Programmabegroting 2023 - Programmabegroting 2023
Tekst van het document
Begroting 2023
Inhoudsopgave Begroting 2023 ..................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ..................................................................................................... 2 Voorwoord Begroting 2023 ..................................................................................... 3 Samenvatting op hoofdlijnen ................................................................................... 5 Voorstel begroting 2023 ........................................................................................ 11 Urgente maatschappelijke opgaven ......................................................................... 13 Bestuursprogramma ............................................................................................. 17 Recapitulatie van baten en lasten ........................................................................... 18 Onze inwoners ..................................................................................................... 19 Onze economie .................................................................................................... 20 Onze toekomst .....................................................................................................
21 Onze leefomgeving ............................................................................................... 22 Onze inwoners ..................................................................................................... 23 Sociaal Domein .................................................................................................... 24 Dienstverlening .................................................................................................... 30 Onze economie .................................................................................................... 34 Economische ontwikkeling ..................................................................................... 35 Recreatie en Toerisme ........................................................................................... 36 Onze toekomst ..................................................................................................... 38 Duurzame ontwikkeling ......................................................................................... 39 De veranderende rol van de gemeente .................................................................... 40 Onze leefomgeving ...............................................................................................
42 Ruimte en groen ................................................................................................... 43 Wonen en leefbaarheid .......................................................................................... 44 Openbare orde en veiligheid .................................................................................. 46 Wegen en verkeer ................................................................................................ 47 Onze portemonnee ............................................................................................... 50 Ambitie ............................................................................................................... 51 Algemeen ............................................................................................................ 67 Lokale heffingen ................................................................................................... 68 Weerstandsvermogen ........................................................................................... 79 Kapitaalgoederen.................................................................................................. 89 Financiering, EMU-saldo ......................................................................................
101 Bedrijfsvoering ................................................................................................... 109 Verbonden partijen ............................................................................................. 118 Grondbeleid ....................................................................................................... 125 Bijlage I - Meerjarenbegroting 2023 - 2027 ........................................................... 130 Bijlage II - Financiële beleidskaders ...................................................................... 134 Bijlage III - Verplichte beleidsindicatoren............................................................... 138 Bijlage IV - Taakvelden BBV ................................................................................. 140 Bijlage V - Dynamische prioriteitenlijst .................................................................. 142 Bijlage VI - Toelichting taakvelden ........................................................................ 152 Bijlage VII - Lijst met afkortingen ......................................................................... 155 Bijlage VIII - Lijst met erkende dorpsbelangen ....................................................... 157
2
Voorwoord Begroting 2023 Voor u ligt de eerste begroting van de bestuursperiode 2022 – 2026. Een begroting met de nodige ambities en met een aantal urgente maatschappelijke thema’s die in 2023 invulling moeten krijgen. We leven in onzekere tijden. Stijgende energieprijzen, een vluchtelingencrisis in Europa, ongekende inflatie en een pandemie die ieder moment weer de kop kan opsteken. Soms lijkt het of alles samenkomt. We merken in gesprekken dat dit leeft onder onze inwoners. Het gaat om ontwikkelingen die onvoorspelbaar en complex zijn, en die zich ver over de gemeentegrenzen uitstrekken. Maar ze raken onze inwoners wel. Daarbij komt dat bij veel inwoners het vertrouwen in de overheid is gedaald. Er is behoefte aan duidelijkheid en perspectief. Tussen al deze ontwikkelingen zoeken wij als college een evenwicht. In wat we willen realiseren in Borger-Odoorn (het coalitieakkoord) en wat we daadwerkelijk kunnen waarmaken in de komende jaren. Dat vraagt focus en keuzes maken. Dat hebben we niet alleen binnen de muren van het gemeentehuis gedaan, maar ook op locatie met onze inwoners. De uitkomst van de zoektocht is dat er in deze begroting een vijftal urgente maatschappelijke opgaven worden gepresenteerd: - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede; - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie.
De opgaven zijn urgent, omdat wij als college het belang voelen om snel op deze onderwerpen te handelen. De urgente maatschappelijke opgaven komen ook naar voren vanuit het coalitieakkoord. Verschillende onderwerpen uit het coalitieakkoord zijn namelijk gekoppeld aan de urgente maatschappelijke opgaven. De urgente maatschappelijke opgaven hebben wel een dynamisch karakter. Dat betekent dat er gedurende de bestuursperiode ook nieuwe kunnen worden toegevoegd of dat sommige niet tot 2026 prioriteit zullen krijgen. We zien namelijk dat de maatschappelijke ontwikkelingen sneller gaan dan ooit en dat we flexibel moeten blijven om hierop te anticiperen. Een belangrijke voorwaarde bij uitvoering van de verschillende opgaven is participatie. Participatie gaan we verder handen en voeten geven en moet onderdeel worden van ons DNA. Vanuit het coalitieakkoord is ook een aantal financiële kaders meegegeven. In deze begroting zijn deze kaders verwerkt. De beschikbare middelen die hieruit voortvloeien zijn in deze begroting vertaald in bestedingsvoorstellen om met de urgente maatschappelijke opgaven aan de slag te kunnen. Ook bevat deze begroting meerdere voorstellen om te investeren in maatschappelijk vastgoed. Voorbeelden hiervan zijn de realisatie van een nieuwe basisschool en de nieuwbouw van sporthal De Koel in Borger.
Naast deze investeringen zijn in deze begroting ook bestuurlijke voorstellen verwerkt zoals het structureel maken van de budgetten voor de ouderenadviseur en het dorpsbudget. Wij zijn er trots op de begroting 2023, met de daarin opgenomen voorstellen, aan de gemeenteraad aan te kunnen bieden. College van burgemeester en wethouders
3
4
Samenvatting op hoofdlijnen In dit hoofdstuk leest u een samenvatting op hoofdlijnen van het beleid en de financiën van de Begroting 2023. We gaan in op de urgente maatschappelijke opgaven, de lokale lastendruk, de bestedingsvoorstellen uit het meerjarig investeringsplan (MJIP), invulling van de stelpost indexatie, de bestedingsvoorstellen en de hoogte van het begrotingssaldo (knop 1) en het budget beleidsintensivering (knop 2). Urgente maatschappelijke opgaven In deze begroting staan vijf urgente maatschappelijke opgaven centraal: - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede; - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie. De opgaven zijn urgent, omdat het college het belang voelt om op deze onderdelen snel te willen handelen. Voor 2023 geven deze opgaven houvast voor de doelen die de gemeente wil realiseren. De urgente maatschappelijke opgaven hebben een dynamisch karakter. We zien namelijk dat de maatschappelijke ontwikkelingen sneller gaan dan ooit en dat we flexibel moeten blijven om hierop te anticiperen. Een belangrijke randvoorwaarde voor uitvoering van deze opgaven is participatie. Participatie moet verder handen en voeten worden gegeven en onderdeel worden van ons DNA. De vraag is niet of we participatie toepassen maar hoe. In deze begroting zijn alle urgente maatschappelijke opgaven en participatie op geld gezet en uitgewerkt als bestedingsvoorstel.
De urgente maatschappelijk opgaven hebben ook een relatie met het bestuursprogramma, dat als bijlage bij de begroting is gevoegd. Lokale lastendruk De lastendruk voor 2023 komt uit op 2,52%. Dit betekent voor een gemiddeld huishouden een stijging van afgerond € 21 per jaar. In de paragraaf Lokale Heffingen lichten we dit verder toe. Bestedingsvoorstellen MJIP In onderstaand overzicht worden de ontwikkelingen op financieel gebied voor het MJIP vanaf de begroting 2022 samengevat. Ook wordt er deze begroting een aantal bestedingsvoorstellen gedaan. Deze zijn toegelicht in de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Nr Budget MJIP 1 Toevoeging begroting 2022 2 Gymzaal Esdal College Toevoeging Herziening 3 Gemeentefonds Toevoeging knop 1 saldo 4 begroting Totaal:
2023
2024
2025
2026
2027
500.000
500.000
500.000
500.000
500.000
-43.000
-43.000
-43.000
-43.000
562.500
937.500
937.500
937.500
187.500 200.000
887.500 1.019.500 1.394.500 1.394.500 1.394.500
Bestedingsvoorstellen 1 De Koel scenario 4b
457.000
457.000
457.000
457.000
457.000
2 Krediet voor een basisschool
150.000
150.000
150.000
150.000
150.000
3 GVVP
37.500
37.500
37.500
37.500
37.500
5
4 Renovatie gemeentehuis Instandhouding kerncomplexen 5 voetbal
140.000
140.000
140.000
140.000
140.000
70.000
70.000
70.000
70.000
70.000
6 Investering bruggen Aanpassing wegen Sportpark 7 Odoorn
11.000
11.000
11.000
11.000
11.000
21.000
21.000
21.000
21.000
21.000
886.500
886.500
886.500
886.500
886.500
1.000
133.000
508.000
508.000
508.000
Totaal: Restant:
De cijfers laten zien dat er na aftrek van deze voorstellen nog t/m 2025 financiële ruimte beschikbaar is om andere investeringen te realiseren. Besluitvorming hierover zal zoveel mogelijk volgen in toekomstige begrotingen, zodat er een goede integrale afweging kan worden gemaakt. Financiële update/BERAP 2022-II Op verzoek van de raad wordt jaarlijks een financiële update gemaakt en deze update wordt u gelijktijdig met de begroting 2023 aangeboden, zodat de raad de inhoud van deze update kan betrekken bij de behandeling van de begroting. Vervolgens wordt de update verwerkt in BERAP 2022-II en deze rapportage wordt in de raadsvergadering van december behandeld en vastgesteld. In deze begroting doen we een vooraankondiging van een tweetal investeringen en een voorstel over energiearmoede in de financiële update / BERAP 2022-II. Feitelijk betreft het hier geen investeringen, omdat de bedragen niet worden geactiveerd, maar in 1 keer ten laste komen van de exploitatie. Voor het jaar 2022 zien we nog financiële ruimte hiervoor en komen dan ook in de financiële update / BERAP 2022-II met een voorstel over: Sportpark Valthermond Voor sportpark Valthermond is nog een bedrag nodig om de privatisering van enkele jaren geleden af te kunnen ronden.
Na overleg met de vereniging is duidelijk geworden dat budget noodzakelijk is voor het afronden van het vernieuwen van het clubgebouw en de omliggende terreininrichting. Voetbalvereniging Borger We willen middelen beschikbaar stellen om het clubgebouw van de voetbalvereniging in Borger in 2024 vernieuwen. We gaan dat samen met de vereniging in 2023 voorbereiden. De velden zijn onlangs gerenoveerd. Ons voorstel is om in de financiële update / BERAP 2022-II een voorbereidingskrediet te vragen en tevens de helft van het geschatte benodigde bedrag op te voeren. Na de voorbereiding is duidelijk welk bedrag voor de totale vernieuwing van het clubgebouw noodzakelijk is. Vervolgens komen we in de Kadernota 2024 en Begroting 2024 met een aanvullend voorstel. Energiearmoede Voor de aanpak van energiearmoede nemen we op zeer korte termijn maatregelen. Daarvoor is aanvullende financiële dekking nodig. In de financiële update 2022 en BERAP 2022-II komen we met een voorstel hierover. Invulling stelpost indexatie In het memo van de meicirculaire 2022 hebben we voorgesteld om een bedrag ter hoogte van € 1.140.000 te storten in een stelpost voor indexering. Dit bedrag is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. In deze begroting presenteren we een voorstel voor gedeeltelijke invulling van deze stelpost. De onderwerpen zijn toegelicht in het thema Onze portemonnee.
6
De septembercirculaire 2022 is positief uitgevallen. Het voorstel is om het voordeel vanaf 2024 te storten in deze stelpost, zodat we bij de BERAP 2023-I of de begroting 2024 weer nieuwe budgetten kunnen indexeren.
Nr Onderwerpen
%
Gereserveerd
2023
2024
2025
2026
2027
1.140.000 1.140.000 1.140.000 1.140.000 1.140.000
Benodigd: 1 Stichting sociale teams Indexatie ICT 2 bedrijfsvoering
53.000
53.000
53.000
53.000
53.000
200.000
200.000
200.000
200.000
200.000
3 Bibliotheken
30.000
40.000
50.000
60.000
70.000
4 Aanbesteding zout
50%
20.000
20.000
20.000
20.000
20.000
5 Materieel
10%
64.000
64.000
64.000
64.000
64.000
6 Gebouwen
15%
99.000
99.000
99.000
99.000
99.000
7 Wegen
15%
69.516
69.516
69.516
69.516
69.516
8 Brandstoffen
25%
39.860
39.860
39.860
39.860
39.860
9 Gasverbruik
100%
123.312
123.312
123.312
123.312
123.312
10 Elektraverbruik
50%
127.220
125.925
125.925
125.925
125.925
11 Wmo woonvoorzieningen
25%
43.250
43.250
43.250
43.250
43.250
Totaal:
869.158
877.863
887.863
897.863
907.863
Restant:
270.842
262.137
252.137
242.137
232.137
500.000
500.000
500.000
500.000
762.137
752.137
742.137
732.137
Septembercirculaire 2022 Nieuw saldo:
270.842
Bestedingsvoorstellen We willen twee keer per jaar een integrale afweging maken over de bestedingsvoorstellen, namelijk bij de begroting en bij de BERAP 2023-I. In de Kadernota 2023 heeft u ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2023. De begroting 2023 bevat geen aanvullende autonome voorstellen. In de Kadernota 2023 hebben we uw raad gevraagd om reactie te geven ten aanzien van de bestuurlijke bestedingsvoorstellen. We hebben uw reacties in ons voorstel van deze Begroting 2023 meegenomen. Wij vragen de raad om in te stemmen met de volgende bestuurlijke bestedingsvoorstellen met een hoge bestuurlijke prioriteit. Bestuurlijke voorstellen met hoge Nr prioriteit
Thema
Investeringen
Structureel Incidenteel 2023
1 Afboeken sporthal De Koel
Leefomgeving
Subtotaal:
349.000 0
Beleidsmatige voorstellen
2023 349.000
Thema
1 Budget dorpsbudgetten
Inwoners
100.000
2 Ouderen adviseur
Inwoners
46.000
3 Trainees kiezen voor de toekomst
Toekomst
225.000
4 Buurtbemiddeling
Inwoners
30.000
5 BOCE beleidsagenda
Toekomst
75.000
7
6 Activiteitenbudget kinderraad
Inwoners
7 Vitale vakantieparken
Economie
Subtotaal: Bestuursprogramma
5.000 20.000 151.000
350.000
50.000
450.000
Thema
1 Duurzaamheid
Toekomst
2 Wonen
Leefomgeving
3 Armoede
Inwoners
50.000
125.000*
4 Zorg dichterbij en voorzieningen
Leefomgeving
50.000
200.000*
5 Preventie en inclusie
Inwoners
90.000
265.000
6 Participatie
Toekomst
50.000
250.000
Subtotaal:
290.000
1.540.000
Totaal:
441.000
2.239.000
250.000*
*: Bij deze bestedingsvoorstellen wordt een gedeelte van de kosten gedekt uit een bestemmingsreserve. Dit is bij het voorstel op de DPL separaat toegelicht. In totaal wordt er € 250.000 aan de bestemmingsreserve covid-19 onttrokken en € 250.000 aan de bufferreserve gronden. Voor een verdere toelichting op de bestedingsvoorstellen verwijzen we naar de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Geactualiseerde saldi In deze sectie presenteren we de geactualiseerde stand van Saldo begroting (knop 1) en het budget Beleidsintensivering (knop 2). Knop 1: Saldo begroting Hieronder volgt een toelichting op de financiële mutaties die hebben plaatsgevonden op knop 1 Saldo begroting sinds de Kadernota 2023. Knop 1 Saldo begroting
2023
Stand kadernota 2023
2024 2025 2026 2027 16.467 104.222 -92.408 499.816 499.816
1. Amendement toeristenbelasting
300.000 300.000 300.000 300.000 300.000
2. Meerkosten Esdal College
55.000 -43.500 -43.500 -43.500 -43.500
3. Uitbreiding 0,5 FTE wethouder
-50.000 -50.000 -50.000 -50.000 -50.000
4. Fietspad Eeserstraat-Westdorpsbrug
-4.125
-4.125
-4.125
-4.125
-4.125
5. Meicirculaire 2022
860.000 785.000 710.000 635.000 635.000
6. Stelpost jeugdzorg
-520.000 -993.000
7. Financiering
38.774 -203.620 -258.528 -270.984 -313.624
8. Index 2027 (baten - lasten)
46.619
9. Actualisatie kleinere budgetten 10. OZB verhoging van 1,75% naar 2,75%
62.606
11. Overhevelen knop 1 naar MJIP
-200.000
12. Overhevelen knop 1 naar knop 2
-700.000
13. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen
-441.000 -441.000 -441.000 -441.000 -441.000
Stand Begroting 2023
73.566
98.574 126.262 104.664
65.000 130.000 195.000 260.000 325.000
2.721 442.099 414.013 491.469 65.850
8
Toelichting 1. Het aangenomen amendement toeristenbelasting is verwerkt na vaststelling van de Kadernota 2023. Dit geeft een extra opbrengst van € 300.000. Dit bedrag is toegevoegd aan het saldo van de begroting. 2. Na behandeling van de kadernota heeft de raad een besluit genomen over de meerkosten van het Esdal College. Dit betekent vanaf 2024 € 43.500 extra doordecentralisatie vergoeding voor het Esdal om de nieuwbouw te kunnen realiseren. In 2023 is het een voordeel omdat de vergoeding pas beschikbaar wordt gesteld als het nieuwe Esdal College gereed is en we hadden wel de volledige jaarlijkse vergoeding opgenomen. 3. In het nieuwe college is de formatie wethouders met 0,5 FTE is uitgebreid. De uitbreiding is financieel verwerkt in de begroting 2023. 4. De raad heeft een besluit genomen over het fietspad Eeserstraat-Westdorperbrug. De kapitaallasten verwerken we in de begroting 2023. 5. Dit betreft het financiële effect op saldo begroting als gevolg van de Meicirculaire 2022. Hierover bent u geïnformeerd aan de hand van een memo voor het zomerreces. 6. Vanaf 2026 kent de verwachte compensatie voor jeugdhulp vanuit het Rijk een forse terugval. In 2027 is de verwachte compensatie zelfs geheel nihil. Zodoende zijn we genoodzaakt om voor de jaren 2026 en 2027 een extra onttrekking aan knop 1 saldo begroting te doen om het jeugdbudget op niveau te houden.
In 2026 gaat het om € 520.000 en in 2027 om € 993.000. 7. De financiering betreft aanpassingen van kapitaallasten en rente met betrekking tot vaste activa, reserves, voorzieningen en vaste geldleningen. 8. Dit betreft de indexering van jaarschijf 2027, zoals bedrijfsvoering, algemene uitkering, OZB, gemeenschappelijke regelingen etc. 9. Vele budgetten zoals verzekeringen en huuropbrengsten in de begroting zijn gecontroleerd. Dit resulteert in een klein voordeel. 10. Dit is de verhoging van de OZB van 1,75% naar 2,75% op basis van het coalitieakkoord. 11 en 12. Omdat knop 1 saldo begroting in jaarschijf 2023 incidentele ruimte bood hebben we een deel overgeboekt naar het budget voor het MJIP en knop 2. 13. Dit betreft de structurele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de bijlage DPL. Knop 2: Budget beleidsintensivering Hieronder het overzicht met toelichting van knop 2 budget beleidsintensivering met de mutaties sinds de Kadernota 2023. Knop 2 Beleidsintensivering Stand Kadernota 2023
2023 2024 2025 2026 2027 635.210 1.115.772 1.115.772 1.115.772 1.115.772
1. Meicirculaire incidentele voordelen
200.000
2. Overhevelen knop 1 naar knop 2
700.000
400.000
587.500
3. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen -2.239.000 4. Septembercirculaire 2022
500.000
5. Onttrekking reserve covid-19
250.000
6. Onttrekking bufferreserve gronden
250.000
Stand Begroting 2023
296.210 1.515.772 1.703.272 1.115.772 1.115.772
9
Toelichting 1. Dit betreft het financiële effect op budget beleidsintensivering als gevolg van de Meicirculaire 2022. Hierover bent u geïnformeerd aan de hand van een memo voor het zomerreces. 2. We hevelen een deel over van knop 1 naar knop 2, omdat knop 1 hiervoor voldoende incidentele ruimte had. 3. Dit betreffen de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 4. De septembercirculaire 2022 is positief uitgevallen. Zodoende kunnen we € 500.000 toevoegen aan knop 2. Het structurele voordeel vanaf 2024 voegen we toe aan de stelpost voor indexatie. 5. Dit betreft de onttrekking aan de reserve covid-19 voor de UMO's armoede en zorg dichterbij en voorzieningen. 6. We onttrekken € 250.000 aan de bufferreserve gronden voor de UMO wonen. Uiteindelijk resteert er voldoende ruimte voor nieuw beleid in BERAP 2023-I en wordt voldaan aan het minimum van € 250.000 op basis van onze financiële kaders.
10
Voorstel begroting 2023 Inleiding In de Begroting 2023 leest u de voorstellen en besluiten uit de Kadernota 2023 en een toelichting op de beslispunten van deze begroting. Voorstellen en besluiten Kadernota 2023 De Kadernota 2023 is opgesteld door het vorige college. We hebben de kaders meegegeven in de kadernota om het bestuursprogramma uit te kunnen werken. De beslispunten waren als volgt: 1. De financiële kaders vaststellen; Het kader met betrekking tot het Grondbedrijf is aangepast. Voorgesteld is het percentage voor de reservering van de Bufferreserve Gronden te verlagen van 50% naar 30%; 2. De autonome bestedingsvoorstellen 2023 vaststellen. Autonome bestedingsvoorstellen zijn niet bestuurlijk, maar in feite bijstelling van budgetten; 3. Vaststellen om het tarief toeristenbelasting 2023 t.o.v. 2022 niet te wijzigen. Hier heeft de raad mee ingestemd. Bij de vaststelling is een amendement aangenomen om de toeristenbelasting te verhogen. De financiële effecten hebben wij in deze begroting verwerkt. De tarieven voor 2023 zijn als volgt: Tarief 2023: - Groepsaccommodaties - Campings - Hotel/B&B/bungalowpark
€ 0,60 € 1,30 € 1,75
Verder heeft het vorige college de raad gevraagd om een top 5 te noemen van bestedingsvoorstellen waarop moet worden ingezet. De volgende voorstellen zijn door meerdere partijen benoemd. Nr Bestuurlijke voorstellen met hoge prioriteit 1
Borger-West
2
Integraal kindcentrum MFA 2e Exloërmond
3
Budget dorpsbudgetten
4
Ouderen adviseur
5
Trainees kiezen voor de toekomst
6
Natuur- en milieu educatie
7
Drents energieloket
8
Zon op het dak (initiatief provincie)
9
Programma duurzaamheid
Wij hebben rekening gehouden met deze prioritering bij het selecteren van de nieuwe bestedingsvoorstellen. De eerste, Borger-West, is onderdeel geworden van de opgave Wonen. De tweede, Integraal kindcentrum MFA 2e Exloërmond, is in deze begroting nog geen bestedingsvoorstel, maar is wel onderdeel van de besluitvorming voor het integraal huisvestingsplan onderwijs. Als blijkt dat er in 2e Exloërmond draagvlak is voor een MFA kunnen hier in een toekomstige begroting middelen voor beschikbaar worden gesteld. Het MFA is zodoende als een separaat voorstel op het MJIP geplaatst. De nummers 3 t/m 5 zijn bestedingsvoorstellen met een hoge prioritering geworden in deze begroting en de nummers 6 t/m 9 zijn geïntegreerd in de Urgente Maatschappelijke Opgave Duurzaamheid. We zijn van mening dat wij hiermee rekening hebben gehouden met de input van de raad bij de integrale afweging van bestedingsvoorstellen. 11
Toezegging Kadernota 2023 Op 23 juni 2022 heeft de wethouder van Financiën de volgende toezegging gedaan: De vormgeving van de DPL zal worden onderverdeeld in Meerjarige investeringen, politieke wensen en Bedrijfsvoering. De politieke wensen worden vervolgens gerubriceerd op basis van de vijf thema's in de begroting. Voor personele aangelegenheden wordt gewerkt met een budget bedrijfsvoering. Tot slot worden PM posten zoveel mogelijk op geld gezet. De DPL (zie bijlage 5) is conform deze toezegging als volgt ingericht: 1. Meerjarig investeringsplan; 2. Bestuurlijke voorstellen met hoge prioriteit: - Incidentele investeringen - Beleidsmatige voorstellen in volgorde van de thema's - Bestuursprogramma. Dit is inclusief de uitvoering van dit programma door het ambtelijke apparaat. De kosten van bedrijfsvoering zijn verbijzonderd over de urgente maatschappelijke opgaven. Dit betekent dat er geen separate voorstellen voor bedrijfsvoering zijn opgenomen. In deze begroting is voor de ambtelijke uitvoering van het bestuursprogramma opgenomen € 250.000 structureel en € 250.000 incidenteel. Begroting 2023 In deze begroting vragen we uw raad: 1. De urgente maatschappelijke opgaven voor 2023 vast te stellen. 2. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2023 vast te stellen. 3. De stijging van het tarief OZB van 2,75% vast te stellen. 4.
De uitgangspunten voor de tarieven afvalstoffenheffing en rioolrechten vast te stellen. 5. De begroting 2023, met inachtneming van de bovenstaande beslispunten, vaststellen. We lichten kort toe wat we met de beslispunten beogen. 1. Door in te stemmen met de urgente maatschappelijke opgaven kunnen wij aan de slag met de uitvoering. 2. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen zijn gepresenteerd op de Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) en integraal afgewogen. In de bijlage DPL zijn de voorstellen toegelicht. 3. De stijging van het OZB tarief is gebaseerd op het nieuwe coalitieakkoord. 4. De uitgangspunten van afval en riool zijn gebaseerd op het 100% kostendekkendheid principe. In de paragraaf Lokale heffingen zijn de opbouw van het tarief en de kosten nader toegelicht. 5. De begroting bevat meer inhoud dan in bovenstaande beslispunten is benoemd. Een voorbeeld is de invulling van de stelpost indexatie. Ook vragen we de raad daarmee in te stemmen.
12
Urgente maatschappelijke opgaven De urgente maatschappelijke opgaven staan centraal in deze begroting. In dit hoofdstuk lichten we de opgaven op hoofdlijnen toe. Ook staan we stil bij participatie als randvoorwaarde voor uitwerking van de opgaven. In de subthema's zijn de doelen en acties die voortkomen uit deze opgaven verder uitgewerkt. Voor de volledige teksten m.b.t. de UMO's verwijzen we naar het Bestuursprogramma 2022-2026. Duurzaamheid Een schoon en gezond klimaat, en het milieu vindt iedereen belangrijk. Maar het vraagt ook iets van ons allemaal. Want er is nog heel, heel veel te doen. Het veranderend klimaat leidt nu al tot perioden van droogte, hittestress en af en toe hevige regenval. In Borger-Odoorn beginnen we dit steeds meer te merken. Dit vraagt om aanpassingen in onze woonen leefomgeving. Ook in onze gemeente willen en moeten we onze bijdrage leveren aan het afremmen van klimaatverandering met als uiteindelijke doel om tot energieneutraliteit te komen. De hoge energie- en gasprijzen maken deze opgave nog urgenter dan voorheen. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties gaan wij als college aan de slag om plannen te maken en uit te voeren die leiden tot verduurzaming. Verduurzaming van woningen, bedrijfsgebouwen en het maatschappelijk vastgoed van bijvoorbeeld scholen en sportaccommodaties.
Hierbij merken we wel op dat niet alles tegelijk kan: een slimme prioritering en fasering is nodig. Bovendien is draagvlak van belang. Met dit in ons achterhoofd zetten we daarom in op de realisatie van minimaal zes wijkuitvoeringsplannen.
13
Wonen Hier ligt een grote opgave. Onze gemeente is prachtig om in te wonen, maar de vraag is groter dan het aanbod. Een deel van onze jongeren wil in de gemeente blijven wonen, maar vindt geen woning of kan deze niet betalen. We hebben de taak om statushouders te huisvesten, maar zijn die woningen er wel? We vinden het belangrijk dat ouderen zo lang mogelijk in hun huis kunnen blijven wonen, maar is er wel zorg en zijn de woningen wel passend? Op de inwonersavonden kwam deze behoefte breed naar voren. Er moet gebouwd worden, maar kan dat wel nu het bouwmateriaal zo duur is en er haast geen personeel meer te vinden valt? Het college wil in deze bestuursperiode stappen vooruit zetten. We zetten alles op alles om 200 nieuwe woningen te bouwen in onze gemeente. Daarvan is de helft bestemd voor eigen inwoners en hebben we een speciale focus op starters en ouderen. Gelet op de vluchtelingencrisis en de woningnood in het algemeen staan we tevens open voor het bouwen van flexwoningen. Met nadruk merken we op dat we niet alleen in de grotere kernen willen bouwen, maar ook in de kleinere dorpen. Naast het bouwen van nieuwe woningen moet er ook wat gebeuren met de bestaande woningvoorraad. Samen met de corporaties gaan we druk zetten op het verduurzamen van deze huizen en willen we ook plekken realiseren voor statushouders.
Dit ook gezien op de versnellingsambities op het terrein van duurzaamheid. Dit alles gaan we concretiseren in het uitvoeringsplan.
Armoede Het leven wordt duurder en dat is merkbaar in de koopkracht van grote delen van onze inwoners. Het meest zichtbaar zijn de gestegen kosten voor gas en elektra, maar inmiddels wordt alles snel duurder. Energiearmoede is wat dit betreft slechts een voorbeeld van armoede. Voor wie weinig heeft, is immers alles duur. En het raakt echt niet alleen de minima in onze gemeente. Ook mensen met een inkomen boven dat minimum krijgen steeds meer moeite de eindjes aan elkaar te knopen. Armoede uit zich bijvoorbeeld bij iedereen die in een slecht geïsoleerd huis woont. Wij gaan doen wat in ons vermogen ligt om daar iets mee te doen en zoeken de grenzen van de wet hierbij op.
14
Zorg dichterbij en voorzieningen Het sociaal domein is een belangrijk onderdeel van het takenpakket van de gemeente. Er gaat veel geld in om en het raakt veel inwoners. De sociale teams en Andes nemen een belangrijke plaats in binnen onze gemeente. Maar toch bereiken ons geluiden dat het nog beter kan. Dat mensen het belangrijk vinden dat de zichtbaarheid en bereikbaarheid groter wordt. Daar willen we op inzetten. We horen veel dat de sociale teams zijn verdwenen uit Nieuw-Buinen en Valthermond. We willen graag reageren op deze geluiden. Om de zichtbaarheid te vergroten gaan we daar Huiskamers van de gemeente realiseren. Niet alleen het sociale team of Andes zullen op deze locaties aanwezig is, maar ook de gebiedscoördinator en wellicht de wijkagent. Voor voorzieningen als scholen en sportparken willen we flink investeren in de komende jaren. Een eerste stap is de realisatie van het nieuwe Esdal college in Borger. In de komende periode willen we extra actie ondernemen met de realisatie van sporthal De Koel. Tevens willen we de privatisering van voetbalcomplexen afronden. Een centrale plek voor onderwijs en maatschappelijk voorzieningen in 2e Exloërmond is wat ons betreft een goede aanvulling op het huidige voorzieningenaanbod.
15
Preventie en inclusie Bij veel wat we hiervoor benoemden speelt de vraag hoe we kunnen voorkomen dat de problemen (nog) erger worden. Preventie vinden wij van groot belang. Juist omdat we geen voorspelling kunnen doen over hoe onze gemeente er over drie jaar ervoor staat willen wij de aandacht richten op voorkomen en voorbereid zijn. En dus investeren wij in het versterken van sociale samenhang binnen onze dorpen. We kijken ook hierbij vooral naar de jeugd. Een deel van hen, vooral de jongeren op middelbare scholen, heeft nog steeds te lijden onder de gevolgen van de Corona crisis. Hierboven hebben we reeds activiteiten benoemd op het terrein van sport, cultuur en onderwijs. We doen dit niet alleen vòòr de jongeren, maar ook met de jongeren. Dat betekent soms eenvoudig met elkaar in gesprek gaan. Jongerenparticipatie is een speerpunt van ons beleid de komende jaren. Met inclusie bedoelen we dat iedereen meetelt in Borger-Odoorn. Het sluit nauw aan op de doelstelling dat iedereen in onze gemeente kan meedoen. Dit college steekt daarbij ook zijn hand uit naar inwoners die om wat voor reden zijn afgehaakt. Die niet meer stemmen, niet meer meepraten, niet meer meedoen vanwege een beperking of soms in een eigen bubbel op sociale media verkeren. We zien daarbij dat het vertrouwen in de overheid bij sommigen is gedaald.
Ons college wil zijn uiterste best doen om dit vertrouwen te herstellen, samen met de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie. Deze gemeente is van en voor iedere inwoner. Inclusie is een ingewikkeld en breed onderwerp, daarom willen we een integraal plan opstellen.
Participatie Een belangrijke randvoorwaarde voor uitvoering van deze opgaven is participatie. Participatie moet verder handen en voeten worden gegeven en onderdeel worden van ons DNA. De vraag is niet of we participatie toepassen maar hoe. Het traject waarbij we toewerken naar een steeds verdergaande variant van participatie is een kwestie van een lange adem. En zal met vallen en opstaan gaan. We blijven uitproberen en ervaring opdoen in de praktijk vanuit een vastgestelde basis. Maar het kost tijd, is ingrijpend en omvangrijk en vraagt om financiële middelen om dit te ondersteunen.
16
Bestuursprogramma Het bestuursprogramma is als een afzonderlijk document toegevoegd aan de begrotingsstukken. In het bestuursprogramma 2022-2026 kunt u lezen dat we leven in onzekere tijden. We hebben te maken met diverse crisissen. De ontwikkelingen zijn onvoorspelbaar en complex. Er is behoefte aan duidelijkheid en perspectief. Binnen al deze ontwikkelingen proberen wij een evenwicht te vinden tussen wat we willen realiseren in Borger-Odoorn (het coalitieakkoord 'Samen denken, samen doen') en wat we daadwerkelijk kunnen realiseren in de komende jaren. Dit betekent focus en keuzes maken die we niet alleen binnen de muren van het gemeentehuis hebben gemaakt, maar ook op locatie met onze inwoners. Omdat de uitvoering van het bestuursprogramma plaatsvindt binnen een sterk dynamische maatschappelijke context die vraagt om flexibel in te kunnen spelen op ontwikkelingen is dit bestuursprogramma geschreven op hoofdlijnen en ligt voor wat betreft de geformuleerde acties de focus op 2023, het komende begrotingsjaar. We hebben een vijftal ‘urgente maatschappelijke opgaven’ benoemd voor 2023 waarop we een plus willen zetten als het gaat om onze inzet vanuit de vier inhoudelijke thema's: Onze inwoners, Onze toekomst, Onze economie en Onze leefomgeving.
In de komende jaren zal uw raad via de P&C cyclus op de hoogte worden gehouden van de voortgang van de uitvoering van het bestuursprogramma.
17
Recapitulatie van baten en lasten Hieronder is de recapitulatie van baten en lasten voor het jaar 2023 weergegeven. Dit overzicht bevat de baten en lasten per thema en een specificatie van Onze portemonnee. De baten en lasten van Onze portemonnee vormt het totaal van de Algemene dekkingsmiddelen en de onderdelen Overhead, Algemene lasten & baten, Vennootschapsbelasting, Beleidsintensivering, Calamiteiten & onvoorzien en Mutaties reserves. THEMA'S / TAAKVELDEN
Lasten
Baten
Saldo
Thema 1 Onze inwoners
39.918.482
8.939.256
-30.979.226
Thema 2 Onze economie
570.454
2.066.865
1.496.411
Thema 3 Onze toekomst
4.547.251
24.887
-4.522.364
Thema 4 Onze leefomgeving
21.000.209
7.932.157
-13.068.052
Totaal thema's
66.036.396
18.963.165
-47.073.231
Treasury
606.399
833.769
227.370
OZB woningen
53.077
5.089.299
5.036.222
OZB niet-woningen
56.550
1.700.233
1.643.683
Belastingen overig
221.926
-
-221.926
Algmene uitkering gemeentefonds
175.699
47.827.532
47.651.833
4.540.416
4.540.416
Overige uitkeringen gemeentefonds Totaal algemene dekkingsmiddelen
1.113.651
59.991.249
58.877.598
Overhead
10.857.995
100.810
-10.757.185
Algemene lasten, baten
454.128
-50.000
-504.128
Vennootschapsbelasting
-
-
-
Beleidsintensivering
296.210
-
-296.210
Calamiteiten, onvoorzien
50.000
-
-50.000
78.808.380
79.005.224
196.844
1.213.282
1.019.159
-194.123
80.021.662
80.024.383
2.721
Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
Zichtbaar is het huidige begrotingssaldo (knop 1) van € 2.721. Verder zien we de raming van budget beleidsintensivering (knop 2) van € 296.210. Tevens hebben we nog € 50.000 geraamd voor calamiteiten, onvoorzien.
18
Onze inwoners
19
Onze economie
20
Onze toekomst
21
Onze leefomgeving
22
Onze inwoners
Subthema’s: - Sociaal domein; - Dienstverlening.
23
Sociaal Domein Ambitie Wij zien in elk geval voor 2023 binnen het sociaal domein drie urgente maatschappelijke opgaven: armoede, zorg dichterbij, en preventie en inclusie. Dit zijn overigens opgaven die dwarsverbanden hebben met andere thema's als onze toekomst en onze economie. Wat armoede betreft krijgen de stijgende kosten van gas en elektra terecht veel aandacht. Energiearmoede komt vooral voort uit de mate waarin je huis is geïsoleerd en maakt het uit of je een vast energiecontract hebt of een variabel tarief moet betalen. Hierbij gaat het echt niet meer alleen om mensen met een laag inkomen. In het thema onze toekomst gaan we dieper in hoe we proberen onze inwoners te helpen bij de verduurzaming van hun woning. Wat het subthema sociaal domein betreft gaan we onze uiterste best doen om tijdens de komende winter te voorkomen dat inwoners van gas en elektriciteit worden afgesloten. Dit kan bijvoorbeeld door het verstrekken van sociale kredieten. Inmiddels zijn alle prijzen aan het stijgen. De boodschappen worden duurder en dit raakt vooral de mensen met een laag inkomen. Naast ons minimabeleid willen we dit jaar ook gebruiken om goed om ons heen te kijken bij andere gemeenten of organisaties wat zij doen om armoede aan te pakken. Daarvan willen we leren. Verder willen we het jaar 2023 gebruiken om de zorg dichterbij te organiseren.
Dit betekent dat we - bijvoorbeeld in de MFA's - huiskamers van de gemeente willen gaan inrichten. In deze huiskamers zitten niet alleen de sociale teams of Andes, maar wat ons betreft ook regelmatig de gebiedscoördinatoren en de wijkagent. Gelet op de urgente situatie is het eveneens belangrijk om de contacten met andere pijlers binnen de samenleving zoals de kerken en verenigingen te versterken. Met de huisartsen hebben we gelukkig al goede contacten, deze willen we nog beter maken. Tot slot is een belangrijke ambitie om verder te gaan met preventie. We vinden het belangrijk om op te merken dat preventie in het sociaal domein terecht veel aandacht krijgt, maar dat het 'voorkomen dat' tevens elders speelt. Dit gaat van jong tot oud. Ook het voorkomen van ondermijning is hier een voorbeeld van. Gelet op de huidige situatie kan preventie ook betekenen dat je voorkomt dat het erger gaat worden. Ziehier het dwarsverband met wat we hierboven benoemden onder armoede. Preventie is eveneens nauw verbonden aan meedoen. Daarvoor geldt dat we het belangrijk blijven vinden dat mensen kunnen meedoen binnen onze gemeente. Het betekent ook - en dit is geen nieuwe constatering, maar we willen haar nu wel specifiek benoemen - dat we vinden dat alle mensen meetellen. Wat dit betreft willen we in 2023 inclusie meer op de kaart zetten.
Samengevat: iedere inwoner telt mee, iedere inwoner kan meedoen, en iedere inwoner hoort erbij.
Doelstellingen Sociaal domein Wat willen we bereiken? 1. We willen dat in BorgerOdoorn de armoede- en schuldenproblematiek afneemt.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Gebruiken minimabeleid om kwetsbare huishoudens mee te laten doen. 1.2 Proberen te voorkomen dat mensen worden afgesloten van gas en elektra.
24
1.3 Hierbij betrekken de kansen van succesvolle projecten in de regio, bijvoorbeeld de Alliantie van Kracht. 1.4 De gevolgen in kaart brengen van het verhogen van de inkomensnorm voor minima naar 130%. 1.5 Het beter zichtbaar en vindbaar maken van de mogelijkheden/regelingen voor inwoners (en ondernemers) met (dreigende) financiële problemen. 1.6 Huishoudens met een laag inkomen en weinig vermogen helpen met verduurzamen van hun woning om energiearmoede te verminderen. 2. Toegang tot zorg in BO voor 2.1 Onderzoeken hoe we de sociale onze inwoners nog zichtbaarder ondersteuning voor inwoners nog en dichterbij organiseren. dichterbij kunnen organiseren. 2.2 Het samen met de Stichting Sociale Teams en Andes inrichten van huiskamers in de gemeente. 2.3 Het zoveel mogelijk verminderen van de administratieve lastendruk voor de sociale teams zodat zij meer tijd kunnen vrijmaken voor de inwoners. 2.4 Het organiseren van structurele ontmoetingen met maatschappelijke organisaties zoals verenigingen en kerken inclusief het betrekken van vrijwilligersorganisaties. 2.5 Meer in overleg met zorgaanbieders voor goede invulling geven aan zorg, huisvesting en welzijn. 3. We willen dat jongeren in 3.1 Onderzoeken kansen IJslands Borger-Odoorn opgroeien in een model. kansrijke omgeving. 3.2 Meer in contact komen met jongeren o.a. via jongerenraad en andere partners.
3.3 De samenwerking met de scholen verder versterken door te werken aan een breed aanbod. 3.4 Werken de acties uit de 0-meting in het kader van het VN-verdrag inclusie. 3.5 Continueren van het taalhuis. 3.6 Uitbreiden formatie cultuurcoach om de samenwerking met cultuur, sport, onderwijs en welzijn te versterken.
25
Ontwikkelingen Sociaal Domein De piek van de coronapandemie lijkt voorbij, maar de onzekere tijden duren nog voort. Zoals hierboven ook al aangestipt heeft Nederland te maken met een energiecrisis, stijgende inflatie, personeelstekorten, een vluchtelingencrisis, een wooncrisis en de gevolgen van corona. De bestaanszekerheid in Nederland staat onder druk. Daarnaast wijzen de demografische ontwikkelingen in Borger-Odoorn op een sterke vergrijzing van onze inwoners. De effecten en gevolgen van de verschillende ontwikkelingen zijn op dit moment nog onvoldoende voor het sociaal domein te overzien. Het is wel goed denkbaar dat de druk op het voorzieningenniveau zal toenemen en dat het Rijk meer taken en middelen hiervoor aan ons zal overdragen. We gaan daarom door met investeren in de samenwerking met onze inwoners en lokale, regionale en landelijke netwerk- en samenwerkingspartners om de verschillende uitdagingen zo goed mogelijk te kunnen aanpakken. Jeugd en educatie Met de lokale educatieve agenda als vertrekpunt werken wij verder samen met de partners rondom het kind en de jongere, zodat iedereen mee kan doen vanuit zijn eigen unieke situatie en persoon. Vanuit verschillende domeinen (gezin, educatie, onderwijs, zorg, kinderopvang, sport en cultuur) is aandacht voor kansengelijkheid en (risico’s op) achterstanden, waarin we elkaar versterken door te verbinden.
Wij kijken hoe wij huidige en nieuwe samenwerkingen efficiënter en meer in samenhang met elkaar kunnen organiseren. We investeren in een preventienetwerk. Zo wordt de inzet in het project ondersteuningsroute onderwijs – zorg en de inzet van de kansencoaches uitgebreid van 8 naar 17 (alle) basisscholen in Borger-Odoorn. Ook het ontwikkelen van een lokale visie veiligheid behoort hiertoe. Een andere ontwikkeling is het intensiveren van de samenwerking met de huisartsen. De huisartsen kennen de jeugdigen en hun gezinnen en zijn een belangrijke verwijzer naar jeugdhulp. In het project aanpak professionalisering van de inzet van de praktijkondersteuner jeugd (POH-jeugd) willen we jeugdigen passend ondersteunen in hun vraag. We willen huisartsen meer ondersteunen bij verwijzingen die zij doen naar de gespecialiseerde jeugdhulp zodat we kunnen kijken of voorliggende voorzieningen ook passend zouden zijn en de jongere alsnog goed geholpen wordt. Wij willen de inzet van de praktijkondersteuners jeugd van 3 naar 8 (alle) huisartspraktijken uitbreiden in Borger-Odoorn. We willen het voorzieningenniveau van jeugdhulp voor onze jeugdigen op peil houden, zodat er voor iedere jeugdige met een hulpvraag een passend aanbod is. We houden hierbij oog voor het op orde en toegankelijk houden van de jeugdhulp, maar ook de (preventie) voorzieningen.
We zetten het komend jaar stevig in op de samenwerking in de Jeugdhulpregio Drenthe en de inkoopregio Zuid-Drenthe. Het huidige jeugdstelsel in Nederland is niet houdbaar. Er wordt op dit moment door het Rijk met samenwerkingspartners gewerkt aan de Hervormingsagenda Jeugd 2022-2028. Beoogd wordt het bieden van betere en tijdige zorg en ondersteuning én een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. Eind 2022 wordt hervormingsagenda vastgesteld en komt er meer duidelijkheid over de gevolgen ervan. Wmo Voor het onderwerp Beschermd Wonen geldt op dit moment nog dat de gemeente Emmen als centrumgemeente verantwoordelijk is. Per 1 januari 2024 wordt het onze inhoudelijke verantwoordelijkheid en daarmee een uitbreiding van taken voor onze
26
gemeente. In BOCE-verband worden er afspraken gemaakt over deze verandering. In 2023 worden de middelen herverdeeld. Als gemeente moeten wij aansluiten bij en op de ontwikkelingen rondom PGB 2.0. Het persoonsgebonden budget (pgb) is een budget dat mensen met een chronische beperking of ziekte toegekend krijgen om zelf zorgverleners in te huren. Voor het verwerken van de pgb-administratie is een nieuw systeem ontwikkeld. Dit PGB2.0systeem verzorgt de administratieve ondersteuning van budgethouders, hun zorgverleners, de verstrekkers (gemeente of zorgkantoor) en de SVB bij het beheren van toegekende budgetten en zorgovereenkomsten en het registreren en betalen van zorgdeclaraties. De verwachting is dat de kosten van leerlingenvervoer toenemen in verband met het vervoer van Oekraïense kinderen. De verwachting is tevens dat door vergrijzing meer ouderen een beroep gaan doen op ondersteuning vanuit de Wmo-middelen. Ook heeft dit wellicht gevolgen voor het onderdeel woningaanpassingen. Aangezien het aanbod van (nieuwe) levensloopbestendige woningen beperkt is, is de verwachting dat er meer bestaande woningen moeten worden aangepast. Gezien de huidige ontwikkelingen ten aanzien van de inflatie, verwachten we dat de huidige contracten (waarin een indexatie is opgenomen), geïndexeerd zullen worden met een hoger percentage dan tot dusver van toepassing was.
Participatiewet Naar aanleiding van het rapport ‘Participatiewet in Balans’ heeft onze regering de ambitie om de balans in de Participatiewet te herstellen. Menselijke maat, vertrouwen en vereenvoudiging zijn daarbij richtinggevende waarden. Dit zal leiden tot concrete oplossingen in de praktijk, zoals de aanpassing van de kostendelersnorm en binnen redelijkheid giften mogen ontvangen. De menselijke maat staat voorop en dit sluit aan bij onze eigen ambitie om te werken volgens de bedoeling van wetten en regelingen. Schuldhulpverlening, minima en armoede Een heel belangrijk thema in 2023 is de inrichting van onze schuldhulpverlening. De gemeenschappelijke regeling van de Gemeentelijke kredietbank zal worden opgeheven op 1 januari 2024. Dat betekent dat we onze dienstverlening opnieuw moeten inrichten. Nu de bestaanszekerheid van onze inwoners steeds verder onder druk komt te staan, verwachten we meer aanvragen in 2023 in het kader van de Participatiewet, minimavoorzieningen en schuldhulpverlening. We hebben middelen ontvangen om in te zetten tegen energiearmoede. Deze middelen zullen ingezet worden in 2022/2023. Preventie: sport en gezondheid In 2023 gaan we verder met het uitvoeren van het sport- en gezondheidsakkoord en het sport- en gezondheidsbeleid “Gezonde Leefstijl Borger-Odoorn”.
Voorbeelden vanuit “Gezonde Leefstijl” zijn de inzet van de combicoaches in het basisonderwijs, het Alzheimer café en de opzet van de ketenaanpak ongezond gewicht in de regio. Ook wordt er een aanvraag gedaan bij het ministerie van OCSW voor de regeling ‘School en omgeving’. Deze aanvraag raakt de verschillende leefgebieden van inwoners: sport, gezondheid, cultuur én onderwijs. Na honorering van de aanvraag kunnen we in alle dorpen in het veengebied het programma Backpack uitrollen. Backpack is een project vanuit de Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe ter bevordering van kansengelijkheid van inwoners, dat succesvol is uitgevoerd in Valthermond.
27
Kengetallen Sociaal Domein Jeugdhulp De jeugdzorgkosten zijn van 2020 naar 2021 gestegen met 14%. In 2021 ontvingen 684 jeugdigen één of meerdere vormen van jeugdzorg, dat is 6% meer dan in 2020. Dat de kosten zo hoog zijn komt onder andere doordat de gemeente tot 2022 voor veel jeugdigen met voogdij de jeugdzorg betaalde. Dit betrof 26% van de totale uitgaven jeugdzorg in 2021. Per 1 januari 2022 is de financieringssystematiek van de jeugdzorg veranderd (wet wijziging woonplaatsbeginsel) waardoor de gemeente 80% van deze jeugdigen financieel kon overdragen naar andere gemeenten. Deze wijziging levert de gemeente in 2022 een voordeel op tussen de € 500.000,- en € 1.000.000,-. Het grootste aandachtspunt op dit moment is het aantal jongeren in de specialistische GGZ. Ook hier willen we kijken of er andere type hulp passend is waarbij wij de huisartsen willen ondersteunen om een passende verwijzing te doen. We moeten er daarnaast rekening mee houden dat jeugdigen die vanuit een andere gemeente naar onze gemeente verhuizen en al een indicatie hebben, deze volgens de Jeugdwet mogen houden. Dit komt in deze doelgroep relatief veel voor. Hierdoor kunnen wij dit niet beïnvloeden en is deze doelgroep ook niet betrokken geweest bij onze preventieve inzet op bijvoorbeeld scholen in onze gemeente. Jongeren die specialistische GGZ nodig hebben zullen dit behouden.
Wmo Het aantal inwoners met een Wmo-voorziening is sinds 2018 jaarlijks geleidelijk gestegen naar 1.621 in 2021. Dit is een stijging van 11,6% in 3 jaar tijd. Hierdoor stijgen de totale zorgkosten jaarlijks ook. De gemiddelde zorgkosten per inwoner stijgen ieder jaar licht. Dit wordt veroorzaakt door de jaarlijkse indexatie van tarieven. Door een structurele wijziging in het abonnementstarief per 2020 zijn de kosten voor huishoudelijke hulp fors gestegen. Of dit een aanzuigende werking veroorzaakt, is in de cijfers niet vast te stellen. Wel is dit één van de eerste zorgvormen die ingezet wordt als er door ouderdom problemen met de zelfredzaamheid ontstaan. De kosten voor begeleiding zijn in 2021 en 2022 iets lager dan voorgaande jaren. Dat komt door het nieuwe inkoopmodel. Dit is slechts een eenmalig effect. De verwachting is dat de kosten voor de Wmo de komende jaren door de vergrijzing verder oplopen en hoger zullen zijn dan de beschikbare rijksbijdrage. Door een gebrek aan levensloopbestendige woningen moeten er meer bestaande woningen worden aangepast. Dit zijn in verhouding extra hoge kosten die ten laste van de Wmo komen. Participatiewet Tot op heden hebben ruim 780 huishoudens in de gemeente Borger-Odoorn een energietoeslag toegekend gekregen. De mensen die op dit moment een uitkering ontvangen hebben een grotere afstand tot de arbeidsmarkt.
Dit maakt dat in 2023 en verder extra geïnvesteerd moet gaan worden om deze mensen ook “werkfit” te krijgen om te voldoen aan de vraag naar personeel op de arbeidsmarkt Begin september ontvingen 378 huishoudens in Borger-Odoorn een uitkering (Participatiewet, IOAW, IOAZ en BBZ). Op 1 september 2021 waren dit 420 huishoudens. Dat is dus een daling van 42 huishoudens. Een forse daling dus. De trend lijkt momenteel nog steeds te zijn dat er meer huishoudens uitstromen uit de bijstand dan instromen. In
28
deze cijfers ziet men terug dat de arbeidsmarkt momenteel goed is voor werkzoekenden. De uitstroom naar werk is hoog. Begin september maakten 486 huishoudens gebruik van de webwinkel. Dat waren er vorig jaar in september 533. Net als bij de bijstand zien we ook bij deze voorziening een afname. Op 14 september 2022 zijn er 486 deelnemende huishoudens aan de webwinkel Meedoen. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur had heel sterk teruglopende aantallen vanwege de corona-maatregelen. Gelukkig is bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur een stijging in 2022 in de aanvragen te zien van 126% ten opzichte van 2021. Er doen dus weer meer kinderen mee aan sportieve en culturele activiteiten in 2022.
29
Dienstverlening Ambitie We willen continu blijven inzetten op het verbeteren van dienstverlening. Daarvoor willen we onze digitale kanalen optimaal benutten. De net opgeleverde nieuwe website is hier een goed voorbeeld van. We zijn maximaal dienstverlenend. Dat betekent dat we maatwerk bieden aan inwoners.
Doelstellingen Dienstverlening Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. We willen onze dienstverlening 1.1 Prioriteren en herinrichten communicatie gerichter én communicatie-inzet. vraaggerichter inrichten. 1.2 Implementeren nieuwe gemeentewebsite. 1.3 Vervolg begrijpelijk schrijven (klare taal). 2. Uitrollen 2.1 Alle aanvragen ook digitaal dienstverleningsconcept kunnen doen. Omgevingswet op basis van 2.2 Datagedreven werken verder kernwaarden en servicenormen. uitwerken. 2.3 Onderzoeken behoefte online mijn-omgeving. 2.4 Klant centraal bij ontwikkeling nieuwe diensten.
30
WAT MAG HET KOSTEN? Toelichting budgetten Sociaal Domein Jeugdhulp (taakvelden 6.72 en 6.82) Inmiddels is het nieuwe woonplaatsbeginsel in werking getreden en dat heeft een zichtbaar effect op onze budgetten. We zien namelijk dat we aanzienlijk minder kosten maken. We verwachten in 2022 uit te komen op circa € 6,8 miljoen aan kosten. Voor de meerjarenraming hebben we deze prognose als uitgangspunt genomen. Budget jeugd
W 2022
Jeugdbudget tv 6.72
2024
2025
2026
2027
6.300.000 6.928.994 6.691.994 6.017.994 6.017.994 6.002.994
Jeugdbudget tv 6.82
500.000
Verlaging Wmo hh Nieuw jeugdbudget
2023 559.559
559.559
559.559
559.559
559.559
-300.000
-300.000
-300.000
-300.000
-300.000
6.800.000 7.188.553 6.951.553 6.277.553 6.277.553 6.262.553
Zichtbaar in bovenstaande tabel is de verlaging van het jeugdbudget ten gunste van de Wmo huishoudelijke hulp. Het budget Wmo huishoudelijke hulp dient namelijk te worden verhoogd vanwege oplopende kosten als gevolg van het abonnementstarief en de vergrijzing. In de meicirculaire 2022 is bekend gemaakt dat het Rijk plannen heeft het abonnementstarief aan te passen. De verwachte implementatietijd is lang en inwerkingtreding gaat niet voor 1 januari 2025 gerealiseerd worden. Zodoende zijn we genoodzaakt om het Wmo budget huishoudelijke hulp structureel te verhogen in verdere afwachting van wanneer de plannen hieromtrent gereed zijn. Vanaf 2026 kent de verwachte compensatie voor jeugdhulp vanuit het Rijk een forse terugval. In 2027 is de verwachte compensatie zelfs geheel nihil. Zodoende zijn we genoodzaakt om voor de jaren 2026 en 2027 een extra onttrekking aan knop 1 saldo begroting te doen om het jeugdbudget op niveau te houden. In 2026 gaat het om € 520.000 en in 2027 om € 993.000. De terugval in het budget vanaf 2025 wordt verklaard doordat we in de meerjarenraming jeugdhulp lagere budgetten hebben opgenomen vanwege verwachte lagere kosten waar het Rijk garant voor staat. Het Rijk werkt namelijk aan een hervormingsagenda Jeugd waar de besparingen uit moeten blijken.
Voorbeelden van mogelijke besparingen zijn de invoering van een eigen bijdrage of het overdragen van de zwaarste jeugdzorg aan provincie of Rijk met als doel om dit efficiënter te kunnen organiseren. Wmo Op basis van de huidige prognose verwachten we in 2022 geen tekorten. Duidelijk is alleen wel dat in de meerjarenraming 2023-2027 het Wmo budget voor de huishoudelijke hulp ontoereikend is en dat er vanuit het Rijk op korte termijn geen oplossing komt voor het abonnementstarief. De kosten van de huishoudelijke hulp zijn de laatste jaren behoorlijk toegenomen als gevolg van het abonnementstarief en de vergrijzing. Zodoende is het voorstel om het budget voor de huishoudelijke hulp structureel met € 400.000 te verhogen ten laste van jeugdhulp en bijstand. We zien binnen de jeugdhulp en bijstand afnemende kosten in 2022 en zien kans om het tekort hieruit te dekken. Budget huish. hulp Wmo budget HH
W 2022
2023
2024
2025
2026
2027
2.900.000 2.480.000 2.480.000 2.480.000 2.480.000 2.480.000
Verhoging jeugdbudget
300.000
300.000
300.000
300.000
300.000
Verhoging buffer bijstand
100.000
100.000
100.000
100.000
100.000
Nieuw budget HH
2.900.000 2.880.000 2.880.000 2.880.000 2.880.000 2.880.000
31
Bijstand, minima en andere inkomensregelingen (taakveld 6.3) Het aantal mensen in de bijstand zit op een laag niveau. Ook bij de minima regelingen verwachten we in 2022 geen tekorten. Daarom is het voorstel om de buffer voor tekorten die we in de begroting voor bijstand hebben opgenomen te verlagen met structureel € 100.000. Deze buffer is oorspronkelijk ingesteld om tekorten ten opzichte van de BUIG uitkering af te dekken, maar de laatste jaren hebben we hier geen gebruik van hoeven maken. Na verlaging van de € 100.000 resteert nog circa € 150.000 buffer waarmee we eventuele tekorten in toekomstige jaren kunnen opvangen.
Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2021 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2021. De cijfers van de begroting 2022 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2022-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2023 zijn zoals de begroting 2023 is opgesteld. Onze inwoners
Begroting 2023
Taakvelden
Lasten Baten
Begroting 2022
Rekening 2021
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
0.2
Burgerzaken
812
357
455
934
349
585
1.002
293
708
4.1
Openbaar basisonderwijs
139
24
115
137
24
113
130
16
114
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering
1.373
380
993
1.857
410
1.447
1.440
484
956
450
37
413
450
37
413
420
133
287
1.787
1.787
2.150
159
1.991
1.530
70
1.460
6.2
Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams
4.405
4.405
3.992
3.992
3.893
29
3.864
6.3
Inkomensregelingen
9.445 7.931
1.513
9.826
1.579
8.683
8.436
247
6.4
Begeleide participatie
5.371
5.371
5.758
5.758
5.024
462
4.563
6.5
Arbeidsparticipatie
879
15
864
956
15
941
656
12
644
Maatwerkvoorziening (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+
740
10
729
859
10
848
837
7
829
6.166
106
6.060
6.513
106
6.407
6.290
127
6.163
6.707
78
6.629
6.823
78
6.746
7.825
57
7.768
20
20
20
20
22
22
560
560
560
560
583
583
1.064
1.064
1.315
1.315
1.084
5.1 6.1
6.6
6.82 Geëscaleerde zorg 187.1
Volksgezondheid
Totaal x € 1.000
8.247
106
978
39.918 8.938 30.978 42.150 9.435 32.715 39.419 10.232 29.186
32
33
Onze economie
Subthema’s: - Economische ontwikkeling; - Recreatie en toerisme.
34
Economische ontwikkeling Ambitie We zijn een ondernemersvriendelijke gemeente met aandacht voor het lokale bedrijfsleven en we zijn laagdrempelig benaderbaar. De mogelijkheden van de gemeente om de lokale economie te beïnvloeden zijn beperkt, daarom werken we graag samen met ondernemers, mede overheden en het onderwijs, bijvoorbeeld binnen de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe. We brengen de vestigingsbehoefte van lokale ondernemers in beeld en gaan zorgen voor uitbreiding van de mogelijkheden. We faciliteren netwerken waardoor ondernemers hun kansen vergroten op onderlinge zaken zoals bijvoorbeeld het Cittaslownetwerk. Door de organisatie van (lokale) netwerkbijeenkomsten, nieuwsbrieven en bedrijfsbezoeken weten we wat er bij ondernemers leeft. We gaan in 2024 aan de slag met een actualisatie van het economisch beleidsplan. Cittaslow wordt ingezet om de gemeente te onderscheiden en te profileren.
Doelstellingen Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Een laagdrempelige 1.1 We onderzoeken de ondernemersvriendelijke mogelijkheden voor uitbreiding van de gemeente zijn met aandacht voor bestaande bedrijventerreinen (2022het lokale bedrijfsleven. 2024). 1.2 We nemen deel aan de pilot van het Regio Deal project Toekomst Bestendige Bedrijventerreinen om de mogelijkheden voor verduurzaming bij de ondernemers in beeld te brengen (2022-2024). 1.3 We maken gebruik van ondersteunende netwerken om ondernemers die hulp nodig hebben voor vernieuwing, digitalisering en financiering (Ik Ben Drents Ondernemer en ondersteuning Bbz Menso). 1.4 Deelname aan diverse netwerken zoals P10, Ik ben Drents Ondernemer, Regiodeal Zuid en Oost Drenthe en Agenda voor de Veenkoloniën. 1.5 Met Cittaslow International verkennen we de mogelijkheden voor het verwerven van Europese subsidies.