CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Rapport commissie Vollebregt-Alberda van Ekenstein 2017-2021

RAAD: Raadsvergadering 29 april 2021, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Hamerstuk: Vaststelling BOCE-bereikbaarheidsvisie19.150 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

2.4 Wonen, omgeving, infrastructuur Bouwstenen voor economische groei en structuurversterking: •

De regio beschikt over een aantrekkelijk woon- en leefklimaat met rust, ruimte en veiligheid en een prima voorzieningenniveau.

3

De Ondernemersfabriek biedt startende Drentse ondernemers coaching door een team van betrokken organisaties en ervaren ondernemers. Daarnaast worden er workshops en masterclasses aangeboden. Ook is er de mogelijkheid om ervaringen met elkaar uit te wisselen en van elkaar te leren.

24

•

Een goede oost-west verbinding via de weg (A37) en een nabij gelegen goede Noord-Zuid verbinding in Duitsland (A31).

•

Er zijn goede treinverbindingen tussen Groningen-Hoogeveen-Zwolle en tussen Emmen-Zwolle.

•

Een basis digitale infrastructuur is aanwezig.

•

Er wordt in de regio gewerkt aan centrumvernieuwingen en daarmee aan de attractiviteit van de regio.

Wat zijn daarbij de opgaven en uitdagingen: •

De aantrekkelijkheid van de regio VvW als woon-werk gebied is weinig bekend.

•

De huidige infrastructuur is onvoldoende om te pendelen (wonen-werken-school).

•

De digitale infrastructuur is nog niet op het vereiste niveau, vergelijkbaar met de Randstad. Met steeds grotere databestanden en samenwerkingen op afstand, is de capaciteit onvoldoende.

•

Er ontbreekt een schakel in de weginfrastructuur: een verbinding Groningen-Twente als belangrijke verbinding.

•

Business Association Dryport geeft aan dat spoorverbinding en watertoegang onvoldoende zijn om de volgende stap in de logistieke ontwikkeling te maken.

2.4.1 Woon- en leefklimaat Aan dit onderwerp zijn al woorden gewijd onder het speerpunt Profiel, imago, cultuur.

2.4.2 Grensligging De regio VvW is een grensregio. Vooral ten oosten van de N34 is de nabijheid van Duitsland duidelijk merkbaar. De relaties met de Duitse buren zijn zowel vanuit inwoners (winkelen, recreëren) en ondernemers (import en export) als bestuurlijk hecht. De woon-werkrelaties zijn echter nog beperkt. Duitsland is economisch succesvol. De werkloosheid bedraagt enkele procentpunten. Met ondernemers is ook besproken of de regio VvW in voldoende mate kan profiteren van de grensligging. Zaken worden er zeker gedaan. Het directe economische achterland van de regio VvW aan Duitse zijde is echter dun. Aan het toegankelijk maken van de Duitse arbeidsmarkt voor de Nederlandse beroepsbevolking wordt concreet gewerkt via het Interreg project UNLOCK. Daarnaast zijn er diverse projecten die beogen het economisch verkeer en de kennisuitwisseling in de grensregio te bevorderen. Denk aan de Interreg 5a projecten iPro-Noord, Euregio Güterkoridor en BioÖkonomie im Non-Food-Sektor. Dergelijke projecten zijn uitermate kansrijk voor bedrijven in de Regio VvW en deze bedrijven dienen naar dergelijke projectomgevingen te worden toegeleid. De activiteiten van het actieteam grensoverschrijdende economie en arbeid onder leiding van voormalig Tweede Kamerlid Matthijs Huizing zijn bekend. De regio VvW is er bestuurlijk aan verbonden.

Dit team heeft opdracht om de informatievoorziening over werken en ondernemen in een buurland te verbeteren. Dit raakt ook aan zaken als het erkennen van diploma’s, de bereikbaarheid van het buurland en het aanpakken van administratieve lasten. Einddoelen zijn: •

Grensregio’s functioneren als één economische regio.

•

Ondernemers ontzorgen door adequate en specifieke informatievoorziening en wegnemen van drempels/red tape.

•

Bewustzijn vergroten voor kansen over de grens.

Voorbeelden van oplossingen zijn ontwikkeling van een ondernemersmodule (digitaal loket), stimuleren ontstaan PPS onderwijs-bedrijfsleven ten behoeve van stages.

25

2.4.3 Infrastructuur Infrastructuur stuurt de economie. Om te beginnen is vaak gewezen op het belang van digitale ontsluiting. In de basis is die aanwezig, maar er zijn door verschillende partijen vraagtekens gezet bij capaciteit

en

toekomstbestendigheid

ervan,

vooral

op

dunner

bevolkte

locaties

en

oudere

bedrijventerreinen. De HTSM ambities van VvW en de verbinding met de smart industry ontwikkeling zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van ICT, zowel wat betreft de infrastructuur als de kennis. De ontsluiting via de weg is overwegend goed. De A37, de connectie met de A31 in Duitsland en de ombouw van de Duitse E233 (naar Cloppenbrug, Bremen) tot snelweg zijn belangrijk voor de regio. Noord-Zuid naar Enschede is via de A31 wel ‘buitenom’. De N381, N34, de N36 en de N48 hebben een upgrade gehad, maar blijven tweebaans. De toegestane snelheid is verhoogd, maar dat biedt onder andere geen wezenlijk bereikbaarheidsvoordeel. Pendel, ook van en naar Groningen en Zwolle is op piektijden tijdrovend. Dit is niet bevorderlijk voor het woon-werk en kennisverkeer. Goederenspoor en binnenvaart hebben de specifieke kritische aandacht vanuit Dryport Emmen-Coevorden. Tijdens gesprekken met het Coevordense bedrijfsleven kwam onder meer aan de orde dat de huidige vaarweg niet voldoet aan de voor de binnenvaart gangbare maatvoering. Dit heeft een negatieve invloed op de huidige concurrentiepositie (hogere transportkosten) en maakt het moeilijk om een belangrijke rol te spelen in de Oost-West corridor zoals gedefinieerd door de EU.

2.5 Samenwerking Bouwstenen voor economische groei en structuurversterking: •

Bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen hebben al veelvuldig contact met elkaar, binnen en buiten de regio.

•

Potentieel voor ketensamenwerking en clustervorming is aanwezig.

•

De regio kan aansluiten op (kennis) regio’s (Groningen, Twente, Zwolle) en zich tegelijkertijd onderscheiden.

•

De recente sluitingsgolf van bedrijven en het verlies van werkgelegenheid is voor de regio een wake up call geweest, waardoor er nu wel een breed gevoel van urgentie is ontstaan, bij alle stakeholders. Er is een intense bereidheid tot verandering en samenwerking om deze verandering te bewerkstelligen.

Wat zijn daarbij de opgaven en uitdagingen: •

Er is tot nu toe weinig samenhang in regionale samenwerking, de collectiviteit ontbreekt. Het ontbreekt niet aan initiatieven, maar doorzetten en finishen is onvoldoende.

•

Effectieve en doelgerichte structuren om de samenwerking te initiëren en te faciliteren ontbreken. Er zijn bovendien te weinig (onafhankelijke) oliemannetjes, aanjagers en regisseurs.

•

Er is geen gezamenlijke strategische agenda (met een breed eigenaarschap vanuit de drie O’s).

•

Focus, volharding en koersvastheid is nodig maar niet vanzelfsprekend. De regio staat aan het begin van een verandering en zal in dat veranderproces over een lange adem moeten beschikken. Het opstellen van plannen om dat te doen is het startschot voor dat proces.

26

2.5.1 Samenwerken in de regio VvW VvW is een functionele economische regio. Bedrijven werken samen en doen zaken met elkaar binnen en buiten de regio. Bedrijven zoeken hun samenwerkingspartners pragmatisch. Is er een gemeenschappelijk vraagstuk, zoals het opleiden van voldoende vakkrachten, een open dag techniek of gezamenlijk beursbezoek, dan vinden ze elkaar. De lokale schaal is daarbij nu dominant. Regionaal verder kijken vanuit het perspectief op gestructureerde samenwerking in clusters en ketens (ook buiten de regio VvW) gebeurt ogenschijnlijk niet (spontaan). Daar staat tegenover dat veel van de gesproken bedrijven exporteren, dus wel degelijk verder kijken in de wereld.

2.5.2 Regionale strategische agenda Inwoners pendelen voor hun werk, binnen de regio van Hoogeveen naar Emmen, maar evengoed ook naar Groningen, Zwolle en verder. Leerlingen en studenten idem. Het economisch en sociale verkeer trekt zich niets van bestuurlijke grenzen aan. Bestuurlijk is de regio zich aan het vormen vanuit de vier gemeenten. Dit is ook zichtbaar aan stappen als het instellen van een bestuurlijk overleg en het oprichten van een ambtelijk kernteam. De regio gedraagt zich echter nog niet als regio. Dat is een voorwaarde om de economische stromen die er al zijn te kunnen faciliteren en zo bij te sturen dat er meer en hechtere samenwerking

ontstaat

tussen

ondernemers,

onderwijs

en

overheden

t.b.v.

economische

structuurversterking. Gezamenlijke, strategische agendavorming is daarvan ook afhankelijk. Tot op heden ontbrak de gezamenlijke agenda waarmee de regio kan zoeken naar aanknopingspunten voor verbinding met de agenda’s in de andere regio’s. Voor de economische toekomst van de regio is het essentieel dat stakeholders hun krachten structureel bundelen en samen initiatieven ontwikkelen en realiseren. De valkuil voor de regio is dat de samenwerking wel wordt gezocht en dat initiatieven van de grond komen, maar dat deze initiatieven niet worden doorgezet, dat het commitment van te korte duur is en dat de koers die wordt ingezet, te vroeg wordt losgelaten. Deze doorontwikkeling van de regio duurt zeker tien tot vijftien jaar, maar waarschijnlijk langer, omdat moet worden ingegrepen op het regionale DNA.

2.5.3 Samenwerken met andere regio’s De regio VvW ligt in de landsdelen Noord en Oost. Die werken ook continu aan een krachtige economische structuur met veerkracht en dynamiek. De Regio VvW doet dat ook, maar kijkt daarbij relatief veel naar binnen. Gedeputeerden Economische Zaken in Groningen en Friesland zijn door de commissie geïnformeerd over haar visie. Beeld uit dat gesprek is dat (sturing op) economische samenwerking in het Noorden rondom economie tot stand is gebracht en loopt via de bestuurscommissie economische zaken van Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN). Meer smaken zijn er (nu) niet. De Noordelijke Innovatie Agenda (NIA) is de leidraad, straks bewaakt en aangejaagd door de Noordelijke Innovation Board (NIB). De regio VvW kan aanhaken op de NIA. Op het niveau van grotere projecten, zoals onderzoeks- en ontwikkelinfrastructuur en clusters, wordt nadrukkelijk verwezen naar hetgeen er al is of komt in Groningen, Drachten (Innovatie Cluster Drachten, ICD) en Leeuwarden (11e faculteit RUG met onder andere een master HTSM). Het zoeken van de verbinding en maken van gebruiks- en samenwerkingsafspraken wordt stellig aanbevolen. Dit omwille van

27

het realiseren kritische massa, het ontwikkelen van meer cruciale disciplines, versnellen en voorkoming van overlap. Landsdeel Oost is bij Groningen en Friesland nog beperkt in beeld bij de bepleite zoektocht naar verbindingen. Op provinciaal niveau wordt wel een economische verbinding nagestreefd tussen Drenthe en Overijssel. De commissie heeft ook verkennend gesproken met de gedeputeerde Economische Zaken van de provincie Overijssel. NOM en Oost NV zijn belangrijke partijen om de gekozen ontwikkelingsrichtingen ten behoeve van bedrijven te bundelen in een gecoördineerde aanpak.

28

3 Conclusies en aanbevelingen De observaties hebben geleid tot een aantal conclusies en daaraan gerelateerde aanbevelingen. De conclusies en aanbevelingen staan hieronder per speerpunt weergegeven. Acties gekoppeld aan de aanbevelingen volgen in hoofdstuk 5.

3.1 Ondernemen •

Conclusie: De afgelopen decennia is er sprake geweest van een sluipenderwijs afkalvend industrieel fundament. Daardoor is er steeds net onvoldoende gevoel van urgentie geweest om echt hard in actie te komen. Met de recente ontwikkelingen is die urgentie wel ontstaan.

•

Conclusie: De regio heeft nog steeds enkele grote en beeldbepalende bedrijven die de ruggengraat vormen van industrie en economie. Er is nog steeds sprake van een fundament.

•

Conclusie: Er zijn in de regio VvW legio mooie innovatieve bedrijven: dit zijn bedrijven die groeien of met groeipotenties, maar ze zijn niet bekend en zichtbaar: het zijn hidden champions.

Er is een beperkt aantal omvangrijke en dragende bedrijven in de regio VvW. De regio kenmerkt zich vooral door een gefragmenteerd, kleinschalig, maar specialistisch MKB dat innovatief en internationaal georiënteerd is. Een aantal bedrijven maakt goed gebruik van huidige regelingen en programma’s die kennisopbouw, innovatie en groei stimuleren, maar veel bedrijven hebben onvoldoende expertise en capaciteit om gebruik te maken van de huidige instrumenten. Er is daarnaast bij veel ondernemers sprake van een bescheiden (of voorzichtige) ambitie en er is geen structuur van waaruit kennis wordt gedeeld en wordt geïnnoveerd. Het regionale bedrijfsleven heeft extra hulp nodig om in de regio tot betekenisvolle samenwerking te komen en gebruik te maken van het beschikbare instrumentarium. •

Aanbeveling: De regio VvW moet (opnieuw of in sommige gevallen voor het eerst) investeren in een upgrading van haar industriële ruggengraat en zorgen voor verankering en vernieuwing: verankering door clustervorming, vernieuwing via innovatieprojecten.

•

Aanbeveling: De regio VvW moet maximaal inzetten op het sterk maken van haar hidden champions: groeiers opwerken tot een nieuwe tweede ruggengraat die op de industrie 4.0 leest is geschoeid. Daar moet het instrumentarium en de ondersteuningsinfrastructuur op zijn aangepast.

De in de regio gevestigde grote bedrijven dienen in de regio te worden verankerd. Zij moeten worden gekoesterd omdat zij door hun massa nog steeds een grote economische impact hebben. Het clusteren van deze bedrijven op kennis en innovatie en het verbinden met het MKB en met de onderwijs- en kennisinstellingen helpt deze bedrijven te vernieuwen, de kennispositie te versterken en aan het juiste personeel te komen. Het zorgt voor kruisbestuiving, synergie, dynamiek, business cases en een gemeenschappelijke agenda. Bedrijven moeten elkaar beter leren kennen alvorens kennis wordt uitgewisseld, samenwerkingen ontstaan, en een innovatieagenda tot stand komt. In een gefragmenteerde omgeving kan de overheid dit faciliteren. Focus hierbij vooral op het groei- en innovatiepotentieel bij

29

gevestigde bedrijven. Een versterkte interactie tussen het bedrijfsleven en het onderwijs door onderzoeksen testfaciliteiten (fieldlabs) jaagt innovatie en groei aan. De kansen op groei liggen met name bij de competentie gedreven, specialistische bedrijven, die goed in kunnen spelen op trends en ontwikkelingen. Dit zijn de hidden champions van de regio. Een proactieve overheid met een gericht financieel instrumentarium zorgt voor de noodzakelijke stap in groei van de regionale economie. Zodanig dat de economische structuur duurzaam wordt verstevigd.

3.2 Onderwijs •

Conclusie: De regio VvW ademt industrie uit en beschikt over een groot potentieel aan vakkrachten. De regio kan excelleren in hoogwaardig vakmanschap en toegepaste kennis, maar doet dat nu nog niet. De beroepsbevolking is laag en niet state of the art opgeleid. Zij beschikken niet over de juiste kennis, competenties en skills, maar de basis ligt er in elk geval.

Vanuit de industriële basis voorzien de curricula van Stenden (HBO), Alfa-college (MBO) en Drenthe College (MBO) in de nodige techniekopleidingen. Op MBO niveau is dat breed; van autotechniek tot bouw. Op HBO niveau richt zich dat specifiek op werktuigbouwkunde, ICT en life science. Focus op thema’s heeft bijvoorbeeld geleid tot een Centrum voor Innovatief Vakmanschap (Duurzame Chemische Technologie en Energie), een Center of Expertise Smart Polymeric Materials (genaamd Greenpac), lectoraten op HBO en MBO-niveau en samenwerkingen daartussen. Bouwstenen en focus zijn er, maar het niveau van de doorlopende leerlijn techniek (VO-MBO-HBO) onderscheidt zich niet. Voldoende excellent geschoolde mensen afleveren speelt in op de naar verwachting toenemende vraag naar technische vakkrachten. Zowel in de regio, als daarbuiten. •

Aanbeveling: Verbeter de doorlopende leerlijn Techniek (VO-MBO-HBO).

Een integrale aanpak met doorlopende leerlijnen en kort-cyclische modules leidt tot een verhoging van het niveau en van de toegankelijkheid van de technische onderwijs-as (VO-MBO-HBO). Met een continu evoluerend aanbod aan opleidingen kan de regio excelleren in hoogwaardig vakmanschap en toegepaste kennis. De kern is mechatronica; integratie van de disciplines materialen en toepassingen, besturing (ICT), werktuigbouwkunde, elektronica. Ondersteunend zijn competenties als industrieel ontwerpen en verandermanagement. Sterker aansluiten vanuit specifieke leerlijnen op de RUG en UT bevordert excellentie. Lectoraten, research & developmentfaciliteiten, ondernemersgedreven fieldlabs bouwen op elkaar door en versterken de interactie tussen het bedrijfsleven en het onderwijs. •

Aanbeveling: Creëer voorwaarden voor bevordering aanbod kort-cyclische opleidingstrajecten en benutting ervan.

De regio heeft de potentie om een reservoir van technische vaklieden te worden. Dit vergroot de aantrekkelijkheid van de regio en kan uiteindelijk een factor zijn die meegewogen wordt in vestigingskeuzes van bedrijven. Gunstige financiële condities, grond en een goede bereikbaarheid zijn

30

randvoorwaarden, maar de beschikbaarheid van goed gekwalificeerd personeel en een goede kennisinfrastructuur wordt steeds belangrijker voor hoogwaardige industriële bedrijven.

3.3 Profiel, Imago, Cultuur •

Conclusie: Het profiel van de regio VvW is flets en het imago neutraal (geen beeld van de regio) of negatief (in de beeldvorming geen regio van winnaars).

•

Conclusie: De cultuur van bescheidenheid staat regiomarketing, ambities en groei in de weg.

Uit de bedrijfsbezoeken van de commissie is gebleken dat er in de regio veel hoogwaardige bedrijven zijn met specifieke competenties en vakkennis. Maar dat gegeven is onvoldoende bekend, net als dat er innovaties uit de regio komen die wereldwijd worden toegepast. Ook dat straalt niet op de regio af. Voor een groot deel van de buitenwereld is niet duidelijk wat de regio VvW te bieden heeft of het beeld dat ze van de regio heeft is negatief. Als de regio VvW in het nieuws is dan gaat dat over bedrijfssluitingen laag opgeleiden of hoge werkloosheid. Een tegengeluid vanuit de regio ontbreekt. Inwoners en bedrijven in de regio zijn namelijk bescheiden. Ze zijn wel degelijk trots op hun regio of hun eigen bedrijf, maar dat wordt niet uitgestraald. Het ontbreekt daardoor aan flair. •

Aanbeveling: De regio moet investeren in een profiel en het krachtig uitdragen daarvan (marketing) en de regio moet op basis van dit profiel inzetten op het aantrekken van investeerders die daarbij passen (gerichte en proactieve acquisitie).

Een duidelijk profiel, dat eenduidig en systematisch wordt uitgedragen draagt bij aan een goed imago en aan de aantrekkelijkheid van een gebied. Het werkt niet alleen naar buiten, maar ook naar binnen toe: inwoners en bedrijven worden geconfronteerd met successen, dat maakt trots en wordt uitgestraald. Voorbeelden van regio’s met dynamiek en flair (bv Seattle-Vancouver) dienen ter inspiratie.

3.4 Wonen, Omgeving, Infrastructuur •

Conclusie: De ligging van de regio VvW was in het verleden perifeer, maar nu Noord- en OostNederland

zich

beide

ontwikkelen

tot

‘smart

industry’

georiënteerde

landsdelen,

met

landsdeelgrensoverschrijdende samenwerkende bedrijven en kennisinstellingen, wordt de ligging van de regio VvW een hoeksteen. De huidige infrastructuur is nog niet ondersteunend aan deze nieuwe en centralere ligging. De regio VvW heeft als leefomgeving met rust, natuur, veiligheid, goede voorzieningen veel te bieden. Wel verdient de infrastructuur aandacht. De bereikbaarheid van een regio als VvW bepaalt voor een belangrijk deel de aantrekkelijkheid als woon-/werk gebied; goede infrastructuur brengt relevante plaatsen, regio’s dichtbij. Dat economische ontwikkeling kan worden uitgelokt door infrastructurele ingrepen is in Nederland overwegend niet meer aan de orde, gelet op de fijnmazigheid van de infrastructuur. Maar voor de regio

31

VvW geldt dat een belangrijke schakel ontbreekt, namelijk een goede doorgaande verbinding van Groningen, via Emmen, Coevorden, Hardenberg naar Enschede. De huidige reistijd, zeker gevoelsmatig, staat economische verbindingen en samenwerkingen in de weg. De Duitse A31 heeft gezorgd voor een verbetering, maar draagt onvoldoende bij aan het dichterbij elkaar brengen van economische structuren in Noord en Oost Nederland. Daarnaast dragen huidige spoorverbindingen, frequenties en aansluitingen niet bij aan een goede mobiliteit. Er is een goede, snelle en frequente OV verbinding nodig richting Zwolle en verder richting de luchthaven Schiphol. •

Aanbeveling: Er moet geïnvesteerd worden in de ontbrekende infrastructuur, zowel in fysieke als digitale infrastructuur.

Een verbeterde infrastructuur vergroot de mobiliteit en daarmee de aantrekkelijkheid van de regio. Het is cruciaal voor langdurig succes. Inzet op een verbeterde infrastructuur vergt een gemeenschappelijke eenduidige agenda, die langjarig wordt bepleit door de regio.

3.5 Samenwerking •

Conclusie: Er was in het verleden weinig samenhang en samenwerking in de regio. De meeste partijen waren met en voor zichzelf bezig, de collectiviteit ontbrak. Er is daardoor geen integrale regionale visie en agenda met triple helix eigenaarschap aanwezig.

•

Conclusie: De recente sluitingsgolf is voor de regio een wake up call geweest, waardoor er nu een breed gevoel van urgentie is ontstaan, bij alle stakeholders. Er is een intense bereidheid tot verandering en samenwerking.

•

Conclusie: De regio VvW kijkt relatief veel naar ‘binnen’.

Zoals eerder aangegeven zijn er ontwikkelingen in de regio zichtbaar die clustering op inhoudelijke thema’s tot stand hebben gebracht of bevorderen, zoals het WCCS-programma. Dat laat onverlet dat er in algemene zin geen netwerk of cluster van bedrijven en geen sterke interactie tussen bedrijfsleven en onderwijs is op kennis en innovatie gericht. Daarnaast is er geen systematische afstemming tussen het onderwijs en het bedrijfsleven. Wel hebben afzonderlijke bedrijven afstemming met het onderwijs. In het onderwijs geldt dat scholen op onderdelen met elkaar samenwerken, maar de samenwerking om te komen tot verbeteringen in de doorlopende leerlijn techniek kan/moet intensiever. Als laatste geldt dat gemeenten elkaar wel hebben gevonden in een samenwerking, maar dat er een slag naar concreetheid moet volgen; wat doen de gemeenten op welk niveau gemeenschappelijk, wat op welk niveau individueel (maar in lijn met een gemeenschappelijke agenda). Er zijn goede initiatieven genomen, maar samenhang en focus vanuit een duidelijke agenda ontbreekt. •

Aanbeveling: Investeer in duurzame samenwerking om de regio blijvend op koers te houden. Stel een duidelijk programma op langs de vijf speerpunten en voer deze uit.

Een veelheid aan initiatieven zonder focus, die niet finishen, werkt ontmoedigend. Het werken vanuit een

32

gemeenschappelijke visie, focus en een programma geeft samenhang en richting. Successen vanuit deze samenwerking brengen de triple helix trein steeds meer op gang, waardoor niet finishen geen denkbare optie meer is. •

Aanbeveling: De regio VvW moet aansluiting zoeken (krachten bundelen) in Noord- en OostNederland.

Aanhaken bij bestaande structuren en concrete initiatieven elders ten aanzien van opleiding, kennisopbouw en fieldlabs, brengt kennis naar binnen (vanuit samenwerkingen met en tussen de RUG, UT, Stenden/NHL, Windesheim). Het levert competente, onderscheidende HTSM werknemers op voor de arbeidsmarkt in Noord- en Oost-Nederland. Aansluiten op bestaande structuren en initiatieven versnelt de uitrol van het VvW programma. Bij andere partijen in Noord- Oost Nederland is evenzo goed oog nodig dat een krachtige regio VvW hen versterkt en wisselwerking met een evenredig aandeel in centers of excellence aldaar, een belangrijke basis is om in Noord- en Oost-Nederland extra kansrijk de bakens te verzetten tot een geregisseerde “Power regio”.

3.6 Kantelpunt! •

Conclusie: De regio VvW bevindt zich op een kantelpunt. Er is nu nog voldoende kritische massa wat betreft bedrijvigheid en beschikbaarheid van kennis. Als de trend van afnemende bedrijvigheid zich doorzet, bestaat het risico dat de industriële regio, die in de jaren 50 succesvol is neergezet, ‘door het ijs zakt’.

Of de regio in economisch opzicht verder afglijdt, of dat de regio VvW zich opnieuw opricht en de weg omhoog inslaat door de kansen die er zijn te benutten is geen uitgemaakte zaak. De regio staat op een tweesprong, het kan nog beide kanten op. Het is echter wel een dubbeltje op zijn kant. Wanneer de regio niet in staat is zich te verenigen en als collectief de schouders te zetten onder de opgaven die er zijn in termen van kansen verzilveren en uitdagingen het hoofd bieden, dan neemt het de weg naar beneden. Wanneer vanuit een gecoördineerde aanpak gericht wordt voortgebouwd op de nu nog aanwezige industriële basis, dan kan de neerwaartse beweging worden omgebogen naar toekomstbestendige groei met behoud en groei van werkgelegenheid. Dat is goed voor de bedrijven en inwoners in de regio, maar ook voor Noord- en Oost-Nederland als geheel. Want als het goed gaat met de Regio VvW, dan hebben ook bedrijven en burgers in een groter gebied daar baat bij. Niets is nog onvermijdelijk, is er nog steeds voldoende kritische massa aan bedrijven en kennis, daar zijn partijen binnen en buiten de regio van overtuigd. Er ligt een keuze voor en het moment voor de regio is nu om te kiezen. Het is cruciaal dat het bedrijfsleven door middel van heldere ontwikkelagenda’s richting geeft aan een regionaal programma met speerpunten en onderliggende acties.

33

Figuur 2

In figuur 2 schetst de rode stippellijn een scenario waarbij bestaande industrie en hoogwaardige ontwikkelingen zich elders consolideren: een autonoom proces. De opgaande groene lijn schetst het alternatieve pad wanneer de regio in staat is de krachten te bundelen en te kiezen voor economische groei. Er is behoefte aan een nieuwe dynamiek die tot stand komt in netwerken van innovatieve bedrijven, aan een state of the art kennis- en opleidingsinfrastructuur en aan actieve en strategisch opererende overheden. Naast het binden van de nog aanwezige grote bedrijven, is een versnelling bij het gevestigd MKB van cruciaal belang om de toekomst van de regio VvW als productieregio te garanderen. Succesvolle industriële veranderingen bieden de mogelijkheid om mondiaal op te schuiven in de waardeketen met eindproducten, subsystemen en/of componenten dan wel diensten. Deze nieuwe bronnen van economische waarde kunnen worden verkend en gerealiseerd.

34

4 Visie en strategie Op basis van de observaties, de daaruit getrokken conclusies en aanbevelingen zijn een visie en een strategie voor de regio VvW gedefinieerd. Het economisch perspectief voor de regio VvW zal ook in de toekomst afhankelijk zijn van de kracht en vitaliteit van het industriële fundament. Het versterken van het fundament is noodzakelijk als basis voor een toekomstbestendige economie in het gebied. In onze visie is de regio VvW in 2030 een van de industriële hotspots, aangehaakt op en ingebed in een economisch krachtig Noord- en Oost-Nederland. De Vierkant voor Werk regio staat in 2030 bekend als: a. een uitstekende vestigingsregio voor specialistische en hoogwaardige maakindustrie en daaraan verbonden servicebedrijven. Vooral in HTSM toepassingen in mechatronica, olie & gas en chemie/BBE; b. een regio met een internationale uitstraling op het gebied van innovatieve maakindustrie,

door

een

integrale

en

systematische

aanpak

van

ondernemingen,

onderwijsinstellingen en overheden; c.

een regio van hoogwaardig toegepaste kennis en vakmanschap met continue voeding van de beste technische HBO+, MBO+ en VMBO+ opleidingen. De regio VvW is daarmee een toeleverancier voor meesterschap in Noord Oost Nederland en daarbuiten;

d. een aansprekende vestigingsregio met woonkwaliteit in een mooi landschap en een aangename leefomgeving. Dit onderdeel bevindt zich grotendeels buiten de scope van het adviesrapport, maar is wel een cruciale randvoorwaarde voor het aantrekken en vasthouden van (kennisintensieve) bedrijven en talent. De visie is bereikt door een krachtige samenwerking tussen bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden rond 5 strategische speerpunten waaruit ambitie spreekt: 1. Ondernemen met ambitie. 2. Opleiding en kennis stuwen HTSM excellentie. 3. Wonen, omgeving, infrastructuur uitstekend. 4. Profiel, imago, cultuur “AAA”. 5. Professionele samenwerkingsstructuur.

35

Het realiseren van deze visie vraagt om een substantiële investering en een lange adem van alle betrokken partijen. Het is geen ‘homerun strategie’, maar vraagt een incrementele oftewel stap voor stap aanpak. Niet alle activiteiten leiden onmiddellijk tot doelrealisatie, maar de samenhang en systematische aanpak maakt kansrijk dat op de langere termijn de ambitie wordt gerealiseerd. Op basis van een heldere verdeling van rollen, taken en verantwoordelijkheden. Overheden faciliteren en investeren waar dat kan en voeren regie waar dat moet. Kennis-en onderwijsinstellingen stellen zich ten dienste aan de regionale economie. Ambitieuze ondernemers innoveren en betreden internationale markten.

36

5 Programma VvW en vervolgacties 5.1 De contouren van het programma In de gesprekken en de bijeenkomsten is een breed scala aan onderwerpen aan de orde gekomen die de stakeholders relevant vinden en waar de regio haar tanden in zou moeten zetten. Deze onderwerpen waren deels al voorzien van een businessplan of zelfs al in ontwikkeling of uitvoering. Andere bevonden zich nog in de ideefase. De commissie heeft alle opbrengsten uit de gesprekken en bijeenkomsten ingedikt tot een aantal constateringen, conclusies en aanbevelingen. Uit de totaalopbrengst zijn vijf strategische speerpunten gedestilleerd met binnen elk speerpunt acties die de commissie nodig acht voor het realiseren van duurzame economische groei. Deze acties staan, maar vragen deels nog verfijning (uitwerking en begroting). Het pakket van acties zoals gepresenteerd in dit programma kan worden beschouwd als een eerste invulling van het economisch programma voor de regio VvW. De commissie ziet dit als de opmaat naar een dynamisch VvW programma waaraan, naarmate de samenwerking vordert en hechter wordt, nieuwe acties worden toegevoegd. En hoewel het programma nog niet is geformaliseerd, is de uitvoering ook al begonnen. Groepen van ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen ontwikkelen plannen en voeren deze uit. De trein rijdt dus al.

5.2 De speerpunten met hun acties 5.2.1 Acties speerpunt Ondernemen met ambitie Acties binnen dit speerpunt zorgen er voor dat de aansprekende en innovatieve bedrijven in de sectoren olie & gas, chemie/BBE, HTSM, logistiek meer en ook cross sectoraal gaan samenwerken aan kennisontwikkeling, innovatie en marktkansen. De daarop gerichte ondersteuningsactiviteiten moeten gebundeld plaatsvinden, zodat er sprake is van een optimaal samenspel tussen intermediaire organisaties in de keten van business development; van idee tot marktintroductie. Het aanspreken van bestaand instrumentarium (financiering en subsidie) voor innovatie en groei moet actief worden aangejaagd om meer stimulans voor bedrijven te bieden. Nieuw instrumentarium (beoogd zijn onder meer aantrekkelijke risicodragende financiering, investeringspremie) moet strategisch worden ingezet, zodat het verankering en clustering effectief bevordert en de hidden champions worden ondersteund bij hun groei. De commissie stelt de volgende acties voor: Actie 1.1

Clusteren van bedrijven rond kennis, innovatie en markten In de clusters transformeren succesvolle bedrijven -MKB én grootbedrijf- hun generieke productie naar hoogwaardige business-to-business en/of moderne consumenten producten (specialisatie) vanuit nieuwe partnerships binnen en buiten de regio. Daarbij wordt met inzet van netwerkpartners proactief ingespeeld op de kansen die trends en ontwikkelingen bieden.

37

De VvW uitvoeringorganisatie (zie de toelichting in hoofdstuk 6) en de leading coalitions4 clusteren bedrijven rond kennis, innovatie en markt. Dit gebeurt vanuit een grotere, regionale awareness en zicht op het potentieel van de verbindingen / cross overs. Bijvoorbeeld de verbinding tussen Kip Hoogeveen en het Healthy Ageing Network Northern Netherlands rondom de door Kip ontwikkelde ‘care unit’. Bij de zich aansluitende bedrijven worden met de VvW uitvoeringsorganisatie kansen verkend en omgezet in groeiversnellingsplannen (link met actie 1.3). Voor en door de clusters worden roadmaps ontwikkeld, waarbij tevens wordt verkend welke concrete aanknopingspunten er zijn voor samenwerking met clusters in Twente (bijvoorbeeld HTSM, advanced manufacturing en composieten, de regio Groningen-Assen (bijvoorbeeld ICT, energiesystemen, sensorsysteemtechnologie en HTSM toepassingen in de cure en care), de regio Zwolle (nieuwe biobased materialen, logistiek en HTSM toepassingen in de cure en care) en Flevoland (bijvoorbeeld composieten), aansluitend bij de daar geldende economische agenda’s. De beschikbare innovatiekracht wordt daardoor beter gebundeld en effectiever ingezet. Actie 1.2

Richt een digitaal VvW platform in langs de lijnen van het economisch programma Dit digitale platform wordt het virtuele speelveld van de beoogde samenwerking rond kennis, innovatie en markt. Het platform biedt informatie over betrokken organisaties en personen (wie doet wat), stimuleert uitwisseling van ideeën en informatie over acties en projecten, het posten van vraagstukken etc. Actie 1.3

Maak dedicated ondersteuningscapaciteit vrij voor de hidden champions Maak deskundige capaciteit vrij voor het selecteren en aanjagen van hidden champions waar groeiversnelling of specialisatie kansrijk is om stapsgewijs een nieuwe, industriële ‘ruggengraat’ te creëren. Steun het opstellen van groeiversnellingsplannen en waar van toegevoegde waarde bundeling daarvan in het linken aan clusters (elders). Faciliteer met alle mogelijke instrumenten gecoördineerd de groei van klein naar middelgroot en van middelgroot naar groot bedrijf en/of een verdere specialisatie en positieverbetering in de waardeketen. Analyseer de positie en het perspectief van primair volume gedreven vestigingen van multinationals in de regio VvW. Verken de mogelijkheden om daar waar relevant te komen tot onderscheidende specialisatie binnen de concernstructuren, zoals een ‘center of excellence’. Verankering kan daarmee worden bevorderd. Actie 1.4

Stel een (strategisch) stimuleringsbudget bedrijfsontwikkeling in (SBVvW) Richt een werkwijze (fast track) en afwegingskader in met deskundige partijen om middelen uit het SBVvW strategisch in te zetten op groeiversnelling, innovatie, clusterversterking en verankering van bedrijven. De inzet van deze middelen is strategisch (want aanvullend aan de mogelijkheden van reguliere instrumenten) en zal specifiek worden gewogen. Maak de sterktes daarmee sterker; focus op HTSM, chemie/BBE, energie(olie & gas) en agro-logistiek. Doel van het budget is bedrijven te stimuleren om in de regio VvW te investeren in vestiging, groei en innovatie. Economische structuurversterking en nieuwe, duurzame arbeidsplaatsen moeten ontstaan. Daarnaast zullen de effecten ervan terug te zien moeten zijn in structuurversterkende facetten, te weten 4

Een leading coalition is een groep koplopers uit het bedrijfsleven die het voortouw willen nemen in het op gang brengen van samenwerking. Deze zijn geïdentificeerd.

38

technische innovaties, stappen in de biobased transities, kennisontwikkelingen en marktvernieuwingen. Het budget wordt ingezet via bestaande, daarvoor ingerichte organisaties, zoals SNN (evt. RVO) en de NOM, via een opdracht. Het budget kan strategisch worden ingezet en als hefboom voor andere, bestaande regelingen en fondsen worden benut. Inzet is beoogd in de vorm van: •

Premieregeling op investeringen bij uitbreiding en nieuwvestiging (van buiten Noord-Nederland om daarmee acquisitie kracht bij te kunnen zetten).

•

Loonsubsidie.

•

Rentekorting op lening (bijvoorbeeld het aftoppen van hoge rente met vouchers of door garantstelling).

•

(laagrentende) lening met royalty en/of kenmerken regeling Civiele Vliegtuig Ontwikkeling (CVO).

•

Een fonds voor de aanschaf van apparaten (facility sharing).

In de gesprekken die de commissie heeft gevoerd met ondernemers en het verenigde bedrijfsleven en uit eerdere inventarisaties blijkt dat er in de regio VvW veel bedrijven zijn met investeringsplannen, maar dat deze plannen niet tot uitvoering komen om genoemde redenen. Op basis van deze investeringsplannen mag worden verwacht dat een Stimuleringsbudget Vierkant voor Werk, met een werkkapitaal van € 30 miljoen, voor de periode 2017 – 2021 zal leiden tot een extra investering in de prioritaire sectoren van ca. € 280 miljoen en jaarlijks ca. 900 fte aan werk. Gelijke cijfers mogen in de spin off ervan worden verwacht. Tabel 5: Beeld investeringspotentieel Vierkant voor Werk Categorie

Effect

Potentieel investering/vernieuwing

> 55 bedrijven

Verwacht investeringsvolume

> €280 mln.

Nieuwe werkgelegenheid

Ca. 900 fte

Bron: ERAC Actie 1.5

Richt capaciteit in voor een makel- en schakelfunctie tussen bedrijven onderling, bedrijven en kennisinstellingen en bedrijven Veel innovatieve en stuwende bedrijven kennen elkaar niet of onvoldoende, omdat ze voornamelijk nationaal of internationaal zijn georiënteerd. De regio en alles wat deze te bieden heeft, heeft voor deze bedrijven geen prioriteit. Ze zijn zich niet bewust van de samenwerkingskansen die de regio hen biedt en de aanwezige kennisinfrastructuur (inclusief fieldlabs). In de regio VvW moeten vanuit proactief makelen en schakelen bedrijven in de regio actief aan elkaar worden verbonden met het oog op relaties met toegevoegde

waarde

in de

ruimste

zin.

Een voorbeeld

is

een

potentiële

toeleverings-

en

uitbestedingsrelatie rond gedeelde innovatie ambitie of een product in ontwikkeling dat naadloos bij de testomgeving van een fieldlab past. Proactief accountmanagement moet dergelijke kansen op basis van diepgaande kennis van de regio en haar bedrijven identificeren en aanjagen. Bestaande partijen als Kennispoort Drenthe, Technologie Centrum Noord Nederland, NOM en KvK moeten hierbij actief zijn in de regio en hun rol pakken. Actie 1.6

Ontwikkel businesscases voor marktgedreven fieldlabs Fieldlabs zijn praktijkomgevingen waarin bedrijven en kennisinstellingen doelgericht oplossingen uit

39

ontwikkelen, testen en implementeren. Dit biedt een oplossing voor bedrijven die een onderzoeksvraag (bv. testproductie van een bepaald type materiaal) vanwege het gebrek aan eigen faciliteiten en/of kennis zelf niet kunnen beantwoorden. Specifiek in de regio VvW bestaan er drempels om dergelijke fieldlabs te realiseren. Er is slechts een beperkt aantal stuwende (met een R&D component) bedrijven of instellingen met middelen en menskracht die met steun vanuit bestaande programma’s en regelingen plannen voor fieldlabs ontwikkelen en kunnen realiseren. De aanwezige innovatieve en gespecialiseerde MKB-bedrijven hebben niet de capaciteit en de middelen om initiatieven hiertoe zelfstandig op te pakken en door te zetten. En juist deze MKB-bedrijven profiteren sterk van test- en praktijkomgevingen. Voor de regio VvW heeft de commissie een aantal potentiele fieldlabs en pre-fieldlabs geïdentificeerd, verschillend van vorm en ‘rijpheid’. Vanuit het programma VvW dient, bij een gebleken behoefte vanuit het bedrijfsleven, de onrendabele top in de businesscases van fieldlabs te worden afgedekt.

5.2.2 Acties speerpunt Opleiding en kennis stuwen HTSM excellentie Met een adaptief aanbod van opleidingen en practica kan de regio excelleren in hoogwaardig vakmanschap en toegepaste kennis. De kern is mechatronica (HTSM), materialen en toepassingen, besturing (ICT) en implementatie & integratiekunde. Ondersteunend zijn competenties ten aanzien van industrial design en verandermanagement. Voldoende gekwalificeerde vakkrachten en technische specialisten afleveren speelt in op de naar verwachting toenemende vraag naar technische vakkrachten. Zowel in de regio, als daarbuiten. De regio heeft de potentie om een reservoir van technische vaklieden te worden. Dit vergroot de aantrekkelijkheid van de regio en kan uiteindelijk een factor zijn die meegewogen wordt in vestigingskeuzes van bedrijven. De commissie stelt de volgende acties voor: Actie 2.1

Verbetering van de doorlopende leerlijn techniek Doorlopende leerlijn, horizontaal en verticaal De

doorlopende

leerlijn

moet

zowel

Doorlopende leerlijn techniek

horizontaal als verticaal worden opgezet. Verticaal gaat het om het verbinden van de

Voortgezet onderwijs

scholen in VO, MBO en HBO op het gebied van techniek. Ook zal aansluiting moeten worden gezocht bij de twee technische universiteiten

MBO

RUG en UT.

Regionale Bedrijfsleven

Horizontaal is er de noodzaak het onderwijs sterker te vervlechten met het (voornamelijk MKB)

bedrijfsleven

zodat

de

HBO

verworven

kennis, competenties en skills ook direct

Visualisatie doorlopende leerlijn

aansluiten op de wensen en behoeften van het bedrijfsleven. Onderzoeks- en testfaciliteiten (fieldlabs) versterken de interactie tussen het bedrijfsleven en het onderwijs en bevorderen groei en innovatie. Uit deze faciliteiten kunnen vervolgens

40

markt gedreven fieldlabs ontstaan. Bedrijven ondersteunen de aanpak voor een verbetering van de doorlopende leerlijn met voldoende en interessante leerwerk plekken en stageplaatsen.

Nauwere afstemming met het bedrijfsleven De regio ziet zich gesteld voor een transformatie van dominantie van enkele grotere bedrijven naar meer samenwerkende slimme MKB-bedrijven. Om te voorkomen dat de sterke positie op het gebied van techniek in de regio afneemt, moeten de onderwijsinstellingen een verandering in gang zetten die zich meer richt op het MKB en aansluit op de toenemende behoefte aan middelbaar en hoger opgeleid personeel in een regio met momenteel relatief weinig hoger opgeleiden. Dit vergt meer capaciteit.

Bevorderen in- en doorstroom in de techniekopleidingen De aanpak voor de doorlopende leerlijn techniek vanuit het onderwijs moet zo jong mogelijk beginnen. De instroom op techniekopleidingen en de doorstroom moet worden bevorderd. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van bestaande initiatieven/structuren als Techniekpact en Toptechniek in Bedrijf. Bevordering van instroom kan ook door een initiatief als een op te richten Interactief Drents Science park voor kinderen of door basisscholen inhoud te laten geven via een visueel programmeerprogramma (bv Scratch). Programmeren en netwerken bouwen (NIT, Networking and Information Technology) is daarbij een relevant thema, aangezien programmeren het nieuwe schrijven is. Actie 2.2

Realiseer een aanpak voor kort-cyclisch onderwijs Het bedrijfsleven is vaak niet in staat haar human capital behoefte duidelijk te articuleren en het onderwijs kan in haar huidige vorm het tempo dat vanuit de markt wordt gedicteerd, niet volgen. Het modulair en kort-cyclisch opleiden rond innovatiethema’s en korte termijn arbeidsvraag van het bedrijfsleven vraagt om voortdurende vraagarticulatie.

Zorg voor een aanpak voor inbedding van meer kort-cyclisch opleiden in de reguliere leerlijn. Daarvoor is experimenteerruimte en budget nodig.

Zorg voor een aanpak ter verbreding van de werking van de bedrijfsvakscholen. Naast inbedding in de reguliere doorlopende leerlijn zijn er de bedrijfsvakscholen. Deze richten zich op het opleiden van leerlingen die worden gedetacheerd bij bedrijven. Ze hebben weinig mogelijkheid om ook bij- en omscholing van werknemers en werkzoekenden te verzorgen, omdat de infrastructuur, opleidingen, kwalificaties en financiële dekking daarvoor ontbreken.

Zorg voor een voldoende stimulerende regeling voor de regio VvW op basis waarvan het regionale bedrijfsleven eerder besluit te investeren in het opleiden van personen. Van het sectorplan Vierkant voor Werk wordt onvoldoende gebruik gemaakt. Het regionale bedrijfsleven blijkt als gevolg van de crisis maar beperkte financiële ruimte te hebben om te kunnen investeren in kort cyclisch opleiden. De regeling in haar huidige vorm kan de stap naar een besluit om te investeren in opleiden onvoldoende overbruggen. Een aantal projecten slaagde pas nadat de regionale / lokale overheid als hefboom naar het sectorplan ook een bijdrage leverde. Dat betekent dat de bestaande regeling moet worden uitgebreid met meer ruimte voor cofinanciering, aandacht voor baanzekerheid, de voorinvestering en de doelgroep waarvoor de regeling geldt.

41

Actie 2.3

Convenanten aangaan met kennisregio's Zwolle, Groningen, Enschede, Drachten, Duitsland De onderwijsorganisaties zoeken actief aansluiting en samenwerking bij andere (grensoverschrijdende) kennisregio’s. In samenwerking met de RUG en de UT kan de regio VvW haar zwaartepunt in toegepaste industrialisatie en ontwikkeling behouden en versterken. De commissie adviseert daarom een sterkere samenwerking met de UT en de Bètafaculteiten van de RUG aan te gaan vanuit regionale inhoudelijke specialisaties. Die samenwerking leidt tot voldoende capaciteit en body voor de specifieke opleidingen in de regio. Deze samenwerking met de RUG, de UT en ook Windesheim en NHL (11e faculteit RUG) dient te worden bekrachtigd door middel van convenanten. Onder deze actie valt ook de verdere uitbouw van samenwerkingen met Duitse onderwijsinstellingen, in Emsland en de Grafschaft Bentheim.

42

Illustratie speelveld onderwijs, kennis, innovatie

Onderstaand schema maakt duidelijk hoe het een leidt tot het ander en hoe onderwijs via onderzoek vervlochten raakt met het bedrijfsleven. Vanuit focus op thema’s in de doorlopende leerlijn Techniek, bouwen onderzoeks-, test- en ontwikkelfaciliteiten logisch op elkaar door. Geplaatst in de ontwikkelschaal van 1 (fundamenteel onderzoek) naar 9 (productie.) Als voorbeelden staan bestaande, in ontwikkeling zijnde lectoraten, labs vermeld. WCCS is een programma waarin alle fasen zitten; van onderzoek, naar kleinschalig testen, naar pilotplants.

43

5.2.3 Acties speerpunt Profiel, imago en cultuur zijn ‘AAA’ Veel mensen kunnen zich geen beeld van de regio VvW vormen of het heeft het imago “niet waar het gebeurt”. De regio haalt het landelijke nieuws met bedrijfssluitingen, krimp en lage noteringen in kwaliteitslijstjes gebaseerd op statistieken, niet met kwaliteiten. De inwoners en ondernemers zijn trots op hun regio, maar men straalt het niet uit. De regio VvW moet smoel krijgen en dat moet actief en eenduidig worden uitgedragen. De commissie stelt de volgende acties voor: Actie 3.1

Opstellen van een profiel en uitwerken van een marketingplan Er moet een duidelijk, aansprekend en overtuigend profiel voor de regio worden opgesteld. Dit verhaal moet eenduidig en systematisch uitgedragen worden. De regio heeft een groot aanbod van goed opgeleide mensen, met kennis en ervaring in industriële ontwikkeling, en een goede mix van productie en dienstverlening; “waar anderen erover praten, doen wij het”. En perifeer voor Holland, maar midden in de wereld. Ook hier kan worden geleerd van de case Seattle-Vancouver. De regio zal een plan moeten ontwikkelen hoe deze boodschap systematisch en met kracht uitgedragen kan worden. Actie 3.2

Opstellen van een regionale acquisitiestrategie De regio dient een regionale acquisitiestrategie op te stellen waarin staat hoe de overheden in de regio de krachten bundelen en de inspanningen om bedrijven naar de regio te halen en in de regio te verankeren vormgeven. Deze strategie bevat de volgende lijnen: •

Acquisitie van nieuwe bedrijven vanuit de deelproposities van de regio VvW die voortkomen uit en aansluiten bij de clusters.

•

Acquisitie via reeds gevestigde bedrijven (Investor relations, via NFIA).

•

Generieke acquisitie (via de NOM en Oost NV, met NFIA).

•

Verankering en uitbreiding bestaande bedrijven (bijvoorbeeld het faciliteren van bedrijven bij uitbreiding).

•

Invulling van het begrip goed gastheerschap en verbetering van de kwaliteit van gemeentelijke dienstverlening.

Het gaat om het afstemmen van bestaande inspanningen van gemeenten zodat zij elkaar niet beconcurreren, maar samenwerken om bedrijven op de juiste plek te laten landen. En daarnaast gaat het om het richten van de activiteiten van de NOM en Oost NV.

5.2.4 Acties speerpunt Wonen, omgeving, infrastructuur uitstekend De regio VvW beschikt over een uitstekend woon- en leefklimaat. Dit is een randvoorwaarde voor het aantrekken van ondernemers en kenniswerkers. Het woon- en leefklimaat behoeft blijvende aandacht en afstemming op de economische ambities van de regio, maar het valt buiten de scope van dit programma. De commissie wil vanuit het programma wel aandacht vragen voor de infrastructuur. Deze is direct ondersteunend en geeft richting aan het economisch verkeer. Er ontbreekt momenteel nog een belangrijke schakel in de weginfrastructuur, namelijk een noord-zuidverbinding van Groningen naar Enschede. Deze aansluiting is van wezenlijk belang voor het verstevigen van de economische banden met

44

Groningen en Twente. Het zou meer en nieuwe economische dynamiek uitlokken. Daarnaast behoeven de vaarwegen aandacht, aangezien ze niet voldoen aan de voor de binnenvaart gangbare maatvoering. Ten slotte is een goede, snelle en frequente OV verbinding nodig richting Zwolle en verder richting de luchthaven Schiphol en behoeft de spoorverbinding richting het Duitse achterland aandacht. De regio VvW heeft recht op een goede ontsluiting (fysiek en digitaal). Dat is van levensbelang voor een lange termijn succes. De commissie stelt de volgende acties voor: Actie 4.1

Stel een regionale infrastructuur agenda op en bepleit deze consequent en langjarig De regio Vierkant voor Werk heeft recht op goede ontsluiting (fysiek en digitaal). Dat is cruciaal voor een lange termijn succes. Wil de regio aansluiting vinden bij en betekenis hebben voor een grotere regio (Groningen-Zwolle-Enschede) en haar ligging daarin kapitaliseren, dan moet de bereikbaarheid echt goed zijn. En dat is nu nog niet het geval. De regio stelt samen met de provincie(s) een eenduidige infrastructuuragenda op en treedt rechtstreeks in overleg met het ministerie van I&M. Zet daarbij in ieder geval in op het verbeteren van de noord-zuid verbinding, op een goede treinverbinding met Zwolle en verder richting Schiphol en op een goede treinverbinding met het Duitse achterland. Actie 4.2

Zorg voor een regionale visie op centrumontwikkeling en laat je inspireren De inrichting van de steden en het openbaar gebied in de regio Vierkant voor Werk zal flair en uitstraling moeten hebben, bijvoorbeeld met een ‘Central Park’ Emmen. De regio VvW zou zich in haar stedelijke ontwikkeling moeten laten inspireren door regio’s die daarin bewezen succesvol zijn geweest. Een voorbeeld is Seattle-Vancouver. Die regio is in staat gebleken een uitstraling rond speerpunten te creëren die lijken op de speerpunten van de regio VvW. Seattle-Vancouver heeft zichzelf neergezet als een gunstig gelegen grensregio, goed bereikbaar, met een florerende economie en een aantrekkelijk en levendig cultureel aanbod: een regio met flair. De regio VvW is uiteraard qua omvang van een volstrekt andere orde, maar dat neemt niet weg dat de regio kan leren van het doorlopen ontwikkelpad. Actie 4.3

Zorg voor een overkoepelend cultureel, toeristisch en sportief VvW programma Een culturele, sportieve en toeristische programmering zal het imago van een prettig woon- en leefklimaat in de regio ondersteunen.

5.2.5 Acties speerpunt Professionele samenwerkingsstructuur VvW is als een functionele economische regio waarbij bedrijven samenwerken en waarbinnen inwoners voor hun werk dagelijks heen en weer pendelen. Het economisch verkeer trekt zich niets van grenzen aan. Bestuurlijk moet de regio zich nog wel deels vormen. De regio VvW moet zich meer als regio gaan gedragen en economische stromen die er al zijn faciliteren en zo bijsturen dat er meer en hechtere samenwerking ontstaat. Economische ontwikkeling in de regio moet worden gefaciliteerd vanuit een professionele en effectieve samenwerkingsstructuur. Die structuur moet nog goeddeels worden opgebouwd. En vanuit deze structuur kunnen clusters ontstaan en kan zelfbewust de samenwerking worden aangegaan met Groningen-Assen, de regio’s Zwolle, Twente, Drachten, Leeuwarden. Een samenwerkingsstructuur is nodig om de samenwerking aan te kunnen gaan met structuren in deze

45

andere regio’s. En tot op heden ontbrak de gezamenlijke agenda waarmee de regio kan zoeken naar aanknopingspunten voor verbinding met de agenda’s in de andere regio’s. De commissie stelt de volgende acties voor: Actie 5.1

Creëer een heldere structuur en heldere governance De regio heeft een heldere organisatorische structuur nodig waarin de krachten worden gebundeld. Rollen, taken en verantwoordelijkheden moeten duidelijk zijn belegd. Er zal een Program Board VvW (werktitel) worden ingesteld en een programmabureau voor (aansturing) van de uitvoering van het programma (zie hoofdstuk 6). Actie 5.2

Doorontwikkeling van de ontwikkelagenda’s en het programma VvW Bedrijven en onderwijsinstellingen zijn gevraagd om een concrete richting en bijdrage aan het programma te leveren. Relevante thema’s en richting zijn benoemd en zijn als voeding gebruikt voor de ontwikkeling van dit programma. De relevante thema’s moeten worden doorontwikkeld met leading coalitions tot managementagenda’s. Daarbij gaat het om concrete plannen en een duidelijk committent voor de lange termijn. De ontwikkelagenda’s moeten zich nog in 2016 doorontwikkelen tot één van de vliegwielen van het programma VvW. Er moet meer concreet uitgewerkt worden: 1.

Wat de ‘deliverables’ zijn.

2.

Welke investeringen daarvoor nodig zijn.

3.

Hoeveel de betrokken partijen zelf bijdragen in de financiering.

4.

Hoe de samenwerking tussen de stakeholders vorm wordt gegeven.

5.

Wat de strategische bijdrage aan de realisatie van de speerpunten is.

6.

Hoe slim gebruik kan en wordt gemaakt van reeds lopende initiatieven.

Deze werkwijze is cruciaal om tot een duurzaam resultaat te komen. Dat lukt niet met een centraal gestuurde blauwdruk van boven. Tegelijkertijd moet het risico van versnippering worden tegengegaan. Daar zal de VvW Program Board op toe moeten zien. Deze Program Board zal de initiatieven steeds met elkaar verbinden, zodat strategische samenwerking ontstaat en versnelling mogelijk is.

5.3 Directe vervolgstappen Hieronder volgen de in de ogen van de commissie noodzakelijke vervolgstappen tot 2017 die commitment van de partners vereisen: 1. VvW gemeenten, de provincie Drenthe en het ministerie van EZ werken op korte termijn het partnerschap ten behoeve van ondersteuning van het programma voor de komende vijf jaar uit en formaliseren dit partnerschap. 2. VvW gemeenten, de provincie Drenthe en het ministerie van EZ zetten zich in om op korte termijn ieder 5 miljoen vrij te spelen voor het (Strategische) Stimuleringsbudget Bedrijfsontwikkeling VvW.

46

3. VvW gemeenten, de provincie Drenthe en het ministerie van EZ zetten zich in om op korte termijn in gesprek te raken met de ministeries van OCW / SZW om middelen vrij te maken voor opleidingen, fieldlabs en kansverbetering op de arbeidsmarkt. 4. VvW gemeenten en provincie Drenthe zoeken verdere samenwerking met de provincie Overijssel. 5. VvW gemeenten nemen de nodige maatregelen om de verschillende speerpunten in hun budgetten voor 2017 en verder te verankeren. 6. VvW gemeenten richten op korte termijn een programmabureau in. 7. Het programmabureau zoekt samenwerking met de bestaande uitvoeringsorganisaties (o.a. NOM, SNN, RVO, KvK, Kennispoort, Oost NV) om de dienstverlening met betrekking tot innovatie en groei te stroomlijnen en intensiveren ten behoeve van ondernemingen. 8. De VvW Program Board zal in het derde kwartaal worden geïnstalleerd met daaronder leading coalitions uit de bedrijvenclusters en onderwijsinstellingen met het oog op uitvoering en eigenaarschap van de ontwikkelagenda’s. 9. De VvW Program Board initieert met de leading coalitions, het concreet bundelen van krachten met reeds bestaande initiatieven in Noord- en Oost-Nederland om de uitrol van haar agenda te versnellen en wederzijds de samenhang met en draagvlak ten aanzien van lokale initiatieven te vergroten. 10.

De regio VvW sluit een convenant met RUG, UT, NHL-Stenden en Windesheim ten behoeve van integrale technische opleidingen en kennisopbouw.

47

6 Uitvoering en organisatie Om partijen binnen de regio VvW horizontaal te verenigen wordt een platform van sleutelspelers uit de drie O’s ingericht: de VvW Program Board. In de Board wordt het leiderschap binnen de regio verenigd. Hier ligt de regiefunctie wat betreft het realiseren van de algemene doelen uit het programma. De Program Board is verantwoordelijk voor de economische visie en strategie van de regio en draagt zorgt voor de externe positionering. De Program Board bewaakt het programma en het draagvlak bij alle participanten. In de Program Board worden de ontwikkelagenda’s van de partners ingebracht en op elkaar afgestemd, met als overkoepelend doel economische structuurversterking van de regio. In de Program Board heeft een aantal bestuurders zitting, evenredig verdeeld over de verschillende O’s. De Program Board is uitgebalanceerd en daadkrachtig en bestaat uit circa negen personen. Ondernemers, overheid en onderwijs/onderzoek vaardigen elk drie vertegenwoordigers af. Deze drie delegaties belichamen samen de tripartiete samenwerking. Het ministerie van Economische Zaken (in de vorm van een liaison officer) zal worden gevraagd als adviseur. Leden van de Program Board hebben een sterke binding met onderwerpen uit het programma die verder reikt dan een algemene betrokkenheid.

Het gaat om een weloverwogen vervlechting van het algemeen belang en het belang van de eigen geleding als randvoorwaarde voor maximaal commitment. Leden hebben niet bij toeval zitting, maar worden gevraagd uit hoofde van hun (regionale) positie, hun functie en omdat zij een belang zien voor de eigen organisatie en het domein waarin deze organisatie opereert. De Program Board zal een aantal rollen en taken vervullen: •

De visie en strategie voor de regio vaststellen, waarmee de uitvoeringsorganisatie en stakeholders in de regio aan de slag gaan;

•

De gestelde doelen bewaken evenals het proces dat tot de beoogde resultaten moet leiden;

•

De samenhang tussen en de voortgang op de acties bewaken;

•

Focus aanbrengen en daarmee richting aangeven in de uitvoeringsinspanningen;

•

Kansen voor nieuwe concepten, projecten en businesscases signaleren;

•

Bijsturen op basis van monitoring en evaluatie;

•

Eendrachtige externe vertegenwoordiging organiseren; deuren openen en bewaken dat de regio spreekt met één stem en bevorderen dat communicatie, branding en lobby daarop zijn afgestemd.

De Program Board vormt de buitenboordmotor van het VvW programma. Vanuit de Program Board vindt een goede afstemming plaats met de algehele context van de VvW programma. Leden van de Program Board hebben als gedelegeerden de verantwoordelijkheid te zorgen voor een goede voorspraak en terugkoppeling met hun achterban, zowel binnen als buiten de eigen organisatie, zodat partijen breed en stevig op de strategie zijn aangehaakt. Zo zorgen de leden namens de overheid voor een goede afstemming met het reguliere (economische) beleid van de vier gemeenten en de provincie Drenthe en Overijssel. Belangrijke randvoorwaarde voor economische ontwikkeling in de regio is dat de samenwerking en organisatiegraad binnen en tussen de economische clusters in de regio verbetert. Daar zullen de eerste

48

acties ook op gericht zijn. Leading coalitions per cluster zullen het voortouw nemen voor specifieke ontwikkelagenda’s. Met deze coalities heeft de Program Board nauwe relaties. Om het VvW programma te kunnen uitvoeren is het wenselijk te beschikken over een compacte uitvoeringsorganisatie. Het zou hier moeten gaan om een kleine slagvaardige organisatie met eigen capaciteit,

maar

die

bovenal

de

krachten

van

de

bestaande

intermediaire

partijen

en

uitvoeringsorganisaties binnen het economisch domein bundelt en deze gericht inzet op het realiseren van de doelen. De uitvoeringsorganisatie moet opereren op afstand van de overheid. De verantwoordingslijn loopt via de Program Board. Er wordt bewust gekozen voor een compacte slagvaardige organisatie om het karakter van een netwerk te onderstrepen. Om toch te kunnen beschikken over voldoende uitvoeringskracht is het zaak de kwaliteiten en capaciteit van de bestaande intermediaire partijen en uitvoeringsorganisaties optimaal te benutten. Daarbij gaat het in elk geval om Kennispoort Drenthe, de NOM, KvK, RVO, SNN, Oost NV, etc. Vanuit deze organisaties zouden inhoudelijke specialisten (bijvoorbeeld op het gebied van bevordering

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=60d0522e-f29d-4064-9d46-549ddc18d399