Programmabegroting 2023 - Programmabegroting 2023
Tekst van het document
de opbrengsten De totale kosten voor 2023 nemen toe met € 128.998 tot een totaal van € 2.566.916. Dit betekent bij een 100% kostendekkendheid dat de opbrengsten met eenzelfde bedrag moeten toenemen. Hiervan wordt € 30.000 gedekt uit de reserve, het overige deel wordt in rekening gebracht middels een tarief per aansluiting (gemiddeld tarief € 230,10). In de raadsvergadering van december komen we met een voorstel voor de tarieven en hierbij wordt rekening gehouden met de verhouding variabel/vast.
Rioolheffing De geraamde baten en lasten in onze begroting die betrekking hebben op riolering zijn nog gebaseerd op het huidige Gemeentelijk Riolering Plan (GRP) die is opgesteld in 2016. De looptijd van dit GRP is verlengd tot 2023. Vanuit deze samenwerking is met alle gemeentelijke partijen (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Ommen) gewerkt aan de afstemming van de verschillende GRP’s. Dit heeft geresulteerd in een nieuw GRP voor de jaren 2023 tot en met 2029. Eind 2022 wordt het nieuwe GRP ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Als de gemeenteraad het nieuwe GRP vaststelt, dan zal binnen het product riolering wel een verschuiving plaatsvinden tussen de verschillende rioolbudgetten. Dit verloopt grotendeels budgettair neutraal voor het jaar 2023 en heeft geen gevolgen voor het tarief. De hoogte van de opbrengsten verandert dus niet. Voor de rioolheffing is ook 100% kostendekkendheid van toepassing. Het huidige GRP, maar ook het nieuwe GRP, is zodanig opgezet dat het gemiddeld tarief jaarlijks met 0,75% stijgt. Eventuele verschillen in de exploitatie worden gecompenseerd door een toevoeging of onttrekking aan de (egalisatie)reserve riolering. Aanvullend vindt, conform het GRP, jaarlijks een dotatie plaats aan de voorziening riolering. Deze dotatie wordt nu nog jaarlijks aangewend voor dekking van de jaarlijkse rioolvervangingsinvesteringen.
72
In het nieuwe GRP wordt de dotatie gestort in de tariefsegalisatievoorziening en ingezet als het tarief met meer dan 0,75% per jaar gaat stijgen, bijvoorbeeld door de uitvoering van grotere rioolvervangingsinvesteringen. Hieronder zijn de geraamde kosten en opbrengsten voor 2022 en 2023 inzichtelijk gemaakt en toegelicht. Totale kosten riolering
2022
2023
1. Kosten riolering
2.144.569
2.107.012
-37.557
2. Kosten verbrede rioolheffing
211.457
218.802
7.345
3. Overheadkosten
341.516
341.806
290
4. Compensabele btw
265.087
289.270
24.183
5. Nieuwe dotatie in voorziening
171.898
203.579
31.681
-49
2
51
Totaal: 7. Mutatie (egalisatie)reserve riolering
3.134.478
3.160.471
25.993
0
0
0
Totaal:
3.134.478
3.160.471
25.993
8. Opbrengst vast tarief
1.567.239
1.580.236
12.997
9. Opbrengst variabel tarief
1.567.239
1.580.236
12.997
Totaal:
3.134.478
3.160.471
25.993
6. Afronding
Verschil
Totale opbrengsten riolering
Informatie rioolaansluitingen Aantal aansluitingen Gemiddeld tarief per aansluiting Stijging tarief
2021
2022
2023
12.750
12.760
12.770
€ 243,82
€ 245,65
€ 247,49
5,95%
0,75%
0,75%
Toelichting verschillen in kosten 1. Kosten riolering Ten opzichte van 2022 zijn de kosten gedaald. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door lagere rentelasten. 2. Kosten verbrede rioolheffing De stijging van de kosten wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de hogere kosten van de veegmachine. 3. Overheadkosten Geen bijzonderheden. 4. Compensabele btw Compensabele btw wordt conform art. 229b van de Gemeentewet meegenomen bij de lasten. 5. Storting in voorziening De dotatie aan de voorziening wordt ieder jaar geactualiseerd op basis van het GRP uit 2016. Dit bedrag wordt vervolgens weer ingezet voor vervangingsinvesteringen. De
73
dotatie 2023 opgenomen in de begroting is lager dan de raming in het GRP. Dit is mogelijk omdat in de reeds opgebouwde voorziening riolering voldoende ruimte aanwezig is om de rest van het eventueel benodigd budget 2022 voor vervangingsinvesteringen te dekken. Deze ruimte is ontstaan doordat de voorziening de afgelopen jaren is gevuld met voordelen op de kapitaallasten (o.a. onderuitputting). Conform het BBV worden deze voordelen gestort in de voorziening. 7. Mutatie (egalisatie)reserve riolering Het is in 2022 niet noodzakelijk om aan de reserve te onttrekken of een storting te doen. 8/9. Opbrengsten vast en variabel tarief De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief per aansluiting en een variabel tarief per aansluiting. Beide heffingen bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. De opbrengsten stijgen of dalen met een eenzelfde bedrag als de lasten om 100% kostendekkendheid te blijven hanteren.
74
Belastingdruk De stijging van de lokale lastendruk is de gecombineerde stijging van de OZB, reinigingsheffingen en rioolheffing. Hieronder is de lokale lastendruk voor 2023 inzichtelijk gemaakt. Omschrijving Opbrengst 2022, incl. areaaluitbr. 1. Mut. OZB + 2,75%
OZB
Reinigings Rioolheffing heffingen
6.525.347 2.437.918
179.447 98.998
3. Mut. Rioolheffing Opbrengst exclusief areaal 2023 Areaaluitbreiding 2023 Opbrengst 2023
Lastendruk
3.134.478 12.097.743
179.447
2. Mut. Reinigingsheffingen Totaal verhoging
Totaal
179.447
98.998
6.704.794 2.536.916
98.998 25.993
25.993
25.993
304.438
2,52%
3.160.471 12.402.181
75.000
75.000
6.779.794 2.536.916
3.160.471 12.477.181
Voor een gemiddeld huishouden betekent de aanpassing van OZB, afvalstoffenheffing en rioolrechten in 2023 een stijging van afgerond € 21 per jaar. 2023
2022
OZB
454
442
Afvalstoffenheffing
230
223
Rioolrechten
247
246
Totaal:
932
911
Lastendruk per huishouden
Kostendekkendheid leges In dit gedeelte geven we inzicht in de kostendekkendheid van onze leges. Bij de kostendekkendheid van leges maken we onderscheid tussen vijf categorieën. Op een aantal leges is kruissubsidiëring van toepassing. Dit houdt in dat de totale opbrengsten de totale kosten per categorie niet mogen overschrijden. Echter, er mogen wel overschrijdingen zijn per onderdeel in een categorie. Zo kan bijvoorbeeld, binnen de categorie algemene dienstverlening, een eventuele overschrijding op rijbewijzen worden gecompenseerd door een onderschrijding op reisdocumenten. De kostendekkendheid van leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit betekent onder andere dat kosten voor het opstellen van beleid en kosten voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen in de berekening van kostendekkendheid. Bij de omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen. De nieuwe tarieven van de leges worden in de novemberraad aan de gemeenteraad voorgelegd. De tarieven van de leges zijn gekoppeld aan de stijging van de OZB.
75
Op het moment van het samenstellen van deze begroting is er veel onduidelijkheid of de Omgevingswet per 1 januari 2023 inwerking treedt. Voor de legesverordening van deze Omgevingswet is dit erg relevant en deze verordening zal dan ook in de raadsvergadering van december worden aangeboden.
Algemene dienstverlening Tot Titel I rekenen we de rijbewijzen, reisdocumenten en de burgerlijke stand. Kruissubsidiëring is toegestaan. In de onderstaande tabel zijn de verwachte kosten en baten van 2023 en de kostendekkendheid percentages van 2022 en 2023 zichtbaar. Geconcludeerd kan worden dat de kostendekkendheid op geen enkel product wordt overschreden. In het algemeen is de kostendekkendheid nagenoeg gelijk gebleven aan voorgaand jaar. Bij de posten waar de kostendekkendheid is afgenomen is dit te verklaren door de toename van het overheadtarief, waardoor er meer kosten worden toegerekend. Algemene dienstverlening
Kosten 2023
Baten 2023 KD 2023 KD 2022
Burgerlijke stand
52.061
28.254
54%
54%
Reisdocumenten, ID
128.528
79.797
62%
63%
Rijbewijzen
169.359
97.879
58%
59%
Verstrekking BRP
105.795
11.408
11%
11%
Verstrekking kiesregister
0
0
n.v.t
n.v.t
Verstrekking WBP
0
0
n.v.t
n.v.t
Bestuursstukken
5.869
750
13%
13%
0
0
n.v.t
n.v.t
23.328
7.184
31%
31%
Gemeentearchief
0
0
n.v.t
n.v.t
Gereserveerd
0
0
n.v.t
n.v.t
Leegstandswet
5.208
1.694
33%
33%
Kansspelen
2.423
670
28%
28%
Verkeer en vervoer
34.492
10.972
32%
32%
Diversen
33.128
6.175
19%
19%
590
590
100%
100%
560.781
245.373
44%
44%
Vastgoedinformatie Overige publiekszaken
Aansluiting riolering Totaal:
Fysieke leefomgeving Onder Titel II vallen de omgevingsvergunningen van de fysieke leefomgeving, zoals bouwplannen. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. Vanwege onzekere factoren is in de raming van de kosten en baten nog geen rekening gehouden met een eventueel effect van het invoeren van de Omgevingswet in 2023. Dit kan nog van invloed zijn op de kostendekkendheid. De afname van de kostendekkendheid is grotendeels ontstaan door hogere overheadkosten. 76
Kosten fysieke leefomgeving
2022
2023
Verschil
371.560
380.016
8.456
0
0
0
Netto kosten
371.560
380.016
8.456
Toe te rekenen overhead
209.201
226.458
17.257
Toe te rekenen BTW
18.272
18.272
0
599.033
624.746
25.713
Opbrengst heffingen
487.172
497.341
10.169
Totaal:
487.172
497.341
10.169
81%
80%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten, excl. heffingen
Totaal: Opbrengsten fysieke leefomgeving
Kostendekkendheid
Europese dienstenrichtlijn Titel III betreft de dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De verwachte kosten wijken in 2023 licht af ten opzichte van 2022, deels als gevolg van hogere overheadkosten. Kosten Europese dienstenrichtlijn
2022
2023
Verschil
Horeca
6.563
7.037
474
328
352
24
Organiseren van evenementen Prostitutiebedrijven
0
Totaal:
0
6.891
7.389
498
2.950
2.979
29
Organiseren van evenementen
5
5
0
Prostitutiebedrijven
0
0
0
Totaal:
2.955
2.984
29
Kostendekkendheid
43%
40%
Opbrengsten Europese dienstenrichtlijn Horeca
Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Dit betreft de rechten voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kosten worden in 2023 nagenoeg op hetzelfde niveau geraamd. Als gevolg van hoger geraamde opbrengsten neemt de kostendekkendheid toe.
77
Kosten lijkbezorgingsrechten
2022
2023
Verschil
Kosten lijkbezorgingsrechten
351.503
352.449
946
Totaal:
351.503
352.449
946
Opbrengsten lijkbezorgingsrechten
160.779
171.992
11.213
Totaal:
160.779
171.992
11.213
46%
49%
Opbrengsten lijkbezorgingsrechten
Kostendekkendheid
Kostendekkendheid marktgelden Betreft de heffing van marktgelden voor bepaalde aangewezen standplaatsen. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kosten zijn in 2023 nagenoeg gelijk aan 2022. Een lichte stijging van de opbrengsten zorgt voor een kleine toename van de kostendekkendheid. Kosten marktgelden
2022
2023
Verschil
Kosten marktgelden
10.583
10.607
24
Totaal:
10.583
10.607
24
Opbrengsten marktgelden
7.782
7.918
136
Totaal:
7.782
7.918
136
Kostendekkendheid
74%
75%
Opbrengsten marktgelden
Toelichting toerekenen van overhead Voor het toerekenen van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het overheadpercentage gebruikt dat is berekend voor 2023. De uitkomst is een opslagpercentage van 13,79%. Een specificatie van de berekening is te vinden in thema Onze portemonnee. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Voor de berekening van dit uurtarief zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Dit overheadtarief bedraagt € 47,11.
78
Weerstandsvermogen In deze paragraaf geven wij u een beeld van de financiële positie van de gemeente. De financiële positie van de gemeente is niet eenvoudig te bepalen en afhankelijk van diverse kengetallen. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen hebben wij het volgende vastgesteld: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Onze weerstandsratio is uitstekend Onze schuldpositie ligt in de veilige zone Onze vermogenspositie is voldoende Onze grondexploitatie ligt in de veilige zone Onze structurele begrotingsruimte is toereikend Onze belastingcapaciteit is hoog in vergelijking met andere gemeenten
Op basis van het bovenstaande komen wij tot de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. Het kengetal belastingcapaciteit is ten opzichte van voorgaand jaar verbeterd van C naar B maar nog wel hoog in vergelijking met andere gemeenten. Als u geïnteresseerd bent in hoe de kengetallen tot stand zijn gekomen en de interpretatie daarvan, in relatie tot de financiële positie, wordt verwezen naar het eind van deze paragraaf waar een toelichting over de kengetallen is opgenomen.
Weerstandsvermogen en risico's We onderscheiden twee soorten risico’s. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor risico’s die we voorzien en dus te beheersen zijn hebben wij bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s kijken we naar ons weerstandsvermogen. Wij geven hierbij antwoord op de vraag in hoeverre onze gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Dit doen we door een inventarisatie te maken van de niet geraamde risico’s en het berekenen van ons weerstandsvermogen. Door ons weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van ons weerstandsvermogen.
79
Beleid De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken. • Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten. • Geen eigen personeelskosten toerekenen aan investeringen. • Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar. • Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen. • Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren. • Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid. • Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.
Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. We hebben in deze begroting het weerstandsvermogen gesplitst in een structurele en een incidentele weerstandscapaciteit. Op deze manier kunnen we de structurele weerstandscapaciteit vergelijken met de structurele risico’s en de incidentele weerstandscapaciteit met de incidentele risico’s. Onderdeel
Begroting 1-1-2023 Rekening 1-1-2022
1. WAR
12.215.849
11.569.396
2. VAR
4.194.085
2.245.483
3. Bufferreserve gronden
2.407.535
2.232.535
0
0
Totaal als str. Weerstand
18.817.469
16.047.414
5. Stille reserves
10.800.000
11.000.000
Totaal als inc. Weerstand
10.800.000
11.000.000
4. Onbenutte belastingcapaciteit
Toelichting verschillen weerstandsvermogen 2023 t.o.v. 2022 Uit de tabel blijkt dat het structurele weerstandsvermogen per 1-1-2023 per saldo is toegenomen met afgerond € 2.770.000. 1.Toelichting WAR De reserves van onze gemeente zijn onderverdeeld in een Weerstandsdeel van de Algemene Reserve (WAR), de Vrije Algemene Reserve (VAR) en bestemmingsreserves. De WAR geeft het weerstandsdeel voor algemene financiële tegenvallers aan. Deze reserve is een algemene buffer en niet vrij aan te wenden. Het saldo van de WAR bedraagt per 1 januari 2022 € 11,6 miljoen. De stijging ten opzichte van de rekening 2020 komt volledig door een toevoeging in 2021 van € 750.000, conform de notitie reserves en voorzieningen. Dit betreft o.a. de vervallen bespaarde rente over de bestemmingsreserves. 2. Toelichting VAR De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Het minimum van de VAR wordt bepaald door de incidentele risico's die uit de paragraaf Weerstandsvermogen
80
voortvloeien. Als de ruimte van knop 2 (budget beleidsintensivering) onvoldoende is, dan is het meerdere boven het minimum beschikbaar voor dekking van incidentele beleidswensen. Hieronder is het verloop weergegeven. Het verloop van de VAR is als volgt: Stand per 31 december 2021 Af: kanaal Zuiderdiep Valthermond Bij: uit bufferreserve gronden Bij: rekeningresultaat 2021(na dotatie coronareserve) Stand per 31 december 2022
Bedrag € 2.245.483 - € 100.000 € 500.000 € 1.548.602 € 4.194.085
3. Toelichting bufferreserve gronden De bestemmingsreserves, waarvan de bufferreserve gronden onderdeel uitmaakt, worden niet meegenomen in de berekening van het weerstandsvermogen. Dit omdat deze reserves in tegenstelling tot de algemene- en de vrije reserve al zijn bestemd en dus niet zo maar een andere bestemming kunnen krijgen. Een uitzondering hierop is echter de bufferreserve gronden. Deze reserve wordt wel meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit, omdat bij de risico’s ook de risico’s zijn meegenomen die zich kunnen voordoen bij zowel de gemeentelijke gronden als bij de gronden in het Grondbedrijf zoals boekverliezen en afwaarderingen van gronden. In 2022 is € 500.000 onttrokken uit de bufferreserve gronden ten gunste van de VAR. Tevens is € 675.000 toegevoegd als verwachte winstneming. De stand per 01-01-2023 is daarmee per saldo € 175.000 hoger. 4. Toelichting onbenutte belastingcapaciteit Ondanks het feit dat de opbrengst OZB in principe onbeperkt door gemeenten kan worden verhoogd is voor onze gemeente sprake van een onbenutte belastingcapaciteit van nihil. Dit komt omdat het OZB-tarief in onze gemeente reeds hoger is dan de door het Rijk vastgestelde norm om in aanmerking te komen voor ondersteuning als artikel 12 gemeente.
Omdat onze riool- en afvalstoffenheffing reeds 100% kostendekkend zijn is er ook voor dit onderdeel geen sprake van een onbenutte belastingcapaciteit. 5. Toelichting stille reserves Stille reserves zijn reserves die aan het zicht zijn onttrokken maar nog wel een waarde kunnen vertegenwoordigen. Voorbeelden hiervan zijn activa als gebouwen of vervoermiddelen, die al volledig zijn afgeschreven maar nog wel een waarde hebben. Een ander voorbeeld van een stille reserve is ons aandelenbezit van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). De verkoopwaarde hiervan is vele malen hoger dan de op de balans verantwoorde aankoopwaarde. De stille reserves schatten we in op € 10,8 miljoen. Dit betreft voor gronden ca. € 4,8 miljoen en voor het aandelenbezit BNG € 6 miljoen. De provincie heeft ons als toezichthouder geadviseerd het totaalbedrag van de stille reserves alleen te betrekken bij de berekening van de weerstandscapaciteit van de incidentele risico’s.
Inventarisatie van de risico’s Hieronder is een overzicht gegeven van de niet geraamde risico’s. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Verder is er onderscheid gemaakt tussen een incidenteel of structureel risico. Een risico wordt als incidenteel gezien als wordt ingeschat dat het risico zich maximaal 1 x per 4
81
jaar kan voordoen en als structureel als het risico vaker dan 1 x per 4 jaar wordt ingeschat. We hebben de risico's op basis van actuele ontwikkelingen geactualiseerd en als volgt bepaald: Nr. Omschrijving
Bedrag
1
Gronden bij de gemeente
3.400.000 50%
1.700.000
1.700.000
2
Vastgoed
2.000.000 50%
1.000.000
1.000.000
3
200.000 50%
100.000
100.000
4
Decentralisaties/sociaal domein Gemeenschappelijke Regelingen
1.125.000 50%
562.500
562.500
5
Accres Gemeentefonds
1.500.000 10%
150.000
150.000
6
Grondexploitatie grondbedrijf
240.000 30%
72.000
72.000
7
Verlofstuwmeer
100.000 50%
8
Btw-compensatiefonds
200.000 50%
100.000
100.000
9
Leningen BBZ
150.000 50%
75.000
75.000
10 Verzekeringen
200.000 30%
11 Juridische procedures
200.000 50%
12 Garantieverplichtingen
250.000 10%
25.000
25.000
13 Rente
150.000 30%
45.000
45.000
14 Bodemsanering
100.000 30%
30.000
30.000
15 Planschade
100.000 30%
30.000
30.000
16 Cybercrime
3.500.000 10%
350.000
350.000
Totaal
Kans Incidenteel Structureel Risicobedrag
13.415.000
50.000
50.000
60.000
60.000 100.000
590.000
3.859.500
100.000
4.449.500
Algemeen Ten opzichte van de jaarrekening 2021 (en de begroting 2022) zijn: - de incidentele risico's toegenomen. Dit komt door het inschatten van een nieuw risico, het risico van cybercrime. - de structurele risico's afgenomen. Dit komt enerzijds door een toename van de kosten van Gemeenschappelijke Regelingen terwijl anderzijds de risico's voortvloeiende uit de Decentralisaties /Sociaal Domein fors lager uitvallen. Met betrekking tot de herziening van het Gemeentefonds is de inschatting van het risico verder verlaagd naar 10% op grond van de verwachting dat we een voordeelgemeente zijn. Uit publicaties blijkt dat het risico voor gemeenten maximaal € 60 per inwoner is. Dit betekent voor onze gemeente een maximaal structureel bedrag van € 1.500.000. Dit resulteert in een risico van € 150.000. Vorig jaar was dit risico € 450.000 (30% van € 1.500.000). De belangrijkste risicobedragen worden hierna toegelicht. Gronden bij de gemeente (1) Dit betreft de boekwaarde van de gronden die nog niet in productie zijn genomen (de Nog niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG)) en de overige gronden zoals cultuurgronden. De NIEGG zijn wel aangekocht met de bedoeling om deze te zijner tijd te ontwikkelen en in het Grondbedrijf op te nemen.
Het grootste risico met betrekking tot deze gronden is dat één of meerdere plannen niet in productie kan worden genomen en dat de actuele boekwaarde moet worden verlaagd tot bijvoorbeeld de landbouwwaarde.
82
In het verleden is het risicobedrag berekend op basis van de restant boekwaarde van de nog niet in productie genomen gronden. Dit is een algemene methode. In deze begroting hebben we specifiek beoordeeld welke gronden niet tegen landbouwwaarde zijn gewaardeerd en waar de gemeente een risico loopt op afwaardering. Deze specifieke methode geeft beter inzicht in de risico's dan de algemene methode. Het bedrag waarover we risico's lopen bedraagt € 3,4 miljoen. Dit betreft o.a. het Strijkijzer en de gronden voor dagrecreatie in Borger. Voor deze specifieke gronden maken we een visie Borger West en daarna zal blijken welke mogelijkheden en kansen, maar ook welke risico's er voor deze gronden zijn. Het risico dat een plan niet in productie wordt genomen en moet worden afgewaardeerd wordt gezien als gemiddeld (= 50%) waardoor voor dit onderdeel, conform vorig jaar, een bedrag van € 1.700.000 als uiteindelijk risico wordt geraamd. Vastgoed (2) De gemeente bezit zowel maatschappelijk als strategisch vastgoed. Dit vastgoed kan soms ‘onder water’ staan wanneer de boekwaarde hoger is dan de marktwaarde. Het risico bestaat dat op de boekwaarde van deze strategische gronden en panden moet worden afgeboekt als gevolg van een lagere marktwaarde. De boekwaarde van strategisch vastgoed gronden en panden bedraagt € 2 miljoen.
Het risico op afwaardering is 50%, zodat het risico, conform vorig jaar, € 1 miljoen bedraagt. Decentralisaties / Sociaal Domein (3) De budgetten van de Wmo en Jeugd zijn niet standaard geïndexeerd. De huidige ramingen hebben financiële risico’s. Voor een groot deel is er sprake van een openeinderegeling. We schatten de kans op overschrijdingen van het Sociaal Domein op 50%. We schatten ten opzichte van voorgaand jaar het bedrag fors lager, namelijk op € 200.000. Dat deze schatting reëel is blijkt uit de jaarrekening 2021, namelijk Jeugdhulp is met € 185.000 overschreden terwijl Wmo nagenoeg geen overschrijding kende. Daarbij merken we op dat het Rijk alle gemeenten (middels de algemene uitkering) compensatie voor deze overschrijdingen heeft gegeven. Gemeenschappelijke Regelingen (4) Met betrekking tot de Gemeenschappelijke Regelingen loopt de gemeente het risico dat hogere financiële tekorten achteraf door de deelnemende gemeenten moeten worden bijgepast. Dit risicobedrag wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van onze bijdrage aan de 7 belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen (VRD, GGD, RUD, Emco, Wedeka, Recreatieschap Drenthe en Publiek Vervoer). Het risicobedrag wordt ingeschat op 25% (= € 1.125.000) van het totaalbedrag van afgerond € 4,5 miljoen dat in 2023 aan de 7 genoemde Gemeenschappelijke Regelingen als gemeentelijke bijdrage is verschuldigd.
De kans dat het risico zich voordoet wordt ingeschat op 50% (= € 562.500). Accres Gemeentefonds (5) Inmiddels zijn de effecten van de herziening gemeentefonds bekend geworden. Daaruit blijkt dat Borger-Odoorn een voordeelgemeente is. Het gemeentefonds blijft echter schommelen door de wisselende accressen. Het Rijk heeft inmiddels bekend gemaakt dat het volume-accres bevroren is t/m 2025. Daarmee is het risico voor de komende jaren beperkt. Toch hebben gemeenten momenteel last van het ravijn jaar 2026 waarin de algemene uitkering een forse terugval kent. Zodoende hanteren we een risicobedrag van € 1.500.000 en een kans van 10%.
83
Grondexploitatie Grondbedrijf (6) De bestemmingsplannen in exploitatie, inclusief de in exploitatie genomen bedrijventerreinen, hebben begin 2022 een totale boekwaarde van afgerond € 2,4 miljoen. Voor een verwacht verlies op een plan moet direct een voorziening worden getroffen. Daar staat tegenover dat als er plannen in productie zijn waarop tussentijds winst kan worden genomen deze winstneming kan worden aangewend als compensatie voor het verwachte verlies. Het risico voor deze plannen zouden wij willen maximeren op 10% van de boekwaarde. Voor 2023 geeft dit een risicobedrag van € 240.000 (10% van € 2,4 miljoen). De kans dat dit risico zich in het grondbedrijf daadwerkelijk voordoet wordt geraamd op 30%, dus € 72.000. Cybercrime (16) Een nieuw onderkend risico betreft het risico van cybercrime. Dit betreft het risico dat criminelen ongeautoriseerd toegang krijgen tot de data van organisaties en systemen platleggen waardoor deze niet meer bij hun eigen gegevens kunnen. Om weer toegang tot de eigen gegevens te krijgen wordt er vervolgens "losgeld" geëist. Ervaringscijfers leren dat de schade van een dergelijke aanval kan oplopen tot circa € 140 per inwoner. De kans dat een dergelijke aanval zich voordoet wordt ingeschat op 10% en is incidenteel van aard.
84
Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de ratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe onze gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt ons weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio
Aanduiding
groter dan 2,0
Uitstekend
tussen 1,4 en 2,0
Ruim voldoende
tussen 1,0 en 1,4
Voldoende
tussen 0,8 en 1,0
Matig
tussen 0,6 en 0,8
Onvoldoende
lager dan 0,6
Zeer Onvoldoende
Het verwacht verloop van het weerstandsvermogen 2023 t/m 2027 is als volgt. Weerstandsvermogen x € 1.000
1-1-23
1-1-24
1-1-25
1-1-26
1-1-27
1. WAR
12.216
12.769
13.271
13.722
14.123
2. VAR
4.194
4.494
4.794
5.294
5.894
3. Bufferreserve gronden
2.408
2.218
2.523
2.023
1.423
4. Onbenutte belastingcapaciteit
0
0
0
0
0
Totaal STRUCT.Weerst.capac.
18.817
19.481
20.587
21.038
21.440
5. Stille reserves
10.800
10.800
10.800
10.800
10.800
Totaal INCID. Weerst.capac.
10.800
10.800
10.800
10.800
10.800
In onderstaande tabel is in het bovenste deel de uitkomst van onze structurele weerstand in de eerder toegelichte ratio weergegeven en de incidentele weerstand is weergegeven in een bedrag als restant ruimte van de weerstand. Ratioberekening x € 1.000
Rek.
Struct. en Incident.
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Weerst.cap. Struct.
16.047
15.742
18.817
19.481
20.587
21.038
21.440
Risico's structureel
4.759
4.759
3.860
3.860
3.860
3.860
3.860
Weerst. Ratio Structureel
3,37
3,31
4,88
5,05
5,33
5,45
5,56
Weerst.cap. Incid.
11.000
11.000
10.800
10.800
10.800
10.800
10.800
Risico's incidenteel
240
240
590
590
590
590
590
10.760
10.760
10.210
10.210
10.210
10.210
10.210
Weerstandsruimte Incidenteel
Begroting
Toelichting uitkomsten weerstand structureel en incidenteel De structurele weerstandsratio is in de begroting 2023 ten opzichte van de begroting 2022 toegenomen. Dit komt door toename van de weerstandscapaciteit. Geconstateerd wordt dat de ratio in alle jaren boven de 2 blijft en daarmee uitstekend is. De weerstandscapaciteit loopt vanaf 2023 op vanwege de jaarlijkse dotatie aan de WAR.
85
De incidentele weerstandscapaciteit is iets afgenomen omdat de waarde van de stille reserves opnieuw zijn beoordeeld en worden ingeschat op € 10.800.000 i.p.v. € 11.000.000. De toename van de incidentele risico's betreft het risico op cybercrime.
Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit. Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. De uitkomsten zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. De volgende signaleringswaarden zijn bepaald: Kengetal
A
B
C
Weerstandsratio
> 1,4
1,4 - 0,8
< 0,8
Netto schuldquote
< 90
90 - 130
> 130
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
< 90
90 - 130
> 130
Solvabiliteitsratio
> 50
20 - 50
< 20
Grondexploitatie
< 20
20 - 35
> 35
Structurele exploitatieruimte
>0
0
<0
Belastingcapaciteit
< 95
95 - 105
> 105
De uitkomsten voor onze gemeente met betrekking tot het begrotingsjaar 2023 zijn hierna afgezet tegen zowel de afgelopen jaren als tegen de nog komende jaren. Voor de afgelopen jaren zien de cijfers er als volgt uit: Kengetal 2023
Score
t.o.v. afgelopen jaren
2023
Begroting 2023
Rekening
2022
2021
2020
Weerstandsratio
A
4,88
3,31
3,37
2,62
Netto schuldquote
A
39%
47%
36%
44%
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
A
34%
42%
32%
39%
Solvabiliteit *
B
32%
29%
39%
32%
Grondexploitatie
A
2%
3%
2%
3%
Structurele exploitatie
A
3%
1%
5%
2%
Belastingcapaciteit (eigenaar) **
B
103%
113%
113%
119%
Belastingcapaciteit (huurder) ***
A
54%
55%
49%
49%
86
*) Ten opzichte van de rekening 2021 is de solvabiliteit afgenomen met 7 procentpunten tot 32%. Dit wordt met name veroorzaakt door de verwachte aantrekking van een langlopende lening in 2022, nodig om aan de kasgeldlimietregels te kunnen blijven voldoen. **) De belastingcapaciteit zoals in de tabel weergegeven met 103% (100% is het gemiddelde) betreft de woonlasten (ozb, afval en riool) voor een eigenaar bewoner in onze gemeente. Daarmee staat onze gemeente op de 293 e plaats van de totaal 349 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2022). ***) De belastingcapaciteit voor een huurder valt voor onze gemeente veel gunstiger uit. Deze is 54%, waarmee onze gemeente op de 6e plaats staat van de totaal 349 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2022). Kengetal 2023
Score
t.o.v. nog komende jaren
2023
Begroting 2023
2024
2025
2026
Weerstandsratio
A
4,88
5,05
5,33
5,45
Netto schuldquote
A
39%
35%
36%
33%
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
A
34%
30%
31%
28%
Solvabiliteit
B
32%
33%
34%
35%
Grondexploitatie
A
2%
2%
2%
2%
Structurele exploitatie
A
3%
4%
3%
2%
Belastingcapaciteit (eigenaar)
B
103%
103%
103%
103%
Belastingcapaciteit (huurder)
A
54%
54%
54%
54%
De kengetallen in bovenstaand overzicht zijn voornamelijk gebaseerd op de geprognosticeerde balans. Deze balans is toegelicht in de paragraaf financiering. Voor geïnteresseerden in de berekening van de kengetallen en de interpretatie daarvan volgt hierna een toelichting. Weerstandsratio Onder weerstandsratio verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. De weerstandsratio wordt berekend door het totaalbedrag aan weerstandsvermogen te delen door het totaalbedrag van de risico’s. De berekening van de weerstandsratio (vermogen gedeeld door risico’s) levert als uitkomst een getal op (ratio). Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bij de netto schuldquote worden de netto schulden gewogen ten opzichte van de baten. Met andere woorden, het geeft aan in hoeverre de begroting de schulden kan dragen. Netto schuldquote gecorrigeerd Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen van gelden wordt de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het aandeel van het eigen vermogen wordt afgezet tegen het totaal vermogen.
De solvabiliteit wordt berekend over de geprognosticeerde balans per 1 januari. De solvabiliteit 2023 is berekend aan de hand van de balans per 1 januari 2023. De begrote
87
mutaties over 2023 (o.a. bijvoorbeeld VAR, WAR of bestemmingsreserves) zijn niet in de berekening van 2023 meegenomen en hebben effect op de balans van 1 januari 2024 en de solvabiliteit van 2024. Grondexploitatie Grondexploitatie kan een flinke impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze ratio geeft aan in hoeverre de waarde van de gronden kan worden terugverdiend. Een ratio van 0 betekent dat er geen boekwaarde aanwezig is die moet worden terugverdiend. Een ratio van 35 betekent dat de grondexploitatie als kwetsbaar wordt ervaren. Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Bij een positief percentage zijn de structurele baten toereikend om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft een indicatie van de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in vergelijking tot het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar. Een laag percentage (kleiner dan 100%) betekent dat de gemeente eenvoudig meer opbrengsten uit belastingen zou kunnen verwerven.
Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze.
88
Kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn duurzame goederen (assets) in de openbare ruimte die een lange economische levensduur hebben. Gemeentelijke kapitaalgoederen zijn te verdelen in goederen met maatschappelijk nut of economisch nut. Kapitaalgoederen met economisch nut hebben een winstoogmerk of genereren een opbrengst, terwijl daar bij maatschappelijk nut geen sprake van is. In de paragraaf maken we onderscheid tussen de volgende kapitaalgoederen: 1. Wegen (ook openbare verlichting); 2. Groen (waaronder begraafplaatsen, sportvelden, speeltuinen); 3. Riolering; 4. Gebouwen; 5. Water (waaronder bruggen en duikers en watergangen). IBOR Tijdens de gemeenteraadsvergadering op 25 november 2021 is de beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) ter besluitvorming voorgelegd en unaniem door uw raad aangenomen. De nota IBOR gaat in op het onderhoud van wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal, de actuele kwaliteit en de onderhoudsniveaus beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. De nota is van toepassing tot en met 2028. Gewenste differentiaties in onderhoudsniveau en middelen zijn door verschillende fracties ter afweging voorgelegd en vastgesteld.
Geen achterstallig onderhoud Volgens de notitie 'Materiële vaste activa' van de commissie BBV is er sprake van achterstallig onderhoud als er kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties voorkomen. Onze werkwijze ten aanzien van onderhoud is als volgt. Jaarlijks vindt een fysieke inspectie van de onderhoudstoestand plaats. Aan de hand van deze inspectie wordt een meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) per kapitaalgoed opgesteld. De MJOP is de basis voor het uit te voeren onderhoud in het begrotingsjaar. Indien kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dreigen te ontstaan, dan wordt in de MJOP een hoge prioriteit hieraan gegeven en wordt dit direct in het begrotingsjaar uitgevoerd. Door deze werkwijze te volgen is er geen achterstallig onderhoud zoals in de BBV is verwoord en is het ook niet noodzakelijk een voorziening achterstallig onderhoud op te nemen. Beleids- en beheerstukken In onderstaande tabel zijn de geldende beleid- en beheerstukken samengevat. Er valt op te merken dat sommige plannen al lange tijd geleden zijn vastgesteld. Na de vaststelling van IBOR zijn we voortvarend aan de slag gegaan met de ontwikkelagenda en zal in 2023 vanuit verschillende beleidsvelden (met * aanduiding) geactualiseerd beleid worden voorgelegd. Kapitaalgoed
Beleids- en beheerstuk
Vastgesteld
Algemeen
Kern en kader/leefgebied beleid
2003/2012
Leefgebied buitensport
2022
Beleidsnota IBOR 2020-2028
2021
Wegenonderhoud 2018-2023 ‘Van planning tot uitvoering’ Beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’
2018
Wegen*
89
2018
Groen*
Groenbeleidsvisie Onze groene ruimte
2006
Groenbeleidsvisie Groen moet je doen
2006
Bermbeheerplan
2015
Bosbeheerplan Visie Ruimte voor de laatste rustplaats 2008-2018
2021 2008
Nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou
2008
Riolering*
Beleidsnota rioleringen in GRP 2016-2020
2015
Gebouwen*
Vastgoedbeleid, deelnota gebouwen
2007
Kadernota vastgoedbeleid
2007
Beleidsnota water, onderdeel GRP 2016-2020
2015
Water*
Investeringen Kapitaalgoederen gaan langere tijd mee, maar daarvoor is onderhoud noodzakelijk. In het BBV is vastgelegd dat groot onderhoud aan kapitaalgoederen met economisch en maatschappelijk nut moet worden geactiveerd. Dat betekent dat de totale last van de investering niet in één keer in de exploitatie wordt gedragen, maar dat het kapitaalgoed als een bezitting op de balans wordt geplaatst en over meerdere jaren wordt afgeschreven in de exploitatie. In onderstaande tabel staan de uitgangspunten omschreven die wij hanteren bij het afschrijven van kapitaalgoederen. Grens van investeren
Toerekenen rente Afschrijvingsmethodiek Afschrijvingstermijn Start afschrijving
Restwaarde
Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd. 2,5% Lineair afschrijven tot nihil. Varieert van 3 tot 60 jaar. Per type kapitaalgoed is dit vastgelegd in financiële verordening. Begroting: Op het moment dat het budget beschikbaar is gesteld. Realisatie: Op 1 januari van het jaar volgend op de afronding/uitvoering van het werk. Geen, vanwege afschrijving tot nihil.
Uitgangspunt in ons beleid is dat investeringen in openbaar gebied (riool, wegen, groen) zoveel mogelijk gecombineerd worden uitgevoerd.
Vastgoed & Geld De budgetten vastgoed en geld bestaan sinds 2022 alleen nog uit groen en gebouwen. Het deel wegen is ingezet als dekking om de € 1 miljoen extra structureel mogelijk te maken. Elk jaar voegen we € 25.000 toe voor nieuwe investeringen. Hiervan is 60% voor groen en 40% voor gebouwen. Deze bedragen kunnen nog worden ingezet voor nieuwe investeringen of het geven van een kwaliteitsimpuls aan het onderhoud. In 2023 wordt het beleid "Vastgoed en Geld" geactualiseerd en voorgelegd. Omschrijving
2023
2024
2025
2026
2027
Groen 60%
146.320 161.320 176.320 191.320 206.320
Gebouwen 40%
106.600 116.600 126.600 136.600 146.600
Totaal beschikbaar
252.920 277.920 302.920 327.920 352.920
90
Wegen Onderhoudsniveau Jaarlijks worden alle openbare verhardingen onderworpen aan een visuele inspectie volgens de CROW-systematiek. De verzamelde gegevens leggen we vast in het wegbeheersysteem. De gemeente onderhoudt niet alle verhardingen volgens de CROW-normen. We kijken onder meer naar de functie van de verharding. Deze functie is uitgesplitst in een zevental categorieën: 1. Doorgaande wegen; 2. Kernontsluitingswegen; 3. Woonstraten; 4. Landbouwontsluitingswegen; 5. Landbouwwegen; 6. Fietspaden; 7. Voetpaden. De verhardingen met categorie 1 en 2 worden nagenoeg volgens de CROW-normen opgevoerd. Bij categorie 3, 6 en 7 tolereren we meer schade. De verhardingen in de categorie 4 en 5 worden pas opgevoerd als de schade zodanig ernstig is dat de verkeersveiligheid in het geding komt. Na bovenstaande toetsing ontstaat een technische en financiële onderhoudslijst voor de komende drie jaar: de meerjarenplanning REAL. Ieder voorjaar - na de weginspecties - wordt deze meerjarenplanning aangepast, afgestemd met de andere vakgebieden en vastgesteld door het college. Deze lijst vormt de basis voor het jaarlijkse onderhoudsinvesteringsprogramma. Prioriteringssysteem Om verantwoorde keuzes te kunnen maken uit de lijst van wegenprojecten is een eigen prioriteringssysteem ontwikkeld dat door de gemeenteraad is vastgesteld op 8 maart 2018.
Verkeersveiligheid, de kans op mogelijke schadeclaims, comfort en de gevolgkosten bij uitstel van onderhoud zijn betrokken in deze systematiek. Immers, een weg kan er goed uitzien terwijl uitstel van onderhoud leidt tot hogere kosten op langere termijn. De plattelandswegen (categorie 4 en 5) hebben een eigen prioriteringssysteem, waarbij ook wordt gekeken naar het fietsverkeer en recreatief gebruik. Stand van zaken wegenonderhoud In onderstaande tabel is de stand van zaken met betrekking tot het wegonderhoud zichtbaar. Wegfunctie Doorgaande wegen Kernontsluitingswegen Woonstraten Fietspaden Voetpaden Landbouwontsluitingswegen Landbouwwegen
Op orde 90 % 75 % 65 % 70 % 50 % 30 % 10 %
In onderstaande tabel zien we het aantal km van de verschillende typen wegen.
91
Omschrijving Doorgaande wegen Kernontsluitingswegen Woonstraten Landbouwontsluitingswegen Landbouwwegen Fietspaden Voetpaden
Aantal km 2023 143 59 86 52 153 136 78
Reservering wegengelden Afgesproken is dat restkredieten weer ingezet worden voor groot onderhoud wegen. Hieraan ligt een collegebesluit ten grondslag. Beleidskader Klein onderhoud Onder klein onderhoud verstaan we het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van scheuren in asfalt, het plaatselijk repareren van slechte plekken, het dichten van kleine gaten en het oplossen van calamiteiten. Op basis van de jaarlijkse visuele inspectie van de wegen stellen we een project ‘klein wegenonderhoud’ op. De calamiteiten en onderhoudsmaatregelen voeren we binnen het beschikbare budget uit. Groot onderhoud Op basis van de meerjarenplanning REAL stelt het college in het voorjaar het onderhoudsinvesteringsprogramma vast. Deze wordt ter informatie aangeboden aan de gemeenteraad. Conform het inkoop- en aanbestedingsbeleid worden de projecten in de markt gezet. Voor de jaren 2018-2023 is een miljoen euro extra beschikbaar gesteld. Conform beleid investeren we ca. € 400.000 euro per jaar in plattelandswegen. Vanaf 2024 is inmiddels het extra miljoen structureel opgenomen in de begroting. Speerpunt groot onderhoud 2023 1. Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg) De reconstructie behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen).
De afgelopen jaren is het plan technisch voorbereid in samenspraak met de aanwonenden en belanghebbenden. Uitvoering stond gepland in 2022, maar op verzoek van met Plaatselijk Belang Buinerveen - Nieuw Buinen is uitvoering uitgesteld naar 2023 i.v.m. de viering van het 200 jarig bestaan van Buinerveen-Nieuw Buinen. Financiën Op basis van ons wegenareaal is jaarlijks € 2.100.000 investeringsruimte noodzakelijk om de verhardingen volgens afgesproken systeem te onderhouden. Tijdens de vaststelling van IBOR is voldoende budget beschikbaar gesteld. De kwaliteit van met name plattelandswegen is nog niet op orde. Afhankelijk van het resultaat van de aanbestedingen is het mogelijk een deel van het tekort in te lopen. Sterke stijging materiaal- en brandstofprijzen Door Corona en de oorlog in Oekraïne zijn de energie- en bouwstofprijzen in de civiele sector fors gestegen. Vergeleken met het prijspeil van 1 januari 2021 en 1 april 2022 rekent het CBS met een stijging van 25,8% (!). Vanwege deze prijsstijging zijn de wegenbudgetten voor 2023 (eenmalig) met 15% verhoogd. Afhankelijk van de prijsontwikkelingen kan er waarschijnlijk iets minder uitgevoerd worden voor hetzelfde geld.
92
Openbare verlichting Huidig onderhoudsniveau In de gemeente staan ca. 6.430 lichtpunten met de volgende lichtbronnen: Figuur 1. Overzicht typen lichtbronnen
Beleidskader Het beleid is er op gericht om in iedere situatie te optimaliseren zodat recht wordt gedaan aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en leefbaarheid. Uitgangspunt is wel dat we alleen verlichten waar nodig en dat we zoeken naar de meest energiezuinige en duurzame oplossingen. U kunt het gehele beleid online raadplegen op beeld en beleid openbare verlichting. Vervanging van openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg. Daarnaast vervangen we, indien mogelijk, op projectbasis oude masten en armaturen. Financiën In het gemeentelijke verlichtingsplan zijn de bestaande knelpunten en de reguliere vervangingen van masten en armaturen opgenomen. Het plan voorziet in een financiering tot 2027. Extra inzet voor versnelde verduurzaming openbare verlichting De gemeenteraad is in 2019 akkoord gegaan met een extra budget voor het verduurzamen van de openbare verlichtingsinstallatie in een tijdsbestek van 6 jaren. Dit houdt in dat in 2024 alle niet energiezuinige (verouderde) armaturen zijn vervangen door duurzamere exemplaren (LED).
93
Groen Onderhoudsniveau Het onderhoudsniveau voor het groen is vastgesteld op niveau C, sierheesters en gras binnen de kom onderhouden we niveau op B, begraafplaatsen onderhouden we op niveau A. In onderstaande tabel zijn de areaalgegevens per groenthema weergegeven. Tabel 1 Areaal gegevens 2023, bron Obsurv
Omschrijving
Eenheid Aantal 2023
Bos (plantsoen) en heide
m2
2.813.900
Heesters
m2
65.400
Gras, gazon, berm
m2
5.649.910
Sportvelden (25*8500) Waterpartijen, greppels (ged.)
m2
212.500
m1
570.640
Volkstuinen
m2
22.471
In gebruik gegeven grond
m2
418.950
Bomen
St
42.978
Beleidskader Vanaf het derde kwartaal van 2022 werken we aan de eerder genoemde ambitie om het beleid te vernieuwen, dit zal in het eerste kwartaal van 2023 in interactieve opmaak aan uw raad worden aangeboden. Voor het openbaar groen streven we een eenvoudige ruimtelijke inrichting na met oog voor karakter waarbij de intensieve verblijfsgebieden geaccentueerd worden. Daar waar dat mogelijk is, voeren we minder intensief onderhoud uit. Keuzes worden gemaakt met het oog op het veilig en duurzaam in stand houden van groen voor mens, flora en fauna. Steeds vaker vraagt klimaatsverandering, met als gevolg bijvoorbeeld de achteruitgang van biodiversiteit om een nieuwe groenvisie waarbij we buiten de traditionele kaders moeten denken en ontwikkelingen voorstellen om onze openbare ruimte klimaat robuust te maken. Financiën De benodigde budgetten zijn toereikend en vastgesteld tijdens de besluitvorming van de beleidsnota IBOR. Voor het opstellen van een groenvisie, bomen- en bermenbeheerplan én een beheerplan invasieve soorten zijn vooralsnog voldoende middelen beschikbaar. Eventuele financiële effecten door beleidsveranderingen zijn nu nog niet bekend.
Begraafplaatsen Onderhoudsniveau Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau vastgesteld op niveau A van het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Omschrijving
Aantal 2023
Begraafplaatsen
8
94
Beleidskader Het staande beleid voor de begraafplaatsen is ‘Begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats’. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke ‘Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn’ voor alle acht begraafplaatsen. In 2022 zijn (grootschalig) graven geruimd op de begraafplaatsen Valthermond-oost, Valthermond West, Odoorn en Tweede Exloërmond. Na de ruimingswerkzaamheden zijn/worden verbeteringen doorgevoerd in de inrichting en de ruimtelijke kwaliteit van de begraafplaatsen. Deze werkzaamheden lopen door in 2023, dan staan ruimingswerkzaamheden gepland op de begraafplaatsen in Nieuw-Buinen, Borger, Odoorn (bovengronds). In voorbereiding is momenteel het gefaseerd vervangen van de urnennissen. Verwachting is dat in 2023 gestart kan worden met de aanbesteding en uitvoering. Financiën Voor het verwijderen van graven is vooralsnog voldoende budget beschikbaar. Daarnaast is extra budget beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit op de begraafplaatsen en voor het vervangen van urnennissen. Dekking voor de nissen wordt verkregen middels een verhoging van de leges. In het vierde kwartaal van 2022 wordt het voorstel hiertoe verder uitgewerkt.
Sportvelden Onderhoudsniveau Onze voetbalvelden moeten qua kwaliteitseisen voldoen aan de KNVB-norm. De velden worden regelmatig gecontroleerd. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast onderhoudt een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken. Deze boventallige velden zijn al in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. Het onderhoudscontract is in 2022 opnieuw voor meerdere jaren aanbesteed. In het nieuwe bestek is meer aandacht voor kwaliteit en is de wijze en mate van communicatie tussen aannemer en vereniging beter geborgd. Zowel in 2021 als in 2022 zijn de gevolgen van droogte groot op de velden waar beregenen niet mogelijk is. De grasmatten van deze wedstrijdvelden zijn aan het begin van het voetbalseizoen in september slecht. Dit heeft ook effecten op het onderhoud, de onkruidgroei en kan uiteindelijk ook financiële gevolgen hebben voor 2023. Omschrijving
Aantal 2023
Sportparken
10
Wedstrijdvelden
18
Trainingsvelden
7
Beleidskader Het sportbeleid valt onder sociaal domein, realisatie verzorgt toezicht op de onderhoudswerkzaamheden. In het leefgebied Zuidwest (Exloo-Odoorn-Klijndijk-Valthe) wordt gewerkt aan het revitaliseren van het complex aan de Hammeersweg te Odoorn. Realisatie begeleidt het aanleggen van de nieuwe velden. Eind 2022 beginnen we met archeologisch onderzoek en vanaf dan moet de voetbal volledig uitwijken naar Valthe en Exloo. Met name voor het hoofdveld in Exloo is extra investering nodig om het veld in de gewenste wedstijdconditie te krijgen. Na de aanbesteding (in bouwteamvorm) zal in 2023 zal gestart worden met het aanleggen van de voetbal- en tennisvelden aan de Hammeersweg.
95
Financiën Het budget voor het staande beleid volgens bestek is voldoende. Door extra werkzaamheden vanwege droogte en het optimaliseren van het veld in Exloo verwachten we een overschrijding. Voor het aanleggen van nieuwe tennis- en voetbalvelden in Odoorn is waarschijnlijk voldoende budget beschikbaar gesteld.
Speeltuinen Onderhoudsniveau Beheer en onderhoud worden zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Vanaf 2021 wordt met een nieuw beheersysteem gewerkt om de logboekregistraties in bij te houden. De speeltoestellen zijn goed onderhouden en veilig. In 2022 zijn 30 speeltuinverenigingen actief, verdeeld over 57 speellocaties zijn 326 toestellen in beheer bij de gemeente en/of verenigingen. De roep om meer vrijwilligers wordt groter, bij een aantal speeltuinverenigingen zijn succesvolle acties uitgezet om nieuwe bestuursleden te werven zodat de speeltuinen behouden kunnen blijven. In Buinerveen, Valthermond lopen nog initiatieven om nieuwe sport- en speelplekken in de openbare ruimte te ontwikkelen. Beleidskader Het beleidskader en het uitvoeringsplan ‘Ruimte voor jou’ stamt uit 2008. Vanuit sociaal domein zal in 2022 een start worden gemaakt met een beleidsupdate. Financiën Voor onderhoud en vervanging toestellen in bestaande speeltuinen is voldoende budget. Voor de realisatie van nieuwe speeltuinen is geen budget beschikbaar. Dekking hiervoor zal zo nodig ter afweging worden voorgelegd.
Riolering Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet. Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL. Op deze lijst zijn de projecten met ramingen voor de komende drie jaar opgenomen. Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Als de vervangingseisen grotendeels lager worden dan zal de levensduur van de riolering toenemen. Eind 2021 is het functiegericht beheer volledig geïmplementeerd.
In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen.
96
Omschrijving Vrijverval riolering Drukriool (vrijvervalleidingen) Persriolering Rioolgemalen Minigemalen (buitengebied) Bergbezinkbassin Overstorten gemengde stelsel Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) Straatkolken Iba's Infiltratievoorzieningen
Eenheid km km km st st st st st st st st
Aantal 241 22 121 32 473 1 44 12.760 11.150 92 700
Beleidskader Het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) 2016-2020 is in 2015 vastgesteld. Hierin is een meerjarenplanning voor het onderhoud en de vervanging van het riool opgenomen en wordt tevens beschreven hoe de gemeente omgaat met regenwater. Vanuit de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen wordt met alle gemeentelijke partijen (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Ommen) gewerkt aan afstemming van de verschillende GRP’s. Dit proces wordt in 2022 afgerond. Om binnen SNV het traject te kunnen doorlopen is de planperiode van het GRP eind 2020 verlengd tot uiteindelijk 2022. In het op te stellen GRP worden nieuwe onderwerpen benoemd zoals de invoering van de Omgevingswet en Sustainable Development Goals (duurzaamheids doelstellingen vanuit de Verenigde Naties). In 2022 wordt aan de gemeenteraad het nieuwe GRP ter vaststelling voorgelegd. Klimaatadaptatie In het kader van de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen hebben wij in 2019 een stress-test laten uitvoeren. De vervolgstappen, zoals het voeren van een klimaatdialoog, en het opstellen van een uitvoeringsagenda worden in 2021/2022 voortgezet. Klimaatadaptatie wordt procesmatig aangestuurd vanuit het portfoliomanagement. Beheer en onderhoud Kolken reiniging en onderhoud gemalen wordt door BORG uitgevoerd. Reiniging en inspectie riolering vindt plaats door derden via een meerjarig onderhoudscontract.
Kleine riool reparaties en vervanging worden door BORG uitgevoerd. De grotere onderhouds- en vervangingswerkzaamheden worden door derden uitgevoerd. Financiën Het onderhoud en de vervanging van het riool, inclusief afkoppelen, is kostendekkend gemaakt via het GRP. De financiële paragraaf die bij het GRP hoort, gaat uit van een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van 0,75%.
Gebouwen Onderhoudsniveau Medio voorjaar 2021 zijn alle panden geïnspecteerd volgens de wettelijke norm NEN 2767. Op basis van deze metingen zijn er meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) voor de komende 10 jaar opgesteld. Deze MJOP’s worden iedere vijf jaar geactualiseerd. Door de hoge bouwkosten zien we dat het een uitdaging is om op basis van het huidig budget, al het planmatig onderhoud conform het MJOP uit te voeren, op basis van het door de raad
97
vastgestelde onderhoudsniveau. In de verdere visievorming voor 2023 zullen we hier rekening mee houden en indien nodig komen we met een voorstel voor verhoging van het budget. Verduurzaming Verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen is belangrijk voor de gemeente. Op dit moment wordt voor al het maatschappelijk vastgoed geïnventariseerd wat het huidige label is en wat nodig is om te (gaan) voldoen aan de wettelijke verplichtingen. Daarnaast heeft de gemeente ambities ten aanzien van duurzaamheid. Een en ander zal in 2023 moeten worden samengebracht en gebudgetteerd zodat tot uitvoer van de benodigde werkzaamheden kan worden overgegaan. In onderstaande tabel zijn de gebouwen* per categorie opgenomen:
Kern Gemeentelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed Binnensport Buitensport Zwembaden Onderwijs Strategisch vastgoed Diversen Totaal
Aantal 2021 3
Aantal 2022 3
Aantal 2023 3
14
14
14
7 8 3 3 7 0 45
7 8 3 3 7 0 45
7 8 3 3 7 0 45
* het aantal gebouwen is gelijk gebleven t.o.v. 2022. Beleidskader De volgende ontwikkelingen vinden plaats vanuit het project Kern en Kader: - De dorpshuisfunctie van de Wenakker is verplaatst naar Kerk nummer 11 in Valthermond. De Wenakker staat leeg, over de toekomst van het pand (strategisch vastgoed, sloop, verkoop) zal een besluit moeten worden genomen. De subsidie gaat nu naar de nieuwe organisatie. In 2023/2024 zal een en ander geëvalueerd worden. Binnensport Het komende begrotingsjaar zal vanuit de visie op binnensportaccommodaties ingezet worden op het vernieuwen van sporthal “de Koel” in Borger. We willen de nieuwe sporthal toekomstbestendig maken waarbij aandacht is voor multifunctioneel gebruik, duurzaamheid en verbinding met de scholen uit de naastgelegen MFA. Het programma van eisen zal, na besluitvorming raad, worden aanbesteed. Vermoedelijk zal de start van de bouw eind 2023 of begin 2024 zijn. Buitensport We gaan verder met de uitvoering van het kern en kader beleid buitensport. De realisatie van het nieuwe sportpark in Odoorn zal medio 2023 starten. Gezamenlijk met de tennis- en voetbalvereniging worden de plannen uitgevoerd. Naar verwachting kan het nieuwe sportpark begin 2024 in gebruik worden genomen. De privatisering van de complexen in Nieuw-Buinen en Valthermond zal worden afgerond en we gaan enkele niet-kerncomplexen eveneens privatiseren.
Er wordt een instandhoudingssubsidie opgesteld voor de kerncomplexen en we gaan het gesprek met de verenigingen aan over het onderhoud en de basisvoorzieningen op het sportpark. 98
We willen middelen beschikbaar stellen om het clubgebouw van de voetbalvereniging in Borger in 2024 vernieuwen. We gaan dat samen met de vereniging in 2023 voorbereiden. De velden zijn onlangs gerenoveerd. Ons voorstel is om in de financiële update / BERAP 2022-II een voorbereidingskrediet te vragen en tevens de helft van het geschatte benodigde bedrag op te voeren. Na de voorbereiding is duidelijk welk bedrag voor de totale vernieuwing van het clubgebouw noodzakelijk is. Vervolgens komen we in de Kadernota 2024 en Begroting 2024 met een aanvullend voorstel. Onderwijshuisvesting Het binnen- en buitenonderhoud van de schoolgebouwen is overgedragen aan de betreffende schoolbesturen. Voor drie scholen die nog in gemeentelijke accommodaties zitten, zorgt cluster bouwkunde voor het gehele onderhoud. Alleen voor nieuwbouw en uitbreidingen van scholen draagt de gemeente nog verantwoordelijkheid. Op dit moment loopt het traject om te komen tot een Integraal huisvestingsplan (IHP). De uitkomsten hiervan kunnen van grote invloed zijn op het bouwkunde budget. Het beoogde samenvoegen van scholen, nieuwbouw of renovatie en verduurzaming en de keuzes die hierin gemaakt worden, werken door in de begroting voor bouwkunde. Het streven is om het IHP begin 2023 klaar te hebben. De financiële consequenties kunnen daarna worden doorgerekend.
Vanuit het IHP wordt tevens integraal gekeken naar de situatie van gymzalen nabij basisscholen. Financiën In 2023 zal het beschikbare budget leidend zijn voor het onderhoud. Op basis van de MJOP’s moeten er keuzes gemaakt worden in het uit te voeren onderhoud. In 2022 maken we een jaarplan en een vooruitblik voor de komende jaren. In 2021 heeft een herinspectie plaats gevonden van alle gemeentelijke gebouwen. Dit is de onderlegger om te bepalen welk onderhoud noodzakelijk is en een goede doorkijk te verkrijgen voor de noodzakelijke middelen in de periode 2022-2032.