CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Concept Energiestrategie Twente 2.0

Raadsvergadering 5 november 2024, gemeente BorneBij agendapunt: Concept Energiestrategie Twente 2.020.342 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Conceptversie

Energiestrategie Twente 2.0 26 augustus 2024

1

Inhoudsopgave

Voorwoord ............................................................................ 5 Inleiding ............................................................................... 7 Samenvatting afspraken en leeswijzer.................................. 9 1. Het RES-proces ..................................................................11 1.1 RES als samenwerkingsverband............................................................................11 1.2 RES Twente 1.0 .......................................................................................................11 1.3 RES 2.0 en gang van zaken ..................................................................................11 1.4 Energiestrategie Twente 2.0 .................................................................................11 1.5 Status Energiestrategie Twente 2.0 .................................................................... 12

2. Afspraken Energiestrategie Twente 2.0 ........................... 14 2.1 Reikwijdte en opgave ...........................................................................................14 2.2 Samenwerkingsafspraken .................................................................................. 15 2.3 Samenwerking bij uitvoeringsvraagstukken ..................................................... 15

3. Uitvoeringsprogramma 2025-2026 ................................. 17 3.1 Acties die volgen uit de Energiestrategie Twente 2.0......................................... 17 3.2 Acties die volgen uit de RES Twente ..................................................................18

Bijlage A Voortgang uitvoering RES Twente 1.0 .................. 22 A1 Voortgang grootschalige opwek hernieuwbare elektriciteit ............................. 24 A1.1 Provinciaal wind- en zonbeleid ....................................................................................................24 A1.2 Gerealiseerde opwek ..........................................................................................................................24 A2. Energie-infrastructuur ....................................................................................... 25 A2.1 Elektriciteit ................................................................................................................................................... 25 A2.1 Aardgasnet ................................................................................................................................................. 25 A3. Voortgang warmtetransitie ................................................................................ 26 A3.1 Ontwikkeling van een Regionaal Warmtenet Twente ................................................26 A3.2 Opwek biogas/groengas .................................................................................................................27 A4. Voortgang communicatie en participatie ..........................................................

28 A4.1 Informeren van onze omgeving..................................................................................................28 A4.2 Betrekken van onze samenleving ...........................................................................................28 A5. Voortgang lokaal eigendom .............................................................................. 30 A5.1 Beleidsmatige verankering ............................................................................................................30 A5.2 Lokale initiatieven ................................................................................................................................30 A5.3 Samenwerkingsmogelijkheden .................................................................................................30 A6. De Twentse Energie Agenda .............................................................................. 31 A6.1 Voortgang en samenwerkingsverbanden.............................................................................31

Bijlage B Reactienota adviezen Inwonersforum .................. 33 Bijlage C Reactienota adviezen Meedenktank ..................... 45

2

3

Voorwoord De afgelopen jaren werden de gevolgen van klimaatverandering steeds duidelijker. De steeds vaker voorkomende hevige regenbuien en extreme droogte hebben niet alleen een grote impact op onze manier van leven, maar ook op die van onze kinderen en kleinkinderen. Juist voor hen is het belangrijk dat we nu hard blijven werken om onze mooie regio ook in de toekomst leefbaar te houden.

In 2021 stelden we de Regionale Energiestrategie Twente 1.0 vast. In onze RES 1.0 formuleerden we onze doelen voor 2030. We stelden als doel in Twente om gezamenlijk minimaal 1,5 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken alsook de koers uit de Regionale Structuur Warmte te realiseren. Sindsdien hebben we in alle gemeentes van onze regio zowel ambtelijk als bestuurlijk hard gewerkt om deze doelen te realiseren.

Sinds 2021 is er wereldwijd veel gebeurd, zo ook op het gebied van energie en de energietransitie. Daarom maken we in dit document de balans op en kijken we verder dan het opwekken van elektriciteit door middel van zon en wind. Dit vereist een bredere insteek dan de ambities zoals deze in de RES 1.0 zijn gepresenteerd.

Voor ons ligt een forse opgave. De ontwikkeling van decentrale energiesystemen en het realiseren van een afname van de CO2-uitstoot gaat veel van ons vragen. maar biedt ook kansen, bijvoorbeeld voor onze inwoners en ondernemers. We zijn het in Twente niet altijd eens over de uitvoering van deze opgave, maar blijven samen aan tafel en kijken met dit document gezamenlijk naar de toekomst. Omdat we het belangrijk vinden om elkaar als RES-partners vast te houden, blijven we ons inzetten voor het versterken van de regionale samenwerking. We kunnen onze ambities namelijk alleen realiseren door samen te werken.

We zijn er nog niet, maar met deze Energiestrategie Twente 2.0 zetten we een belangrijke stap in de goede richting. Graag blijven we met u in gesprek en werken we samen aan de uitvoering van deze plannen.

Namens de Regionale Energiestrategie Twente,

Harry Scholten Wethouder Hof van Twente Voorzitter RES-Twente

In de RES Twente werken energiecoöperaties, ambtenaren, en bestuurders van de 14 Twentse gemeenten al jaren samen aan opwek, opslag en levering van duurzame energie op eigen grond.

De Energiestrategie Twente 2.0 is gerealiseerd in opdracht van de Twentse gemeenten, Waterschap Vechtstromen en provincie

4

Overijssel in samenwerking met Enexis, Cogas en Coteq.

5

Inleiding strategische afspraken te komen die een antwoord vormen op deze

Van RES 2.0 naar Energiestrategie Twente 2.0

nieuwe uitdaging. Een regionale energiestrategie die niet enkel de

Na het vaststellen van de RES 1.0 in juli 2021 is er door de RES-partners

focus legt op het opwekken van duurzame energie, maar zich vooral

in Twente gewerkt aan het opstellen van een RES 2.0. Daarbij zijn veel

richt op voldoende aanvoer, leveringszekerheid en betaalbaarheid

afspraken uit de RES 1.0 voortvarend opgepakt en omgezet in acties. Er is

van energie. We willen daarom in Twente een visie ontwikkelen op

veel vooruitgang geboekt in de uitwerking van afspraken over Twente als

het vormgeven van decentrale energiesystemen, met als doel om

warmteregio, over lokaal eigendom en over de Twentse Energie Agenda.

uiteindelijk minder afhankelijk te worden van de aanvoer van energie van elders, van de uitbouw van het transport- en distributienetwerk en

Met betrekking tot de afspraken over wind- en zonne-energie kwam een

van prijsschommelingen op de energiemarkt.

blijvend verschil van inzicht aan de oppervlakte tussen de RES-partners in Twente, met name over de invulling van de afspraak dat er gestreefd wordt

De RES 2.0 wordt daarmee een ander document dan we ons in eerste

naar een verhouding 60% windenergie en 40% zonne-energie.

instantie hadden voorgenomen. We richten ons op het verkennen van nieuwe strategische afspraken én van de mogelijkheden om tot gezamenlijke

Dat verschil van inzicht heeft niet geleid tot aanpassing van de afspraken uit

uitvoering van energiebeleid te komen. De RES 2.0 wordt daarmee meer

de RES 1.0.

een gezamenlijk uitvoeringsprogramma dan een document dat gericht is op

In juli 2023 heeft de Provincie Overijssel de regie genomen op de invulling

regionale beleidsdoelen. We spreken daarom nu over een Energiestrategie

van het streven naar 60% windenergie door het vaststellen van nieuw

Twente 2.0, waarmee we markeren dat het een ander document is dan de

ruimtelijk beleid voor windenergie. In september 2023 werd dit gevolgd

RES 2.0 die we ons eerder hadden voorgenomen.

door provinciale regie op het ruimtelijk beleid voor zonnevelden, overigens als uitwerking van nieuw landelijk beleid voor zonnevelden. Over deze

Met het invoeren van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is het

ingrepen van de Provincie Overijssel wordt door de RES-partners verschillend

besluitvormingsproces ook veranderd. Een (uitvoerings)programma

gedacht, maar de consequentie is wel glashelder: er kunnen geen besluiten

wordt door de colleges van Burgemeester en Wethouders van Twentse

meer worden genomen in de RES 2.0 over wind- en zonne-energie, omdat

gemeenten, het college van Gedeputeerde Staten van de Provincie Overijssel

die besluiten immers al door de Provincie Overijssel zijn genomen. Een

en het Dagelijks Bestuur van Waterschap Vechtstromen vastgesteld. Het

belangrijke basis onder de RES 2.0 valt daardoor weg.

besluitvormingsproces biedt gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van het waterschap de kans vooraf geconsulteerd te

Als uitvloeisel van deze ontwikkelingen is de vraag aan de orde gekomen

worden.

of er nog wel een RES 2.0 moet worden opgesteld en ook de vraag of het samenwerken in RES-verband nog nuttig is. De Twentse RES-partners vinden van wel, vanwege de volgende redenen: •

Er staan waardevolle afspraken in de RES 1.0 waar we gezamenlijk invulling aan willen blijven geven: Twente als warmteregio, lokaal eigendom en de Twentse Energie Agenda. Bij deze onderwerpen is het belangrijk om in een volgende fase te verkennen hoe we de samenwerking het beste vorm kunnen geven.

•

Omdat er de afgelopen jaren vraagstukken op de RES-partners zijn afgekomen die een gemeentegrens-overschrijdende blik vereisen en die zo complex zijn dat het nuttig is gezamenlijk capaciteit en expertise te organiseren. Dan gaat het om de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en om de netcongestie-problematiek. Ook op deze onderwerpen is het van belang te verkennen hoe we in samenwerking meer slagkracht kunnen ontwikkelen.

•

Omdat de aard van het energievraagstuk anders is dan ten tijde van het opstellen van de RES 1.0. De aanvoer, leveringszekerheid en betaalbaarheid van energie zijn -anders dan enkele jaren geledengeen vanzelfsprekendheden meer. Dat heeft enerzijds te maken met de sluiting van het gasveld in Groningen en gewijzigde geopolitieke verhoudingen, en anderzijds met de capaciteit van de transport- en distributienetwerken. Er zijn directe gevolgen voor Twentse bedrijven en voor de inwoners van Twente. Het is dan belangrijk om tot nieuwe

6

7

Samenvatting afspraken en leeswijzer •

De grootschalige opwek van elektriciteit uit wind en zon maakt geen onderdeel meer uit van de afspraken die in RES-verband worden gemaakt. Wel monitoren we in RES-verband de voortgang van wind- en zonne-energie in Twente.

•

We maken daarom geen RES 2.0, maar een Energiestrategie Twente 2.0. Dat is een programma onder de Omgevingswet en de colleges van B&W, het college van GS en het DB van het waterschap zijn bevoegd om het programma vast te stellen.

•

We willen breder en integraler naar het energievraagstuk in Twente kijken en ons bij het maken van regionale keuzes niet beperken tot alleen windenergie, zonne-energie en (boven)lokale warmtebronnen.

•

We maken daarom in 2025 scenario’s voor het ontwikkelen van

•

We herijken de samenwerkingsafspraken in RES-verband om een

decentrale energiesystemen in Twente.

gelijkwaardige samenwerking in de toekomst zo goed mogelijk te borgen: • Geen van de RES-partners voert regie op naleving of invulling van afspraken; • We maken geen regionale afspraken over onderwerpen waarop één van de RES-partners of de rijksoverheid regie claimt; • We richten ons niet op het afspreken van nieuwe beleidsdoelen, maar op het gezamenlijk ontwikkelen van energiebeleid en instrumentarium voor uitvoering van energiebeleid. Alle RESpartners dragen bij aan het gezamenlijk ontwikkelen. • De RES-partners zijn niet op voorhand gebonden aan het resultaat van het gezamenlijk ontwikkelen, maar bepalen voor ieder resultaat afzonderlijk of zij dat overnemen. •

We onderzoeken hoe we gezamenlijk effectief tot uitvoering van energiebeleid kunnen komen op de thema’s: • Warmtetransitie • Netcongestie-oplossingen • Lokaal eigendom

•

We stellen daarvoor een uitvoeringsprogramma 2025/2026 vast.

In hoofdstuk 1 schetsen we het RES-proces en de doorstart naar een Energiestrategie Twente 2.0. Ook geven we aan welk besluitvormingsproces nodig is om de Energiestrategie Twente 2.0 als programma onder de Omgevingswet vast te stellen. In hoofdstuk 2 gaan we in op de reikwijdte van de Energiestrategie Twente, de herijking van samenwerkingsafspraken en op afspraken over het verkennen van samenwerking bij uitvoering van energiebeleid. Hoofdstuk 3 is het uitvoeringsprogramma van de Energiestrategie Twente 2.0 voor de jaren 2025 en 2026.

In bijlage A geven we weer welke stappen er de afgelopen jaren genomen zijn om invulling te geven aan de RES 1.0. Bijlage A is daarmee te beschouwen als een voortgangsrapportage en verantwoording van activiteiten. Bijlage B is een formele reactienota van de RES-partners op de adviezen van het Inwonersforum en bijlage C een reactienota op adviezen van de Meedenktank.

Energiecoöperatie IJskoud bestaat uit een groep boeren die biogas produceren en leveren door mest te vergisten, omdat zij hun bedrijfsvoering willen verduurzamen. Het initiatief is ontstaan via de stichting Energieneutraal Noord-Deurningen.

8

9

1.

1.

Het RES-proces zonne-energie;

De Regionale Energie Strategieën zijn opgezet om invulling te geven aan

• Om Twente te positioneren als warmteregio, met als belangrijke

een (beperkt) deel van het Klimaatakkoord. De opgave die volgt uit het

stappen:

Nationaal Programma RES is om in 2030, met 30 RES regio’s gezamenlijk,

• Samen te werken bij de ontwikkeling van een regionaal warmtenet

zorg te dragen voor 35 Terawattuur duurzaam opgewekte elektriciteit uit

Twente;

grootschalige wind- en zonne-energieprojecten op land. Het tweede deel van de opgave is om met een Regionale Structuur Warmte (RSW) bij te

• Samen te werken bij het beschikbaar maken van biogas en groengas;

dragen aan de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. Daar wordt mee

• Om minimaal 50% lokaal eigendom van alle duurzame energieprojecten als uitgangspunt te nemen;

bedoeld dat in de RES-regio’s wordt onderzocht welke bovenlokale en lokale warmtebronnen beschikbaar zijn en hoe die warmtebronnen kunnen worden

• In de Twentse Energie Agenda samen te werken aan innovatieve

benut voor het verwarmen van gebouwen.

ontwikkelingen, kennisopbouw en energie-gerelateerde

Naast deze opgaven uit het NP RES, staat het de RES-regio’s uiteraard vrij om

arbeidsmarktvraagstukken.

andere thema’s uit het energiedomein te betrekken bij het RES-proces, voor

1.3

zover die passen in het Klimaatakkoord en de periode tot 2030.

RES 2.0 en gang van zaken

De afgelopen periode is gewerkt aan een RES Twente 2.0. Een RES Twente 2.0 was nodig om ruimtelijk invulling te geven aan de afgesproken doelen

De uitgangspunten van het RES-proces zijn: • Er is sprake van een gelijkwaardige samenwerking tussen decentrale

voor windenergie en zonnevelden in Twente. In de RES 1.0 zijn wel afspraken gemaakt over het volume van duurzame elektriciteitsopwekking in Twente

overheden: provincie, gemeenten en waterschappen; • De RES-partners zijn aan de regionale doelen gebonden door

in 2030, maar is niet bepaald op welke locaties en onder welke condities dat

‘zelfbinding’: de gemeenten, provincies en waterschappen stellen de

mogelijk is.

RES vast als onderdeel van het eigen beleid; • Bij het vaststellen van regionale doelen moet rekening worden

In juli 2023 heeft het college van Gedeputeerde Staten van Overijssel

gehouden met lokaal draagvlak en de beschikbare energie-

nieuw voorgenomen windbeleid vastgesteld. Dat voorgenomen windbeleid

infrastructuur. Netbeheerders en maatschappelijke organisaties zijn

is vervolgens uitgewerkt in het Provinciaal Programma Energiestrategie

daarom partners in het RES-proces;

en in Instructieregels in de Omgevingsverordening Overijssel. Voor

• Iedere twee jaar tot 2030 kunnen afspraken uit de RES 1.0 worden

1.1

zonnevelden heeft het college van GS van Overijssel nieuw voorgenomen

herzien of herijkt als daar goede redenen voor bestaan. Ook kunnen

beleid vastgesteld in september 2023. Ook het ruimtelijk beleid voor

(nieuwe) ruimtelijke kaders worden vastgesteld na de RES 1.0. In dat

zonnevelden is uitwerkt in Instructieregels die onderdeel uitmaken van de

geval wordt een RES 2.0 of 3.0 gemaakt.

Omgevingsverordening Overijssel.

RES als samenwerkingsverband

De gang van zaken heeft tot gevolg dat de ruimtelijke kaders voor wind- en

Naast een proces is de RES ook een samenwerkingsverband van decentrale

zonne-energie in Twente geen onderdeel meer uitmaken van het RES-proces.

overheden. In Twente werken in de RES 14 gemeenten, de Provincie Overijssel

De ruimtelijke kaders zijn vastgesteld door de Provincie Overijssel en niet

en Waterschap Vechtstromen samen, aangevuld met de netbeheerders

op basis van onderlinge afspraken in RES-verband. Daarmee vervalt de

Enexis en Cogas/ Coteq. De landelijke netbeheerders (TenneT en Gasunie)

grondslag voor de RES 2.0 zoals we ons die hadden voorgenomen.

en maatschappelijke organisaties zijn wel betrokken, maar staan iets meer op afstand. Het samenwerkingsverband van decentrale overheden dat is

1.4

Energiestrategie Twente 2.0

gevormd kan ook worden benut voor andere opgaven dan die op dit moment

Het is nodig een RES 2.0 op te stellen als er ten opzichte van de RES 1.0

in het NP RES zijn opgenomen. Nu de RES-doelen voor 2030 bepaald zijn,

nieuwe afspraken worden gemaakt of afspraken worden herijkt. Dat is in

is een mogelijke volgende stap om in gezamenlijkheid uitvoering te geven

Twente aan de orde.

aan de doelen. Veel RES-regio’s doen dat al en ook in Twente is het zinvol om de rol en positie van de RES-samenwerking bij uitvoering van beleid te

Een aantal RES-partners ziet de provinciale regie op windenergie en

verkennen.

zonnevelden als een inbreuk op de uitgangspunten van het RES-proces. Dat heeft bij een aantal Twentse RES-partners het vertrouwen in het RES-

1.2

RES Twente 1.0

proces ondermijnd. Er zijn nieuwe samenwerkingsafspraken nodig om in de 1

De RES Twente 1.0 is in juli 2021 door vrijwel alle RES-partners vastgesteld . In

toekomst constructief samen te werken op klimaat- en energiethema’s.

de RES Twente 1.0 zijn de volgende afspraken gemaakt:

Overigens kijken niet alle RES-partners op dezelfde wijze naar de provinciale

• Om in Twente 1,5 TWh hernieuwbare elektriciteit op te wekken met wind en zon in 2030;

regie op windenergie en zonnevelden. Een aantal gemeenten heeft goede afspraken kunnen maken binnen de nieuwe ruimtelijke kaders.

• Daarbij te streven naar een energiemix met 60% windenergie en 40% 1

10

De gemeente Rijssen-Holten heeft de RES Twente 1.0 niet vastgesteld.

11

Daarnaast is het de afgelopen jaren glashelder geworden dat het geen goed

Waterschap Vechtstromen kan de Energiestrategie Twente 2.0 desgewenst

idee is om eenzijdig naar elektriciteitsopwekking uit wind en zon te kijken, of

vaststellen als interbestuurlijke afspraak.

eenzijdig naar de mogelijkheden voor bovenlokale warmteprojecten. Alleen al de congestieproblematiek maakt duidelijk dat een bredere, systemische

Aan de netbeheerders Enexis en Cogas/ Coteq wordt nadrukkelijk

benadering nodig is om als regio tot een effectieve strategie te komen. We

gevraagd zich als partner aan de Energiestrategie Twente 2.0 te verbinden.

zien bij het vraagstuk van netcapaciteit een sterke wisselwerking tussen

De netbeheerders maken echter geen onderdeel uit van het formele

elektriciteit, warmte en hernieuwbaar gas. We zien dat onbalans in vraag en

besluitvormingsproces van decentrale overheden. De directies van Enexis

aanbod van energie directe gevolgen heeft voor andere beleidsterreinen:

en Cogas/ Coteq zal worden verzocht in te stemmen met de Energiestrategie

de lokale economische ontwikkeling, het sociaaleconomische domein, de

Twente 2.0.

woningbouwopgave, het vestigingsklimaat. We willen strategisch nadenken over oplossingen die impact hebben op het totale energiesysteem in Twente en daar horen nieuwe afspraken bij over de reikwijdte van onze gezamenlijke energiestrategie.

De Regionale Energie Strategie is daarnaast in ander vaarwater gekomen. Ook nu de grootschalige opwek van elektriciteit uit wind en zon niet meer in RES-verband wordt bepaald, willen we invulling geven aan de overige ambities uit de RES 1.0. Dan gaat het niet meer om sturen op harde kwantitatieve doelen, maar om het zoeken naar een effectieve krachtenbundeling op de onderwerpen warmtetransitie, energieinfrastructuur, lokaal eigendom, kennisopbouw en innovatie. Ook daar horen nieuwe (samenwerkings)afspraken bij.

We spreken daarom vanaf nu niet over de RES 2.0 maar over een Energiestrategie Twente 2.0. Uiteraard werken we binnen het kader van het NP RES, maar we kijken breder dan voorheen naar de opgave die er ligt in Twente voor de energietransitie. We maken afspraken over uitvoering van beleid en leggen elkaar geen beleidsdoelen op. We spreken daarvoor duidelijke uitgangspunten van samenwerking af. De Energiestrategie Twente 2.0 is een doorstart op basis van gewijzigde afspraken.

1.5

Status Energiestrategie Twente 2.0

We zien de Energiestrategie Twente 2.0 als een programma onder de Omgevingswet. Dat betekent dat de colleges van Burgemeester en Wethouders van de Twentse gemeenten, het college van Gedeputeerde Staten van de Provincie Overijssel en het Dagelijks Bestuur van Waterschap Vechtstromen bevoegd zijn om de Energiestrategie Twente 2.0 vast te stellen. In de Omgevingswet is daarbij het advies opgenomen om voorafgaand aan vaststelling de gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van het Waterschap te consulteren.

Dat de Energiestrategie Twente 2.0 als programma onder de Omgevingswet wordt vastgesteld betekent op dit moment niet meer en niet minder dan dat de RES-partners de uitgangspunten van het programma onderschrijven én de bereidheid verankeren om in een uitvoeringsprogramma samen te werken. De Energiestrategie Twente 2.0 bevat geen concrete afspraken die vertaald

Er zijn nieuwe samenwerkingsafspraken nodig om in de toekomst constructief samen te werken op klimaat- en energiethema’s.”

moeten worden naar een Omgevingsplan. Om die reden hoeft geen planm.e.r. te worden doorlopen voor de Energiestrategie Twente 2.0 en is het ook niet zinvol dit document ter inzage te leggen.

De positie van Waterschap Vechtstromen is onder de Omgevingswet een andere dan die van de Provincie en gemeenten. Nu de Energiestrategie Twente 2.0 echter geen ruimtelijke aspecten heeft die moeten worden opgenomen in een Omgevingsplan heeft dat geen consequenties.

12

Bron afbeelding: Geraadpleegd op 4 september 2024, van nieuweenergieoverijssel.nl/werkplaats

13

2.

2.

Afspraken Energiestrategie

Twente 2.0 2.1

wordt bepaald door deze nieuwe interbestuurlijke afspraken.

Warmtetransitie in de gebouwde omgeving

Op dit moment is de uitbouw van de energie-infrastructuur een grote

Reikwijdte en opgave

De scenario-ontwikkeling, als eerste stap in het ontwikkelen van decentrale

Op dit moment is de benodigde kennis en capaciteit verspreid over de 16

bottleneck in het energietransitie-proces. Het gaat al geruime tijd niet meer

energiesystemen, is gereed in januari 2026, zodat we desgewenst concrete

RES-partners en de stakeholders, waarbij de vraag zich opdringt of dat

om de beschikbaarheid van voldoende hernieuwbare opwekcapaciteit,

beleidskeuzes kunnen maken in een Energiestrategie Twente 3.0.

gezamenlijk niet efÏciënter te organiseren is. Collectieve warmtesystemen

maar om de vraag hoe we de beschikbare energie op het juiste moment bij energievragers kunnen krijgen tegen aanvaardbare maatschappelijke kosten.

vallen deels binnen het domein van het Nationaal Programma Regionale

2.2

Samenwerkingsafspraken

Energiestrategie (NPRES) en deels binnen het domein van het Nationaal

Het is belangrijk om als RES-partners naar elkaar uit te spreken dat de

Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). Ook dat is niet efÏciënt. De

Een (sub)regionale afstemming van de vraag en het aanbod van

samenwerking in de toekomst ook daadwerkelijk een gelijkwaardige

Warmtewet vraagt verder om publieke marktordening en rolneming van

energie, in de vorm van decentrale energiesystemen, kan de druk op de

samenwerking is. Dat betekent concreet dat, als de RES-partners in de

publieke partijen, waarbij het mogelijk waardevol is die rolneming in regionaal

energie-infrastructuur verminderen. De noodzaak om aan decentrale

toekomst gezamenlijk regionale afspraken maken, de afzonderlijke RES-

verband vorm te geven. We willen daarom verkennen of een gezamenlijke

energiesystemen te werken wordt onderbouwd in het Nationaal Plan

partners ook zelf verantwoordelijk zijn voor naleving en (ruimtelijke) invulling

organisatie voor de warmtetransitie in Twente tot de mogelijkheden behoort,

Energietransitie (NPE). Decentrale energiesystemen zijn in het NPE een

van deze afspraken. We gaan uit van het principe van zelfbinding en daarmee

en zo ja, in welke vorm dat kan. Uiteraard nemen we de initiatieven die

belangrijk element voor het bereiken van een CO2-vrije energievoorziening in

ook van de eigen verantwoordelijkheid van RES-partners voor naleving en

verschillende RES-Partners en de Twente Board al genomen hebben mee in

2050.

invulling van gemaakte afspraken. Regie van één van de RES-partners op

deze verkenning.

naleving en invulling van regionale afspraken is niet aan de orde.

Netcongestie-oplossingen

Het is nodig om decentrale energiesystemen op (sub)regionale schaal te ontwikkelen, omdat het energiesysteem per definitie gemeentegrenzen

We gaan in RES-verband als ‘coalition of the willing’ met elkaar

De afgelopen jaren dringt zich ook de vraag op wat (decentrale) overheden

overschrijdt. Het gaat er bij decentrale energiesystemen om het

samenwerken, maar niet vrijblijvend. Het samenwerken als ‘coalition of the

zelf kunnen doen om oplossingen te ontwikkelen voor netcongestie,

energiesysteem, met al haar onderlinge afhankelijkheden, zo in te richten

willing’ betekent concreet dat we elkaar geen beleidsdoelen opleggen, maar

onafhankelijk van de uitbouw van het elektriciteitsnet door de netbeheerders.

dat er op regionale (of sub-regionale) schaal een zo goed mogelijke balans

gezamenlijk ‘producten’ ontwikkelen. Een product kan bijvoorbeeld een

Het gaat dan vaak om het ontwikkelen van complexe, kostbare en tijdrovende

ontstaat tussen vraag en aanbod van energie. Zo vormen zich als het ware

regionale visie zijn, gezamenlijk beleid, een project, beleidsinstrumentarium,

projecten, zoals energy hubs, elektriciteitsopslag, vraagsturing, conversie van

‘energie-eilanden’ die minder afhankelijk zijn van de aanvoer van energie van

een uitvoeringsorganisatie, een communicatiestrategie, een lobby-traject,

elektriciteit. We willen onderzoeken hoe de RES-partners efÏciënt kunnen

elders. De karakteristieken en mogelijkheden van de regio bepalen daarbij de

et cetera. De RES-partners maken uiteindelijk zelf de keuze of ze een

samenwerken bij het ontwikkelen van oplossingen voor netcongestie.

inrichting van het energiesysteem. Om strategische keuzes te maken worden

gezamenlijk ontwikkeld ‘product’ overnemen, of niet. Het gezamenlijk

Uiteraard nemen we de initiatieven die verschillende RES-partners en de

alle elementen van het energiesysteem in ogenschouw genomen.

ontwikkelen betekent niet dat partners ook op voorhand aan het resultaat

Twente Board al genomen hebben mee in deze verkenning.

De ontwikkeling van decentrale energiesystemen maakt ons minder

daarvan gebonden zijn.

afhankelijk van (het tempo van) uitbouw van de energie-infrastructuur, van

Met niet vrijblijvend bedoelen we dat het uitgangspunt is dat alle

Lokaal eigendom

de aanvoer van energie van elders en van beleidskeuzes die op nationaal

samenwerkingspartners bijdragen aan het gezamenlijk ontwikkelen door

De afgelopen jaren is het in RES-verband vooral gegaan over verankering van

niveau worden gemaakt.

naar vermogen menskracht en middelen in te zetten. De concrete bijdrage

lokaal eigendom in beleid van (decentrale) overheden. In een volgende fase is

van de partners wordt jaarlijks in een jaarplan afgesproken. Vanaf 2025 wordt

het van belang ervoor zorg te dragen dat lokaal eigendom ook daadwerkelijk

We spreken in de Energiestrategie Twente 2.0 daarom af de komende

een jaarplan en begroting voor uitvoering van de Energiestrategie Twente 2.0

van de grond komt. Om als ontwikkelaar of mede-ontwikkelaar op te treden

twee jaar scenario’s te ontwikkelen voor de vormgeving van decentrale

vastgesteld in het Opdrachtgeversoverleg.

moeten bewonersgroepen de beschikking hebben over eigen vermogen, financieringsinstrumentarium, ontwikkelexpertise en -ervaring. Het

energiesystemen in Twente. Deze scenario’s laten zien hoe vraag en aanbod van elektriciteit, warmte, hernieuwbaar gas en biobrandstof in

We maken in RES-verband geen regionale (ruimtelijke) invullingsafspraken

uitgangspunt daarbij is dat een samenwerkingsverband van lokale energie-

Twente optimaal op elkaar kunnen worden afgestemd, voorzien van een

meer over onderwerpen waar één van de RES-partners, of de Rijksoverheid,

initiatieven en (decentrale) overheden de beste garanties biedt dat de

overzicht van de beleidskeuzes die voor realisatie van de scenario’s nodig

op basis van wettelijke bevoegdheden de regie claimt of voornemens is de

benodigde expertise en financiering structureel beschikbaar blijft. We willen

zijn. We sluiten bij het ontwikkelen van de scenario’s aan bij de pMIEK en

regie te claimen. (Bij de (ruimtelijke) regierol is er sprake van een keuze om

verkennen of een dergelijk samenwerkingsverband tot de mogelijkheden

de Energievisie die onder verantwoordelijkheid van de Provincie Overijssel

al-dan-niet gebruik te maken van wettelijke bevoegdheden. Als de Provincie

behoort, en zo ja, in welke vorm dan. Uiteraard nemen we de initiatieven die

in ontwikkeling zijn. Dat betekent concreet dat we -waar mogelijk- op basis

of Rijksoverheid op een onderwerp regie claimt, is dat geen onderwerp (meer)

verschillende RES-partners, de Lokale Energie Initiatieven-Twente (LEI-T)

van de provinciale Energievisie scenario’s voor Twente uitwerken en dat we

waarover op basis van een gelijkwaardige positie regionale afspraken kunnen

en Energie Coöperatie Overijssel (ECO) al genomen hebben mee in deze

ervoor zorgdragen dat er geen tegenstrijdigheden tussen de Energievisie en

worden gemaakt.

verkenning.

Twentse scenario’s ontstaan.

2.3

Samenwerking bij uitvoeringsvraagstukken

Deze opgave sluit aan bij de contourennota voor nieuwe interbestuurlijke

Bij een aantal onderwerpen uit de RES 1.0 is het aan de orde om gezamenlijk

afspraken over de energietransitie voor de periode 2030-2050. Daarin staat

organisatiekracht en slagkracht te ontwikkelen. Hoe we dat doen, met welke

verwoord dat decentrale overheden in gezamenlijkheid sturing moeten geven

RES-partners en in welke structuur we dat willen gieten is geen uitgemaakte

aan de vormgeving van het energiesysteem, zoals dat nu in RES-verband

zaak. We willen daarom onderzoeken of de RES-partners kennis en capaciteit

gebeurt. De samenhang tussen de Energiestrategie Twente 2.0 en de

kunnen bundelen in Twente, en zo ja, in welke vorm dat kan.

provinciale Energievisie, evenals de afbakening van verantwoordelijkheden,

14

15

3.

3.

Uitvoeringsprogramma 2025-2026

Het uitvoeringsprogramma heeft betrekking op 2025 en 2026. Daarna wordt het programma geactualiseerd, in combinatie met het opstellen van een Energiestrategie Twente 3.0. In het nieuw gevormde Opdrachtgeversoverleg zijn afspraken gemaakt over een gewijzigde ambtelijke werkstructuur, waarbij werkgroepen verantwoordelijk zijn voor uitvoering van de in het programma opgenomen actiepunten. De trekkers van deze werkgroepen worden bekostigd uit verschillende bronnen. Naast het reguliere RES-budget heeft het rijk extra middelen beschikbaar gesteld om de inzet van gemeenten op het onderwerp energie-infrastructuur te borgen.

Voor het versterken van de Regionale Structuur Warmte en het versnellen van de lokale warmtetransitie zijn er daarnaast vanuit het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) middelen beschikbaar gesteld voor het inhuren van externe expertise. De organisatie van het Uitvoeringsprogramma, inclusief ambtelijke capaciteit, de aanstelling van (interne en externe) trekkers en de bekostiging daarvan, wordt weergegeven in een jaarplan. Het jaarplan wordt begin 2025 voorgelegd aan het Opdrachtgeversoverleg.

3.1

Acties die volgen uit de Energiestrategie Twente 2.0

Actie 1

Scenario-ontwikkeling decentrale energiesystemen

Planning:

1-1-2025 tot 31-1-2026

Trekker:

Inhuur procesbegeleider

Aanpak:

• Opstellen systeemstudie, op basis van pMIEK Overijssel en Energievisie Overijssel en inventarisatie ontwikkelingen Twente; • Opstellen Twentse scenario’s voor optimale afstemming van vraag en aanbod van energie in de periode 2030-2050. • Overzicht van beleidskeuzes per scenario

Actie 2

Verkenning organisatie warmtetransitie

Planning:

1-6-2025 tot 1-10-2026

Trekker:

Onafhankelijk verkenner

Aanpak:

• Inventariseren wensen en uitgangspunten RES-partners, leidend tot een nota van uitgangspunten • Opstellen overzicht van projecten en voornemens RES-partners • Opstellen overzicht van benodigde expertise, personele capaciteit en budget voor uitvoering warmtetransitie • Werkbezoek goede voorbeelden samenwerking bij warmtetransitie • Opstellen overzicht mogelijke organisatievarianten • Bestuurlijke werksessie • (Eventueel leidend tot) opstellen intentieverklaring

Actie 3

Verkenning organisatie netcongestie-oplossingen

Planning:

1-6-2025 tot 1-10-2026

Trekker:

Werkgroep netwerk

Aanpak:

• Inventariseren projecten en voornemens RES-partners • Advies netbeheerders en programmateam Energyboard voor concrete netcongestie-projecten in Twente • Opstellen overzicht van benodigde expertise, personele capaciteit en budget voor uitvoering projecten en voornemens • Opstellen overzicht mogelijke organisatievarianten • Bestuurlijke werksessie • (Eventueel leidend tot) opstellen intentieverklaring

16

17

Actie 4

Verkenning organisatie lokaal eigendom

Planning:

1-1-2025 tot 1-6-2025

Trekker:

Onafhankelijk verkenner

Aanpak:

• Inventariseren wensen en uitgangspunten ECO en LEI-T

Actie 7

Versnellen productie biogas en groengas

Planning:

September 2024 – januari 2026

Trekker:

Inhuur coördinator mestvergisting (SPUK NPLW).

Aanpak:

• Via een plan-MER de meest kansrijke locaties voor centrale mestvergistingsinstallaties in kaart brengen

• Inventariseren wensen en uitgangspunten RES-partners

• Verkennen welke overige biomassa-bronnen die lokaal beschikbaar zijn vergist kunnen worden.

• Opstellen overzicht van benodigde expertise, personele capaciteit en budget voor ontwikkeling lokaal eigendom bij wind- en

• Verkennen hoe installaties die nodig zijn om biogas op te werken naar groengas gerealiseerd kunnen worden en van elektriciteit

zonprojecten in Twente

voorzien kunnen worden (i.v.m. netcongestie)

• Opstellen overzicht mogelijke organisatievarianten

• Het vormgeven van een biogas/ groengas coalitie en een intentieovereenkomst opstellen voor samenwerking met gemeenten

• Bestuurlijke werksessie

Dinkelland, Hardenberg, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Tubbergen, Twenterand, Wierden, netbeheerder Cogas en Twence

• (Eventueel leidend tot) opstellen intentieverklaring

3.2

• Verkennen hoe de landelijke handreiking vergunningverlening voor biogasinstallaties kan worden verankerd in lokaal beleid

• De coalitie verkent hoe de opgewekte biogas/groengas ingezet kan worden in gemeenten met een lagere bebouwingsdichtheid en relatief groot opwekpotentieel

Acties die volgen uit de RES Twente

• Bijeenkomsten organiseren en werkbezoeken ‘Best Practices’

Twente als warmteregio: Actie 5

Actie 8

Opstellen bronnenstrategie

Planning:

September 2024 – januari 2026

Verdiepende verkenning Regionaal Warmtenet (RWT)

Planning:

September 2024 – juni 2026

Trekker:

Coördinator RSW, in samenwerking met werkgroep RSW (NPLW)

Trekker:

De coalitie van gemeenten Enschede, Hengelo, Borne en Cogas en Twence, aangevuld met gemeenten die in de toekomst op het RWT

Aanpak:

Om de regionale samenwerking in de warmtetransitie te versterken en de lokale warmtetransitie te versnellen wordt een

kunnen aansluiten. Coördinator RSW zorgt voor de regionale verbinding met de Energiestrategie Twente. Aanpak:

bronnenstrategie opgesteld. Die moet inzicht geven in:

• Gemeenten Enschede, Hengelo en Borne stellen een koersdocument op, waarin zij de keuzemogelijkheden voor de regionale

• De huidige en toekomstige lokale en bovenlokale warmtebronnen • De infrastructuur die nodig is om deze bronnen te benutten

ontwikkeling van collectieve warmtevoorzieningen in kaart brengen • Een schetsontwerp opstellen voor de regionale warmte-infrastructuur

• De omvang van de gebieden waar de geïnventariseerde warmtebronnen ingezet kunnen worden

• Een verkenning hoe publieke marktordening bij het regionaal warmtenet kan worden vormgegeven

• De maatschappelijke kosten van collectieve warmtevoorzieningen, afgezet tegen de maatschappelijke kosten van elektrische

•

Opstellen van een financieringsplan voor het regionale warmtenet, waarbij de RES-partners hun wensen kunnen meegeven voor

warmtevoorzieningen (inclusief duurzame elektriciteitsopwekking en de benodigde verzwaring van de elektrische infrastructuur) • De aanpassingen die nodig zijn in de woningen om deze bronnen te benutten, waarbij de energetische en economische balans

besluitvorming door een (nog op te richten) regionaal warmtebedrijf • De gemeenten Enschede, Hengelo en Borne maken het mogelijk dat de organisaties die interesse hebben in het oprichten van

wordt gezocht tussen isoleren en aanpassen van het afgiftesysteem

een regionaal warmtebedrijf voor Twente kunnen aanhaken. De Wet Collectieve Warmte (Wcw) zal hiervoor de basis zijn.

Actie 9

Kennisopbouw lokale warmtegemeenschappen

Planning:

September 2024 – september 2026

Trekker:

Inhuur coördinator samen met werkgroep Warmtegemeenschappen

Actie 6

Versnellen realisatie warmtenetten

Planning:

September 2024 – januari 2026

Trekker:

Inhuur expertise (SPUK NPLW)

Aanpak:

Aanpak:

Verkennen waar duurzame bronnen ingezet kunnen worden bij Twentse gemeenten die warmtenetten willen inzetten als alternatief

• Een krachtenveld- en stakeholder-analyse opstellen om in kaart te brengen wat er nodig is om warmtegemeenschappen in Twente op te zetten

voor aardgas. Gemeenten in Twente met plannen voor collectieve warmte-oplossingen verkennen samen de mogelijkheden met de

• Het opleveren van een Handreiking ‘Hoe warmtegemeenschappen in Twente te realiseren’

inzet van expertise met kennis van de branche.

• Plan van aanpak opstellen om samen met Twentse gemeenten warmtegemeenschappen te stimuleren en faciliteren

• Een bronnenstrategie die zowel lokale als bovenlokale warmtebronnen in kaart brengt als basis van de verkenning

• Bijeenkomsten organiseren en werkbezoeken ‘Best Practices’.

• Onderzoeken hoe publieke marktordening kan worden vorm gegeven en hoe gemeenten hierin samen kunnen werken. • Een analyse van kansen en obstakels als basis voor het opstellen van een plan van aanpak voor oprichting van een (lokaal/ regionaal) warmtebedrijf.

18

19

Netwerk:

Actie 10

Samenwerken netcongestie-oplossingen

Planning:

1-1-2025 tot 1-10-2026

Trekker:

Werkgroep netwerk

Aanpak:

• Programmering en prioritering; zowel via de betrokkenheid van de RES in de Energy Board, als bij prioritering in de buurtaanpakken • Het leveren van inbreng in de Energy Board en de werksporen die daaronder vallen • Ontwikkelen van oplossingen voor netcongestie • Anticiperen op de ruimtevraag van netbeheerders • Het managen van het energieverbruik door samen te werken binnen energyhubs

Actie 11

Ondersteuning zonne-energieprojecten zonder aansluiting

Planning:

Start 1 januari 2025

Trekker:

Coördinator werkgroep Netwerk

Aanpak:

Delen van kennis en ervaring over lopende projecten, inventariseren kansen bij gemeenten, advisering bij het opzetten van projecten in gemeenten.

Toelichting:

Het realiseren van zonprojecten is complexer dan voorheen. Dit omdat het -vanwege netcongestie- meestal niet mogelijk is om zelf opgewekte elektriciteit aan het elektriciteitsnet terug te leveren. Opwek in combinatie met eigen gebruik (eventueel in combinatie met opslag) is wel mogelijk en biedt goede kansen voor bedrijven die een extra elektriciteitsvraag hebben. Op aanvraag worden RESpartners geadviseerd over de mogelijkheden zonne-energieprojecten zonder teruglevermogelijkheid te realiseren.

Actie 12

Onderzoek noodzaak en wenselijkheid plan van aanpak “netcongestie-aardgasnet”

Toelichting:

Door afname van de vraag naar aardgas en de toename van lokale opwek en invoeding van groengas, bestaat de mogelijkheid dat ook op het aardgasnet congestie gaat ontstaan.

Planning:

Start zomer 2025

Trekker:

Coördinator werkgroep Netwerk

Aanpak:

We gaan samen met de netwerkbeheerders onderzoeken of, en zo ja wanneer, er gasnetwerk-congestie kan ontstaan en maken zo nodig een plan van aanpak voor het tegengaan hiervan.

Twentse Energie Agenda:

Actie 13

Ontwikkelen learning communities

Planning:

1-1-2025 tot 31-12-2026

Trekker:

Coördinator werkgroep Twentse Energie Agenda

Aanpak:

Met het project Power Up (samenwerkingsproject met Saxion, UT, ROC) worden learning communities gevormd voor kennisopbouw rondom innovatieve technieken en processen • Inventariseren kennisbehoefte RES-partners • Afspraken met projectleiding Power Up over de structuur van de learning communities, onderwerpen en wijze waarop kennisopbouw plaatsvindt • Afstemming met werkplaatsen

20

21

A Bijlage A

Voortgang uitvoering RES Twente 1.0

Bijlage A Voortgang Uitvoering RES Twente 1.0 22

23

A1. Voortgang grootschalige opwek hernieuwbare elektriciteit

A2. Energie-infrastructuur

In de RES Twente 1.0 hebben we afgesproken om in 2030 jaarlijks

Later dit jaar worden gebieden opengesteld voor het indienen van nieuwe

De huidige energie-infrastructuur kent drie onderdelen: elektriciteit, aardgas

om te bepalen welke uitbreiding voorrang heeft en eventueel ook welke

de productie van minimaal 1,5 TWh elektriciteit door windturbines en

initiatieven voor windturbines. Dit conform de programmeringsafspraken.

en warmtenetten. In de toekomst komen daar mogelijk transport- en

klant voorrang heeft bij een nieuwe aansluiting.

zonnepanelen mogelijk te maken. Daarbij is ook afgesproken om te streven

Ook de initiatieven die onlangs ingediend zijn, maar nog niet in behandeling

distributienetwerken voor waterstof bij, maar dat is voor Twente op dit

naar een energiemix waarbij 40% (600 GWh) van de elektriciteit wordt

genomen, worden hierbij betrokken.

moment nog niet aan de orde. Dit hoofdstuk is bedoeld om de stand van

opgewekt met zonnepanelen en 60% (900 GWh) met windturbines. In dit

Of en wanneer de, via de programmeringsafspraken belegde opwek van

zaken met betrekking tot de energie-infrastructuur in Twente aan te geven.

Netbeheerders, overheden en andere partijen werken hard aan een

hoofdstuk geven we aan wat de stand van zaken is rond de grootschalige

maximaal 955 GWh gerealiseerd wordt, is vooral afhankelijk van het aantal

Daarnaast gaan we in op de acties die we in RES-verband ondernemen op dit

toekomstbestendig energiesysteem. Een systeem waarin vraag

opwek van elektriciteit met wind en zon in Twente. We rapporteren, maar

initiatieven dat ingediend wordt, of deze vergund kunnen worden en wanneer

thema. Warmtenetten scharen we onder het onderwerp warmtetransitie. We

en aanbod, transport en distributie, opslag en omzettingsvormen

maken in RES-verband geen afspraken over wind- en zonne-energie meer.

er een aansluiting op het elektriciteitsnet mogelijk is. De RES-partners hebben

gaan hier in het volgende hoofdstuk op in.

van energie op elkaar zijn afgestemd. Op steeds meer plekken

hier geen, of beperkte, invloed op.

A1.1

ontstaan wachtrijen voor nieuwe of zwaardere aansluitingen op het

Provinciaal wind- en zonbeleid

A2.1

Elektriciteit

elektriciteitsnet. Dit staat duurzaamheids- en groeiambities in de weg.

Met het vaststellen van het Provinciaal Programma Energiestrategie (PPE)

Zon

Nederland heeft te maken met grote congestieproblemen op het

In het Landelijk Actieprogramma Netcongestie is afgesproken om in

en de aangepaste Omgevingsverordening Overijssel, heeft de Provincie

In de afgelopen jaren is er een forse toename van de opwek met

elektriciteitsnet. Inmiddels is ook in Twente de beschikbare transportcapaciteit

elke provincie bestuurlijke coördinatie voor netcongestie in te richten.

Overijssel haar ruimtelijk beleid rond opwek middels zon en wind recentelijk

zonnepanelen geweest. In onderstaande tabel wordt de toename van opwek

op alle stations vergeven.

De Energy Board is hiervan de uitwerking.

aangepast2.

van zon in GWh weergegeven.

De kaart van Twente kleurt oranje voor invoeding en oranje/ rood voor

Wind In het Provinciaal Programma Energiestrategie (PPE) zijn de provinciale

1-12-2020

1-12-2021

1-6-2022

1-12-2023

81,2

111,2

178,4

195,1

Zon op dak (>15 Mwp)

voorkeursgebieden voor windturbines vastgelegd. Evenals de clustereis voor realisatie van windparken buiten deze voorkeursgebieden. Ook is er een

Zon op veld

55,9

103

172

176,7

Twence

19,4

18,9

18,9

18,9

verdeling van de opwek middels wind over de gemeenten overeengekomen. In de zogenoemde programmeringsafspraken zijn met gemeenten afspraken

Totaal

gemaakt over de maximale opwek per gemeente en de termijnen waarop

156,6

350,4

390,8

NB: deze tabel wordt geactualiseerd zodra de monitor is geactualiseerd

gebieden worden opengesteld voor het indienen van initiatieven. Voor

(naar verwachting in augustus 2024)

gemeenten die geen programmeringsafspraken hebben gemaakt heeft de Provincie een maximum vastgesteld. De programmeringsafspraken worden –

233,2

afname (zie: https://capaciteitskaart.netbeheernederland.nl/). Oranje

In de Energy Board leggen de landelijke en regionale netbeheerders

betekent dat er heel weinig tot geen ruimte is. Rood betekent dat er

en overheden, samen met gebruikssectoren, verbinding tussen

congestiemanagement is geweest en de conclusie was dat er daadwerkelijk

de verschillende activiteiten die raken aan de verbouwing van het

geen ruimte meer is. In beide gevallen betekent het dat er geen ruimte

energiesysteem.

is voor nieuwe (grootverbruiker)aansluitingen voor zowel invoeding van opgewekte elektriciteit als voor afname van elektriciteit. Op dit moment

De doelen van de Energy Board zijn:

voert TenneT congestiemanagement-onderzoeken uit. Het onderzoek voor

1. Het sneller realiseren van benodigde energie-infrastructuur

afname wordt in het najaar 2024 verwacht, dat voor invoeding in het voorjaar

2. Het slimmer benutten van nieuwe en bestaande energie-

van 2025. Tot die tijd is niet bekend of en hoeveel extra capaciteit er door

infrastructuur

congestiemanagement beschikbaar kan komen.

3. Het programmeren en prioriteren van investeringen van het energiesysteem

450

indien nodig- elke twee jaar herzien.

In heel Twente zal er uitbreiding plaatsvinden van het elektriciteitsnet. Zowel op het hoogspanningsnet van TenneT, als op de midden- en 300

Zon

laagspanningsnetten die in beheer zijn bij Enexis en Coteq. Nagenoeg alle

A2.1

bestaande hoog- en middenspanningsstations zullen worden uitgebreid.

Nederland heeft een uitgebreide aardgasinfrastructuur, waarmee vooral de

Verder zullen de netbeheerders een aantal nieuwe stations bijbouwen. Ook

gebouwde omgeving wordt voorzien van aardgas voor het verwarmen van

parkeerplaatsen bijvoorbeeld. De aanleg van nieuwe, grote zonnevelden

op laagspanningsniveau – de infrastructuur in woonwijken - moet er het

gebouwen. Het doel is dat er in 2050 geen aardgas meer gebruikt wordt in de

op landbouw- of natuurgrond is in principe niet meer mogelijk. Kleine

nodige gebeuren, zoals het verzwaren van kabels en het bijplaatsen van

gebouwde omgeving. In de tussenliggende periode zal het aardgasverbruik

transformatorhuisjes. Hiertoe ontwikkelen de regionale netbeheerders Enexis

verminderen door isolatie en de overstap op alternatieven. Tegelijkertijd is

en Coteq een nieuwe buurtaanpak. Gemeenten worden hier individueel bij

er de ambitie om meer biogas c.q. groengas te gaan gebruiken. Dit zal de

betrokken.

komende jaren worden bijgemengd met aardgas. De productie van biogas

Met het aangescherpte zonnebeleid focust de Provincie op de realisatie van zonne-installaties in de gebouwde omgeving: op daken en boven

zonnevelden aan de stadsrand of op een agrarisch erf zijn nog wel mogelijk.

150

0 1-12-2020 Twence

1-12-2021 Zon op veld

1-16-2022

1-12-2023

Zon op dak (>15 Mwp)

Totaal

Ook langs infrastructuur, - de snelwegen en zogenaamde N-wegen- blijft

Aardgasnet

ruimte voor zonne-installaties. Principeverzoeken voor zonneveld-

Naast de al gerealiseerde opwek is er ook nog voor ongeveer 190 GWh

initiatieven waarop gemeenten vóór de publicatiedatum van het nieuwe

aan zogenaamde pijplijnprojecten. Dit zijn initiatieven die bij gemeenten

beleid (12 oktober 2023) een positief besluit namen, vallen onder een

aangemeld zijn, maar de procedure tot vergunningverlening nog niet hebben

Het zal zeker nog vele jaren duren voor alle noodzakelijke uitbreidingen

agrariërs of rioolwaterzuiveringsinstallaties. Het is de vraag of het huidige

overgangsregeling. Voorwaarde hierbij is dat deze initiatieven voor 2030

doorlopen. Hoeveel van deze pijplijnprojecten na de aanscherping van het

gerealiseerd zijn. Het is daarom zaak om als gemeenten, provincie en

aardgasnet is ingericht om (zoveel) groengas op te kunnen nemen. De

gerealiseerd moeten zijn.

provinciale beleid doorgang kunnen vinden, is geen onderdeel meer van de

netbeheerders volop in te zetten op:

drukverschillen tussen de verschillende delen van het aardgasnet, maar

Energiestrategie Twente 2.0.

A1.2

en groengas vindt veelal plaats in relatief kleine vergisters, bijvoorbeeld bij

•

Gerealiseerde opwek

Het faciliteren van het versneld realiseren van netverzwaring:

ook de discrepantie tussen aanbod en vraag van groengas kan leiden

het zoeken en beschikbaar stellen van locaties voor het plaatsen

tot congestieproblemen op het aardgasnet. Om te voorkomen dat er

van transformatorstations en een efÏciënte inrichting van het

vergelijkbare situaties ontstaan als die we nu op het elektriciteitsnet zien, is

vergunningtraject.

een tijdige aanpak nodig.

Wind

Een voorbeeld van zo’n pijplijnproject is de ‘duurzaamheidsroute

Op dit moment zijn er nog geen vergunningen voor windturbines verleend.

A35’. In dit project werken zes Twentse gemeenten met de Provincie,

Wel is een aantal reeds eerder ingediende principe verzoeken, voor in totaal

Enexis en verschillende Rijkspartijen zals Rijkswaterstaat samen

Dat kan bijvoorbeeld door in te zetten op cable pooling (meerdere

16 – 20 turbines, in behandeling genomen:

om de gronden en taluds langs de N35/A35 en A1 in te zetten voor

gebruikers benutten één aansluiting), opgewekte elektriciteit direct

• Windpark de Lutte

zonnevelden. Het gaat om gronden van het rijk, de gemeenten en

zelf of samen met anderen gebruiken (energiedelen), of door gebruik

• Windpark Oude Buurserdijk

van derden. Er wordt op dit moment gewerkt aan de planologische

te maken van mogelijkheden voor opslag en conversie van elektriciteit.

• Wind voor Buren • Energiepark Daarle

procedure. Realisatie ervan is voorzien. De duurzaamheidsroute

Maar ook door bij nieuwbouwplannen (woningbouw, bedrijvenlocaties)

heeft de potentie om elektriciteit op te wekken voor 25.000 – 30.000

rekening te houden met de beperkingen van de energie-infrastructuur.

• Windpark Langeveen 2

Zie omgevingsverordening, vastgesteld in oktober 2024.

24

huishoudens.

•

•

Het ondersteunen van optimale benutting van de bestaande capaciteit.

Slim programmeren en prioriteren: het opstellen van afwegingskaders

25

A3. Voortgang warmtetransitie Twente heeft de potentie zich te ontwikkelen tot een duurzame warmteregio. Daarvoor is er een Regionale Structuur Warmte (RSW) opgesteld, die

De Twentse gemeenten stellen een bronnenstrategie op om inzicht

Met de toegekende subsidies kan de lokale warmte-infrastructuur

is verwerkt als onderdeel van de RES Twente 1.0. Naast de regionale

te krijgen in de huidige (en toekomstige) lokale en bovenlokale

worden gerealiseerd om om ruim 2800 woningen in Hengelo van

samenwerking, spelen de afzonderlijke gemeenten een belangrijke rol

warmtebronnen, de benodigde infrastructuur om die bronnen te

warmte te voorzien. Parallel start er een verkenning hoe de warmte

bij het vormgeven van de warmtetransitie. Zo moet iedere gemeente

benutten en de omvang van het gebied waar de geïnventariseerde

van Twence regionaal kan worden ingezet via het RWT.

uiterlijk 31 december 2026 een Warmteprogramma hebben opgesteld. Het

warmtebronnen ingezet kunnen worden. De bronnenstrategie

Gemeenten Hengelo, Enschede en Borne stellen een gezamenlijk

ambitieniveau van gemeenten in wisselwerking met de Regionale Structuur

onderzoekt daarmee onder andere de potentie van de volgende

koersdocument op als volgende stap in het proces, waarmee

Warmte is bepalend voor de vraag of Twente zich daadwerkelijk kan

bronnen:

keuzemogelijkheden in kaart worden gebracht voor de regionale

ontwikkelen tot warmteregio.

• Biogas en groengas

ontwikkeling van collectieve warmtevoorzieningen.

• Geothermie, waaronder ook kleinere geothermiebronnen. De Uit de RSW volgt dat een regionaal warmtenet kansrijk is voor het stedelijk

RES Twente verkent de mogelijkheden van deze systemen

gebied, waarbij de restwarmte van afvalverwerker Twence als belangrijkste

gecombineerd met kleinschalige warmtenetten.

bron wordt benut. Dit met het potentieel om 100.000 woningequivalenten te

• Industriële restwarmte of andere restwarmtebronnen

Twente heeft als plattelandsregio veel dierlijke meststromen en biomassa

verwarmen met restwarmte als alternatief voor aardgas. Op termijn kunnen

• De mogelijkheden voor aquathermie als bron voor het

die benut kunnen worden voor de productie van biogas of groengas. Biogas/

lokale warmtenetten en andere duurzame warmtebronnen op het regionale

verwarmen van wijken. In Twente zijn er verschillende

groengas kan naast mestvergisting ook uit andere reststromen geproduceerd

warmtenet worden aangesloten. Twente heeft ook veel potentieel om biogas/

aquathermie-initiatieven

worden. Naast mest komen er ook veel landschapsreststromen vrij zoals

groengas op te wekken uit mest en biomassa. Voor het buitengebied en

• De mogelijkheid om waterstof in te zetten als alternatief voor

A3.2

Opwek biogas/groengas

snoeihout en bermgras die ook ingezet kunnen worden om warmte of gassen

voor gebouwen die niet op een andere betaalbare wijze te verwarmen zijn,

aardgas en de potentie van waterstofproductie als warmtebron

te produceren. De potentie daarvan is groot. Er liggen daarom kansen in

onderzoeken we de inzet van groengas als alternatief voor aardgas.

in Twente

Twente om de productie van biogas en groengas te koppelen aan de ambitie om woningen en gebouwen te verwarmen zonder aardgas.

Stand van zaken lokale warmtetransitie omgeving. Daarvoor hebben alle Twentse gemeenten een Transitievisie

A3.1 Ontwikkeling van een Regionaal Warmtenet Twente

Transitie landbouw en versnelling productie biogas/ groengas

Warmte of een Warmteprogramma vastgesteld. Gemeenten moeten

Met de RES 1.0 hebben we in Twente de ambitie uitgesproken om samen te

Om de kansen voor mestvergisting in Twente maximaal te benutten en om

hun Transitievisie Warmte uiterlijk 31 december 2026 actualiseren en

werken aan de ontwikkeling van een Regionaal Warmtenet Twente (RWT),

te zorgen voor versnelling van de opwek van biogas/groengas is het nodig

een Warmteprogramma opstellen, passend binnen de kaders van de

in lijn met de nieuwe Wet Collectieve Warmte (Wcw). Er is gekozen om voor

om aansluiting te zoeken bij de transitie in de landbouw. Mestvergisting

Omgevingswet. Verschillende gemeenten zijn hier al mee gestart. In het

de realisatie van het RWT een proces te starten met gemeenten dicht bij

en -verwaarding (waarde geven aan grondstoffen) kunnen een belangrijke

Warmteprogramma is het voorkeursalternatief voor aardgas opgenomen voor

de warmtebron. Gemeenten Borne, Hengelo en Enschede hebben, samen

bijdrage leveren aan de opgaven om stikstofuitstoot en broeikasgassen

de buurten waar gemeenten met een uitvoeringsplan starten vóór het jaar

met Twence, een intentieovereenkomst gesloten om de haalbaarheid van

in het landelijk gebied te verminderen en de water- en bodemkwaliteit en

2035.

een regionaal (stedelijk) warmtenet te verkennen. Hiervoor zijn onder meer

biodiversiteit te versterken. Dit kan een stimulans bieden aan het vergroten

de potentiële afnemers van een regionaal warmtenet in kaart gebracht.

van de productiecapaciteit van biogas en groengas.

Gemeenten hebben de regie op de warmtetransitie in de gebouwde

Samenwerkingsmogelijkheden

Twence en Cogas hebben parallel een schetsontwerp voor het regionale

Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) ondersteunt

warmtenet opgesteld. Uit dat ontwerp kan geconcludeerd worden dat

gemeenten bij het verduurzamen en aardgasvrij maken van woningen

het technisch mogelijk is om de installatie-voorzieningen in te passen. De

en gebouwen. Om de regionale samenwerking in de warmtetransitie te

conclusie van deze eerste fase van het haalbaarheidsonderzoek is dat de

Om de productie van biogas te versnellen werken Twentse gemeenten

versterken en de lokale warmtetransitie te versnellen is er voor drie jaar een

aanleg en realisatie van een regionaal warmtenet waarschijnlijk technisch en

samen om de nieuwe handreiking ‘Vergunningverlening voor

Specifieke Uitkering (SPUK) beschikbaar gesteld. De besteding van deze

economisch haalbaar is.

biogasinstallaties’ te implementeren in lokale beleidskaders. Ze

middelen is gekoppeld aan de Regionale Structuur Warmte en de lokale

doorlopen een proces om ruimtelijke kaders die het Rijk opstelt, te

warmtetransitie in Twente. Twentse gemeenten werken op basis van deze

Om het RWT financieel ook mogelijk te maken en om een betaalbaar

implementeren in lokale beleidskaders. Ook start er een verkenning

subsidie samen:

aanbod te kunnen doen aan inwoners heeft het ministerie van EZK een

naar ontwikkelkansen voor meer installaties voor grootschalige

• Om de productie van biogas/groengas te versnellen

investeringssubsidie toegekend. Daarnaast is door de Provincie Overijssel €

• Om de mogelijkheden van natuur-inclusief isoleren te verkennen

2,5 miljoen subsidie toegekend aan Twence en Cogas. De subsidies van het

• Bij het opzetten van warmtegemeenschappen (om daarmee

Rijk en van de Provincie Overijssel maken het ontwikkelen van de eerste fase

invulling te geven aan de ambitie van 50% lokaal eigenaarschap bij

3

mestverwaarding naast de mestverwaardingsinstallatie in Zenderen.

van het RWT mogelijk.

warmteprojecten) • Bij het opstellen van een bronnenstrategie

3

Warmtenetten investeringssubsidie (WIS)

26

27

A4. Voortgang communicatie en participatie De energietransitie heeft invloed op de woon- en leefomgeving van mensen.

wens van raadsleden van alle gemeenten om de samenleving actiever te

Online meedenken

Ook wordt steeds duidelijker dat het toekomstperspectief van bedrijven

betrekken bij de energiestrategie.

Inwoners en stakeholders werden op toegankelijke wijze geïnformeerd

samenhangt met de beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie. Het

via een speciaal gebouwde participatiewebsite: meedoen.

is daarom belangrijk dat we heldere informatie verschaffen én, bovenal,

Inwoners en belangengroepen adviseerden de RES-partners over aspecten

energiestrategietwente.nl. Deze website bood mogelijkheden om te

inwoners en bedrijven betrekken bij de ontwikkelingen in Twente op

van de uitvoering binnen de kaders van de RES. Aan zowel inwoners als

informeren, maar nodigde ook uit tot digitale participatie. Hier konden

energiegebied.

stakeholders stelden we de vraag om tot een door hen gedragen en door

deelnemers aan de regionale participatieprocessen (Meedenktank en

beslissers geaccepteerd advies te komen, dat herleidbaar kan worden

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=6aa4e346-ae8d-4c7b-b61a-044e5fbf592a