zijn er geen
subsidies. Ook de energiefondsen die beschikbaar zijn worden daar onder de aandacht gebracht.
mogelijkheden dit vorm te geven. Het komende jaar willen we verkennen hoe structurele
Verschillende gemeenten organiseren jaarlijks een duurzaamheidsmarkt, om inwoners te
samenwerking tussen RES-partners en LEI’s vorm kan krijgen, met het oog op het financieren van
informeren. Op allerlei manieren zijn gemeenten bezig om hier aandacht voor te vergroten en
projecten en LEI’s.
handelingsperspectieven te bieden. 8. Ga voor zoveel mogelijk lokaal eigendom 5. Organiseer participatie over de energietransitie/RES (representatief, in dialoog met bestuurders)
5.1 Zet een representatief burgerberaad op
•
We nemen dit advies deels over • 5.1. Dit advies is ter harte genomen en heeft de RES in de vorm van een Twents Inwonersforum
8.1 Kies voor zoveel mogelijk lokaal eigendom
gegoten. Dit forum van gelote inwoners is 3 dagen bijeengekomen in april en mei 2023 om
van duurzame opwek (zowel voor elektriciteit
adviezen te formuleren voor de bestuurders van Twente. Aangezien het om een representatieve
8.1 In de RES Twente 1.0 is minimaal 50% lokaal eigendom van alle duurzame energieprojecten als doel opgenomen. Daarmee gaan we een stap verder dan het Klimaatakkoord. De uitwerking daarvan stimuleren we onder meer met de Handreiking lokaal eigendom. Veel gemeenten
als warmte)
hebben doelstellingen geformuleerd die 50% lokaal eigendom te boven gaan. Daarbij willen we
8.2 Ga voor 100% lokaal eigendom bij
de meedenktank graag meegeven dat het probleem niet zit in het formuleren van doelstellingen,
om alle geluiden te horen
• 5.2. Dit stond gepland in 2022, maar is om verschillende redenen niet doorgegaan. Hiervoor
warmteprojecten
maar in het afdwingen van lokaal eigendom bij de commerciële ontwikkeling van een duurzaam
5.2 Voer een enquête uit onder inwoners
in de plaats is er een representatief inwonersforum georganiseerd door middel van loting uit
8.3 Maak in een vroeg stadium afspraken over
energieproject. Bij het ontbreken van juridische afdwingbaarheid moeten marktpartijen en
5.3 Zorg dat inwoners en bestuurders/
30.000 aselect aangeschreven Twentenaren, waarmee de verschillende gezichtspunten uit de
‘lokaal eigendom’ bij wind- en zonprojecten
overheden tot vrijwillige afspraken komen over lokaal eigendom. Hoe hoger het percentage
volksvertegenwoordigers met elkaar in
samenleving worden opgehaald. Daarmee is wat ons betreft de meerwaarde van een regionale
8.4 Spreek af dat de opbrengsten uit wind/zon
gesprek gaan
steekproef ging, is het gelukt om allerlei geluiden bij elkaar te krijgen.
Wij nemen dit advies deels over
enquête vervallen.
lokaal eigendom dat wordt geëist, hoe minder een ontwikkelaar geneigd zal zijn om tot vrijwillige
ten goede komen van omwonenden
afspraken te komen.
5.4 Breng de meedenktank in directe dialoog
• 5.3. In een aantal gevallen hebben leden van het Inwonersforum zich aangemeld
met bestuurders/raadsleden
bij gemeenteraden om adviezen toe te lichten en daarover in dialoog te gaan met
wenkend perspectief. Vanuit de praktijk weten we ook dat dit niet altijd haalbaar is. We hebben als
volksvertegenwoordigers.
RES-partners afgesproken dat minimaal 50% lokaal eigendom van zowel duurzame opwek als ook
5.5 Organiseer maandelijks een Energiecafé (RES Café)
•
• 5.4. Dit is in januari 2023 gebeurd en zal worden herhaald wanneer daar aanleiding toe is.
8.2 We werken vanuit de praktijk en ondersteunen de inzet van 100% lokaal eigendom als
(coöperatieve) warmteprojecten het uitgangspunt is. We willen kennis en kunde lokaal opbouwen
Bestuurders hebben veel behoefte aan inzichten, ideeën en een kritische blik vanuit leden van de
en behouden voor lange termijn, met als uiteindelijk doel dat de samenleving zelf in staat is de
meedenktank. Daarbij past de opmerking dat de meedenktank dat ook zelf kan aangeven.
(lokale) energievoorziening vorm te geven en te exploiteren. Een discussie over percentages draagt
• 5.5. Wij hebben niet de indruk gekregen dat er bij de inwoners of maatschappelijke organisaties
daar in de praktijk niet aan bij.
in Twente behoefte is aan een maandelijks Energiecafé of RES-café. We willen ons er vooralsnog
•
8.3 Overnemen, past in Handreiking lokaal eigendom RES-Twente
op concentreren om de werkorganisaties van de RES-partners zelf regelmatig te informeren en
•
8.4 Dit advies volgen wij niet. We hebben met elkaar afgesproken in te zetten op minimaal 50%
betrekken.
lokaal eigendom. Het zijn dan ook de lokale eigenaren die bepalen hoe de opbrengsten van winden zon projecten worden besteed. Daar kunnen we in RES-verband geen afspraken over maken.
48
49
10. Stimuleer de opwek van zon met
Energiesysteem/ grootschalige opwek
regelgeving
Wij nemen dit advies niet over •
Elke gemeente heeft inmiddels beleid ontwikkeld m.b.t. de ontwikkeling van opwek door zon, en meer specifiek de inpassing van zonnevelden.
9. Houd bij de keuzes voor wind rekening met een aantal voorkeuren en factoren
De RES is niet in de positie om dit advies over te nemen • 9, 9.1, 9.2, 9.3: In het koersdocument van de RES Twente 1.0 zijn procesafspraken op weg naar RES Twente 2.0 opgenomen over de gezamenlijke ambitie met 1,5
10.1 Stem gemeentelijk beleid af voor zon op
10.2 Verplicht zonnepanelen op
9.1 Houd bij de plaatsing van windmolens rekening met de
TWh als ondergrens, de verschuiving van de verhouding wind/zon richting 60/40
nieuwbouwwoningen, bedrijfsdaken
volgende voorkeuren en factoren:
en subregionale afstemming bij de zoekgebieden voor wind. Bij deze afspraken
en stimuleer zonnepanelen boven
• De voorkeur gaat uit naar clustering: liever enkele molens
was de provinciale Omgevingsvisie leidend als kader voor de ruimtelijke kwaliteit
parkeerterreinen
zoveel mogelijk dicht bij elkaar, dan overal hier en daar een
(waarbij rekening gehouden moet worden met onder meer gebruikswaarde,
enkele molen. Dit is ook beter aan te sluiten op het energienet.
belevingswaarde en toekomstwaarde van locaties). Concreet betekende dit dat
• Zo goed mogelijk in te passen in het landschap, bijv. in een
in de RES Twente de zogenaamde windladder, opgesteld door de provincie en
gesloten landschap nabij bossen zodat de zichtbaarheid
opgenomen in het fundament voor de nieuwe omgevingsvisie, werd gevolgd.
beperkt blijft. (N.B.: niet iedereen is het hier mee eens, er
• In juli 2023 heeft de Provincie Overijssel evenwel, op basis van de motie
zijn ook voorstanders om zoveel mogelijk windmolens te
‘Grip op Wind’ nieuw ruimtelijk beleid opgesteld voor windenergie. Dat heeft