Bijlage: Benchmark sociale basis zes Twentse gemeenten
Tekst van het document
In het jaarplan en jaarverslag van Salut wordt gewerkt aan het versterken van het netwerk van vrijwilligersorganisaties en het promoten van vrijwilligerswerk onder jongeren en nieuwe doelgroepen. Ook vindt twee keer per jaar in iedere kern het Verbinden Afstemmen Samenwerken Kennisdelen platformoverleg (Vrijwilligersnetwerk) plaats, waarin de gemeente en alle welzijns- en sportorganisaties die met vrijwilligers werken bijeenkomen. In dit overleg worden ontwikkelingen afgestemd, knelpunten besproken en gezamenlijke acties opgezet om het vrijwilligerswerk te versterken. Deze structurele afstemming zorgt ervoor dat vrijwilligersbeleid en –initiatieven in Hof van Twente goed op elkaar aansluiten. Bronnen • Jaarplan-2025 • Rapportage-verantwoording-Themanotities-september-2024 • Salut_Jaarverslag_2024_Digitaal • IHP Hof van Twente 2024 - 2038 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 61 9. Versterken inclusie Beoordeling Hof van Twente zet duidelijke stappen richting inclusie, met aandacht voor toegankelijkheid, diversiteit en het tegengaan van uitsluiting. De uitvoering is in ontwikkeling. De Lokale Inclusie Agenda 2025-2027 bevat concrete actiepunten voor sociale, fysieke en digitale inclusie.
Er is speciale aandacht voor kwetsbare groepen en het tegengaan van discriminatie Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, vrijwilligers en verenigingen organiseren activiteiten die gericht zijn op het betrekken van iedereen, zoals inclusieve sportevenementen, buurtactiviteiten en ontmoetingen voor mensen met een beperking. Er zijn maatjesprojecten, vriendenkringen en klankbordgroepen waarin inwoners met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten en ondersteunen. De sociale basis draagt bij aan het bespreekbaar maken van diversiteit en het tegengaan van uitsluiting. De Lokale Inclusie Agenda (LIA) is tot stand gekomen met brede participatie van inwoners, klankbordgroepen en organisaties. Voorbeelden zijn de prikkelarme kermis, het project Kleurrijk Hof van Twente, en het DigiTaalhuis voor digitale inclusie. Institutionele sociale basis De gemeente heeft een inclusieagenda en werkt aan het verbeteren van toegankelijkheid, diversiteit en anti-discriminatie. Er zijn projecten voor eenzaamheid, LHBTI+ beleid en toegankelijkheid van voorzieningen. Voor inwoners met een beperking is er samenwerking met regionale platforms als Uniek Sporten Twente. De gemeente organiseert activiteiten om sociale uitsluiting tegen te gaan, zoals de Week van de Ontmoeting en maatjesprojecten. Inclusie is een speerpunt, maar de praktijk vraagt om voortdurende inzet en bijstelling.
De integrale inclusie-aanpak is nog in ontwikkeling, met aandacht voor monitoring en betrokkenheid van doelgroepen. De LIA bevat concrete actiepunten zoals het ontwikkelen van een digitale sociale kaart, het opzetten van een klankbordgroep inclusiviteit en het verbeteren van digitale toegankelijkheid. Bronnen • Opdracht Buurtwerk 2026 • 2025-36-BIJLAGE-Samen-sterk-tegen-eenzaamheid-in-Hof-van-Twente-962513 • Jaarplan-2025 • Rapportage-verantwoording-Themanotities-september-2024 10. Mensen vragen & uitnodigen Beoordeling De gemeente stimuleert inwoners actief om deel te nemen en bij te dragen aan de samenleving. Er zijn veel initiatieven om mensen persoonlijk uit te nodigen en te activeren. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden via campagnes, buurtactiviteiten en persoonlijke benadering uitgenodigd om deel te nemen aan het sociale leven. Tijdens de Week van de Ontmoeting worden inwoners persoonlijk benaderd om deel te nemen aan activiteiten. Maatjesprojecten, vriendenkringen en sport- en cultuuractiviteiten zijn voorbeelden van hoe inwoners elkaar uitnodigen en activeren. Vrijwilligers en buurtgenoten spelen een belangrijke rol in het betrekken van moeilijk bereikbare groepen. In de Lokale Inclusie Agenda wordt het belang van persoonlijke uitnodiging en het actief betrekken van inwoners bij activiteiten en beleid benadrukt.
Daarnaast worden inwoners ook expliciet gevraagd om mee te denken over het sociaal domein. Zo is er een klankbordgroep Sociaal Domein, waarin betrokken inwoners regelmatig in dialoog gaan met de gemeente over verbeteringen in ondersteuning, participatie en zorg. Door hen uit te nodigen voor deze gesprekken, voelen inwoners zich gehoord en mede-eigenaar van de ontwikkeling van het sociaal beleid. Institutionele sociale basis De gemeente en haar partners organiseren bewustwordingscampagnes, outreach-activiteiten en laagdrempelige activiteiten om deelname te stimuleren. Er is aandacht voor het benutten van talenten en het stimuleren van betrokkenheid bij de samenleving. De aanpak is persoonsgericht en laagdrempelig, met oog voor het bereiken van moeilijk bereikbare groepen. De gemeente blijft investeren in het uitbreiden en verbeteren van deze uitnodigende werkwijze, zodat steeds meer inwoners zich uitgenodigd en gewaardeerd voelen om mee te doen Bronnen • | Jaarplan-2025 • | 2025-36-BIJLAGE-Samen-sterk-tegen-eenzaamheid-in-Hof-van-Twente-962513 • | Rapportage-verantwoording-Themanotities-september-2024 • | IHP Hof van Twente 2024 - 2038 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 62 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 63 6.
Losser Dit hoofdstuk beschrijft de beoordeling van de gemeente Losser op de 10 thema’s van de sociale basis. 6.1 Beeld van de gemeente Losser De informatie in deze paragraaf is afkomstig van de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein van Waarstaatjegemeente.nl. Uitgangspositie De gemeente Losser telt per 1 januari 2025 in totaal 23.376 inwoners en 9.903 huishoudens. De leeftijdsopbouw laat een relatief groot aandeel ouderen zien, met een stijgende groep 65-plussers. De grijze druk bedraagt 47,5 procent, hoger dan in vergelijkbare gemeenten. Eenpersoonshuishoudens vormen een substantiºle categorie en kennen relatief vaker een hulpvraag. Sociaaleconomisch gezien bevindt Losser zich rond het landelijk gemiddelde, met een positieve SES-WOA-score van 0,085 in 2023. Tegelijkertijd heeft 7,8 procent van de huishoudens problematische schulden en leeft 2,8 procent langdurig op of onder de lage inkomensgrens. Op gezondheidsgebied spelen fysieke beperkingen, langdurige aandoeningen en een relatief hoge mate van eenzaamheid (39,3 procent) een rol. Ook jongeren kennen kwetsbaarheden, onder meer zichtbaar in HALT-meldingen en het relatief hoge aandeel leerlingen in het speciaal basisonderwijs. Deze factoren samen vormen een uitgangspositie waarin een brede en diverse vraag naar ondersteuning in het sociaal domein bestaat.
Wmo In het tweede halfjaar van 2024 hadden 1.080 unieke inwoners een Wmo- maatwerkvoorziening. Het gebruik concentreert zich vooral in de categorieºn ondersteuning thuis, hulp bij het huishouden en hulpmiddelen. Naar verhouding maken 36 cliºnten per 1.000 inwoners gebruik van hulp bij het huishouden. Ouderen vormen daarbij de grootste gebruikersgroep. Binnen Losser zijn de meest voorkomende combinaties
van voorzieningen hulp bij het huishouden met vervoersvoorzieningen en | aanwezigheid van gestapelde ondersteuning wijst op meervoudige hulp bij het huishouden met woonvoorzieningen. De gerealiseerde Wmo- | problematiek en onderstreept de noodzaak van integrale ondersteuning. uitgaven bedroegen in 2024 circa 7,5 miljoen euro, waarbij vooral de categorie hulpmiddelen en diensten hoger uitviel dan begroot. | 6.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen Uit de analyse blijkt dat Losser op veel bouwstenen van de sociale basis Jeugdwet | actief beleid voert en een breed palet aan initiatieven kent. Vooral In het eerste halfjaar van 2025 werden 570 jeugdzorgtrajecten ingezet bij | Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid, Beschikbaarheid van ruimte & 485 unieke jongeren. Het merendeel (86 procent) betreft jeugdhulp zonder | plekken, (Onder)steunen van mantelzorg, Steun & ruimte voor vrijwillige verblijf. Jeugdbescherming en jeugdreclassering vormen kleinere, relatief | inzet en Mensen vragen & uitnodigen zijn stevig verankerd in beleid en stabiele categorieºn. Het aantal beºindigde trajecten neemt toe, met 235 | praktijk. De cultuur van samenwerken met partners, het inzetten op afgeronde trajecten in het tweede halfjaar van 2024.
De uitgaven aan | vrijwilligers en het bieden van laagdrempelige ondersteuning is duidelijk jeugdzorg bedroegen in 2023 in totaal 8,2 miljoen euro en in 2024 10.2 | aanwezig. miljoen euro, waarbij jeugdhulp zonder verblijf het grootste deel vormt.’ De toegang tot ondersteuning verloopt via het toegangsteam wijz, waarin Participatiewet | verschillende professionals samenwerken om inwoners snel en integraal Losser kent 20,7 re-integratievoorzieningen per 1.000 inwoners van 15 tot | te helpen. Dit zorgt voor een centrale, laagdrempelige toegang tot werk, 74 jaar, hoger dan het gemiddelde in vergelijkbare gemeenten. Het | inkomen, jeugd en zorg. aandeel huishoudens met bijstand bedraagt 2,8 procent. Het werkloosheidspercentage toont de afgelopen jaren een dalende trend en | Op andere bouwstenen, zoals bestaanszekerheid, financiering, staat in 2024 op 3,1 procent. Instrumenten zoals coaching naar werk, | responsiviteit, eigenaarschap, zeggenschap & regie en versterken inclusie, trainingen en vrijwilligerswerk worden actief ingezet, met name het | zijn veel acties in gang gezet, maar is voortdurende aandacht nodig om alle instrument coaching naar participatie (9,2 per 1.000 inwoners). | doelen volledig te bereiken. Vooral het bereiken van kwetsbare groepen, structurele financiering en het borgen van inclusie blijven Stapeling van voorzieningen | aandachtspunten.
In het tweede halfjaar van 2024 had 16,9 procent van de huishoudens ØØn of meer voorzieningen in het sociaal domein. Stapeling komt in | De financiering van de sociale basis is deels afhankelijk van gemeentelijke verschillende vormen voor: 116 huishoudens per 1.000 hebben ØØn | en landelijke ontwikkelingen; structurele borging en meerjarige afspraken voorziening en 33 huishoudens per 1.000 twee voorzieningen. De | met partners zijn in ontwikkeling, maar vragen blijvende inzet. combinatie jeugd en Wmo is het meest voorkomend (119 per 1.000 huishoudens), gevolgd door Wmo en Participatiewet (93 per 1.000).
De LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 64 6.3 | Ontvangen documenten | • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 We hebben van de gemeente Losser de volgende (beleids)documenten | • | Woonzorgnota gemeente Losser ontvangen: | • | Zorgkrant losser 2025-2026 • | 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • | 2025-11 Toegangsteam wijz infographic def_Optimized • | 241115 Plan van aanpak zorgintensief onderwijs NOT • | Afsluiting innovatieplan 2021-2024 • | Certificaat Dementievriendelijke gemeente • | Coalitieakkoord-2022 • | Dementiescan Losser vragen en spinnenwebdiagram 04-06-2025 • | Evaluatierapport en actieplan project dementievriendelijke gemeente Losser • | Folder Brugfunctionaris Losser • | Inclusieagenda Inclusief Losser • | Innovatieplan sociaal domein 2025-2028 • | Integraal veiligheidsbeleid gemeente Losser 2021-2024_Optimized • | Omgevingsvisie Losser vastgesteld 20230411 • | Plan van aanpak brede SPUK 2024-2026 Losser • | PowerPoint_Presentatie Commissaris van de Koning_Optimized • | Preventie- en Handhavingsplan Middelengebruik • | PvA JPF Losser versie februari 2025 (werkdocument) • | PvA JPF Losser versie februari 2025_Optimized • | Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 def_Optimized • | SOEK rapportage 2023 Losser • | SOEK rapportage 2024 Losser • |
Strategische Beleidsnota Sociaal Domein 2024-2027 • | teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 • | Teamplan in concept 2026-2029 • | Toekomstvisie gemeente Losser 2040 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 65 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 66 1. Bestaanszekerheid Beoordeling Losser werkt actief aan het vergroten van bestaanszekerheid, met een breed pakket aan armoedebeleid, schuldhulpverlening, minimaregelingen en preventie. Nieuwe initiatieven zoals het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) bieden jongeren met schulden een integrale begeleiding richting financiºle zelf- redzaamheid. Toch blijft volledige bestaanszekerheid een doorlopend aandachtspunt, gezien de economische druk en het bereiken van kwetsbare groepen. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Binnen de gemeenschappelijke sociale basis zijn er veel initiatieven die inwoners ondersteunen, zoals informele netwerken, burenhulp en vrijwilligers die signalen van armoede en eenzaamheid vroegtijdig oppikken. Ontmoetingsplekken als het Ontwikkelplein in Overdinkel bieden ruimte voor ontmoeting, informatie en praktische ondersteuning.
Brugfunctionarissen op basisscholen vormen een schakel tussen gezinnen en hulp, en organisaties als Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport & Cultuur zorgen ervoor dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen kunnen meedoen aan sport en cultuur. Het JPF biedt jongeren met schulden een intensief begeleidingstraject, gericht op het versterken van hun perspectief en financiºle zelfredzaamheid. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis bestaat uit het formele vangnet van de gemeente: minimaregelingen, bijzondere bijstand, een gemeentepolis voor minima en samenwerking met Stadsbank Oost Nederland voor schuldhulpverlening. De gemeente signaleert actief waar bestaanszekerheid onder druk staat, bijvoorbeeld door stijgende energiekosten en inflatie. In beleidsstukken en uitvoeringsprogramma’s wordt benoemd dat vooral alleenstaande ouderen en alleenstaande ouders moeilijk te bereiken zijn. De gemeente werkt samen met professionele partners om geldzorgen en bestaansonzekerheid structureel aan te pakken, maar merkt dat schaamte, onbekendheid met regelingen en de complexiteit van het sociale stelsel het bereiken van alle doelgroepen bemoeilijken. De integrale toegang wijz bundelt werk, inkomen, jeugd en zorg in ØØn team, waardoor inwoners snel en integraal geholpen worden bij financiºle en sociale problemen.
Ook heeft de gemeente twee consulenten Geldzaken in eigen dienst genomen. Hierdoor kan Losser inwoners met schulden direct intern begeleiden en waar nodig koppelen aan schuldhulp (in samenwerking met Stadsbank Oost Nederland). Bovendien hanteert Losser een integrale benadering, waarbij binnen het toegangsteam wijz altijd een brede uitvraag wordt gedaan. Hierdoor kunnen meerdere ondersteuningsvragen tegelijk zichtbaar worden. Zo kan een aanvraag voor de Wmo, ook leiden tot een vraag of ondersteuning op het gebied van werk of participatie. Deze werkwijze maakt het mogelijk om ondersteuning integraal vorm te geven en sluit aan bij de verschillende levensdomeinen van de inwoners. Bronnen • | Strategische Beleidsnota Sociaal Domein 2024-2027 • | 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • | Woonzorgnota gemeente Losser • | Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • | teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25.docx • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029.docx • | PvA JPF Losser versie februari 2025_Optimized.pdf LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 67 2. Financiering Beoordeling Losser werkt aan voorspelbare, integrale en ontschotte financiering van het sociaal domein.
Structurele investeringen in de sociale basis en lichte voorzieningen zijn gericht op het dempen van kostenstijgingen in de zorg. Innovatie wordt mogelijk gemaakt via pilots; bij succes volgt structurele financiering door verschuiving van middelen naar algemene voorzieningen. De afhankelijkheid van incidentele middelen en landelijke regelingen blijft echter een aandachtspunt. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis De gemeenschappelijke sociale basis in Losser wordt mede mogelijk gemaakt door integrale inzet van middelen zoals de SPUK-regeling en GALA-gelden. Hierdoor kunnen vrijwilligersinitiatieven, buurtactiviteiten en laagdrempelige ontmoetingsplekken worden ondersteund. Buurtactiviteiten en sport- en preventieprojecten in de dorpen worden deels gefinancierd uit deze integrale potjes. De gemeente stimuleert samenwerking tussen verschillende domeinen, zodat middelen breder kunnen worden ingezet voor collectieve voorzieningen. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis wordt gekenmerkt door meerjarige afspraken met professionele partners als Fundament, Domijn en zorgorganisaties. Alle partijen dragen financieel bij en het programma wordt zoveel mogelijk binnen bestaande middelen uitgevoerd. De gemeenteraad stelt budget beschikbaar voor innovatieve pilots.
Zo kan Losser nieuwe werkwijzen testen en bij succes structureel financieren, bijvoorbeeld door middelen te verschuiven van geïndiceerde zorg naar algemene voorzieningen of door hier structureel budget voor aan te vragen via de Voorjaarsnota. Wel geldt dat, ondanks deze vorm van financieren er afhankelijkheid blijft van landelijke regelingen en incidentele subsidies vormt een risico voor de continuïteit van voorzieningen. Bronnen • | Plan van aanpak brede SPUK 2024-2026 Losser • | Innovatieplan sociaal domein 2025-2028 • | Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • | teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 68 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid Beoordeling Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid is een sterk punt in Losser. Integrale samenwerking tussen gemeente, maatschappelijke partners, inwoners en vrijwilligers is stevig verankerd in beleid en praktijk. De gemeente werkt vanuit vertrouwen, met korte lijnen en gedeeld eigenaarschap. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Partnerschap en gelijkwaardigheid staan centraal in lokale netwerken, dorpsraden en vrijwilligersinitiatieven.
In Overdinkel en andere kernen is kerngericht werken en dorpsondersteuning opgezet, waarbij informele structuren een centrale rol spelen. Dorpsraden en vrijwilligers ontwikkelen samen met inwoners activiteiten en signaleren knelpunten, waarbij de gemeente vooral faciliteert en ondersteunt. In wijz werken consulenten en partners samen op basis van vertrouwen en gedeeld eigenaarschap, met korte lijnen naar inwoners. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis bestaat uit formele samenwerkingsafspraken, zoals de samenwerkingsovereenkomst met Fundament. Hierin zijn co-creatie, gezamenlijke evaluatie en gedeeld eigenaarschap vastgelegd. Beleidsontwikkeling en uitvoering vinden plaats in dialoog met betrokkenen, via participatietrajecten, structureel overleg met maatschappelijke organisaties en gezamenlijke pilots. De gemeente vervult een verbindende en faciliterende rol, stuurt op gezamenlijke doelen en werkt vanuit vertrouwen in plaats van controle. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de voorbereiding die Losser treft om samen omliggende gemeenten (waaronder Oldenzaal) en sociale ontwikkelbedrijven een nieuwe constructie voor beschut werk te organiseren. In deze opgavegerichte samenwerking behoudt Losser de eigen regie op ondersteuning van de doelgroep, terwijl kennis en uitvoeringskracht met partners worden gedeeld.
Deze proactieve aanpak voorkomt dat inwoners tussen wal en schip vallen en is anders dan in veel andere gemeenten in de regio. Bronnen • | Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • | 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • | Woonzorgnota gemeente Losser • | teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 69 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie Beoordeling Losser heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het vergroten van eigenaarschap en eigen regie. Deze inzet werpt vruchten af, maar het structureel borgen hiervan voor alle inwoners vraagt blijvend aandacht, met name om ook moeilijk bereikbare groepen mee te krijgen. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden via participatie, dorpsondersteuning en kerngericht werken gestimuleerd om zelf regie te nemen. Lokale netwerken, buurtinitiatieven en vrijwilligersprojecten dragen bij aan het versterken van eigenaarschap. SOEK-huisbezoeken zijn een voorbeeld waarbij inwoners worden ondersteund bij het vergroten van hun zelfredzaamheid en het maken van eigen keuzes.
Institutionele sociale basis De gemeente betrekt inwoners actief bij beleidsontwikkeling, bijvoorbeeld via participatietrajecten voor de woonzorgvisie en de inclusieagenda. Professionals voeren gesprekken vanuit het principe van positieve gezondheid, waardoor inwoners meer zeggenschap hebben over de ondersteuning die wordt ingezet. Ondanks de brede inzet blijven bepaalde groepen lastig te bereiken. Het gaat met name om inwoners met lage gezondheidsvaardigheden, mensen in sociaal isolement en inwoners die moeite hebben hun weg te vinden naar ondersteuning. Voor deze groepen verkent Losser extra toegankelijke vormen van participatie en ondersteuning, om hen stap voor stap meer eigen regie te laten ervaren. Bronnen • | Woonzorgnota gemeente Losser • | Strategische Beleidsnota Sociaal Domein 2024-2027 • | 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • | teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 70 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 71 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken Beoordeling De gemeente Losser investeert in fysieke ontmoetingsplekken en publieke ruimte om sociaal contact en bewegen te faciliteren.
Veel is gerealiseerd, maar de uitrol en doorontwikkeling zijn nog gaande. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Ontmoetingsplekken zoals Kulturhusen, dorpshuizen, buurthuizen en sportaccommodaties vormen het hart van de gemeenschappelijke sociale basis. Jaarlijks wordt minimaal ØØn ontmoetingsplek vergroend, zoals een bankje of speelplek, om spontane ontmoetingen te bevorderen. Dorpshuizen en verenigingen worden actief betrokken bij het organiseren van activiteiten voor en door inwoners. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis bestaat uit het realiseren van nultredenwoningen, geclusterd wonen en zorggeschikte woningen, met specifieke aandacht voor senioren en aandachtsgroepen. Er wordt ingezet op toegankelijke paden, vergroening en het verbeteren van de bereikbaarheid van voorzieningen. De samenwerking met Domijn zorgt voor ontmoetingsruimtes in wooncomplexen en het delen van ruimtes met buurtbewoners. Bronnen • Woonzorgnota gemeente Losser • Omgevingsvisie Losser vastgesteld 20230411 • 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 6. Responsiviteit Beoordeling Responsiviteit is een speerpunt, met veel aandacht voor monitoring, feedback en het snel kunnen inspelen op signalen uit de samenleving.
Tegelijkertijd blijft het bereiken van kwetsbare groepen en het snel aanpassen van het aanbod een uitdaging. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Binnen de gemeenschappelijke sociale basis worden signalen uit de wijk opgehaald via buurtbijeenkomsten, jeugdpanels en dorpsraden. Vrijwilligers en actieve bewoners signaleren veranderende behoeften, bijvoorbeeld rondom eenzaamheid of digitale vaardigheden. Dorpsondersteuners kunnen signalen uit de wijk snel vertalen naar nieuwe activiteiten of aanpassingen in het aanbod. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis borgt responsiviteit via formele evaluatie- en monitoringsmomenten, zoals MTV-bijeenkomsten met Fundament en SOEK- huisbezoeken. Beleidsmakers verzamelen actief feedback van inwoners en partners, bijvoorbeeld via effectmetingen in projecten als het JPF, en passen het beleid aan op basis van deze signalen. Dankzij wijz kan Losser snel inspelen op signalen en hulpvragen, doordat expertises direct worden gebundeld. De consulenten van wijz zijn aanwezig op alle basisscholen vanuit hun rol als schoolmaatschappelijk werker en in alle huisartsenpraktijken. Hierdoor worden signalen laagdrempelig opgepakt.
Bronnen • | Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • | 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • | teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 72 7. (onder)Steunen van mantelzorg Beoordeling De ondersteuning van mantelzorgers is structureel geborgd en wordt verder versterkt met pilots, respijtzorg en specifieke aandacht voor jonge mantelzorgers en mensen met dementie. Er is extra aandacht voor het netwerk rondom mantelzorgers en het betrekken van werkgevers. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Losser kent een opvallend hoog aantal mantelzorgers: naar schatting is ruim 1 op de 5 inwoners (≈22%) mantelzorger. Deze sterke betrokkenheid is een groot goed, maar brengt ook risico’s van overbelasting met zich mee. Om die reden zijn er veel initiatieven zoals lotgenotencontact, burenhulp en activiteiten voor jonge mantelzorgers. Respijtvrijwilligers en Alzheimer CafØs bieden mantelzorgers ondersteuning en ontmoeting. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis omvat formele ondersteuning via Fundament: informatie, advies, respijtzorg, mantelzorgcompliment en ondersteuning bij overbelasting.
De gemeente monitort de druk op mantelzorgers en werkt aan uitbreiding van respijtzorg. Er is aandacht voor mantelzorgers met een migratieachtergrond en voor het betrekken van werkgevers bij mantelzorgvriendelijk beleid. Bronnen • | Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • | Woonzorgnota gemeente Losser • | Dementiescan Losser vragen en spinnenwebdiagram 04-06-2025 • | Evaluatierapport en actieplan project dementievriendelijke gemeente Losser • | Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 73 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 74 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Beoordeling Vrijwilligers zijn het fundament van de sociale basis in Losser. De gemeente investeert in een actief vrijwilligersklimaat, met extra aandacht voor het betrekken van nieuwe doelgroepen en het delen van best practices tussen organisaties. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Vrijwilligers zijn betrokken bij een breed scala aan activiteiten: van Kidsplay tot sociale activiteiten en informele zorg. Tijdens de Week tegen Eenzaamheid worden vrijwilligers ingezet om inwoners met elkaar in contact te brengen. Jongeren en nieuwe inwoners worden actief betrokken via maatschappelijke stages en jeugdinitiatieven.
Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis ondersteunt vrijwilligerswerk via steunpunten, vacaturebanken, de vrijwilligersacademie en trainingen. Er is aandacht voor vergrijzing en het betrekken van nieuwe doelgroepen. Beleidsmatig wordt gewerkt aan het verder structureren en versterken van het vrijwilligersbeleid, met meer waarderingsacties en kennisdeling. Bronnen • Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 75 9. Versterken inclusie Beoordeling De gemeente Losser zet stappen om inclusie te bevorderen, met initiatieven zowel binnen de organisatie als integraal in de samenleving (samen met partners en inwoners). Deze integrale aanpak is echter nog in opbouw; er zijn veel losse initiatieven, maar structurele borging en het bereiken van Ælle doelgroepen vragen blijvende aandacht. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inclusie wordt bevorderd door prikkelarme activiteiten, regenboogcafØs, workshops en het stimuleren van inclusieve sport. Lokale netwerken, verenigingen en ervaringsdeskundigen dragen bij aan bewustwording en het bespreekbaar maken van diversiteit en toegankelijkheid.
Inclusiewerkgroepen en informele initiatieven zetten zich in voor gelijke kansen en het betrekken van verschillende doelgroepen. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis bestaat uit de inclusieagenda en het jaarlijkse uitvoeringsplan gericht op bewustwording, toegankelijkheid, anti-discriminatie en het betrekken van ervaringsdeskundigen. De gemeente werkt samen met partners als Vizier, scholen, sportverenigingen en zorgorganisaties. Toegankelijkheid van gebouwen en openbare ruimte is een beleidsmatig aandachtspunt, met inzet op structurele integratie van inclusie in alle beleidsterreinen. Bronnen • Inclusieagenda Inclusief Losser • Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • Uitvoeringsprogramma Wonen Welzijn en Zorg 2026-2029 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 76 10. Mensen vragen & uitnodigen Beoordeling Losser stimuleert haar inwoners actief om deel te nemen en bij te dragen in de samenleving. Er zijn veel initiatieven om mensen persoonlijk uit te nodigen, met name gericht op kwetsbare groepen. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden via persoonlijke benadering, buurtactiviteiten, jeugdpanels, proefclubjes en initiatieven als VrijMiGoal uitgenodigd om mee te doen.
Welkomstbijeenkomsten voor nieuwe inwoners en het inzetten van scouts om eenzame inwoners te bereiken zijn voorbeelden van actieve uitnodiging. Er is aandacht voor het betrekken van jongeren en nieuwe inwoners bij vrijwilligerswerk en sociale activiteiten. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis ondersteunt deze uitnodigende werkwijze via campagnes, participatietrajecten, dorpsraden en jeugdinitiatieven. Er zijn concrete acties om drempels te verlagen en maatwerkondersteuning te bieden aan moeilijk bereikbare groepen. De ambitie is om deze uitnodigende werkwijze verder uit te breiden en meer doelgroepen te betrekken bij het sociale leven in Losser. Bronnen • 20250310 Uitvoeringsprogramma Samen voor een sterker Overdinkel • Samenwerkingsoveereenkomst Fundament gemeente Losser 2026 • teamplan in concept 2026-2029 versie 03-12-25 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 77 7. Wierden Dit hoofdstuk beschrijft de beoordeling van de gemeente Wierden op de 10 thema’s van de sociale basis. 7.1 Beeld van de gemeente De informatie in deze paragraaf is afkomstig van de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein van Waarstaatjegemeente.nl. Uitgangspositie De gemeente Wierden telt per 1 januari 2025 in totaal 24.931 inwoners en 10.213 huishoudens.
De gemiddelde huishoudensgrootte bedraagt 2,48 personen, hoger dan in vergelijkbare gemeenten. De leeftijdsopbouw laat een stevig aandeel ouderen zien, met een groeiende groep 65-plussers: 3.006 inwoners van 65–74 jaar, 2.127 inwoners van 75–84 jaar en 676 inwoners van 85 jaar en ouder. De grijze druk bedraagt 42,1 procent. Sociaaleconomisch staat Wierden relatief sterk, met een positieve SES- WOA-score van 0,210 in 2023. Tegelijkertijd heeft 5,5 procent van de huishoudens problematische schulden en leeft 0,5 procent vier jaar of langer op of onder de lage inkomensgrens. In de gezondheidssituatie spelen langdurige aandoeningen, fysieke beperkingen en een aanzienlijke mate van eenzaamheid (37,7 procent) een rol. Jongeren kennen eveneens kwetsbaarheden, onder meer zichtbaar in HALT-meldingen en de aanwezigheid van leerlingen in het speciaal basisonderwijs. Deze combinatie van demografische, sociaaleconomische en gezondheidskenmerken vormt een uitgangspositie waarin een brede en diverse vraag naar ondersteuning zichtbaar is. Wmo In het tweede halfjaar van 2024 maakten 1.480 unieke inwoners gebruik van een Wmo-maatwerkvoorziening. Het gebruik concentreert zich in de categorieºn ondersteuning thuis, hulp bij het huishouden en hulpmiddelen en diensten. Naar verhouding ontvangen 34 cliºnten per 1.000 inwoners hulp bij het huishouden en 29 cliºnten per 1.000 inwoners hulpmiddelen
en diensten. Ouderen vormen de grootste gebruikersgroep. Binnen | Wmo komt het vaakst voor (119 per 1.000 huishoudens), gevolgd door Wierden komen combinaties van voorzieningen geregeld voor, zoals hulp | Wmo en Participatiewet (23 per 1.000). Deze stapeling wijst op bij het huishouden met vervoersvoorzieningen (160 cliºnten) en hulp bij | meervoudige problematiek en benadrukt de noodzaak van het huishouden met begeleiding. De gerealiseerde Wmo-uitgaven | samenhangende ondersteuning voor inwoners. bedroegen in 2024 circa 6,1 miljoen euro, hoger dan begroot, met name door hogere kosten in ondersteuning thuis en hulpmiddelen. | 7.2 | Bouwstenen op hoofdlijnen Uit de analyse blijkt dat Wierden op vrijwel alle bouwstenen van de sociale Jeugdwet | basis reeds actief beleid voert of initiatieven ontplooit. Vooral In het eerste halfjaar van 2025 werden 505 jeugdzorgtrajecten ingezet bij | Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid, Eigenaarschap, zeggenschap & 485 unieke jongeren. Het merendeel betreft jeugdhulp zonder verblijf, met | regie, Responsiviteit en (onder)Steunen van mantelzorg zijn onderwerpen een aandeel van 89,1 procent van het totaal. Jeugdhulp met verblijf vormt | die stevig verankerd zijn in het beleid.
De cultuur van samenwerken met een kleine categorie, terwijl jeugdbescherming en jeugdreclassering stabiel | partners en het inzetten op eigen kracht van inwoners is duidelijk blijven. Het aantal beºindigde trajecten bedroeg 140 in het tweede halfjaar | aanwezig in Wierden. Bij de overige bouwstenen is Wierden mee bezig; zo van 2024. De uitgaven aan jeugdzorg bedroegen in 2023 in totaal 5,4 | zijn armoedebestrijding, inclusie en vrijwilligersbeleid in ontwikkeling met miljoen euro, voornamelijk voor jeugdhulp zonder verblijf. | meerdere acties, maar blijft voortdurende aandacht nodig om alle doelen geheel te bereiken. Participatiewet Wierden kent 13,2 re-integratievoorzieningen per 1.000 inwoners van 15 | 7.3 | Ontvangen documenten tot 74 jaar. Het aandeel huishoudens met bijstand bedraagt 2,3 procent. | We hebben van de gemeente Wierden de volgende (beleids)documenten De werkloosheid toont een lichte daling en komt in 2024 uit op 2,7 | ontvangen: procent. Gemeentelijke instrumenten zoals coaching naar werk of | • | Centrumvisie Enter Retailvisie Wierden en Enter participatie (1,7 per 1.000 inwoners) en jobcoaching op de werkplek (1,1 | • | Centrumvisie Wierden Retailvisie Wierden en Enter per 1.000 inwoners) worden actief ingezet ter ondersteuning van inwoners | • | Cijfers en feiten van het sociaal domein in Wierden def 23 oktober richting werk.
| 2020 • | Cultuurvisie Wierden Stapeling van voorzieningen | • | Evaluatie Nationaal Programma Onderwijs 2021 – 2025 In het tweede halfjaar van 2024 ontving 19,0 procent van de huishoudens | • | Ketenaanpak valpreventie Wierden definitief 22 juni ØØn of meer voorzieningen in het sociaal domein. Stapeling komt | • | Lokaal sportakkoord Wierden 25-6-2020 regelmatig voor: 112 huishoudens per 1.000 ontvangen ØØn voorziening en | • | Lokale Woonagenda 2022-2026 49 huishoudens per 1.000 twee voorzieningen. De combinatie Jeugd en | • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 78 • | Plan dementievriendelijke gemeente Wierden versie 0.64 • | Plan van aanpak Kansrijke Start en Kinderwensgesprekken • | Plan van aanpak een tegen eenzaamheid gemeente Wierden (definitief) • | Plan van Aanpak GALA Wierden 2023-2026 • | Sportakkoord gemeente Wierden Sport versterkt • | Toekomstvisie gemeente Wierden • | Twentse Visie op Sport en Bewegen 2024-2027 • | Uitvoeringsagenda sport en bewegen 2024-2026 • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 19 december 2022 • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 • | Visie Sport en Bewegen gemeente Wierden LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 79 1.
Bestaanszekerheid Beoordeling Wierden onderkent het belang van bestaanszekerheid en neemt diverse maatregelen om financiºle (geld)stress en bestaansonzekerheid bij inwoners te verminderen. De aanpak is in volle gang en breed opgezet, met betrokkenheid van lokale partners. Ondanks de economische uitdagingen is bestaanszekerheid stevig verankerd in het lokale beleid. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Lokale netwerken, vrijwilligers en maatschappelijke organisaties dragen bij aan het vroegtijdig signaleren van geldzorgen en het bieden van steun. Voorbeelden zijn informele hulp via kerken, buurtnetwerken en vrijwilligers die inwoners met geldproblemen of eenzaamheid opvangen en doorverwijzen. Het Jeugd Sport- en Cultuurfonds wordt actief onder de aandacht gebracht, zodat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen kunnen meedoen aan sport en cultuur. De campagne “Rondkomen in Wierden” is mede gedragen door lokale partners, waardoor inwoners elkaar stimuleren om hulp te zoeken en gebruik te maken van regelingen. In buurthuizen en via scholen wordt armoede bespreekbaar gemaakt en worden inwoners actief geïnformeerd over hun rechten en mogelijkheden. Er is extra aandacht voor het vroegtijdig signaleren van problemen door vrijwilligers en professionals in de wijk.
Institutionele sociale basis De gemeente Wierden zet actief in op vroegsignalering, preventie en ondersteuning van kwetsbare groepen, met speciale aandacht voor energiearmoede en passende woonoplossingen. Deze integrale benadering versterkt de bestaanszekerheid van inwoners. De gemeente heeft een preventieve armoede- aanpak ingericht, met formele maatregelen zoals de eenmalige energietoeslag voor minima, inzet van landelijke steunmiddelen (zoals het Corona- steunpakket) en het laagdrempelige Loket Geldzaken waar inwoners advies krijgen over financiºn en schulden. Het Jeugd Sport- en Cultuurfonds is institutioneel geborgd en wordt actief uitgebreid. De gemeente monitort de effectiviteit van deze maatregelen en stuurt bij waar nodig, bijvoorbeeld door extra communicatie en samenwerking met scholen en welzijnsorganisaties. Ondanks deze inzet blijft volledige bestaanszekerheid een uitdaging, mede door de economische situatie en het bereiken van kwetsbare groepen. In de praktijk blijkt dat niet alle huishoudens in beeld zijn en dat landelijke ontwikkelingen zoals inflatie en stijgende kosten extra druk zetten op bestaanszekerheid.
Bronnen • | Lokale Woonagenda 2022-2026 • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 • | Plan van aanpak een tegen eenzaamheid gemeente Wierden (definitief) LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 80 2. Financiering Beoordeling Wierden werkt aan voorspelbare en flexibele financiering van het sociale domein. Er zijn duidelijk stappen gezet om structurele financiering en integrale aanpak te verbeteren (in plaats van tijdelijke versnipperde projecten), maar enkele initiatieven bevinden zich nog in de implementatiefase. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis De gemeente stimuleert dat lokale initiatieven, verenigingen en vrijwilligersorganisaties kunnen meeliften op integrale financiering. Door het combineren van sport-, welzijns- en gezondheidsbudgetten ontstaan er meer mogelijkheden voor gezamenlijke preventieprojecten en buurtactiviteiten. De accounthouder van de gemeente fungeert als vast aanspreekpunt voor maatschappelijke organisaties, waardoor samenwerking en gezamenlijke programmering makkelijker worden. In de praktijk betekent dit dat bijvoorbeeld sportverenigingen, welzijnsorganisaties en buurtinitiatieven gezamenlijk subsidie kunnen aanvragen voor integrale projecten, zoals beweegactiviteiten voor kwetsbare groepen.
Institutionele sociale basis Wierden heeft de financieringsstructuur heringericht: een interne accounthouder stuurt op gezamenlijke doelen en resultaatafspraken met instellingen als Avedan, MEE, De Welle en Evenmens. Dit voorkomt verkokering en versnippering van middelen. Via regionale samenwerking (zoals Twentse Koers en GALA) worden rijksmiddelen en lokale middelen integraal ingezet. De meerjarige Maatschappelijke Agenda en het lokale GALA-plan zorgen voor voorspelbaarheid en flexibiliteit, maar volledige ontschotting en integrale uitvoering zijn nog in ontwikkeling. De gemeente kan deze volledige ‘ontschotting’ echter niet in haar eentje realiseren; zij is daarbij afhankelijk van landelijke kaders en regelgeving. Wierden zet daarom vooral in op integraal werken binnen de bestaande mogelijkheden – bijvoorbeeld via regionale initiatieven als Twentse Koers en het GALA – om middelen zo flexibel en gezamenlijk mogelijk in te zetten Bronnen • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 • | Plan van Aanpak GALA Wierden 2023-2026 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 81 3. Samenwerking vanuit gelijkwaardigheid Beoordeling Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid is een duidelijk sterk punt in Wierden.
De gemeente hanteert een houding van “In Wierden doen we het samen”, waarbij inwoners, vrijwilligers, professionals en gemeente ieder als gelijkwaardige partners worden gezien in de sociale opgaven. Beleidsontwikkeling en -uitvoering gebeuren in dialoog met betrokkenen, wat wijst op een cultuur van wederzijds respect en vertrouwen. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners, vrijwilligers, sportverenigingen, kerken en ondernemers worden actief betrokken bij beleidsontwikkeling en uitvoering. De Coalitie ‘Eén tegen Eenzaamheid’ en het Sportnetwerk Wierden zijn voorbeelden van netwerken waarin iedereen een gelijkwaardige rol heeft. Initiatieven worden vaak samen opgezet en uitgevoerd, zonder top-down sturing. De gemeente faciliteert en verbindt, maar laat ruimte voor eigen inbreng en initiatief van inwoners en organisaties. Institutionele sociale basis De gemeente stuurt op gezamenlijke doelen en regie op resultaten, maar doet dit vanuit vertrouwen en dialoog (“contract en contact”). Beleidsontwikkeling gebeurt in co-creatie met maatschappelijke partners, waarbij expertise van alle partijen wordt benut. In de uitvoeringsfase is de gemeente vooral faciliterend en verbindend, en wordt detailcontrole vermeden. Dit zorgt voor een cultuur van wederzijds respect en gedeelde verantwoordelijkheid.
De gemeente vervult een regisserende rol, maar geeft ook ruimte aan initiatieven van onderop. Samenwerking tussen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en gemeente is structureel verankerd in beleid en uitvoering. Bronnen • | Toekomstvisie gemeente Wierden • | Plan van Aanpak GALA Wierden 2023-2026 • | Plan van aanpak een tegen eenzaamheid gemeente Wierden (definitief) • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 82 4. Eigenaarschap, zeggenschap & regie Beoordeling Het vergroten van de eigen regie van inwoners staat centraal in het Wierdense beleid. De gemeente realiseert zich dat inwoners zelf eigenaar zijn van hun leven en beslissingen, en richt ondersteuning zo in dat mensen zoveel mogelijk de touwtjes in handen houden. Hieraan wordt in Wierden op diverse manieren actief invulling gegeven. De bouwsteen is duidelijk zichtbaar in het beleid en de uitvoering. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Inwoners worden gestimuleerd om hun eigen hulpvraag en oplossing te formuleren, bijvoorbeeld via welzijnsarrangementen van De Welle. Vrijwilligers en buurtinitiatieven ondersteunen inwoners bij het vergroten van hun zelfredzaamheid.
In de praktijk worden inwoners actief betrokken bij het opstellen van hun ondersteuningsplan en krijgen ze ruimte om eigen keuzes te maken. Institutionele sociale basis Professionals zoals welzijnscoaches en voorveldregisseurs voeren gesprekken vanuit het principe van Positieve Gezondheid, waarbij de eigen kracht en keuzes van de inwoner centraal staan. De gemeente benadrukt in haar communicatie dat inwoners zelf verantwoordelijk zijn voor hun kwaliteit van leven, en dat de overheid aanvullend is. Beleidsmatig is eigenaarschap verankerd als doelstelling en wordt dit actief uitgedragen. In subsidietrajecten wordt geºxperimenteerd met meer ruimte voor eigen invulling door inwoners. Bronnen • | Toekomstvisie gemeente Wierden • | Plan van Aanpak GALA Wierden 2023-2026 pdf versie • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 • | maatschappelijke_agenda_2022-2026 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 83 5. Beschikbaarheid van ruimte & plekken Beoordeling De gemeente Wierden investeert in fysieke ontmoetingsplekken en publieke ruimte om sociaal contact en bewegen te faciliteren, zowel binnen als buiten. Er zijn al enkele concrete ruimtes gecreºerd of verbeterd en er loopt een integrale gebiedsaanpak om meer ontmoetingsmogelijkheden te scheppen.
Veel is in gang gezet (en deels gerealiseerd), maar de uitrol is nog niet volledig afgerond. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Initiatieven als “Jij & Wij, net even anders” bieden een laagdrempelige huiskamer waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Buurtbewoners en vrijwilligers zijn actief betrokken bij het (her)inrichten van speel- en beweegplekken, ontmoetingspleinen en beweegtuinen. Deze plekken worden gebruikt voor informele ontmoeting, activiteiten en ondersteuning. Institutionele sociale basis De Lokale Woonagenda en de centrumvisies voor Wierden en Enter benoemen het belang van voldoende ontmoetingsplekken, een groene en toegankelijke openbare ruimte en multifunctionele accommodaties. Er wordt ingezet op het behoud van kulturhusen, vergroening van de centra en het realiseren van nieuwe ontmoetingsruimten en laagdrempelige inlopen, passend bij de behoeften van verschillende doelgroepen. Wierden zoekt actief de verbinding tussen het sociale en fysieke domein. In de praktijk worden in de wijken samen met inwoners verbeterpunten in de leefomgeving geïnventariseerd. Met middelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) heeft de gemeente extra stappen gezet om zulke integrale wijkaanpakken te versterken, waardoor sociale initiatieven goed worden ingepast in de fysieke omgeving.
Bronnen • | Lokale Woonagenda 2022-2026 | • | DEF Uitvoeringsagenda sport en bewegen 2024-2026 • | Centrumvisies Wierden en Enter | • | Plan van Aanpak GALA Wierden 2023-2026 pdf versie • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 | • | maatschappelijke_agenda_2022-2026 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 84 6. Responsiviteit Beoordeling De responsiviteit (het vermogen van gemeente en professionals om Øcht te luisteren naar inwonersbehoeften en daarop te handelen) is goed ontwikkeld in Wierden. Beleidsmatig is vastgelegd dat men bijstuurt op basis van signalen, en in de praktijk zijn meerdere voorbeelden zichtbaar waarbij Wierden flexibel inspeelt op wat inwoners belangrijk vinden of nodig hebben. Door te werken met pilots en structurele evaluatie blijft het beleid responsief en actueel. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis In de gemeenschappelijke sociale basis wordt responsiviteit zichtbaar doordat inwoners, vrijwilligers en lokale netwerken signalen uit de wijk of doelgroep snel delen en oppakken. Denk aan buurtbewoners die signaleren dat eenzame ouderen extra aandacht nodig hebben, of vrijwilligers die aangeven dat er behoefte is aan nieuwe activiteiten. Ook scholen en sportverenigingen geven signalen door over wat er leeft onder jongeren of gezinnen.
Deze signalen worden vaak direct besproken in informele overleggen of buurtbijeenkomsten, waardoor er snel op kan worden ingespeeld. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis borgt responsiviteit via structurele monitoring en evaluatie. De gemeente werkt met kwartaalrapportages en jaarlijkse evaluaties van de Maatschappelijke Agenda. Op basis van deze data en signalen uit het veld worden plannen bijgestuurd. Een concreet voorbeeld is de flexibele inzet van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), waarbij scholen jaarlijks konden aangeven welke interventies hun leerlingen nodig hadden. Ook pilots als Welzijn op Recept zijn voorbeelden van maatwerk: inwoners worden doorverwezen naar welzijnscoaches, die samen met hen zoeken naar passende ondersteuning. Zo wordt beleid en uitvoering continu aangepast aan de actuele behoeften van inwoners. Bronnen • | Toekomstvisie gemeente Wierden • | NPO 2021-2025 – Evaluatieverslag • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 85 7. (onder)Steunen van mantelzorg Beoordeling De ondersteuning van mantelzorgers is in Wierden goed op orde. De gemeente werkt nauw samen met gespecialiseerde organisaties om mantelzorgers te ontlasten, waarderen en toerusten.
Er is zowel structurele aandacht (reguliere mantelzorgondersteuning) als innovatie via pilots om nieuwe vormen van respijtzorg en begeleiding te bieden. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis In de gemeenschappelijke sociale basis zijn mantelzorgers vaak familieleden, buren of vrienden die elkaar ondersteunen. Vrijwilligers van bijvoorbeeld Evenmens bieden respijtzorg, zodat mantelzorgers af en toe kunnen uitrusten. Ook worden er lotgenotencontacten en informele bijeenkomsten georganiseerd, waar mantelzorgers ervaringen kunnen delen en elkaar kunnen steunen. Tijdens de Dag van de Mantelzorg worden mantelzorgers in het zonnetje gezet, wat bijdraagt aan hun waardering en erkenning binnen de gemeenschap. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis bestaat uit het formele aanbod van mantelzorgondersteuning, uitgevoerd door Evenmens. Mantelzorgers kunnen hier terecht voor emotionele steun, advies en praktische hulp. De gemeente ondersteunt pilots zoals ‘GGZ-Mantelzorg’ en neemt deel aan de regionale Logeerzorg-pilot, waarmee tijdelijke opname van zorgbehoevenden mogelijk wordt gemaakt. Ook intern is er aandacht voor medewerkers die mantelzorger zijn. Via campagnes als “Met Mekaar” wordt het belang van mantelzorg onder de aandacht gebracht en worden inwoners gestimuleerd mantelzorgers te signaleren en te ondersteunen.
In de Maatschappelijke Agenda en de Lokale Woonagenda is veel aandacht voor mantelzorgers, met inzet op respijtzorg, ondersteuning van jonge mantelzorgers en het mogelijk maken van mantelzorgwoningen. Er wordt gewerkt aan bewustwording en het versterken van het netwerk rond mantelzorgers, zodat zij hun taak duurzaam kunnen blijven uitvoeren. Bronnen • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 • | Lokale Woonagenda 2022-2026 • | Plan van Aanpak GALA Wierden 2023-2026 pdf versie • | Plan van aanpak een tegen eenzaamheid gemeente Wierden (definitief) LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 86 8. Steun & ruimte voor vrijwillige inzet Beoordeling Wierden heeft een actief vrijwilligersklimaat, dat de gemeente via partners als De Welle faciliteert – denk aan een vrijwilligerscentrale en trainingsaanbod. Verdere versterking van deze formele ondersteuning (bijvoorbeeld meer centrale coördinatie of extra scholingsmogelijkheden) kan de vrijwillige inzet echter nóg beter faciliteren. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Het rijke verenigingsleven en de grote betrokkenheid van inwoners zorgen ervoor dat veel vrijwilligers zich inzetten voor sport, cultuur, zorg en buurtactiviteiten. Vrijwilligers organiseren zelf activiteiten, ondersteunen kwetsbare inwoners en brengen mensen samen.
Tijdens acties als de Koekenactie of de Week tegen Eenzaamheid nemen vrijwilligers het initiatief om anderen te bereiken en te verbinden. Institutionele sociale basis De gemeente ondersteunt vrijwillige inzet via De Welle en andere partners, die een vrijwilligerscentrale beheren en trainingen aanbieden. In het kader van het Sportakkoord worden vrijwilligers getraind en wordt kennis gedeeld tussen verenigingen. De gemeente faciliteert initiatieven van bewoners(groepen) via wijkbudgetten of ondersteuning. Hoewel de basis goed is, kan de formele ondersteuning (zoals een gemeentelijk vrijwilligersbeleid of extra waarderingsacties) nog verder worden uitgebouwd. De Toekomstvisie en de Maatschappelijke Agenda benoemen het belang van laagdrempelig vrijwilligerswerk, het verbinden van netwerken en het stimuleren van vrijwilligerswerk onder jongeren en ouderen. Vrijwilligerswerk wordt gezien als essentieel voor de sociale basis en krijgt extra aandacht in het subsidiebeleid en de ondersteuning van initiatieven. Bronnen • | Toekomstvisie gemeente Wierden • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 • | bijlage 2 Lokaal sportakkoord Wierden 25-6-2020 – kopie • | Plan van aanpak een tegen eenzaamheid gemeente Wierden (definitief) LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 87 9.
Versterken inclusie Beoordeling De gemeente Wierden zet stappen om inclusie te bevorderen (dat wil zeggen: iedereen laten meedoen ongeacht beperkingen of achtergrond) maar dit is deels nog in ontwikkeling. Er zijn al verschillende inclusie-initiatieven (vooral op het gebied van sport, toegankelijkheid en bestrijding van eenzaamheid), terwijl op andere vlakken (anti-discriminatie beleid, integrale inclusie-agenda) nog verbetering mogelijk is. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis In de gemeenschap worden activiteiten georganiseerd die gericht zijn op het betrekken van iedereen, zoals G-sport evenementen, buurtactiviteiten en ontmoetingen voor mensen met een beperking. Vrijwilligers en verenigingen zorgen ervoor dat mensen zich welkom voelen en stimuleren deelname van inwoners met verschillende achtergronden. Institutionele sociale basis De gemeente is aangesloten bij landelijke initiatieven als “Een tegen Eenzaamheid” en participeert in platforms als Uniek Sporten Twente. Er wordt gewerkt aan een plan van aanpak voor een inclusieve leefomgeving, met aandacht voor fysieke toegankelijkheid van gebouwen en openbare ruimte. De gemeente subsidieert de antidiscriminatievoorziening Vizier en overweegt meer preventieve voorlichting. De integrale inclusie-aanpak is nog in ontwikkeling, met ruimte voor verbetering op het gebied van diversiteit en structurele borging.
Bronnen • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 • | Lokale Woonagenda 2022-2026 • | Cultuurvisie Wierden • | bijlage 3 Sportakkoord gemeente Wierden Sport versterkt • | Uitvoeringsplan Maatschappelijke Agenda 2022-2026 december 2024 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 88 10. Mensen vragen & uitnodigen Beoordeling Wierden stimuleert haar inwoners actief om deel te nemen en bij te dragen in de samenleving. Er zijn initiatieven om mensen persoonlijk uit te nodigen mee te doen, met name gericht op kwetsbare groepen die anders niet bereikt worden. Dit gebeurt al op meerdere fronten, al blijft het een uitdaging om echt iedereen te activeren; de inzet is aanwezig en uitbreiding zal gaandeweg plaatsvinden. Toelichting Gemeenschappelijke sociale basis Via campagnes als “Met Mekaar” en acties als de Koekenactie worden inwoners aangemoedigd om anderen uit te nodigen voor een praatje of activiteit. Vrijwilligers en professionals stappen actief op mensen af, bijvoorbeeld bij eenzame inwoners thuis. Ook worden kinderen en jongeren persoonlijk benaderd om deel te nemen aan sport, cultuur of buurtactiviteiten, bijvoorbeeld via Sjors Sportief & Creatief. Institutionele sociale basis De gemeente en haar partners organiseren bewustwordingscampagnes, participatietrajecten en laagdrempelige activiteiten om deelname te stimuleren.
Er wordt gewerkt aan het verlagen van drempels en het bieden van maatwerkondersteuning aan moeilijk bereikbare groepen. Toch lukt het nog niet om iedere inwoner te bereiken. Met name sommige groepen met hoge gezondheidsrisico’s blijven op afstand: denk aan inwoners met overmatig alcohol- of drugsgebruik, en volwassenen met ernstig overgewicht. In 2026 wil de gemeente hier gerichter op inzetten. Via het Trimbos-programma ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ wordt bijvoorbeeld preventief gewerkt om voor jongeren een gezondere, kansrijke leefomgeving te creëren, en onder de noemer ‘Volwassenen naar Gezond Gewicht’ worden inwoners gestimuleerd en ondersteund om gezonder te leven. Zo probeert Wierden ook deze lastig te bereiken groepen actiever bij het sociale leven te betrekken. De uitnodigende werkwijze is een leidraad in het beleid, met als doel dat steeds meer inwoners actief meedoen aan het sociale leven in Wierden. Bronnen • | Toekomstvisie gemeente Wierden • | Maatschappelijke Agenda 2022-2026 • | Plan van aanpak een tegen eenzaamheid gemeente Wierden (definitief) • | DEF Uitvoeringsagenda sport en bewegen 2024-2026 LH/26/0180/sbbrn | Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 89 LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 90 8.
Conclusies en aanbevelingen De benchmark voor de sociale basis van de gemeente Borne, bestaande uit zes Twentse gemeenten, laat zien hoe verschillend de sociale basis is georganiseerd en welke patronen gemeentebreed zichtbaar worden. Hoewel de lokale context sterk bepalend blijft, zijn er duidelijke regionale overeenkomstige uitdagingen en kansen. Dit hoofdstuk brengt de belangrijkste conclusies samen en formuleert aanbevelingen die zowel lokaal toepasbaar zijn als bijdragen aan een sterker en meer samenhangend Twents regionaal netwerk. 8.1 Conclusies en aanbevelingen per bouwsteen Hieronder volgen de belangrijkste conclusies, aanbevelingen en best practices per bouwsteen van de sociale basis, geformuleerd in algemene termen. 1. Bestaanszekerheid De benchmarkgemeenten zetten breed in op het vergroten van bestaanszekerheid. Overal is veel aandacht voor armoedebestrijding en schuldhulp. Inwoners met een laag inkomen kunnen rekenen op een scala aan ondersteunende regelingen (bijzondere bijstand, minimafonds, etc.), vaak aangevuld met een actief netwerk van vrijwilligers en organisaties (zoals voedselbanken en Stichting Leergeld) die de last verlichten. Uit de benchmark blijkt dat geen enkele gemeente structureel tekortschiet op dit thema – iedere gemeente heeft ten minste de basis op orde. Wel zien we overal dat niet alle kwetsbare groepen bereikt worden.
Schaamte, onbekendheid en ingewikkelde procedures houden een deel van de doelgroep weg van de voorzieningen. Daarnaast groeit door inflatie en stijgende kosten de financiºle druk op huishoudens, wat de opgave voor gemeenten alleen maar groter maakt. Aanbevelingen • Actief drempels verlagen: Vereenvoudig het aanvraagproces en communiceer proactief over alle beschikbare hulp (bijvoorbeeld via ØØn herkenbaar loket of huis-aan-huis campagnemateriaal). Jargonvrije formulieren en hulp bij invullen (zoals formulierenbrigades) zorgen dat regelingen Øcht toegankelijk worden. • Vroegsignalering verder versterken: Breid samenwerkingen met woningcorporaties, energiemaatschappijen en zorgverzekeraars uit om problemen vroeg te spotten. Alle gemeenten werken al met LH/26/0180/sbbrn Benchmark sociale basis 6 Twentse gemeenten | ' bureau HHM 2026 | 91 vroegsignalering (bijvoorbeeld bij betalingsachterstanden); zorg dat dit regionaal geborgd is zodat niemand tussen wal en schip valt. • Gebruik lokale netwerken: Mobiliseer het sterke Twentse noaberschap en vrijwilligersnetwerk om verborgen armoede te bereiken. Bijvoorbeeld via scholen, kerken en buurthuizen signalen oppikken en doorgeleiden naar hulp, dit versterkt ook de vroegsignalering.