Programmabegroting 2023 - Programmabegroting 2023
Tekst van het document
35
Recreatie en Toerisme Ambitie Ambitie is het behoud van de toppositie van Borger-Odoorn als Drentse gemeente met veel R&T-werkgelegenheid. Naast banen zorgt de sector voor voorzieningen die belangrijk zijn voor de lokale leefbaarheid en aantrekkingskracht. Actief meedenken, benutten van samenwerkingsverbanden en bijdragen aan PR/ informatievoorziening (TIP) ondersteunen onze sector. Dat geldt ook voor investeringen in de infrastructuur waar zoveel mogelijk co-financiering voor wordt gezocht. Het versterken van R&T in de Veenkoloniën krijgt ook de komende jaren veel aandacht.
Doelstellingen Recreatie en Toerisme Wat willen we bereiken? 1. Een gastvrije gemeente met een vitale vrijetijdseconomie met oog voor de meerwaarde voor de sector zelf maar ook voor de bezoekers en onze inwoners.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Faciliteren op basis van een goede informatievoorziening voor toeristen (zoals de TIPs). 1.2 Benutten kansen via diverse (samenwerkings)organisaties (Geopark, Recreatieschap, VVP, BOCE, Hondsrug Drenthe etc.) ter ondersteuning en/of versterking van lokale sector. 1.3 Verbeteren van de toeristische Infrastructuur waar mogelijk met cofinanciering. 1.4 Versterken van recreatie en toerisme in de Veenkoloniën o.a. via ontwikkeling Hunzevallei en routes. 1.5 Ontwikkeling recreatie en toerisme in de Hunzevallei i.s.m. Aa & Hunze en Tynaarlo.
36
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2021 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2021. De cijfers van de begroting 2022 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2022-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2023 zijn zoals de begroting 2023 is opgesteld. Onze economie Taakvelden 3.1
Economische ontwikkeling
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie
3.3 3.4
Totaal x € 1.000
Begroting 2023 Lasten Baten 45
Begroting 2022
Rekening 2021
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten 45
45
45 127
45
-7
43
56
-12
1.730 -1.159
490
1.827 -1.337
665 1.787 -1.121
750
2.010 -1.259
57
-6
49
474
2.010
-1.536
571
37
45
Saldo
172 51
570 2.067 -1.497
45
Baten
57
Onze toekomst
Subthema’s: - Duurzame ontwikkeling; - De veranderende rol van de gemeente.
38
Duurzame ontwikkeling Ambitie Er zijn tal van maatschappelijke ontwikkelingen die betrekking hebben op duurzaamheid, zoals de energietransitie en klimaatadaptatie. In 2023 willen we de maatschappelijk relevante onderwerpen samenbrengen in een integrale duurzaamheidsagenda. Verder gaan we aan de slag met de wijkuitvoeringsplannen. Daarvoor zoeken we de dorpen actief op. Ook willen we beter gebruik maken van de vele subsidies die vanuit het Rijk en de Europese Unie beschikbaar zijn en roepen daar expertise voor in. Daarnaast werken we mee aan de herijking van de RES. Ook moet de Transitievisie Warmte voor 2026 herijkt worden. Op het gebied van klimaatadaptatie willen we in 2023 klimaatdialogen gaan voeren met inwoners en ondernemers. Ook zijn er tal van lokale projecten waar we als gemeente mee aan de slag willen, zoals het plaatsen van laadpalen. In het geval van nieuwbouw weegt het aspect duurzaamheid zwaar mee.
Doelstellingen Duurzame ontwikkeling Wat willen we bereiken? 1. We willen onze bijdrage leveren aan de ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid.
2. We willen bijdragen aan de aanpak van energiebesparing, energiearmoede en verduurzaming van vastgoed.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Opstellen integrale duurzaamheidsagenda. 1.2 Bijdrage leveren aan de circulaire economie via ons afvalbeleid. 1.3 Duurzaam maatschappelijk inkopen. 1.4 Opstellen Regionale Adaptatie strategie binnen het samenwerkingsverband Noordelijke Vechtstromen. 1.5 Faciliteren van natuur- en milieueducatie. 1.6 Participeren in provinciaal gebiedsproces ten behoeve van nationale opgaven landelijk gebied. 2.1 We werken aanvullend aan de landelijke en provinciale maatregelen een aanpak uit voor de bestrijding van energiearmoede. 2.2 Inwoners helpen bij verduurzamen woning via wijkuitvoeringsplannen, inzet energiecoaches, inzet Drents Energieloket. 2.3 Uitbreiden hoeveelheid laadpalen in gemeente. 2.4 Maatschappelijk vastgoed verduurzamen. 2.5 We leveren onze bijdrage aan de herziening van de regionale energietransitie. 2.6 Externe financiering duurzaamheid zoeken.
39
De veranderende rol van de gemeente Ambitie In 2023 implementeren we de nieuwe Omgevingswet. Er wordt hard gewerkt aan de voorbereidingen, zoals een nieuwe legesverordening en een omgevingsvisie. Verder is 2023 het laatste jaar dat we een bijdrage leveren aan de huidige Regio Deal. Er lopen momenteel gesprekken voor een nieuwe Regio Deal. Het is afwachten of ook in onze regio hiervoor nieuwe initiatieven ontstaan.
Doelstellingen De veranderende rol van de gemeente Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Invoeren Omgevingswet. 1.1 De Omgevingsvisie gezamenlijk met stakeholders opstellen. 1.2 De omgevingsplannen opstellen. 1.3 Implementeren van een nieuwe manier van werken door middel van inzet omgevingscoach en participatie.
40
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2021 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2021. De cijfers van de begroting 2022 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2022-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2023 zijn zoals de begroting 2023 is opgesteld. Onze toekomst Taakvelden
Begroting 2023 Lasten Baten 2.220
Begroting 2022
Rekening 2021
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
2.220
4.125
296
3.829
2.008
1.276
732
0.1
Bestuur
5.3
210
1
209
376
66
310
197
26
171
5.4
Cult.presentatie, -productie en -partic. Musea
212
5
207
221
5
216
217
5
213
5.6
Media
591
591
661
661
646
200
446
7.4
Milieubeheer
1.315
19
1.296
1.082
1.062
1.072
135
937
Totaal x € 1.000
4.548
25
4.523
6.465
386 6.078
4.140
41
19
1.642 2.499
Onze leefomgeving
Subthema’s: - Ruimte en groen; - Wonen en leefbaarheid; - Wegen en verkeer; - Openbare orde en veiligheid.
42
Ruimte en groen Ambitie Een groene leefomgeving met karakter en uitstraling typeert onze gemeente. Onze omgeving is aantrekkelijk en schoon. Hoe wij in de toekomst omgaan met onze leefomgeving vraagt om nieuwe inzichten en creatieve integrale oplossingen. We luisteren hierbij nadrukkelijk naar onze inwoners en onze ondernemers. In het derde kwartaal van 2022 start de afdeling groen met het vernieuwen van haar beleid. In het bijzonder zal aandacht worden gegeven aan de groenvisie, een groenvisie die invulling moet geven aan de vraag hoe we ons unieke karakter en uitstraling van de groene ruimte kunnen behouden en versterken. Klimatologische veranderingen worden steeds meer zichtbaar en hebben effecten op vele beleidsvelden, daarom zal bij de beleidsvorming worden gezocht naar integrale oplossingen middels uitgebreide participatie met interne- en externe stakeholders. Volgens planning wordt het nieuwe beleid in het eerste kwartaal van 2023 aangeboden aan uw gemeenteraad. Het nieuwe beleid omvat de algemene groenvisie, het bomen- en bermen beheerprogramma en het beheerprogramma invasieve soorten, inclusief de behandeling van de motie bermplanten. Bij beleidsveranderingen ten opzichte van het vastgestelde Integraal beheer openbare ruimte (IBOR) worden de financiële effecten in kaart gebracht.
Doelstellingen Ruimte en groen Wat willen we bereiken? 1. Het ontwikkelen van nieuwe inzichten en creatieve integrale oplossingen voor onze leefomgeving.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Een nieuwe groenvisie opstellen. 1.2 Een nieuwe boombeheerplan en kapverordening opstellen. 1.3 Een document opstellen waarin we beschrijven hoe we om willen gaan met invasieve soorten.
43
Wonen en leefbaarheid Ambitie Op het gebied van wonen staan we voor een grote opgave. Ook onze gemeente wil daar een bijdrage aan leveren. De concrete ambitie van het college is om deze bestuursperiode 200 woningen te bouwen. De focus ligt daarbij op de dorpen Borger en Nieuw-Buinen. We werken mee aan nieuwe particuliere initiatieven zoals Tiny Houses. Verder zijn we zelf aan zet in het afronden van Daalkampen en het ontwikkelen van de plannen in Nieuw-Buinen rondom de MFA. Verder hebben we ambities om intensief contact te houden met woningcorporaties met als doel om voldoende sociale huurwoningen te realiseren. Zo willen we een minimumpercentage sociale huur bij nieuwbouw realiseren en onze eigen inwoners zoveel mogelijk voorrang geven. Ook jongeren willen we stimuleren om zich tijdig bij woningcorporaties aan te melden. Verder streven we bij herstructurering naar een integrale aanpak met aandacht voor de openbare ruimte. De komende jaren wordt verder ingezet op het verbeteren van de leefbaarheid door het vernieuwen van een aantal voorzieningen. Deze begroting bevat o.a. middelen voor vernieuwing van sporthal De Koel en het realiseren van een nieuwe basisschool op basis van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.
Doelstellingen Wonen en leefbaarheid Wat willen we bereiken? 1. Voldoende sociale huur - en koopwoningen en daarmee de betaalbare woningvoorraad vergroten.
2. Voldoende aanbod in sociale huurwoningen realiseren.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Minimum percentage huurwoningen realiseren bij nieuwe woningbouw. 1.2 Onderzoeken of een revolverend fonds ten behoeve van woningbouw gerealiseerd kan worden. 1.3 Tegengaan huisjes melkers/speculanten door middel van zelfbewoningsplicht. 1.4 Indien mogelijk voorrang geven aan eigen inwoners bij kopen beschikbare woningen. 1.5 Een uitvoeringsprogramma van de Woonvisie 2022+ opleveren. Dit als basis voor de planning en prioritering van de bouw van woningen. 1.6 Ruimte bieden voor innovatieve woningbouw zoals Tiny houses. 2.1 Jongeren stimuleren om zich op tijd in te schrijven bij woningcorporaties. 2.2 Afstemming vraag en aanbod vanuit Woonvisie met corporaties en huurdersorganisaties. 2.3 Bij herstructurering streven naar een integrale aanpak met aandacht voor woningen en openbare ruimte,
44
3. Verbeteren maatschappelijk vastgoed.
4. Verbeteren voorzieningen sport.
zoals in het gebiedsontwikkelingsplan 2e Exloërmond Midden en West. 3.1 Afronden onderzoek toekomst beheer MFA’s. 3.2 Herschikking maatschappelijke voorzieningen in Borger (inclusief Willibrordkerk). 4.1 Afronden privatisering kerncomplexen Nieuw-Buinen en Valthermond. 4.2 Realiseren renovatie sportpark Odoorn. 4.3 Voorbereiden nieuwbouw de Koel. 4.4 Voorbereiden privatisering Borger.
5. Actuele voorzieningen voor het basisonderwijs realiseren.
5.1 Vaststellen Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs door de gemeenteraad. 5.2 Voorbereiding bouw eerste basisschool op basis van prioritering IHP.
45
Openbare orde en veiligheid Ambitie Op het gebied van openbare orde en veiligheid willen we in 2023 vooral inzetten op bewustwording en het voorkomen van ondermijning. Daarvoor is het noodzakelijk dat het BIBOB beleid wordt vernieuwd.
Doelstellingen Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Bewustwording creëren onder 1.1 Actualiseren beleidsregel Bibob. medewerkers dat criminele 1.2 Organiseren ondermijningsdag ondermijning plaatsvindt en dat voor college raad en medewerkers. bij signalen een actueel Bibob- 1.3 Programma versterking instrumentarium ingezet kan weerbaarheid tegen zorgfraude en worden. versterking weerbaarheid buitengebied. 1.4 Inrichten informatieknooppunt ondermijning. 1.5 Meedraaien in concrete RIECcasusoverleggen. 1.6 Activeren en stimuleren medewerkers en ketenpartners tot deelname aan relevante opleidingen en trainingen. 1.7 Verder uitrollen toepassing Bibobbeleidsregel binnen organisatie: onderdelen subsidies/inkoop/aanbesteding.
46
Wegen en verkeer Ambitie In 2023 geven we een impuls aan het onderhoud van ons wegennet, waarbij we met name aandacht schenken aan voet- en fietspaden en de plattelandswegen in relatie tot de recreatieve routes en de toegankelijkheid. Uiteraard worden nieuwe inrichtingen aangepast aan de kaders van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan (GVVP). Scholen en routes daarnaartoe hebben hierbij speciale aandacht. Verder zetten we in 2023 in op het voortzetten van de contacten met het OV-bureau Groningen-Drenthe.
Doelstellingen Wegen en verkeer Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Verbeteren verkeersveiligheid, 1.1 Toewerken naar realisatie leefbaarheid en bereikbaarheid. Doorfietsroute Borger-Exloo-ValtheEmmen. 1.2 Projecten uitvoeren binnen de kaders van het Gemeentelijk Verkeeren Vervoersplan (GVVP).* 1.3 Huidige contacten het OV-bureau Groningen-Drenthe voortzetten. 2. Bevorderen kwaliteit 2.1 Voetpaden (voorlopig eenmalig) voetpaden. inspecteren en MJP opzetten. * Toelichting GVVP-projecten 2023 Met de resterende GVVP gelden van afgelopen jaar, nieuw GVVP-budget vanuit de begroting 2023 en toegekende provinciale subsidie is er voldoende budget beschikbaar voor uitvoering van de projecten Valtherweg-Exloërweg en Dwarsdiep/Dwarskade. Deze projecten zijn door diverse omstandigheden in 2022 helaas nog niet gerealiseerd, maar zullen in 2023 wel op de planning staan. De uitvoering van de projecten Zuiderdiep Drouwenermond en Exloërweg Valthe, tussen de Hondsrugweg en Weerdingerweg, is qua planvorming voorzien in 2023. Uitvoering daarvan is gepland, mits er voldoende budget beschikbaar wordt gesteld, voor 2024.
47
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2021 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2021. De cijfers van de begroting 2022 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2022-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2023 zijn zoals de begroting 2023 is opgesteld. Onze leefomgeving Taakvelden 0.3
2.1
Beheer overige gebouwen en gronden Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Verkeer en vervoer
4.2
1.1 1.2
Begroting 2023 Lasten Baten
Begroting 2022
Rekening 2021
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
969
211
758
847
207
640
328
157
171
1.564
1
1.563
1.519
1
1.519
1.484
2
1.482
291
384
384
215
66
149
291 3.992
74
3.918
3.647
74
3.573
3.096
35
3.060
Onderwijshuisvesting
1.087
89
998
1.213
80
1.132
949
266
683
5.2
Sportaccommodaties
2.594
265
2.329
2.495
259
2.236
2.003
236
1.767
5.5
Cultureel erfgoed
5.7
3.547
36
3.510
4.099
7.2
Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering
2.158
3.174
-1.016
7.3
Afval
2.017
2.833
7.5
Begraafplaatsen en crematoria Ruimtelijke ordening
368
8.1 8.2 8.3
Grondexploitatie (nietbedrijventerreine Wonen en bouwen
Totaal x € 1.000
22 -35
22
4.134
3.734
186
3.549
2.063
3.154 -1.091
1.865
3.188 -1.323
-817
1.955
2.775
-820
1.896
2.910 -1.015
172
196
375
167
208
340
143
197
1.215
94
1.121
2.177
94
2.083
1.634
169
1.465
85
472
-387
85
112
-27
2.939
3.287
-348
1.113
510
603
1.208
529
679
1.008
1.394
-385
21.000 7.931 13.067 22.067 7.417 14.650 21.513 12.039 9.474
48
49
Onze portemonnee
Thema Onze portemonnee bevat de volgende onderdelen: - Overzicht van baten en lasten; - Financiële beleidskaders; - Bezuinigingen; - De Knoppen; - Financiële begroting; - Wat mag het kosten?
50
Ambitie Op het gebied van ICT willen we vooral inzetten op het informatieveiligheid en het voorkomen van bijvoorbeeld cyberaanvallen. Verder is de Common Ground een ontwikkeling die we nadrukkelijk blijven volgen en waar we naar verwachting op termijn in willen investeren om onze systemen veilig en werkbaar te houden. Voor wat betreft personeel blijven we inzetten op het verhogen van werkgeluk. Ook bevat deze begroting een bestedingsvoorstel om het trainee programma te verlengen, omdat we zien dat de trainees van toegevoegde waarde zijn voor onze organisatie. Waar we dat kunnen gaan we samenwerken met goed gekozen samenwerkingspartners. Ook gaan we het gemeentehuis toekomstbestendig maken door middel van renovatie en verduurzaming. In deze begroting zijn de voorstellen van het coalitieakkoord om de gemeentefinanciën aan te passen verwerkt. Hierdoor is er meer financiële ruimte gecreëerd om de wensen vanuit het coalitieakkoord te realiseren.
Doelstellingen Onze portemonnee Wat willen we bereiken? 1. Verbeteren van informatieveiligheid.
2. Kwantitatief en kwalitatief goed toegerust op de opgaven die voorliggen of op ons afkomen.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 ICT systemen zo actueel en veilig mogelijk maken. 1.2 Actualiseren dienstverleningsovereenkomst Emmen. 1.3 Risicoanalyse opstellen met Baseline informatieveiligheid Overheid (BIO) als kader. 1.4 Bewustwording over informatieveiligheid in onze organisatie vergroten. 1.5 Actualiseren bedrijfscontinuïteitsplan en aanvullen met de dreiging van cyberaanvallen. 1.6 Onze bijdrage leveren aan het initiatief “Common Ground”. 1.7 Versterken I -organisatie en het informatiemanagement op orde brengen. 2.1 Verhogen werkgeluk aan de hand van de swingende tent op basis van de werkgeluksscan. 2.2 Verlengen trainee programma. 2.3 Inzetten van een recruiter.
2.4 Inzet voor arbeidsmarktcommunicatie (incl. social media). 3. Daar waar we het werk niet 3.1 Onderzoeken kansen alleen aankunnen, dit oppakken samenwerking. met goed gekozen samenwerkingspartners. 4. Een werkomgeving 4.1 Renoveren gemeentehuis. (huisvesting) die het werk optimaal faciliteert. 51
5. Middelen beschikbaar stellen voor investeringen uit het Meerjarig investeringsplan en voor het realiseren van doelen uit het bestuursprogramma.
5.1 Toeristenbelasting verhogen in de kadernota 2023. 5.2 OZB jaarlijks met 1% extra verhogen. 5.3 Indien nodig onttrekkingen aan de VAR doen. 5.4 De coronareserve indien nodig inzetten. 5.5 Onttrekkingen doen aan de bufferreserve gronden.
Overzicht van baten en lasten
De gemeente heeft in 2023 € 80 miljoen aan baten. Het grootste deel hiervan komt van het Rijk, namelijk ongeveer € 60,4 miljoen. Daarnaast ontvangen wij ongeveer € 14,5 miljoen aan heffingen (OZB, afvalstoffenheffing, rioolrechten, toeristenbelasting e.d.). De overige opbrengsten zijn onder andere opbrengsten voor leges, rente, huren en pachten. Met deze totale opbrengsten kunnen we uitvoering geven aan de ambities en doelen die in de thema’s benoemd zijn.
52
De gemeente is niet uit op het maken van winst. Daarom zijn de totale lasten gelijk aan de totale baten, dus ook rond € 80 miljoen. Aan het thema ‘Onze inwoners’ wordt ca. € 39,9 miljoen uitgegeven. Aan het thema ‘Onze leefomgeving’ bijna € 21 miljoen, het thema ‘Onze toekomst’ rond € 4,5 miljoen en aan ‘Onze economie’ circa € 0,6 miljoen. Daarnaast is er nog een thema ‘Onze portemonnee’ waar € 14 miljoen aan wordt uitgegeven.
Financiële Beleidskaders In bijlage 2 geven we de financiële kaders weer. In de Kadernota 2023 zijn deze kaders geactualiseerd. Deze begroting is op basis van de meest recente financiële kaders opgesteld. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van Onze portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus en vormen de basis voor de begroting 2023. In de raadsvergadering van 23 juni 2022 heeft u bij het vaststellen van de Kadernota 2023 expliciet ingestemd met de voorgestelde financiële kaders. Het kader met betrekking tot het Grondbedrijf is in de Kadernota 2023 aangepast. De raad heeft ingestemd met het voorstel het percentage voor de reservering van de Bufferreserve Gronden te verlagen van 50% naar 30%. Deze kaders vormen de basis voor het samenstellen van deze begroting en de raad heeft de mogelijkheid om bij de Begroting 2023 de financiële kaders eventueel nog te wijzigen. Financieel toezicht provincie Drenthe In de Kadernota 2023 hebben we u over het financieel toezicht over het begrotingsjaar 2022 geïnformeerd. Onze financieel toezichthouder, de provincie Drenthe, beoordeelt voor aanvang van het begrotingsjaar of voor onze gemeente repressief of preventief toezicht geldt. De provincie Drenthe heeft besloten om onze gemeente onder repressief begrotingstoezicht voor 2022 te plaatsen. De overwegingen van dit besluit zijn: 1.
De Begroting 2022 en Jaarrekening 2020 zijn tijdig toegestuurd. 2. De Begroting 2022 is structureel en reëel in evenwicht. Op 7 september 2022 heeft het zogenaamde tweede fase begrotingsonderzoek van de provincie Drenthe plaatsgevonden. Het doel van dit onderzoek is het beoordelen van de
53
realiteitswaarde van de begroting en de meerjarenbegroting. Het uitgangspunt is dat de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. De provincie Drenthe heeft in dit onderzoek specifiek ingezoomd op de volgende onderwerpen: - Verslag van bevindingen van de accountant; - Stand van zaken met betrekking tot begroting, meerjarenraming, bestuursrapportages en kadernota; - Overzicht van incidentele baten en lasten; - Sociaal domein; - Algemene uitkering. De provincie Drenthe maakt een kwaliteitsbeoordeling van de financiën van gemeenten. Deze beoordeling wordt aan de hand van diverse kwaliteitscriteria gedaan zoals naleven wet- en regelgeving (BBV, circulaires en voorschriften), kengetallen, realiteitswaarde van lasten en baten etc. Uit deze beoordeling geeft onze toezichthouder onze gemeente een 8,9. Het hoogste cijfer dat tot nu toe aan een gemeente is toegekend. Het college is trots op deze waardering en dankt allen die hieraan een bijdrage hebben geleverd, zowel ambtelijk als ook de raad. De raad stelt namelijk kaders vast en is verantwoordelijk voor het budgetrecht. De verwachting is dat het verslag van dit onderzoek voor de begrotingsvergadering beschikbaar komt en zal dan worden toegevoegd aan de begrotingsstukken. Aanvullend zal het verslag ook worden geagendeerd in de commissie Financiën.
Financiële kaders Wij hanteren bij de toelichting van de kaders dezelfde nummering van de kaders, zoals ze ook in bijlage 2 zijn opgenomen. We concluderen dat er met uitzondering van de OZB geen kaders zijn aangepast en/of toegevoegd. Voor de wijziging van het kader OZB is een apart beslispunt opgenomen. De volgende kaders worden nader toegelicht. 2. Beleidsintensivering (knop 2) Uit bijlage 2 blijkt dat voor incidentele bestedingsvoorstellen een bedrag van € 250.000 beschikbaar is. Dit is een minimum bedrag voor toekenning van nieuw beleid bij de begroting en Bestuursrapportage I. 5 Gemeentefonds Voor de algemene uitkering van het gemeentefonds hanteren we een behoedzaamheid van 5 punten algemene uitkering. Dit staat gelijk aan € 200.000. Tevens hebben we in het memo van de meicirculaire toegelicht dat we hebben geanticipeerd op verwachte bezuinigingen in de toekomst. Daarmee hebben we een behoedzame raming van de algemene uitkering opgenomen. Ook volgens de provincie een verstandige keuze in financieel onzekere tijden. 6 Financiering / 7 Rente Het beleidskader is sturing conform BBV op lage rentekosten. De rente is de afgelopen jaren voor zowel korte leningen als lange leningen erg laag geweest. Een bijzonder fenomeen is dat de rente voor kortlopende leningen een periode negatief is geweest.
Binnen de mogelijkheden van de BBV hebben we daar zoveel mogelijk gebruik van gemaakt. We zien nu dat de rente voor kortlopende als langlopende leningen toenemen. Voor het financieren van de meerjarige investeringen hebben we recentelijk een langlopende lening van € 15 miljoen afgesloten voor een rentepercentage van 2,5%. Dit is toevallig exact hetzelfde rentepercentage dat we hanteren voor nieuwe investeringen (kader 7). Zodoende we zijn nog niet genoodzaakt ons financieel kader aan te passen.
54
8. Prijsstijging Onze budgetten zijn niet standaard geïndexeerd. Momenteel zijn de prijsstijgingen zodanig hoog dat we bij de meicirculaire hiervoor een stelpost van structureel € 1.140.000 hebben opgenomen. In deze begroting geven we gedeeltelijk invulling aan deze stelpost. Zie ook hiervoor de specificatie verderop in dit thema. 9. Bedrijfsvoering De CAO voor de gemeente loopt tot 1 januari 2023. In deze begroting gaan we, conform kader voor bedrijfsvoering, uit van een stijging van de loonkosten van 3%. Hiervan is 2% voor de indexering van de lonen. De verwachting is dat dit percentage ontoereikend is, namelijk de CAO gemeenten wordt vaak afgestemd op de CAO van het Rijk en deze is recentelijk met een hoger percentage dan 2% vastgesteld. We vinden het te prematuur om het door de raad vastgestelde kader af te wijken. Ook wachten wij eerst af of het Rijk middels circulaires hiervoor via de algemene uitkering een financiële compensatie biedt. De stelpost indexering biedt mogelijkheden om toekomstige CAO stijgingen op te vangen. 10. Gemeenschappelijke regelingen Bij het opstellen van de Kadernota 2023 hebben we de gevraagde meerjarige bijdragen van de gemeenschappelijke regelingen in overeenstemming gebracht met de ramingen in onze begroting. In deze begroting hebben we de ramingen overgenomen van de GR begrotingen die definitief door het algemeen bestuur zijn vastgesteld. 11.
Grondbedrijf In de Kadernota 2023 heeft de raad besloten om het financiële kader met betrekking tot het Grondbedrijf aan te passen. Het percentage voor de reservering van de Bufferreserve Gronden is van 50% naar 30% verlaagd. De risico's van het Grondbedrijf zijn als gevolg van de huidige economische situatie fors verminderd. Op dit moment zijn alle kavels verkocht of in optie genomen. 13. Afschrijving Uit de door de raad vastgestelde financiële verordening blijken de afschrijvingstermijnen van investeringen. Voor bijvoorbeeld nieuwbouw wordt een afschrijvingstermijn van 40 jaar gehanteerd. Uit onderzoeken blijken dat bij duurzame investeringen (bijvoorbeeld energieneutraal en duurzame materialen) de levensduur 50 jaar is. Voor het investeringsvoorstel over de Koel is middels een afzonderlijk beslispunt gevraagd om af te wijken van de financiële verordening en in te stemmen met een afschrijvingstermijn van 50 jaar voor de bouwkundige onderdelen. Wij komen met een voorstel om de financiële verordening op dit punt aan te passen. 14. Projecten (Vastgoed en Geld) Alleen de gebouwen en groen budgetten hebben nog recht op een deel uit het Vastgoed en geld budget. Vanaf nu voegen we aan nieuwe jaren in de meerjarenraming € 25.000 per jaar toe. 15. Belastingen: OZB Het kader van de begroting en meerjarenraming is een OZB-verhoging van 2,75%.
Dit kader is gewijzigd naar aanleiding van het nieuwe coalitieakkoord. We stellen voor om het tarief OZB in 2022 met 2,75% te verhogen. Zie verder de paragraaf lokale heffingen. 15. Belastingen: toeristenbelasting In de Kadernota 2023 is het tarief verhoogd door middel van een amendement. Voor nadere informatie verwijzen we naar de paragraaf lokale heffingen. 17. Leges De verhoging van de OZB is gekoppeld aan de leges. We stellen in 2023 een OZB verhoging van 2,75% voor. Dat geldt ook voor de tarieven van de leges. Deze
55
aanpassingen nemen we mee in de legesverordening. We merken op dat de tarieven van de rijbewijzen, paspoorten en ID-kaarten, voor zover ze al het maximum wettelijk tarief hebben bereikt, niet geïndexeerd worden.
Bezuinigingen Deze begroting 2023 bevat geen incidentele of structurele bezuinigingen voor 2023 en meerjarenraming.
De Knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor het begrotingsjaar 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2027. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de Kadernota 2023. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven.
Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven.
Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen.
Knop bezuinigingen: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren.
Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend beschikbaar hebben om onze ambities te realiseren.
2.1 Knop 1: Saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar.
56
Toelichting 1. Het aangenomen amendement toeristenbelasting is verwerkt na vaststelling van de Kadernota 2023. Dit geeft een extra opbrengst van € 300.000. Dit bedrag is toegevoegd aan het saldo van de begroting. 2. Na behandeling van de kadernota heeft de raad een besluit genomen over de meerkosten van het Esdal College. Dit betekent vanaf 2024 € 43.500 extra Doordecentralisatie vergoeding voor het Esdal om de nieuwbouw te kunnen realiseren. In 2023 is het een voordeel omdat de vergoeding pas beschikbaar wordt gesteld als het nieuwe Esdal College gereed is en we hadden wel de volledige jaarlijkse vergoeding opgenomen. 3. In het nieuwe college is de formatie wethouders met 0,5 FTE is uitgebreid. De uitbreiding is financieel verwerkt in de begroting 2023. 4. De raad heeft een besluit genomen over het fietspad Eeserstraat-Westdorperbrug. De kapitaallasten verwerken we in de begroting 2023. 5. Dit betreft het financiële effect op saldo begroting als gevolg van de Meicirculaire 2022. Hierover bent u geïnformeerd aan de hand van een memo voor het zomerreces. 6. Vanaf 2026 kent de verwachte compensatie voor jeugdhulp vanuit het Rijk een forse terugval. In 2027 is de verwachte compensatie zelfs geheel nihil. Zodoende zijn we genoodzaakt om voor de jaren 2026 en 2027 een extra onttrekking aan knop 1 saldo begroting te doen om het jeugdbudget op niveau te houden.
In 2026 gaat het om € 520.000 en in 2027 om € 993.000. 7. De financiering betreft aanpassingen van kapitaallasten en rente met betrekking tot vaste activa, reserves, voorzieningen en vaste geldleningen. 8. Dit betreft de indexering van jaarschijf 2026, zoals bedrijfsvoering, algemene uitkering, OZB, gemeenschappelijke regelingen etc. 9. Vele budgetten zoals verzekeringen, huuropbrengsten in de begroting zijn gecontroleerd. Dit resulteert in een klein voordeel. 10. Dit is de verhoging van de OZB van 1,75% naar 2,75% op basis van het coalitieakkoord. 11 en 12. Omdat knop 1 saldo begroting in jaarschijf 2023 incidentele ruimte bood hebben we een deel overgeboekt naar het budget voor het MJIP en knop 2. 13. Dit betreft de structurele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL in de bijlage.
57
2.2 Knop 2: Budget beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar.
Toelichting 1. Dit betreft het financiële effect op budget beleidsintensivering als gevolg van de Meicirculaire 2022. Hierover bent u geïnformeerd aan de hand van een memo voor het zomerreces. 2. We hevelen een deel over van knop 1 naar knop 2, omdat knop 1 hiervoor voldoende incidentele ruimte had. 3. Dit betreffen de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 4. De septembercirculaire 2022 is positief uitgevallen. Zodoende kunnen we € 500.000 toevoegen aan knop 2. Het structurele voordeel vanaf 2024 voegen we toe aan de stelpost voor indexatie. 5. Dit betreft de onttrekking aan de reserve covid-19 voor de UMO's, armoede en zorg dichterbij en voorzieningen. 6. We onttrekken € 250.000 aan de bufferreserve gronden voor de UMO wonen. 2.3 Knop 3: Belastingen Hieronder het verloop van knop 3 belastingen.
Toelichting In deze begroting is de verhoging van 1,75% naar 2,75% verhoging per jaar verwerkt op basis van het nieuwe coalitieakkoord.
58
2.4 Knop 4: Bezuinigingen Hieronder de opgenomen bezuinigingen.
Toelichting Deze begroting bevat geen bezuinigingen. 2.5 Knop 5: Vrije Algemene Reserve (VAR) Hieronder het verloop van de VAR. De VAR zetten we in om een eventueel tekort op te vangen.
Toelichting Er worden geen middelen onttrokken aan de VAR voor bestedingsvoorstellen in deze begroting.
59
Financiële begroting In dit onderdeel komen verschillende financiële onderdelen aan bod, zoals de invulling van de stelpost indexatie en een specificatie van het Gemeentefonds.
Vennootschapsbelasting en overhead Vennootschapsbelasting Door de inwerkingtreding van de ‘Wet modernisering Vennootschapsbelasting (VPB) overheidsondernemingen’ zijn gemeenten per 1-1-2016 VPB verschuldigd over winstgevende ondernemersactiviteiten. Alleen de activiteiten binnen de grondexploitaties zijn voor de gemeente Borger-Odoorn VPB plichtige activiteiten. We hebben geen raming opgenomen voor te betalen VPB. Als wij over 2023 VPB verschuldigd zijn dan wordt deze gedekt uit de bufferreserve gronden. Overhead Sinds het jaar 2017 presenteren gemeenten conform BBV wetgeving een overzicht van de overheadkosten in hun begroting. Voor de overhead is een landelijk verplicht gestelde definitie gemaakt. De definitie van overhead luidt: ‘alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.’ Het uitgangspunt is dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en/of activiteiten. De overhead bedraagt in 2023: € 9.554.149. Onder de overhead vallen bijvoorbeeld de kosten van het gemeentehuis, maar ook de salariskosten van de ondersteunende afdelingen, zoals financiën, juridische zaken en communicatie. Overheadpercentage Voor het bepalen van bepaalde tarieven, zoals de kosten van de reinigingsheffingen en riolering, wordt het overheadpercentage gebruikt. Voor 2023 is het overheadpercentage berekend op 13,79%.
Overheadpercentage per jaar
2020
2021
2022
2023
Overheadpercentage
14,52%
15,24%
13,51%
13,79%
Het overheadpercentage wordt berekend door de overhead te delen door de totale lasten minus de overhead. Na vaststelling van het percentage hebben nog enkele mutaties plaatsgevonden die van invloed zijn op de kosten van de overhead en de totale lasten. Het effect op het overheadpercentage is echter beperkt. Ten opzichte van andere gemeenten is het lastig aan te geven of het percentage hoog of laag is, omdat gemeenten hun eigen interpretatie geven aan het toerekenen van overheadkosten volgens het BBV.
Specificatie Gemeentefonds Inleiding We hebben de algemene uitkering geactualiseerd op basis van de septembercirculaire 2022. Dit is de vertaling voor gemeentes van de Miljoenennota 2023. We gaan in dit onderdeel in op de belangrijkste ontwikkelingen die uit de septembercirculaire 2022 blijken. Accres Het volumedeel van het accres is voor de jaren 2022 t/m 2025 vastgezet op de stand van de Voorjaarsnota 2022. Hiermee wordt een eerste belangrijke stap gezet richting 60
een meer stabiele financiering voor gemeenten. Zodoende heeft in de septembercirculaire alleen het effect van lonen en prijzen gevolgen voor de hoogte van de algemene uitkering in deze jaren. Desondanks viel het accres voor de jaren 2023 t/m 2027 positief uit. Deze verhoging hebben we structureel in de begroting verwerkt. We hebben in de jaren 2023 t/m 2027 € 500.000 structureel opgenomen. De verhoging in 2023 hebben we toegevoegd aan knop 2 budget beleidsintensivering, zodat er voldoende budget over is voor BERAP 2023-I. De verhoging voor de jaren 2024 t/m 2027 is toegevoegd aan de stelpost indexatie. Dit hebben we gedaan, omdat we verwachten dat bij aanhoudende prijsstijgingen verdere indexatie van diverse budgetten in toekomstige jaren noodzakelijk is. Behoedzaamheid We leven momenteel in een onzekere periode met diverse crisissen. De ontwikkelingen zijn onvoorspelbaar en complex. Daarom hebben we ervoor gekozen om een uiterst behoedzame raming op te nemen van de algemene uitkering. Dat zorgt ervoor dat we ons niet rijk rekenen en een buffer achter de hand hebben voor tegenvallende toekomstige circulaires of onverwachte prijsstijgingen. Ten aanzien van de behoedzaamheid hebben de volgende maatregelen genomen: 1. Onderuitputting: We hebben een structurele raming opgenomen voor onderuitputting van € 150.000. 2.
Behoedzaamheid: in het memo van de Meicirculaire 2022 hebben we voorgesteld de behoedzaamheid vanaf 2022 te verhogen naar € 200.000 per jaarschijf. Dit werkt cumulatief door. Dit hebben we gedaan, omdat de omvang van de algemene uitkering is toegenomen en zodoende hebben we de behoedzaamheidsraming van vijf punten ook verhoogd op basis van ons financieel kader. 3. Raming BTW compensatiefonds: Het is geoorloofd om een structurele raming op te nemen voor verwachte uitkeringen van het BTW compensatiefonds. Dit hebben wij niet gedaan, want de stijgingen van het accres in de mei- en septembercirculaire boden voldoende ruimte om een sluitende begroting op te leveren. 4. Anticiperen op bezuinigingen Rijk: Nadat de meicirculaire 2022 was verschenen, was er sprake van dat het Rijk € 10 tot € 15 miljard moest bezuinigen. Daarop anticiperend hebben we lagere raming van de algemene uitkering opgenomen. Uit de septembercirculaire blijkt dat er geen sprake is van bezuinigingen. Toch hebben we besloten deze behoedzaamheid te handhaven in afwachting van nieuwe circulaires. 5. Het coalitieakkoord van het Rijk bevat grote intensiveringen van diverse beleidsterreinen. Dit leidt tot hogere algemene uitkeringen in de jaren 2024 en 2025. In 2026 was echter sprake van terugval. Dit werd het 'ravijnjaar' genoemd.
Deze terugval in 2026 is in de septembercirculaire 2022 gedeeltelijk ongedaan gemaakt vanwege een verhoging van circa € 1 miljard. Echter, in 2027 geldt deze verhoging niet. Daarom beschouwen we de verhogingen in 2024 t/m 2026 als incidenteel. Aangezien we geen incidentele voorstellen doen in de begroting voor deze jaren, hebben we besloten deze incidentele extra opbrengsten niet in de meerjarenraming op te nemen. In onderstaande tabel is de raming van de algemene uitkering voor 2023 zichtbaar. Hierin zijn de genomen maatregelen m.b.t. behoedzaamheid ook zichtbaar.
61
Gemeentefonds 2023
Mei September
I: Algemene Uitkering
circulaire
Algemene Uitkering
48.692.109 49.192.109
Verschil
circulaire 500.000
Raming onderuitputting
-150.000
-150.000
0
Behoedzaamheid
-400.000
-400.000
0
0
0
0
-1.350.000
-1.350.000
0
46.792.109 47.292.109
500.000
Raming BTW compensatiefonds Anticiperen op bezuinigingen Rijk Subtotaal onderdeel I
II: Decentralisatie- en integratieuitkeringen Combinatiefuncties
113.188
113.188
0
Voorschoolse Voorziening Peuters
68.946
68.946
0
Armoedebestrijding kinderen
91.762
91.762
0
VTH provinciale Taken
74.423
74.423
0
Versterking omgevingsveiligheid
4.000
4.000
0
Extra capaciteit BOA's
33.104
33.104
0
385.423
385.423
0
Participatie
4.540.416
4.540.416
0
Subtotaal onderdeel III
4.540.416
4.540.416
0
46.792.109 47.292.109
500.000
Subtotaal onderdeel II III: Sociaal Domein 3D's
Totaal per onderdeel Totaal onderdeel I Totaal onderdeel II
385.423
385.423
0
Totaal onderdeel III
4.540.416
4.540.416
0
51.717.948 52.217.948
500.000
Totaal I t/m III
Stelpost indexatie prijsstijgingen In het memo van de meicirculaire 2022 hebben we voorgesteld om een bedrag ter hoogte van € 1.140.000 te storten in een stelpost voor indexering. Dit bedrag is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. In deze begroting presenteren we een voorstel voor gedeeltelijke invulling van deze stelpost. Uitgangspunt voor de verhoging van budgetten is eenmalige structurele compensatie voor 2023. We verhogen alleen bij extreme prijsverhogingen (>10%) of in het geval het budget totaal niet meer realistisch is. De stelpost wordt niet volledig ingezet. Uit de jaarrekening 2022 zal blijken welke overige budgetten als gevolg prijsstijgingen worden overschreden. Het restant kan op basis van deze informatie in BERAP 2023-I of in de begroting 2024 verder worden verbijzonderd. De CAO voor de gemeente loopt tot 1 januari 2023. In deze begroting gaan we, conform kader voor bedrijfsvoering, uit van een stijging van de loonkosten van 3%. Hiervan is 2% voor de indexering van de lonen. De verwachting is dat dit percentage ontoereikend is, namelijk de CAO gemeenten wordt vaak afgestemd op de CAO van het Rijk en deze is recentelijk met een hoger percentage dan 2% vastgesteld. We vinden het te prematuur om van het door de raad vastgestelde kader af te wijken.
Ook wachten wij eerst af of het Rijk middels circulaires hiervoor via de algemene uitkering een financiële compensatie
62
biedt. Indien in de septembercirculaire hierover nadere informatie komt, zullen we de raad hierover informeren en/of een voorstel doen. De septembercirculaire 2023 is positief uitgevallen. Het voorstel is om het voordeel vanaf 2024 te storten in deze stelpost, zodat we bij de BERAP 2023-I of de begroting 2024 weer nieuwe budgetten kunnen indexeren. Hieronder het voorstel voor invulling en een toelichting per onderdeel.
Nr Onderwerpen
%
Gereserveerd
2023
2024
2025
2026
2027
1.140.000 1.140.000 1.140.000 1.140.000 1.140.000
Benodigd: 1
53.000
53.000
53.000
53.000
53.000
2
Stichting sociale teams Indexatie ICT bedrijfsvoering
200.000
200.000
200.000
200.000
200.000
3
Bibliotheken
30.000
40.000
50.000
60.000
70.000
4
Aanbesteding zout
50%
20.000
20.000
20.000
20.000
20.000
5
Materieel
10%
64.000
64.000
64.000
64.000
64.000
6
Gebouwen
15%
99.000
99.000
99.000
99.000
99.000
7
Wegen
15%
69.516
69.516
69.516
69.516
69.516
8
Brandstoffen
25%
39.860
39.860
39.860
39.860
39.860
9
Gasverbruik
100%
123.312
123.312
123.312
123.312
123.312
50%
127.220
125.925
125.925
125.925
125.925
25%
43.250
43.250
43.250
43.250
43.250
10 Elektraverbruik Wmo 11 woonvoorzieningen Totaal:
869.158 877.863 887.863 897.863 907.863
Restant: Septembercirculaire 2022
270.842 262.137 252.137 242.137 232.137
Nieuw saldo
270.842 762.137 752.137 742.137 732.137
500.000
500.000
500.000
500.000
Toelichting: 1. We verhogen het budget van de stichting sociale teams, omdat ze worden geconfronteerd met hogere energielasten en een CAO loonsverhoging die hoger uitviel dan de beschikbare ruimte hiervoor. 2. We verhogen het ICT budget, omdat het ICT budget de laatste jaren niet is geïndexeerd en meerdere applicaties moeten worden vernieuwd en/of uitgebreid. Ook verbetering van informatiebeveiliging en applicatiebeheer kan hiermee beter worden geborgd. 3. Het budget voor de bibliotheken is de laatste jaren niet geïndexeerd. Stichting Biblionet heeft aangegeven dat niet langer houdbaar is, omdat dit ten koste gaat van de kwaliteit van het bibliotheekwerk. Het voorstel is zodoende om in 2023 een éénmalige structurele verhoging toe te passen en het budget de jaren erna te verhogen met circa 2% van de bijdrage. 4. De prijzen van zout zijn gestegen met 50%. Zodoende dienen we het budget ook met 50% te verhogen. 5. Uit een analyse van afdeling BORG-REAL is gebleken dat de prijzen van materieel met meer dan 10% zijn gestegen. Zodoende verhogen we de prijzen van het materieel ook met 10%.
63
6. Het voorstel is om het budget voor het onderhoud van gebouwen met 15% te verhogen. Hoewel de prijsstijging van bouwmateriaal per onderdeel ver uiteenloopt is 15% een relatief representatieve budgetverhoging. 7. Ook de kosten voor de aanleg van wegen en infrastructuur zijn met circa 15% gestegen. Het voorstel is daarom om deze verhoging ook in het budget van de wegen door te voeren. 8. Het voorstel is om de budgetten van de brandstoffen in eerste instantie te verhogen met 25%. Daarmee verwachten we redelijk uit te komen als de prijzen van brandstoffen niet verder oplopen. 9. De prijzen van gas zijn extreem gestegen en zijn totaal niet stabiel. Het gas en elektra voor onze gemeentelijke gebouwen moet opnieuw worden aanbesteed, dus de kosten zijn nog niet bekend. Vooruitlopend daarop is het voorstel om het budget voor gasverbruik te verhogen met 100%. Indien dit te weinig is, komen we met een aanvullend voorstel in BERAP 2023-I. 10. De prijsstijging van stroom is voor een gedeelte gekoppeld aan gas. Ook bij stroom zien we een forse toename. Ook hier is het voorstel om vooruitlopend op de uitkomsten van de aanbesteding het budget met 50% te verhogen. Indien dit ontoereikend is, komen we met een voorstel. 11.
Het budget voor de Wmo woonvoorzieningen dienen we te verhogen omdat de prijzen van bouwmateriaal behoorlijk zijn gestegen en dit heeft gevolgen voor de tarieven van de woningaanpassingen zoals trapliften, benodigde renovaties van huizen etc. Voor de toelichting van de dotatie septembercirculaire wordt verwezen naar het hoofdstuk Specificatie Gemeentefonds.
Overzicht van incidentele baten en lasten Het BBV schrijft voor dat de begroting moet zijn voorzien van een overzicht van incidentele baten en lasten. Eerst presenteren we een overzicht van incidentele en structurele mutaties reserves. Mutaties van de reserves beschouwen we in principe als incidenteel. Behalve als het gaat om reguliere stortingen en/of onttrekkingen die van toepassing zijn op alle jaarschijven en waarvan we niet weten wanneer de storting en/of onttrekking eindigt. Dan beschouwen we de mutatie als structureel. Specificatie
Mutatie
Mutatie
Mutatie
Mutatie
Mutatie
Mutaties Reserves
2023
2024
2025
2026
2027
Structureel Algemene Reserve (WAR)
401.782
401.782
401.782
401.782 401.782
Reserve onderhoud zwembaden
-10.000
-10.000
-10.000
-10.000 -10.000
Res. deelgeb. Visie Monden
-20.000
-20.000
-20.000
-20.000 -20.000
Gekoppelde Reserves
-159.159
-159.263
-159.874
-159.488 -159.610
212.623
212.519
211.908
212.294 212.172
Algemene Reserve (WAR)
151.500
100.000
50.000
130.350
Bufferreserve gronden Onttrekking VAR (coalitieakkoord)
-190.000
305.000
-500.000
-600.000
300.000
300.000
500.000
600.000
Onttrekking reserve afval
-30.000
Onttrekking reserve covid-19
-250.000 -18.500
705.000
50.000
0 130.350
194.123
917.519
261.908
212.294 342.522
Subtotaal Incidenteel
Subtotaal Totaal
64
Toelichting In bovenstaand overzicht zijn alle positieve bedragen stortingen in reserves en alle negatieve bedragen onttrekkingen aan reserves. Het totaal vormt het saldo van de mutaties op de reserves. In bijna alle jaren hebben we positieve totalen (saldi) en dat betekent dat we per saldo meer storten in reserves dan we er aan onttrekken. Dit is gunstig voor ons eigen vermogen. 2026
2023
2024
2025
1. Storting Weerstand Algemene Reserve (WAR)
151.500
100.000
50.000
2. Storting Bufferreserve gronden
60.000
305.000
3. Stortingen Vrije Algemene Reserve (VAR)
300.000
300.000
500.000
600.000
4. Budget beleidsintensivering
296.210
1.515.772
1.703.772
1.115.772
2027
Incidentele lasten 130.350
1.115.772
5. Incidentele bestedingsvoorstellen
2.239.000
Saldo incidentele lasten
3.046.710 2.220.772 2.253.772 1.715.772 1.246.122
Incidentele baten 1. Onttrekking bufferreserve gronden
-250.000
2. Onttrekking reserve covid-19
-250.000
-500.000
-600.000
-500.000
-600.000
3. Onttrekking reserve afval
-30.000
Saldo incidentele baten
-530.000
Saldo incidentele baten en lasten
2.516.710 2.220.772 1.753.772 1.115.772 1.246.122
0
0
2024
2025
2026
2027
Saldo van baten en lasten
196.844 1.359.367
675.671
703.763
408.372
Saldo mutaties reserves
-194.123
-917.268
-261.659
-212.293
-342.522
Omschrijving
2023
Begrotingssaldo na bestemming
2.721
442.098
414.012
491.469
65.850
Incidentele baten en lasten (saldo)
2.516.710
2.220.772
1.753.772
1.115.772
1.246.122
Structureel begrotingssaldo
2.519.431 2.662.870 2.167.784 1.607.241 1.311.972
Toelichting In bovenstaand overzicht zijn hebben we de totale incidentele baten en lasten weergegeven. De incidentele reservemutaties zijn hier onderdeel van. Ook hier geldt dat alle negatieve bedragen incidentele baten zijn en alle positieve bedragen incidentele lasten. De saldi zijn voor alle jaren positief. Dat betekent dat we meer incidentele lasten dan baten hebben. We lichten de mutaties toe: Incidentele lasten 1. Dit betreft het incidentele deel van de storting in de WAR. De rest is structureel, want elk jaar wordt er een storting van ruim € 400.000 in de WAR gedaan. 2. Dit is het saldo van de stortingen en onttrekkingen in de bufferreserve gronden. 3. We storten de komende jaren middelen in de VAR vanuit de bufferreserve gronden als gevolg van verwachte winsten in het grondbedrijf. 4. Dit is budget beleidsintensivering. Het budget dat beschikbaar is in de begroting voor incidentele bestedingsvoorstellen. 5. Dit zijn de incidentele bestedingsvoorstellen die we in deze begroting hebben opgenomen. 6. We hebben ook incidentele bestedingsvoorstellen voor de UMO's armoede en voorzieningen en zorg dichterbij opgenomen die we dekken uit de reserve covid-19. Deze hebben we hier opgenomen. Zie ook punt 3 bij incidentele baten. Incidentele baten 1. Dit zijn de onttrekkingen aan de bufferreserve gronden. Deze worden in de VAR gestort. 2.
Dit is de onttrekking aan de coronareserve voor de dekking van bestedingsvoorstellen m.b.t. de urgente maatschappelijke opgaven armoede en voorzieningen en zorg dichterbij. 3. We onttrekken € 30.000 aan de reserve afval. Dit is incidenteel. 65
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2021 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2021. De cijfers van de begroting 2022 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2022-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2023 zijn zoals de begroting 2023 is opgesteld. Onze portemonnee Taakvelden 0.10 Mutaties reserves 0.11 Res. van de rekening van baten en lasten 0.4 Overhead
Begroting 2023
Begroting 2022
Rekening 2021
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
1.213
1.019
194
1.146
8.460
-7.314
9.468
5.401
4.067
3
-56
-56
2.127
100 10.686
9.187
50
9.137
3
2.127
10.858
101
10.757
10.786
Treasury
606
834
-227
726
907
-181
447
685
-238
0.61 OZB woningen
53
5.089
-5.036
53
4.948
-4.894
134
5.110
-4.976
0.62 OZB niet-woningen
57
1.700
-1.644
57
1.588
-1.531
57
1.436
-1.379
0.64 Belastingen overig
222
222
219
219
233
3
230
0.7
176 52.368 -52.192
177
49.612 -49.435
9
800
138
0.5
0.8
Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF Overige baten en lasten
Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal x € 1.000
-50
850
0.9
13.988 61.061 -47.073
66
-50
188
92
49.037 -49.028 20
72
91
91
13.246 65.565-52.318 21.845
61.742 -39.897
Algemeen Hierna volgen de paragrafen. Deze zijn we op basis van het BBV verplicht in de begroting op te nemen. We geven een korte beschrijving van de inhoud van deze paragrafen. Lokale heffingen
Weerstandsvermogen
Kapitaalgoederen
Financiering
Bedrijfsvoering
Verbonden partijen
Grondbeleid
We reserveren om beïnvloedbare en met name ook niet beïnvloedbare risico’s te beheersen en financieel af te dekken. Onze kapitaalgoederen geven een beeld van de investeringen die we als gemeente doen en de financiële verplichtingen die we daarvoor meerjarig aangaan. De paragraaf financiering geeft inzicht in onze financiële positie. Bedrijfsvoering gaat over hoe we werken om onze doelen te behalen. De paragraaf verbonden partijen geeft inzicht in de bijdragen van de gemeente Borger-Odoorn aan verbonden partijen. Tot slot hangt ons grondbeleid nauw samen met landelijke en lokale economische ontwikkelingen.
67
Lokale heffingen In deze paragraaf gaan we in op de lokale heffingen voor het jaar 2023. Lokale heffingen zijn onder te verdelen in gemeentelijke belastingen, gebonden heffingen en leges. In onderstaand overzicht zijn alle lokale heffingen en het effect per heffing op de opbrengsten voor het jaar 2023 zichtbaar. Deze heffingen lichten we in de rest van de paragraaf per onderdeel verder toe. Opbrengst 2022
Opbrengst 2023
OZB *
6.525.347
6.779.794
254.447
Toeristenbelasting
1.557.500
1.847.500
290.000
Forensenbelasting
152.500
162.500
10.000
Afvalstoffenheffing
2.437.918
2.536.916
98.998
Rioolheffing
3.134.478
3.160.471
25.993
Titel I algemene dienstverlening
238.784
245.373
6.589
Ttiel II fysieke leefomgeving
487.172
497.341
10.169
2.955
2.984
29
160.779
171.992
11.213
7.782
7.918
136
14.705.215
15.412.789
707.574
Lokale heffing
Titel III Europese dienstenrichtlijn Lijkbezorgingsrechten Marktgelden Totaal:
Verschil
*: Het bedrag sluit niet precies aan op het totaal van de taakvelden 0.61 en 0.62, omdat er op deze taakvelden salariskosten zijn geraamd.
Gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen op grond van de Gemeentewet (GW) een aantal belastingen heffen. Gemeentelijke belastingen worden gekenmerkt door het feit dat de opbrengst van de belasting vrij te besteden is. Daardoor is het een ongebonden belasting. In de onderstaande tabel staat een overzicht van de verschillende gemeentelijke belastingen die worden geheven in onze gemeente. Belastingsoort Onroerende zaakbelastingen (OZB)
Artikel GW 220
Forensenbelasting
223
Toeristenbelasting
224
Toelichting Belasting die wordt geheven op eigenaren en gebruikers van onroerende zaken. Als heffingsgrondslag geldt de WOZ-waarde. De peildatum ligt een jaar voor het belastingjaar. Een belasting voor natuurlijke personen die gedurende het jaar meer dan 90 maal in de gemeente overnachten, maar die in de gemeente geen hoofdverblijf hebben. Belasting die wordt geheven op natuurlijke personen die in de gemeente overnachten, maar die niet in de gemeente woonachtig zijn.
68
Beleidsuitgangspunten gemeentelijke belastingen 2023 In de volgende tabel staan de belastingen die de gemeente Borger-Odoorn heft. Hierin zijn de uitgangspunten per belastingsoort aangegeven. De verdere regelgeving van elke belastingsoort is vastgelegd in de verschillende belastingverordeningen. Belastingsoort
Tarief 2023
OZB
De tarieven voor 2023 worden in de raad van december vastgesteld. In de Kadernota 2023 is ingestemd met de tarieven: - groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting - campings € 1,30 per overnachting - hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting In de raad van december wordt de verordening vastgesteld. Tarieven 2023 worden in de raad van december vastgesteld.
Toeristenbelasting
Forensenbelasting
Gebonden heffingen Naast bovenstaande belastingen in de gemeentewet, bestaan er gebonden heffingen. Een gebonden heffing is een belasting voor de bestrijding van specifieke kosten, maar is niet gekoppeld aan een individuele dienst. De begrote opbrengst van de gebonden heffing mag niet hoger zijn dan de voor dat doel begrote kosten. Dat wil zeggen dat de heffingen dus niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Er zijn twee soorten gebonden heffingen, namelijk reinigingsheffing en rioolheffing. Deze zijn weergegeven in de volgende tabel. Gebonden heffing Reinigingsheffing
Artikel GW
Toelichting
Wet milieubeheer art. 15.33
Rioolheffing
228a
Belasting voor de verwijdering van afvalstoffen afkomstig van particuliere huishoudens. Er zijn twee soorten heffingen voor het innemen en verwerken van afvalstoffen: de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht. Afvalstoffenheffing wordt geheven op alle particuliere huishoudens. Ook als er in feite geen afval wordt aangeboden. Reinigingsrechten worden alleen in rekening gebracht ter dekking van de kosten voor het ophalen en verwerken van aangeboden afval. Kleine bedrijven kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van de reinigingsrechten. De rioolheffing wordt geheven ter bestrijding van / het beheer van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, regenwater en de grondwaterstand.
Beleidsuitgangspunten gebonden heffingen In onderstaande tabel zijn de gemiddelde tarieven aangegeven voor de reinigings- en rioolheffing die we aan uw raad voorstellen. De voorstellen passen binnen het kader 100% kostendekkendheid dat door uw raad is vastgesteld. In de decemberraad van 2022 komen we met definitieve voorstellen voor de tarieven van 2023. Heffing Reinigingsheffing
Gemiddeld tarief 2023 (vaststelling definitief tarief in raad van december) Gemiddeld tarief 2023 bedraagt € 230,10.
Rioolheffing
Gemiddeld tarief 2023 bedraagt € 247,49.
69
Beleid kwijtschelding Onze gemeente hanteert als kwijtscheldingsnorm 100% van de bijstandsuitkering. Daarmee zit onze gemeente boven de landelijke norm van 90% van de bijstandsuitkering. Men komt in aanmerking voor kwijtschelding als men onder deze norm komt. Kwijtschelding is van toepassing op de OZB, rioolheffing en op het vastrechtgedeelte van de afvalstoffenheffing. Sinds 2006 werken de waterschappen Hunze & Aa’s, Vechtstromen en de gemeente samen op het gebied van kwijtschelding van de lokale heffingen. De toetsing of iemand recht heeft op kwijtschelding wordt gedaan door het Noordelijk Belastingkantoor.
Opbrengsten uit gemeentelijke belastingen en gebonden heffingen Onroerende zaakbelasting In dit gedeelte maken we per belastingsoort de geraamde opbrengsten voor 2022 en 2023 inzichtelijk. Hieronder staan de opbrengsten van de OZB inclusief areaaluitbreiding. In 2023 nemen de opbrengsten met € 254.447 toe. Dit betreft 2,75% indexatie ten opzichte van de begrote raming 2022 en € 75.000 areaaluitbreiding. De opbrengsten van 2023 kunnen nog niet definitief worden berekend, omdat nog niet alle WOZ-waarden per 01-01-2022 bekend zijn. Deze definitieve cijfers worden aan de raad gepresenteerd in december 2022 bij het vaststellen van de nieuwe belastingverordeningen. Opbrengst 2022
Opbrengst 2023
Eigenarenbelasting woningen
4.937.772
5.130.561
192.789
Eigenarenbelasting niet-woningen
1.073.961
1.115.495
41.534
Gebruikersbelasting niet-woningen
513.614
533.738
20.124
6.525.347
6.779.794
254.447
Onderdeel
Totaal:
Verschil
Toeristenbelasting De tarieven voor 2023 zijn bij de behandeling van de Kadernota 2023 als volgt vastgesteld: ▪ Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting; ▪ Campings € 1,30 per overnachting; ▪ Hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting. Dit leidt tot een verwachte meeropbrengst van € 290.000. N.a.v. het amendement op de kadernota hebben we in deze begroting de meeropbrengst in knop 1 (Saldo begroting) meegenomen. Onderdeel Opbrengst toeristenbelasting
Opbrengst 2022
Opbrengst 2023
1.557.500
1.847.500
70
Verschil 290.000
Forensenbelasting De tariefaanpassing van de forensenbelasting loopt gelijk op met de tariefaanpassing van de toeristenbelasting. Het tarief forensenbelasting is verhoogd, de verwachte meeropbrengst bedraagt € 10.000. In de Kadernota 2023 is deze meeropbrengst in knop 1 (Saldo begroting) verwerkt. Onderdeel Opbrengst forensenbelasting
Opbrengst 2022
Opbrengst 2023
152.500
162.500
Verschil 10.000
Reinigingsheffingen Afvalheffing gebeurt op basis van het Diftarsysteem. De heffing heeft een vastrechtgedeelte en een variabele component. Het BBV schrijft voor dat het tarief van de afvalstoffenheffing niet meer dan 100% kostendekkend mag zijn. De kosten van de afvalstoffenheffing nemen in 2023 toe met € 98.998. Hieronder staan de kosten voor de afvalstoffenheffing voor de jaren 2022 (primitieve begroting) en 2023. De verschillen worden toegelicht. Totale kosten afval
2022
2023
Verschil
1. Algemene kosten afval
550.821
631.096
80.275
2. Huis aan huis inzameling
531.459
610.936
79.477
3. Kosten ABP
412.008
359.377
-52.631
4. Kosten overige afvalstromen
152.594
161.463
8.869
5. Overige indirecte kosten
791.036
804.044
13.008
2.437.918
2.566.916
128.998
0
-30.000
-30.000
2.437.918
2.536.916
98.998
Totaal: 6. Onttrekking reserve afval Totaal:
1. Algemene kosten afval Het verschil wordt veroorzaakt door de volledige toerekening van de kosten van de afvalcoach, hogere personeelskosten (o.a. CAO) en het wegvallen van de subsidie voor inzameling zwerfafval. De subsidie voor zwerfafval wordt achteraf ontvangen in 2024. Voor 2023 wordt dit nadeel daarom niet te verrekend in het tarief, maar gedekt uit de reserve afval. 2. Huis aan huisinzameling In 2023 wordt inzamelfrequentie voor restafval gewijzigd van een 3-wekelijkse naar een 6-wekelijkse inzameling. Om de inwoners een mogelijkheid te bieden om bij een volle container tussentijds restafval in te leveren zijn extra ondergrondse containers aangelegd. Door deze aanpassing stijgen de totale ledigingskosten voor het restafval iets. De kosten voor de inzameling van het GFT-afval blijven stijgen, omdat steeds beter wordt gescheiden en daardoor meer GFT wordt aangeboden dan was voorzien in 2022. Verder is in 2023 de raming voor de aanschaf van nieuwe containers naar boven gesteld. De ramingen zijn aangepast op grond van de ervaringscijfers 2022.
71
3. Kosten ABP De ramingen van de diverse afvalstromen zijn aangepast op grond van de ervaringscijfers 2022. Ten opzichte van 2022 zijn de kosten voor de afvalstromen iets gedaald. Grotendeels wordt het voordeel veroorzaakt door een lagere doorberekening van de onderhoudskosten werf. 4. Kosten overige afvalstromen Het betreft hier een klein nadeel. Binnen de verschillende afvalstromen zijn echter wel verschillen ontstaan. Een voordeel ontstaat op de post inzameling oud papier scholen/ verenigingen, omdat verwacht wordt dat we geen subsidie meer hoeven te betalen. Door de huidige hoge vergoeding voor oud papier wordt niet verwacht dat deze in 2023 onder de garantieprijs duikt. Mocht dit wel gebeuren dan vindt dekking plaats uit de reserve afval. Nadelig zijn de lagere vergoeding per ton die wij ontvangen voor PMD en de hogere kosten voor luierafval. 5. Overige indirecte kosten Op dit onderdeel is sprake van een nadeel. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door hogere overheadkosten. 6. Onttrekking reserve afval belastingdruk De stand van de reserve is per 1-1-2022 € 195.181. De geraamde bijdrage van € 30.000 heeft betrekking op de uitgestelde subsidie zwerfafval 2023. Deze inkomstenderving wordt éénmalig gedekt uit de reserve afval. In 2024 wordt weer een bijdrage verwacht (inclusief afrekening 2023). Conclusie t.a.v.