Ontwerpbesluit windturbines leefomgeving nota van toelichting
Tekst van het document
Gemeenten kunnen meer samenhang in de regels over de leefomgeving aanbrengen en regels laten aansluiten op het eigen beleid. Degene die een milieubelastende activiteit verricht waarvoor in het omgevingsplan regels zijn gesteld, moet zich aan die regels houden, ongeacht of de planregels in het tijdelijk deel van het omgevingsplan dan wel het nieuwe omgevingsplan zijn opgenomen. De bruidsschat bestaat weliswaar uit voormalige rijksregels, maar doordat zij in het tijdelijk deel van het omgevingsplan zijn geplaatst, zijn zij onmiddellijk na de inwerkingtreding van
57
de Omgevingswet tot de bevoegdheid van de gemeente gaan behoren en onttrokken aan de rijksbevoegdheid, afgezien van de bevoegdheid tot het stellen van instructieregels in het Bkl. 10.5 Overbruggingsregeling bij inwerkingtreding van de Omgevingswet voor (windturbines) in windparken met drie of meer windturbines Voor windturbines in bestaande (op 1 juli 2022 toegelaten en vergunde, en sindsdien niet gewijzigde) windparken met drie of meer windturbines waren regels opgenomen in een tijdelijke overbruggingsregeling (tot 1 januari 2024 in het Abm, vanaf die datum in het Bal). De overbruggingsregeling die is opgenomen in het Bal, is niet gelijkluidend aan de overbruggingsregeling in het Abm, omdat die laatste regeling moest worden ingepast in de systematiek van de Omgevingswet. De overbruggingsregeling gold tot 1 juli 2025. Aanleiding hiervoor was de uitspraak Delfzijl Zuid. Daarbij is de reikwijdte van de eerdere windturbinebepalingen in het Abm beperkt tot één of twee losse windturbines die geen deel uitmaken van een windpark. De overbruggingsregeling regelt dezelfde onderwerpen als in de bruidsschat voor één of twee losse windturbines buiten windparken zijn opgenomen, namelijk geluid (paragraaf 4.30a Windturbine: tijdelijke regels geluid), slagschaduw en lichtschittering paragraaf 4.30b Windturbine: tijdelijke regels slagschaduw en lichtschittering).
De milieuaspecten van windturbines die buiten de overbruggingsregeling vallen, moesten vanaf 1 juli 2022 volledig in de omgevingsvergunning worden geregeld. Voor sommige milieuaspecten moest vanaf 1 januari 2024 ook rekening worden gehouden met algemene, niet specifieke voor windparken geldende, instructieregels van het Bkl (geluid; slagschaduwhinder). De bepalingen van de overbruggingsregeling zijn niet in de bruidsschat opgenomen. Dat betekent dat alle windturbines in windparken buiten de windturbinebepalingen in de bruidsschat vallen. Dat blijkt uit artikel 22.75, tweede lid (geluid) en uit artikel 22.214, derde lid (slagschaduw en lichtschittering) dat deel uitmaakt van § 22.3.18 (Opwekken van elektriciteit met een windturbine). Vanaf de inwerkingtreding van het onderhavige besluit op 1 juli 2025 gaan voor alle windparken met drie of meer windturbines (en ook alle losse windturbines) de rechtstreeks werkende windturbinebepalingen van het Bal in paragraaf 4.30 Windturbine gelden. De windturbinebepalingen in paragraaf 4.30 hebben overeenkomstig de systematiek voor de toedeling van regelgevende bevoegdheid over aspecten van milieubelastende activiteiten betrekking op aspecten die op nationaal niveau geregeld moeten blijven worden (zoals controle op veilig functioneren, herstel van gebreken en ontwerp, lichtschittering). Nieuw zijn de regels over verlichting en lichthinder.
Bij de inwerkingtreding van dit besluit komt er tevens een eind aan de huidige overbruggingsregeling in het Bal. Een deel van deze regels, die niet in paragraaf 4.30 zijn opgenomen, is opnieuw opgenomen in de tijdelijke regeling die geldt tot 1 januari 2032. Het betreft de regels over geluidhinder (paragraaf 4.430a) en slagschaduwhinder (paragraaf 4.430b) In het Bkl zijn instructieregels opgenomen die zijn gericht tot gemeenten en gelden voor besluiten over een omgevingsplan of omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit of een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit. In de eerste plaats hebben de instructieregels betrekking op externe veiligheidsrisico’s. Dit is geregeld in § 5.1.2.2 Veiligheid rond opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen en windturbines, in het bijzonder de artikelen 5.8 (plaatsgebonden risico: afstanden) en 5.11 (plaatsgebonden risico: beperkt kwetsbare gebouwen en locaties) juncto bijlage VII, onder E, onder 1 (E. Activiteiten met te berekenen afstanden voor het plaatsgebonden risico met vergunningplicht; dit geldt voor windturbines in windparken) van het Bkl (zoals aangepast in het onderhavige besluit). In de tweede plaats hebben de instructie betrekking op geluid.
Dit is geregeld in artikel 5.74, opgenomen in § 5.1.4.2.3 Geluid door specifieke activiteiten (zoals aangepast in het onderhavige besluit). In de derde plaats hebben de instructieregels betrekking op slagschaduw. Deze zijn opgenomen in § 5.1.4.4a Slagschaduw van windturbines (zoals aangepast in het onderhavige besluit).
58
De instructieregels van het Bkl gelden direct vanaf de inwerkingtreding van het onderhavige besluit. Het voorgaande levert schematisch het volgende beeld op: Regelgeving voor bestaande windturbines in windparken met drie of meer windturbines (omgevingsvergunning verleend; opgenomen in tijdelijk deel van het omgevingsplan) A tijdelijke regeling in Bal
B nieuw omgevingsplan
2 Geldingsdu ur
Vanaf 1 juli 2025 tot uiterlijk tot 1 januari 2032
Vanaf uiterlijk 1 januari 2032
3 Onderwerp en
- Geluid (§ 4.30a) - Schaduwhinder (§ 4.30b) - Lichtschittering (§ 4.30c) - Verlichting en lichthinder ((§ 4.30d))
- Geluid (conform (instructieregels) - Schaduwhinder (conform (instructieregels) - Externe veiligheid (conform (instructieregels) - ruimtelijke inpassing - maatwerkregel t.o.v. onderwerpen Bal
1 Geregeld in:
C Bal (zoals aangepast in onderhavige besluit) (en evt. maatwerkvoorschri ft) Permanente rechtstreeks werkende, tot exploitant gerichte, algemene regels, vanaf 1 juli 2025
- Controle op veilig functioneren, herstel van gebreken en ontwerp (in § 4.30 (Windturbine) - Verlichting en lichthinder (in § 4.30? (Windturbine)
D Bkl (zoals aangepast in onderhavige besluit)
Permanente instructieregels aan gemeenten, uiterlijk 1 januari 2032 te implementeren in het nieuwe omgevingsplan of omgevingsvergunn ing voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, vanaf 1 juli 2025). Voor externe veiligheid vanaf 1 juli 2025 - Externe veiligheid (in § 5.1.2.2 Veiligheid rond opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen en windturbines) - Geluid (in § 5.1.4.2.3 Geluid door specifieke activiteiten) - schaduwhinder (in § 5.1.4.4a Slagschaduw van windturbines)
11. Effecten Inleiding In deze paragraaf wordt ingegaan op bedrijfseffecten, bestuurlijke uitvoeringslasten en milieueffecten. Aan de hand van het Handboek meting regeldrukkosten (ministerie Economische Zaken en Klimaat, Den Haag 2017), zijn de regeldrukkosten van de voorgenomen regelgeving nagegaan op basis van Bedrijfseffecten, administratieve lasten en nalevingskosten Op 31 december 2022 waren er in Nederland 228 windparken met 3 windturbines of meer operationeel. Er waren 31 projecten met 2 windturbines en 450 losse windturbines. Ervan
59
uitgaande dat er telkens één eigenaar of initiatiefnemer is, wordt er vanuit gegaan dat er in totaal ca. 700 normadressanten / initiatiefnemers zijn waarvoor de regels gaan gelden. Voorlopige cijfers over 2022 laten zien dat er op 31 december 2022 2585 windturbines zijn opgesteld met een vermogen van in totaal 6261 MW. Screening van de regels op inhoudelijke en informatieverplichtingen voor de ondernemer levert op dat er niet veel wijzigt ten opzichte van de al bestaande regelgeving voor windturbines en windparken; de nieuwe regels zullen ook gaan gelden voor toekomstige windparken. De ondernemers moeten kennisnemen van de nieuwe regels. Als hiervoor 2 uur gerekend wordt met een uurtarief van 55 euro veroorzaakt dit een last van 2 x 55 x 700 euro, is 77.000 euro (uitgaande van 700 bedrijven). Bij de melding (voor windturbine met rotordiameter van meer dan 2 meter) van een milieubelastende activiteit op grond van artikel 4.426 Bal hoeft niet meer een berekende afstand in meters tot waar het plaatsgebonden risico ten hoogste 1 op 100.000 per jaar is te worden gedaan. (Artikel 4.427 Bal). Het schrappen van de melding van de berekende afstand wat het plaatsgebonden risico per jaar 1 op 100.000 is betekent een lastenvermindering. De melding voor de afstand tot waar het plaatsgebonden risico ten hoogste 1 op 1000.000 per jaar is, blijft bestaan.
Voortzetting van het in werking hebben van een windturbine waarvan de ontwerp-levensduur is overschreden blijft mogelijk mits er een positief resultaat is van een beoordeling uitgevoerd overeenkomstig NPR 8400. Dit betekent een lastenverlichting voor het bedrijfsleven. Weliswaar moet er een positieve beoordeling worden overlegd, echter de bedrijfsduur van de windturbine kan worden voortgezet. Dit brengt minder kosten met zich mee vergeleken met de kosten voor de beoordeling van een nieuwe turbine en nieuwe vergunningaanvraag daarvoor. Het betreft mogelijk enkele honderden windturbines per jaar voor de komende jaren die hiervoor in aanmerking komen als daarvoor wordt gekozen, afhankelijk van het bouwjaar. Zie bijgevoegde tabel.
De aanpassing van de geluidsnormen leidt niet tot additionele lasten voor de aanvrager. De gevraagde registratiegegevens en de meet- en rekenbepalingen wijzigen niet. In de regelgeving wordt uitgegaan van eerbiedigende werking (hogere waarde blijft van kracht totdat het windpark wordt vervangen). Alleen in uitzonderlijke gevallen wanneer er sprake is van tonaal geluid (dat met een toeslag in het reken- en meetvoorschrift wordt verwerkt) zal er iets extra’s nodig zijn. Conclusie is dat de wijziging van de geluidsnormen per saldo geen noemenswaardige wijziging in de regeldrukkosten veroorzaakt. De regels over obstakelverlichting en obstakelmarkering zijn weliswaar nieuw maar waren al van toepassing via het Informatieblad. Doordat er sprake is van vrijwillige naleving door de windenergiesector is er geen onderscheid tussen wat er al bestaat aan bepalingen en de nieuwe regelgeving. Alle bestaande windturbines voldoen al aan de materiële verplichtingen en daarom treden er naar verwachting geen merkbare regeldrukeffecten op. Windturbines die te veel slagschaduw kunnen veroorzaken moeten zijn uitgerust met een automatische stilstandsvoorziening, dit was voorheen ook al het geval. De norm is gewijzigd, echter de nieuwe norm is afgeleid van de oude norm en zelfs iets ruimer. Daarom wordt aangenomen dat dit in het algemeen niet leidt tot lastenverzwaring of noodzakelijke wijziging van
60
de windturbines. Als deze slagschaduw veroorzaakten onder de eerder geldende regelgeving was automatische stilstandsvoorziening namelijk al verplicht. Het bijhouden van een logboek is een nieuwe verplichting maar werd in de praktijk al gedaan om uitvoering te geven aan de eerder geldende regels met betrekking tot slagschaduw. Dit leidt daarom niet tot lastenverzwaring (bedrijfseigen kosten). De slagschaduwkalender werd al gemaakt om te kunnen voldoen aan de eerder geldende regelgeving (bedrijfseigen kosten ). Nieuw is dat nu ook het daadwerkelijk aantal uren veroorzaakte slagschaduw op een gebouw per jaar moet worden aangegeven in het logboek. Bestuurlijke uitvoeringslasten De artikelen 5.7a en 5.11a gaan ook gelden voor de toelating van windturbines of een windpark. Domino-effecten van buisleidingen door windturbine of windpark voor kwetsbare gebouwen en locaties en zeer kwetsbare gebouwen moeten worden voorkomen. Dit betekent een extra last voor het bevoegd gezag omdat hiervoor een plaatsgebonden risico van 1 op de 1000.000 per jaar in acht moet worden genomen. Dit is een nieuwe verplichting voor het bevoegd gezag. De invoering van een landelijke afstandsnorm betekent een nieuwe verplichting voor het bevoegd gezag met betrekking tot het omgevingsplan. De afstand moet gemotiveerd worden als wordt afgeweken van de landelijke norm.
Verwacht mag worden dat in een aantal gevallen omwonenden bezwaar zullen maken tegen de lokale afstandsnorm als deze afwijkt van de grenswaarde. Lasten voor burgers Er vloeien geen lasten voor burgers voort uit de regelgeving. Milieueffecten Over het geheel mag verwacht worden dat de wijziging positieve effecten op het milieu heeft. Het planMER beschrijft de milieueffecten voor verschillende alternatieven en ten opzichte van de referentiesituatie per aspect. Bij de het maken van de beleidskeuzes voor de diverse aspecten van windturbines die in het planMER zijn onderzocht is per aspect zoveel mogelijk gekeken welke variant het meest gunstig is vanwege de gevolgen voor het milieu en de betrokkenheid van de diverse andere belangen. Hoe de effecten voor het milieu van de nieuwe milieubepalingen daadwerkelijk zullen uitpakken, wordt eerst duidelijk wanneer gemeenten er in de praktijk mee gaan werken. Het blijft veelal mogelijk om lokaal te kiezen voor maatwerk, mits goed gemotiveerd. De verbetering zit hem in ieder geval in het iets hogere minimumbeschermingsniveaus voor omwonenden, voor geluid en slagschaduw. Voor beperkt kwetsbare gebouwen wordt de risiconorm verbeterd. De afstandsnorm draagt bij aan meer zekerheid en duidelijkheid voor omwonenden dat een windturbine niet dichtbij een woning mag worden geplaatst.
MKB-betrokkenheid De hoofdlijnen van de milieubepalingen van het voorstel zijn besproken met vertegenwoordigers van enkele MKB-bedrijven uit de windsector, met het oog op de regeldrukkosten voor deze bedrijven. Terugkerende opmerking bij de diverse milieuaspecten was dat men voor bestaande windturbines een uitzondering wil omdat daarvoor kosten moeten worden gemaakt om aan de normen te voldoen (obstakelverlichting, en slagschaduw vanwege de in sommige gevallen benodigde stilstandsvoorziening) of omdat de opbrengsten zullen afnemen (slagschaduw). Algemene opmerking was dat de nieuwe milieuregels (voor geluid, externe veiligheid en een afstandsnorm) de mogelijkheden voor plaatsing van windturbines beperken, dit wordt als belemmerend ervaren door de windsector. De eerdere regels waren niet onderbouwd door middel van een planMER. De resultaten van de planMER hebben gediend als onderbouwing van de beleidskeuzes over de nieuwe normering waarbij de plaatsingsruimte voor windturbines is meegewogen. Met betrekking tot obstakelverlichting werd verzocht afwijkmogelijkheden voor bestaande windturbines te onderzoeken. De regeling voor obstakelverlichting gaat uit van eerbiedigende werking voor bestaande windturbines, dit is in het besluit verduidelijkt.
Over slagschaduw werd aangegeven dat het maken van een slagschaduwkalender een aanzienlijke verzwaring betekent en ook dat oudere windturbines niet zijn uitgerust met een stilstandsvoorziening waardoor bij deze windturbines hoge kosten moeten worden gemaakt om te
61
voldoen aan de nieuwe norm. Daarom wil men dat de bepalingen niet voor bestaande windturbines gelden of dat financiële compensatie plaatsvindt. Bij de opstelling van een windturbine wordt al door de eigenaar onderzocht hoe aan de norm voor slagschaduw kan worden voldaan, waarvoor een berekening van de slagschaduwduur uitgevoerd wordt. De norm van 6 uur slagschaduw per jaar met een maximum van 20 minuten per dag verschilt per saldo niet van de norm van 17 dagen maximaal 20 minuten per dag (17 x 20 minuten = 5 uur en 40 minuten) en is zelf iets ruimer. Dit is ook in het planMER aangegeven. Dit is in deze nota van toelichting toegelicht. Ten tijde van het Activiteitenbesluit milieubeheer werd de norm in de praktijk uiteenlopend geïnterpreteerd; door sommigen werden dagen waarop minder dan 20 minuten slagschaduw werd veroorzaakt in het geheel niet meegeteld waardoor in die situaties in de praktijk veel meer slagschaduwhinder kon worden veroorzaakt dan 17 dagen met een maximum van 20 minuten per dag. Het besluit maakt aan deze onduidelijke en ongewenste situatie een einde met een eenduidige norm die in de praktijk veelal al wordt gebezigd. 12. Uitvoering en handhaving Het onderhavige besluit richt zich tot de drijver van de inrichting (exploitant van de windturbine of een combinatie van windturbines).
Degene die de windturbine in gebruik wenst te nemen dan wel in werking heeft, is ervoor verantwoordelijk dat de voorschriften van het onderhavige besluit worden nageleefd. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid Waar het gaat om de handhaafbaarheid van de regels in dit besluit wordt verwezen naar de oorspronkelijke toelichting bij het Activiteitenbesluit milieubeheer (Stb. 2007, 415). In aanvulling daarop wordt nog het volgende opgemerkt: Wat geluidsvoorschriften betreft geldt dat omdat er alleen een L den-criterium wordt vastgesteld, handhaving door middel van directe immissiemetingen vrijwel is uitgesloten. Het Reken- en meetvoorschrift bevat dan ook geen immissie-meetvoorschrift. Wel is voorzien in een emissie-meetvoorschrift. Daarmee kunnen de opgaven van het geluidvermogen van de fabrikant relatief eenvoudig gecontroleerd worden. De door de fabrikant opgegeven emissiekarakteristieken van de windturbine vormen het uitgangspunt bij het akoestisch onderzoek. Op basis van het jaargemiddelde geluidvermogen wordt het immissieniveau bij normaal gebruik vastgesteld, hetgeen aan de normstelling wordt getoetst. Een eventuele handhavingsactie, bijvoorbeeld naar aanleiding van klachten, richt zich dan ook op controle van het geluidvermogen. Dit kan gecontroleerd worden middels een emissiemeting.
Met behulp van de gemeten emissies van de windturbine kan het jaargemiddelde geluidvermogen worden berekend. Indien hieruit blijkt dat de windturbine niet aan de opgave uit het akoestisch rapport voldoet, dient in principe handhavend te worden opgetreden. Bij gerede twijfel aan de juistheid van de karakteristieken van de windturbine of bij persistente klachten kan bovenbedoelde emissie- meting worden uitgevoerd. Omvang en mogelijkheden tot controle De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de toezicht en controle op de naleving van het onderhavige besluit. De mate van controle is primair afhankelijk van de prioritering van de milieutaken van gemeenten. Wat betreft lichthinder geldt dat gemeenten vooral intermediair zijn tussen de exploitant van de windturbine en de Inspectie Leefomgeving en Transport. De Inspectie Leefomgeving en Transport beoordeelt verlichtingsplannen en voorstellen tot het toepassen van naderingsdetectie. Het bevoegd gezag heeft bij het onderwerp obstakelverlichting geen grote inhoudelijke rol en vooral een procesrol als uiteindelijke vergunningverlener. De benodigde capaciteit en tijd voor het onderwerp obstakelverlichting zal in de praktijk relatief gering zijn ten opzichte van de onderwerpen waarbij het bevoegd gezag volledige verantwoordelijkheid draagt voor de inhoudelijke zorgvuldige afwegingen
62
PM 13. Advisering - deze paragraaf wordt gecomplementeerd nadat de diverse toetsen zijn uitgevoerd PM Adviescollege toetsing regeldruk PM Raad voor de rechtspraak PM 14. Publieke inspraak Het ontwerpbesluit en de integrale teksten van de windturbinebepalingen in het Besluit activiteiten leefomgeving, het Besluit kwaliteit leefomgeving en het Omgevingsbesluit, zoals gewijzigd door dit ontwerpbesluit, zijn gedurende een periode van 6 weken voor een ieder opengesteld voor het indienen van zienswijzen, tezamen met het planMER en bijbehorende stukken; het betreft het hoofdrapport, een aanvullend rapport over laag frequent geluid (LFG) en een samenvatting. PM. reacties. PM 15. Notificatie PM -melding op <datum> aan de EC (notificatienummer <…>) ter voldoening aan artikel 8, eerste lid, van richtlijn nr. 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 22 juni 1998 betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften en regels betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (PbEG L 204), zoals gewijzigd bij richtlijn nr. 98/48/EG van 20 juli 1998 (PbEG L 217). II. Artikelsgewijs deel Artikel I A Artikel 3.14a vervalt.
In die bepaling werd voor windparken met drie of meer windturbines een tijdelijke uitzondering gemaakt op de toepasselijkheid van de direct werkende, tot exploitanten van windturbines gerichte, algemene regels over algemene aspecten van windturbines, die zijn opgenomen in paragraaf 4.30 van het Bal. Reden daarvoor was dat voor die bepalingen voor zover het windparken met drie of meer windturbines betrof, geen plan-mer was verricht zoals voorgeschreven in de smb-richtlijn. Die bepalingen bleven wel van toepassing op een of twee windturbines omdat in zoverre voor de windturbinebepalingen geen plan-mer verplicht was. Deze uitzondering was een reactie op de uitspraak Delfzijl Zuid van 30 juni 2021 van de Afdeling bestuursrechtspraak. Hierin werd geoordeeld dat de eerdere windturbinebepalingen van het Abm, waaronder bepalingen die vergelijkbaar waren met de bepalingen die zijn opgenomen in paragraaf 4.30 van het Bal. Omdat inmiddels wel een plan-mer is verricht, kan paragraaf 4.30 weer van toepassing worden verklaard op windparken met drie of meer windturbines. De paragraaf is ook blijvend van toepassing op een of twee windturbines. Het betreft bepalingen waarvoor geen equivalent als onderdeel van de bruidsschat in het tijdelijk deel van het omgevingsplan is opgenomen, omdat het uiteindelijk ook niet de bedoeling is dat deze bepalingen in het omgevingsplan worden opgenomen.
Er is namelijk sprake van bepalingen die algemene aspecten van windturbines worden geregeld, waarvoor in het algemeen geen locatie-specifieke afwegingen hoeven te worden verricht. B In de eerste plaats is in artikel 3.14b, eerste lid, de datum 30 juni 2025 geschrapt. Die datum gold als einddatum van de geldigheid van de overbruggingsregeling. Inmiddels is een plan-MER verricht die voor de windturbinebepalingen als grondslag kan dienen. Er is voor gekozen om voor bestaande windturbineparken die onder de overbruggingsregeling vielen, een overgangsregeling op te nemen die vergelijkbaar is met de zogenaamde bruidsschat waarin direct werkende algemene regels voor 1 of 2 windturbines zijn opgenomen. Dit houdt in dat eerdere windturbinebepalingen die op een bestaande windturbine of bestaand windpark van toepassing waren, blijven gelden totdat daarover een nieuw besluit wordt genomen. Dit kan een besluit zijn dat nodig is omdat een wijziging van de windturbine of het windpark wordt voorgenomen of een besluit tot vaststelling van het definitieve omgevingsplan waarin de windturbine of het windpark is voorzien. In het laatste geval hoeft geen sprake te zijn van een wijziging. In de tweede plaats is in artikel 3.14b de verwijzing naar paragraaf 4.30 van het Bal geschrapt. De
63
reden daarvan is dat die paragraaf voor exploitanten direct werkende algemene regels bevat die op alle windturbines en windparken betrekking hebben en geen onderdeel (zullen) uitmaken van het omgevingsplan. Daarentegen moet de verwijzing naar de paragrafen 4.30a en 4.30b wel blijven bestaan. Die paragrafen bevatten regels die tijdelijk blijven gelden voor de windparken die al onder de overbruggingsregeling vielen, totdat voor een dergelijk windpark een besluit in het kader van het omgevingsplan wordt genomen. Bij het nemen van een dergelijk besluit moet worden voldaan aan de instructieregels die zijn opgenomen in het Bkl. C In paragraaf 4.30 worden enkele begripsbepalingen opgenomen met het oog op de bepalingen over de obstakelverlichting van windturbines. De inhoudelijke bepalingen hierover zijn opgenomen in de artikelen 4.430ac tot en met 4.430ae. Het gaat om de begrip daglichtperiode, nachtlichtperiode en schemerlichtperiode. Deze begrippen werden al toegepast in het kader van het Informatieblad, waaraan zij zijn ontleend. D De wijziging van artikel 4.427 vindt plaats omdat de eerdere grenswaarde voor het plaatsgebonden risico van een windturbine of windpark van 1 op de 100.000 (10-5) voor beperkt kwetsbare objecten in de directe omgeving niet meer wordt gehanteerd. Hiervoor is nu een standaardwaarde van 1 op de 1.000.000 (10-6) in de plaats gekomen.
E In artikel 4.430 worden enkele wijzigingen aangebracht, die vooral bedoeld zijn als actualisatie van de bepalingen die hierin zijn opgenomen over de certificering van windturbines. Een certificaat kan worden gebruikt als bewijs dat een windturbine aan de in het eerste lid genoemde normdocumenten voldoet. De technische specificaties voor windturbines worden mondiaal niveau vastgesteld. Voor alle grotere windturbines geldt dat certificatie van het type plaatsvindt. Certificatie richt zich op het ontwerp van een type windturbine. Alle windturbines die van dat type worden vervaardigd, mogen gebruik maken van het certificaat. Bij kleinere windturbines vindt certificatie niet altijd plaats, vanwege de hoge kosten die daarmee zijn gemoeid. Volgens het derde lid moeten certificaten zijn afgegeven door een geaccrediteerde certificatieinstantie. De verwijzing naar NEN-EN-IEC 61400-22 is niet langer relevant en is daarom geschrapt. Ook certificaten die zijn afgegeven door certificatie-instanties in andere lidstaten kunnen worden gebruikt ten bewijze dat de windturbine voldoet aan de normdocumenten die in het eerste lid zijn genoemd. De certificatie-instantie moet zijn aangesloten bij de Multilateral Agreement on European Accreditation or Certification. Deze overeenkomst is gesloten in het kader van Verordening (EG) No.
765/200840, met het oog op het maken van afspraken over de voorwaarden waaronder de gelijkwaardigheid van de accreditatiesystemen in de deelnemende landen over en weer worden erkend. Daarnaast moeten de afspraken de betrouwbaarheid van de door de geaccrediteerde certificatie-instanties afgegeven certificaten verzekeren. Er is een nieuw vierde lid aan artikel 4.430 toegevoegd. Een certificaat dat voor een windturbine is afgegeven, heeft een geldigheid van 20 jaar, die correspondeert met de normale minimale levensduur van een windturbine. Vaak is de levensduur in de praktijk langer. In dat geval kan de windturbine in exploitatie blijven, op voorwaarde dat de windturbine is onderworpen aan een beoordeling door een onafhankelijke deskundige die is uitgevoerd overeenkomstig NPR 8400 en die beoordeling is afgesloten met de conclusie dat de windturbine nog steeds voldoet aan de eisen. In artikel 4.430 wordt verwezen naar verschillende normdocumenten die voor windturbines zijn vastgesteld. De normdocumenten zijn omschreven bijlage II bij de Omgevingsregeling. Deze omschrijvingen zullen in verband met de wijzigingen in artikel 4.430 worden geactualiseerd. F In artikel 4.430a, tweede lid, is de verwijzing naar artikel 4.430, eerste lid, Bal gespecificeerd.
Artikel 4.430a, tweede lid, heeft namelijk alleen betrekking op de kleinere windturbines die worden omschreven in artikel 4.430, eerste lid, onderdeel b. Hiervoor geldt dat een windturbine die is opgericht voor 1 januari 2017 of die een windturbine vervangt die is opgericht voor 1 januari 2017, ook mag voldoen aan normdocument NVN 11400-0. Deze norm is gespecificeerd in bijlage II bij de 40
Verordening (EG) Nr. 765/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 9 juli 2008 tot vaststelling van de eisen inzake accreditatie en markttoezicht betreffende het verhandelen van producten en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 339/93.
64
Omgevingsregeling. Het gaat om: NVN 11400-0 Windturbines - Deel 0: Voorschriften voor typecertificatie - Technische eisen 1999 + A1:2005 NNI (www.nen.nl). G In paragraaf 4.30 van het Bal worden vijf artikelen toegevoegd, namelijk de artikelen 4.430aa tot en met 4.430ae. Deze bepalingen bevatten rechtstreeks werkende, tot exploitanten van windturbines gerichte algemene regels die tot doel hebben om lichtschittering door windturbines te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. De exploitant kan voor een windturbine niet-reflecterende materialen gebruiken of op een windturbine een niet-reflecterende coating aanbrengen. De meting van de optredende reflectie moet overeenkomstig NEN-EN-ISO 2813 worden verricht. De beide nieuwe bepalingen waren al opgenomen in de eerdere windturbinebepalingen van de Activiteitenregeling milieubeheer en als onderdeel van de overbruggingsregeling in de tijdelijke paragraaf 4.30b van het Bal. Die tijdelijke paragraaf wordt in het onderhavige besluit voortgezet voor slagschaduwhinder, maar voor lichtschittering worden nu permanente algemene regels opgenomen in paragraaf 4.30. De reikwijdte van die regels wordt uitgebreid. Deze omvat niet alleen meer windturbines in bestaande windparken met drie of meer windturbines die op 1 juli 2022 waren toegelaten en sindsdien niet zijn gewijzigd. De bepalingen hebben nu betrekking op alle windturbines.
Opgemerkt moet worden dat in het tijdelijk deel van het omgevingsplan overeenkomstige bepalingen zijn opgenomen in het kader van de bruidsschat. De artikelen 4.430aa en 4.430ab komen hiervoor in de plaats (artikel 122 van de Gemeentewet41). Het is niet de bedoeling meer dat deze in het nieuwe omgevingsplan worden opgenomen, omdat de artikelen 4.430aa en 4.430ab hierin nu voorzien. In paragraaf 7 van het algemeen deel van deze nota van toelichting is op de redenen daarvoor uitgebreider ingegaan. Vervolgens zijn drie nieuwe artikelen opgenomen over obstakelmarkering en obstakelverlichting van windturbines en windparken. Er zijn hierbij twee aspecten te onderscheiden. In de eerste plaats omvatten deze bepalingen de verplichting om de windturbine of het windpark van obstakelmarkering en obstakelverlichting te voorzien. Deze zijn bedoeld om de windturbine of het windpark goed zichtbaar te maken voor luchtvaartuigen zodat deze hier niet tegenaan vliegen. Dit aspect houdt verband met externe veiligheidsrisico’s dat delen van een windturbine of vliegtuig bij een ongeval omwonenden kunnen treffen. In de tweede plaats kan de voorgeschreven obstakelverlichting hinder voor omwonenden meebrengen. Dit aspect wordt eveneens geregeld, met de bedoeling deze hinder binnen de grenzen van de veiligheid van het luchtvaartverkeer zo veel mogelijk te beperken.
Anders dan de bepalingen over geluid en slagschaduw zijn de bepalingen over obstakelmarkering en obstakelverlichting niet tijdelijk bedoeld totdat daarover regels in het omgevingsplan zijn opgenomen. De redenen hiervoor zijn toegelicht in paragraaf 6 van het algemeen deel van deze nota van toelichting. Het informatieblad Aanduiding windturbines en windparken op het Nederlandse vasteland (hierna: Informatieblad) speelt in de praktijk een belangrijke rol. Dit is gepubliceerd in de Staatscourant. Hiernaar wordt verwezen. Het huidige informatieblad is vastgesteld door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en bekendgemaakt in de Staatscourant (Stcrt. 16 juni 2020, nr. 31428). Deze versie van het informatieblad zal worden geactualiseerd en worden ingekaderd in de Omgevingswet en in het bijzonder de bepalingen van dit besluit. Ook de nieuwe versie van het informatieblad zal weer in de Staatscourant worden gepubliceerd. Er zal een omschrijving van het begrip, onder vermelding van de meest actuele versie, worden opgenomen in de Omgevingsregeling. Overwogen wordt nog om de inhoud van het Informatieblad in die regeling op te nemen. Het Informatieblad heeft als zodanig geen juridisch verbindende status. Doordat in artikel 4.430ac, vierde lid, naar het Informatieblad wordt verwezen, krijgt het, alhoewel geen regelgeving, wel die juridisch verbindende status.
Dit betekent dat de naleving ervan bestuursrechtelijk en strafrechtelijk kan worden gehandhaafd. Het Informatieblad geeft aan in welke gevallen en op welke manier windturbines en windparken, op grond van internationale burgerluchtvaarteisen en aanbevelingen, moeten worden voorzien van obstakelmarkering en obstakelverlichting om als
De bepalingen van gemeentelijke verordeningen in wier onderwerp door een wet, een algemene maatregel van bestuur of een provinciale verordening wordt voorzien, zijn van rechtswege vervallen. 41
65
extern veiligheidsaspect van windturbines de luchtvaartveiligheid te waarborgen. Onderwerpen die in het informatieblad worden behandeld, zijn specificaties, begrippen en eisen aan de kleur en de plaatsing, zichtbaarheid en de lichtintensiteit van de obstakellichten en aan de uitvoering van de obstakelmarkering. In artikel 4.430acis ter uitvoering van het Verdrag van Chicago bepaald dat windturbines met een bepaalde hoogte voorzien moeten zijn van zowel obstakelmarkering als obstakelverlichting. In het eerste lid is aangegeven om welke windturbines het gaat. Het gaat allereerst om elke windturbine met een hoogte van 150 m of meer (eerste lid, onderdeel a). De minimum vlieghoogte voor het op zicht vliegend luchtverkeer is 150 meter en vanaf deze hoogtes vormen de windturbines een gevaar voor dit luchtverkeer. In de praktijk blijkt dat de moderne generatie windturbines die worden geplaatst vrijwel allemaal hoger zijn dan 150 meter en daarmee automatisch moeten worden voorzien van obstakelmarkering en obstakelverlichting. Desalniettemin is in de onderdelen b-d nog een aantal bijzondere situaties benoemd waarin ook windturbines met een geringere hoogte dan 150 m moeten voldoen aan de eisen inzake obstakelmarkering en obstakelverlichting. Dit geldt ook voor bestaande windturbines.
Dat is het geval bij windturbines binnen een hoogtebeperkingsvlak voor de vliegveiligheid van een luchthaven (onderdeel a) en windturbines binnen laagvlieggebieden voor de luchtvaart (onderdeel d). In een hoogtebeperkingsvlak gelden bouwhoogtebeperkingen voor obstakels en bouwwerken, zoals windturbines, die zijn gesteld met het oog op de luchtvaartveiligheid. Doel hiervan is het luchtruim rond luchthavens vrij te houden van hoge obstakels en bouwwerken zodat de aanvliegroutes voor de luchtvaart veilig zijn. Windturbines die zich hierin bevinden leveren ook bij geringere hoogte dan 150 m (vanaf 100 m) al een risico op voor de luchtvaart en moeten daarom volgens internationale afspraken goed zichtbaar worden gemaakt door obstakelmarkering en obstakelverlichting. De laagvlieggebieden voor de luchtvaart zijn aangewezen op grond van de Luchtvaartwet. Het betreft vooral gebieden die dienen als naderingsgebied voor een luchthaven. In deze gebieden mogen luchtvaartuigen lager dan de 150 meter minimum vlieghoogte vliegen. In de luchtvaartgids (Aeronautical Information Publications - AIP) is aangegeven waar de laagvlieggebieden voor het burgerluchtverkeer en het militaire luchtverkeer zich precies bevinden. In de laagvlieggebieden voor de burgerluchtvaart worden in het kader van de opleiding van piloten oefeningen gedaan in het uitvoeren van nood- en voorzorglandingen.
In de militaire laagvlieggebieden worden door het ministerie van Defensie oefeningen gedaan in verband met de mogelijke operationele inzet van militaire piloten. Ook in laagvlieggebieden geldt dat windturbines met een geringere hoogte dan 150 m een risico voor de luchtvaart kunnen opleveren en daarom goed zichtbaar moeten zijn. Daarnaast gaat het om windturbines op korte afstand van snelwegen of waterwegen (onderdeel c). Het op zicht vliegend luchtverkeer kiest vaak routes op basis van makkelijk te herkennen kenmerken in het landschap en de A-snelwegen in Nederland en de grote rivieren en kanalen zijn makkelijk te volgen patronen in het landschap. Daarom is er in de buurt van deze snelwegen en waterwegen meer luchtverkeer aanwezig. Dit betekent dat het drukker in de lucht is en piloten goed moet uitkijken voor ander luchtverkeer en daarnaast moeten oppassen voor obstakels. Daarom is het op deze locaties van belang dat de aanwezige windturbines tijdig goed zichtbaar zijn en wordt voorgeschreven dat zij vanaf 100 meter hoogte van obstakelmarkering en obstakelverlichting worden voorzien. In de bijlage van het informatieblad aanduiding windturbines en windparken op het Nederlandse vasteland is aangegeven welke snelwegen en waterwegen het precies betreft. Volgens het tweede lid moeten rotorbladen, gondel en het bovenste deel van de mast in de kleur wit zijn uitgevoerd.
Het specifieke kleurenspectrum voor de kleur wit is aangegeven in de bijlage van het Informatieblad. De kleur wit weerkaatst het aanwezige daglicht goed en daarmee zijn de windturbines voor piloten goed zichtbaar. In sommige gevallen bestaat er een wens om een andere kleur toe te passen, met name op de rotorbladen. Dit kan met een afwijkend maatwerkvoorschrift worden geregeld. Zo kan een zwart rotorblad de kans verkleinen dat er vogels tegenaan vliegen. Hiervoor is advisering en instemming van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (d.w.z. namens de minister: de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)) nodig, zoals is bepaald in artikel 4.30 van het Omgevingsbesluit. De minister kijkt daarbij naar de eventuele gevolgen voor de luchtvaartveiligheid, omdat de bepalingen over obstakelmarkering en obstakelverlichting zijn opgenomen met het oog op het waarborgen van de veiligheid in de omgeving van windturbines en voor het luchtverkeer. Het derde lid van artikel 4.430ac bevat de algemene bepalingen waaraan de obstakelverlichting moet voldoen. De kleur van de obstakelverlichting is afhankelijk van de intensiteit van het omgevingslicht. In de dag- en schemerlichtperiode wordt er witte obstakelverlichting voorgeschreven. Omdat in
66
deze gevallen de omgevingslichtsterkte heel hoog is, is het noodzakelijk om een fel licht met hoge lichtintensiteit te gebruiken omdat het licht anders niet zichtbaar is. Het licht moet altijd flitsend zijn uitgevoerd om op te vallen en voor het oog waarneembaar te zijn. In de avond is er de keuze tussen een flitsend of een vastbrandend obstakellicht. De keuze is aan de exploitant. Uitgangspunt voor obstakelverlichting is dat deze in de nachtlichtperiode, waarin er algemene duisternis is, de kleur rood heeft. Gebleken is dat de rode lichtuitstraling voldoende zichtbaar is en een goed contrast vormt met overige verlichting in de nacht. Een witte verlichting is ’s nachts niet bruikbaar, omdat deze verlichting veel te fel is en er dan verblinding van piloten kan optreden. In principe is de rode verlichting ’s nachts flitsend uitgevoerd, omdat het knipperend licht eerder door het oog wordt opgemerkt. In sommige gevallen is vastbrandende verlichting ook toegestaan, omdat dit als minder hinderlijk door omwonenden wordt ervaren. Daarnaast kan in situaties met goed zicht de intensiteit van de rode verlichting worden gereduceerd om hinder bij omwonenden te beperken. Deze gevallen en situaties worden nader omschreven in het Informatieblad. In het Informatieblad zijn nadere specificaties over de obstakelmarkering en de obstakelverlichting van een windturbine zijn weergegeven.
Zo nodig kunnen deze worden vastgelegd in een maatwerkvoorschrift. De exploitant kan ook kiezen voor naderingsdetectie. In dat geval kan de exploitant op grond van artikel 4.7 van de Omgevingswet. Hierin is bepaald dat op aanvraag toestemming kan worden verleend om, in plaats van een maatregel die in algemene regels is voorgeschreven, een aanvraag bij het bovoegd gezag kan worden ingediend om een gelijkwaardige maatregel te mogen treffen waarmee hetzelfde resultaat wordt bereikt als met de voorgeschreven maatregel is beoogd. Naderingsdetectie kan niet worden toegepast bij de verlichting in de dag- en schemerlichtperiode, maar aangezien deze witte verlichting nauwelijks lichthinder veroorzaakt is dit ook geen groot probleem. Ook in dit geval is advisering en instemming van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (d.w.z. namens de minister: de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)) nodig, zoals is bepaald in artikel 4.30 van het Omgevingsbesluit. De minister kijkt daarbij naar de eventuele gevolgen voor de luchtvaartveiligheid, omdat de bepalingen over obstakelmarkering en obstakelverlichting zijn opgenomen met het oog op het waarborgen van de veiligheid in de omgeving van windturbines en voor het luchtverkeer. Tenslotte is in artikel 4.430ac ook nog aangegeven waar obstakelverlichting moet worden aangebracht.
De normale regel is dat de obstakelverlichting op het hoogste punt van het obstakel wordt aangebracht, zodat duidelijk zichtbaar wordt gemaakt wat het hoogste punt is. Bij windturbines met ronddraaiende bladen is dit echter lastig te realiseren. Daarom is bepaald dat de obstakelverlichting moet worden aangebracht op het hoogste vaste punt van de windturbine boven op de gondel, zodat het van alle kanten goed zichtbaar is. Daarnaast wordt bij windturbines van 150 meter of hoger nog een vastbrandende obstakellichten op de ondersteunende mast vereist met een lage intensiteit. Dit aanvullende obstakellicht geeft het obstakel visueel vorm doordat met dit tweede licht een goede inschatting kan worden gemaakt van de locatie en hoogte van het obstakel. In het vierde lid van 4.430ac wordt verwezen naar het Informatieblad. Daarin zijn technische specificaties en bepalingen opgenomen over het aanbrengen van obstakelverlichting, de locatie, zichtbaarheid en lichtintensiteit van obstakelverlichting en de kleurspecificaties voor de obstakelmarkering en -verlichting. Wat betreft de lichtintensiteit van de obstakellichten kan nog het volgende worden opgemerkt. De normering voor de uitstraling van lichtintensiteit door de obstakellichten gaan vanuit veiligheidsoverwegingen uit van de meest kritische vliegoperatie.
Dit betekent dat voorgeschreven lichtuitstraling is bepaald aan de hand van de zichtomstandigheden, waarbij de op zicht vliegende piloten nog wel mogen vliegen maar het zicht wel beperkt is. Dit leidt tot een relatief hoge vereiste uitgezonden lichtintensiteit van de obstakellichten. Na onderzoek is gebleken dat deze hoge lichtintensiteit niet nodig is als de meteorologische zichtbaarheid redelijk tot goed is en licht over grote afstanden zichtbaar is. Daarom is in het informatieblad aangegeven dat in deze omstandigheden de lichtintensiteit van de obstakellichten mag worden verminderd. Als de zichtbaarheid tijdens de nachtlichtperiode meer dan 5 kilometer bedraagt, dan mag de nominale lichtintensiteit van de obstakellichten worden verlaagd tot 30%. Als de zichtbaarheid in de nachtlichtperiode meer dan 10 kilometer bedraagt, dan mag de nominale lichtintensiteit worden verlaagd tot 10%. De zichtbaarheid wordt bepaald aan de hand van de bepalingen van de World Meteorological Organization met gekalibreerde meettoestellen voor de zichtbaarheid. De combinatie van het voorzien van vastbrandende obstakellichten in een windpark en het verlagen van de lichtintensiteit aan de hand van de gemeten zichtbaarheid levert een aanzienlijke beperking van de lichthinder voor omwonenden in de omgeving van het windpark op.
In artikel 4.430ad zijn bepalingen opgenomen over de obstakelverlichting van een windpark. Ten
67
opzichte van de bepalingen van artikel 4.430ac is het belangrijkste verschil dat het niet nodig is om alle windturbines van een windpark te verlichten. Om hinder in de omgeving zoveel mogelijk te beperken, is bepaald welke windturbines van een windpark moeten worden verlicht. Verder is bepaald dat obstakelverlichting van een windpark moet worden gesynchroniseerd als er flitsende obstakelverlichting wordt gebruikt. De obstakellichten moeten dan gelijktijdig en gelijkmatig flitsen. Deze synchronisatie van de obstakelverlichting is voorgeschreven in de veiligheidsregelgeving van de internationale burgerluchtvaartorganisatie. Hierdoor wordt zichtbaar gemaakt dat de windturbines bij elkaar horen en dat er sprake is van een geheel met meestal windturbines van dezelfde hoogte. Daarnaast zorgt het ook voor hinderbeperking, want als de obstakelverlichting bij dicht bij elkaar staande obstakellichten niet gelijktijdig flitsen wordt dit door omwonenden als visueel zeer hinderlijk ervaren. Wat betreft het aanbrengen van obstakellichten in een windpark is in artikel 4.430ad het volgende bepaald. Uitgangspunt is dat een windpark vanuit de lucht voor een piloot goed te zien en te onderscheiden moet zijn. De basisvariant is dat er flitsende obstakelverlichting wordt aangebracht op de contouren van het windpark.
De flitsende verlichting maakt goed duidelijk dat er een cluster van obstakels aanwezig is en door de hoekpunten en de buitenste randen te verlichten wordt de omtrek van het windpark zichtbaar gemaakt. De afstand tussen twee opvolgende obstakellichten aan de randen mag niet meer zijn dan 900 meter. Gebleken is dat als deze afstand groter wordt dan 900 meter zij niet meer zichtbaar zijn vanuit de cockpit van een vliegtuig door het ontwerp en de raampartij van de veelvoorkomende vliegtuigen. Een windturbine die hoger uitsteekt boven het windpark dan de overige windturbines vormt een gevaar en moet dan ook apart verlicht worden. Er kan ook van vastbrandende obstakellichten gebruik worden gemaakt. Deze vallen iets minder op dan de flitsende obstakellichten, waardoor ze ook minder mogelijke hinder voor omwonenden met zich meebrengen. Aangezien de vastbrandende obstakelverlichting minder goed opvalt is als voorwaarde gesteld dat dan wel alle windturbines van rode obstakelverlichting in de nachtlichtperiode worden voorzien. Hiermee wordt de omtrek en omvang van het windpark ook voldoende zichtbaar gemaakt. De belangrijkste nieuwe methode van het beperken van de lichthinder is toepassing van naderingsdetectie voor het in- en uitschakelen van de obstakelverlichting. Voor een toelichting wordt verwezen naar paragraaf 6 van het algemeen deel van deze nota van toelichting.
Daar is ook aangegeven dat naderingsdetectie niet algemeen verplicht wordt gesteld, maar kan worden toegestaan als gelijkwaardige maatregel die wordt getroffen op initiatief van de exploitant van een windturbine. De exploitant kan rechtstreeks op grond van de Omgevingswet een aanvraag bij het bevoegd gezag indienen om toestemming te verkrijgen voor het toepassen van naderingsdetectie als gelijkwaardige maatregel in plaats van de wijze van verlichting die in de algemene regels is voorgeschreven. Volgens artikel 4.30 van het Omgevingsplan kan het bevoegd gezag op het verzoek pas een besluit nemen na advisering en instemming door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (namens hem: de Inspectie leefomgeving en transport). De minister bekijkt vooral of het toepassen van naderingsdetectie uit een oogpunt van veiligheid aanvaardbaar is. In het Informatieblad is aangegeven aan welke vereisten naderingsdetectie moet voldoen om voor instemming in aanmerking te komen. Het gaat enerzijds om technische vereisten voor de radar of transponderontvangers en daarnaast om vereisten voor het beheer van het systeem door de exploitant van het windpark. Met behulp van een vliegtest wordt aangetoond dat het naderingsdetectiesysteem adequaat functioneert en dat de luchtvaartveiligheid gewaarborgd is. De ILT beoordeelt namens minister de documentatie en de resultaten van de vliegtest.
Wanneer uit deze beoordeling blijkt dat het naderingsdetectiesysteem adequaat functioneert en de vliegveiligheid gewaarborgd kan worden geeft de ILT een positief advies aan het bevoegd gezag om toe te staan dat voor het windpark naderingsdetectie wordt toegepast. Artikel 4.430ae bevat een overgangsbepaling die van toepassing is op bestaande windturbines en windparken die al van obstakelmarkering en obstakelverlichting zijn voorzien. Als de Inspectie Leefomgeving en Transport al voor de inwerkingtreding van de artikelen 4.30r en 4.430ac heeft ingestemd met een verlichtingsplan en de markering en obstakellichten zijn conform dit plan aangebracht, dan blijft de bestaande praktijk toegestaan. Er is geen overgangsrecht nodig om exploitanten van windturbines die nog niet van verlichting zijn voorzien, voldoende tijd te geven om aan de nieuwe bepalingen over obstakelmarkering en obstakelverlichting te voldoen. In de praktijk zijn alle windturbines van obstakelverlichting (en obstakelmarkering) voorzien. In de praktijk wordt al gewerkt met het Informatieblad. De bepalingen sluiten aan bij de in de praktijk al gevolgde werkwijze. De belangrijkste bepalingen van het Informatieblad zijn in de artikelen 4.430ac tot en met 4.430ae overgenomen en in artikel 4.430ac, vierde lid, wordt naar het Informatieblad verwezen.
68
H I Omdat de bepalingen over lichtschittering van paragraaf 4.30b verhuizen naar paragraaf 4.30, dient het opschrift van paragraaf 4.30b te worden aangepast. In paragraaf 7 van het algemeen deel van deze nota van toelichting is uitgebreider ingegaan op de redenen daarvoor. In het nieuwe opschrift wordt van lichtschittering geen melding meer gemaakt. J Dit onderdeel voegt twee nieuwe artikelen toe die betrekking hebben op geluidhinder. Het nieuwe artikel 4.430ca is bedoeld als overgangsrecht voor afwijkende geluidnormen die al eerder waren vastgesteld. Het gaat dan om geluidnormen die liggen boven de grenswaarden van artikel 4.430c, eerste lid, van het Bal. Voor die geluidnormen geldt eerbiedigende werking, wat inhoudt dat de eerdere geluidnormen zo lang het windpark onder de algemene regels van paragraaf 4.430a blijft vallen. Dergelijke geluidnormen kunnen voorkomen in: - een maatwerkvoorschrift (vastgesteld op grond van het Abm voor 1 juli 2022); - een omgevingsvergunning milieu (op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, na 1 juli 2022); - een omgevingsplan, met name het tijdelijk deel, waarin het eerdere bestemmingsplan is geïntegreerd.
Als op het tijdstip van inwerkingtreding van dit artikel voor het opwekken van elektriciteit met een windpark op grond van het omgevingsplan, een omgevingsvergunning of een maatwerkvoorschrift een andere waarde voor geluidhinder gold, blijft die waarde gelden totdat het windpark wordt vervangen. Er is aan de eerdere overbruggingsregeling een artikel 4.430cb toegevoegd waarin een uitzondering is opgenomen voor functioneel met de windturbine verbonden geluidgevoelige gebouwen (de zogenaamde molenaarswoning). Een dergelijke uitzondering is ook opgenomen in windturbinebepalingen die op andere milieuaspecten betrekking hebben (zoals de norm voor slagschaduwhinder en de afstandsnorm). Voorkomen moet worden dat degene die het initiatief neemt tot de plaatsing van een windturbine daarbij zichzelf in de weg zou zitten als hij er tevens behoefte aan heeft om in de nabije omgeving ten behoeve van de exploitatie van de windturbine gebruik te maken van een windturbinegevoelig gebouw en hij voor dat gebouw tevens aanspraak zou willen maken op de geboden bescherming om een goed woon- en leefklimaat in en rond dat gebouw te waarborgen. Het is aan de initiatiefnemer om zelf te bepalen hoe hij in een dergelijke situatie het best de belangen die daarbij voor hem in het geding zijn, kan afwegen.
Zo wordt voorkomen dat de onmogelijkheid om in de gegeven situatie aan de geluidsnorm te voldoen betekent dat hij zijn windturbine niet kan verwezenlijken omdat de wetgever hem bescherming opdringt waarop hij in die situatie geen aanspraak wenst te maken. K Aan artikel 4.430g is een nieuw derde lid toegevoegd. Hierin wordt omschreven wanneer sprake is van slagschaduw. Dit is het geval als de ingestraalde energie van de zon een bepaalde lichtintensiteit, te weten 120 W/m², overschrijdt de slagschaduw vooral als hinderlijk wordt ervaren als zij zich duidelijk op de muur van een gebouw aftekent en goed is waar te nemen. Door in de windturbinebepalingen een bepaling op te nemen, waarin dit wordt vastgelegd, wordt duidelijk gemaakt wanneer een slagschaduw als hinderlijk moet worden aangemerkt en moet worden voorkomen of beperkt. L In artikel 4.430i worden enkele wijzigingen aangebracht. Tevens is het artikel verduidelijkt. In de eerdere versie was geen duidelijke norm voor de toegestane slagschaduwhinder die een windturbine mag veroorzaken, opgenomen, doordat de aanwezigheid van een automatische stikstandvoorziening centraal was gesteld. Met het oog op de overzichtelijkheid wordt dit artikel in zijn geheel vervangen en zijn bepalingen van het artikel overeenkomstig de gebruikelijke opbouw van bepalingen in het Bal als afzonderlijke
69
artikelen opgenomen. De daarin opgenomen bepalingen hebben betrekking op de slagschaduw die door windturbines van windparken kan worden veroorzaakt. Het betreft rechtstreeks werkende, tot de exploitant gerichte, bepalingen die alleen gelden voor op 30 juni 2021 toegelaten windparken die tot 1 juli 2025 onder de overbruggingsregeling vielen en die niet worden gewijzigd. Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op artikel 3.14b. Zoals in paragraaf 8 van het algemeen deel van deze nota van toelichting al is toegelicht, wordt de eerder in de bepalingen over slagschaduwhinder opgenomen norm van ten hoogste 17 dagen ten hoogste 20 minuten slagschaduw vervangen door een nieuwe norm van zes uur slagschaduwhinder per jaar en ten hoogste twintig minuten per dag. De norm van zes uur per dag werd in de praktijk vaak al toegepast in het kader van de vergunningverlening voor windparken en is een van de varianten die in de plan-MER is onderzocht. De bijkomende norm van 20 minuten per dag blijft gehandhaafd om geen achteruitgang in bescherming te bewerkstelligen. Voor een toelichting wordt verwezen naar paragraaf 8 van het algemeen deel van deze nota van toelichting. Het gaat alleen om hinder in verblijfsruimten van een slagschaduwgevoelig gebouw. Het begrip ‘slagschaduwgevoelig gebouw’ is omschreven in bijlage I Bal (waarin wordt verwezen naar artikel 4.430f.
waarin het begrip inhoudelijk is ingevuld). Het begrip ‘verblijfsruimte’ is omschreven in bijlage I bij het Besluit bouwwerken leefomgeving. Met het oog op de intensiteit van de slagschaduw is bepaald dat de afstand tussen de windturbine en het slagschaduwgevoelige gebouw ten hoogste 12 maal de rotordiameter bedraagt. Bij een grotere afstand tekent de slagschaduw zich minder duidelijk af, zodat zij vaak niet meer als hinderlijk wordt ervaren. Door in de windturbinebepalingen een bepaling op te nemen, waarin dit wordt vastgelegd, wordt duidelijk gemaakt wanneer een slagschaduw als hinderlijk moet worden aangemerkt en moet worden voorkomen of beperkt. In artikel 4.430ia is bepaald hoe deze afstand wordt gemeten. In het tweede lid is voor windturbines met een hoog toerental bepaald dat geen slagschaduwhinder mag worden veroorzaakt. Zoals in het plan-MER is toegelicht heeft de slagschaduw die de windturbine veroorzaakt dan grote gezondheidseffecten, die niet aanvaardbaar zijn. Als bij de instelling van de stilstandvoorziening is uitgegaan van een zonnige dag maar daarvan in werkelijkheid geen sprake is, dan treedt in de praktijk geen slagschaduwhinder op. Die uren tellen dan niet mee voor de registratie van de feitelijke slagschaduwhinder die is veroorzaakt.
Omgekeerd moet een zonnige dag waarop slagschaduw wordt veroorzaakt, die als bewolkte dag was meegenomen, wel worden meegeteld, als de windturbine dan niet is stilgezet. Met het oog op het voorkomen of beperken van slagschaduw moet elke windturbine van een windpark dat meer dan zes uur per jaar slagschaduw op een schaduwgevoelig gebouw kan veroorzaken, zijn uitgerust met een automatische stilstandvoorziening. Deze moet de windturbine onmiddellijk afschakelen wanneer meer slagschaduw optreedt dan beoogd met het oog op de nakoming van de norm dat hoogstens zes uur slagschaduwhinder per jaar mag worden veroorzaakt. Als een windturbine niet of nauwelijks slagschaduwhinder kan veroorzaken is een voorziening om de windturbine stil te zetten wanneer te veel slagschaduwhinder wordt veroorzaakt, niet zinvol. In het vierde lid is bepaald dat de tijd die is gemoeid met het stilzetten van de windturbine wanneer slagschaduw wordt veroorzaakt, niet meetelt voor de toepassing van de in het eerste lid gestelde norm van zes uur slagschaduwhinder per jaar. Dit is gemiddeld één tot twee uur slagschaduw per jaar. M Met dit onderdeel worden twee nieuwe artikelen over slagschaduwhinder ingevoegd. In artikel 4.430ia wordt aangegeven op welke wijze de afstand waarop de afstandsnorm zich richt, wordt bepaald. Het betreft de in andere bepalingen van het Bkl gebruikelijke wijze van afstandsbepaling.
Ook is het punt van de windturbine aangegeven, van waar de afstand moet worden gemeten. Voorts moeten ook eventuele uitvoeringsregels die direct op grond van de Omgevingswet bij ministeriële regeling zijn gesteld, worden gehanteerd. In artikel 4.430ib is voor elke windturbine die met een stilstandvoorziening moet zijn uitgerust, verplicht gesteld om een logboek bij te houden waarin per dag de daadwerkelijk opgetreden slagschaduw moet worden vermeld, alsmede alle andere gegevens die relevant zijn voor het bepalen van de duur van de daadwerkelijk opgetreden slagschaduw, die meetelt voor de norm van artikel 4.430i.
70
N en O Omdat de bepalingen over lichtschittering van paragraaf 4.30b verhuizen naar paragraaf 4.30, komen de artikelen 4.430l en 4.431 te vervallen. Die bepalingen zijn nu als de artikelen 4.430aa en 4.430ab in het Bal opgenomen. In paragraaf 7 van het algemeen deel van deze nota van toelichting is uitgebreider ingegaan op de redenen daarvoor. Het vrijkomende artikelnummer 4.430l wordt nu benut om een nieuwe bepaling met een geheel andere inhoud op te nemen. Daarin is bepaald dat bestaande windturbines die onder de eerdere overbruggingsregeling vielen, pas na een jaar na de inwerkingtreding van dit besluit hoeven te zijn voorzien van een automatische stilstandvoorziening als de windturbine daar nog niet van was voorzien. In de praktijk komt het voor dat windturbines nog niet zijn voorzien van een automatische stilstandvoorziening. Een windturbine hoeft alleen van een stilstandvoorziening te worden voorzien als de windturbine in een jaar meer slagschaduw kan veroorzaken dan de toegestane norm van zes uur per jaar en 20 minuten per dag in de verblijfsruimten van een slagschaduwgevoelig gebouw. In een dergelijke situatie moet de windturbine immers kunnen worden afgeschakeld om te voorkomen dat de norm wordt overschreden. Artikel II A In artikel 5.4 vervalt het tweede lid. Hiervoor bestaan verschillende redenen.
In de eerste plaats betreft het hier niet een bepaling over het toepassingsbereik welke milieubelastende activiteiten onder paragraaf 5.1.2.2 vallen, zoals het eerste lid. Het gaat namelijk om de besluitvorming over de activiteit ‘windturbines’ die al onder het eerste lid valt. Bij deze besluitvorming moet de risicoverhoging die een windturbine voor de risico’s die andere risicodragende activiteiten in hun omgeving veroorzaken, worden betrokken. Het betreft hier niet zozeer een reikwijdtebepaling maar de normstelling voor de risico’s van activiteiten met het oog op de externe veiligheid. De normstelling vindt in latere bepalingen van paragraaf 5.1.2.2 plaats. In aansluiting op bepalingen waarin de risiconormering voor windturbines zelf is geregeld, zijn de bepaling opgenomen die betrekking hebben op het risicoverhogende effect van windturbines op de risico’s van andere risicodragende activiteiten in de omgeving. Het gaat om het nieuwe artikel 5.7a, onderscheidenlijk 5.11b. In de tweede plaats was het begrip ‘van overeenkomstige toepassing’ niet duidelijk, met name niet dat het niet ging om de risico’s van een windturbine maar de risicoverhoging die de windturbine kan meebrengen voor de risico’s van andere risicodragende activiteiten in de omgeving van de windturbine.
Bovendien betreft het een zodanig ingewikkeld onderwerp dat het beter is om de bepaling volledig uit te schrijven. Dat is gebeurd in het nieuwe artikel 5.7a, onderscheidenlijk 5.11b. Omdat er in artikel 5.4 maar één bepaling overblijft kan de aanduiding daarvan als eerste lid eveneens vervallen. B Artikel 5.4a vervalt. Deze bepaling sloot naar aanleiding van de uitspraak Delfzijl Zuid windparken met drie of meer windturbines uit van de bepalingen van paragraaf 5.1.2.2 (Veiligheid rond opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen en windturbines), omdat voor de bepalingen over windparken geen plan-mer was verricht. Paragraaf 5.1.2.2 omvat instructieregels die tot het bevoegd gezag zijn gericht wanneer een besluit wordt genomen over een omgevingsplan of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit waarin een milieubelastende activiteit van bijlage VII op een locatie wordt toegelaten. De instructieregels hebben betrekking op de externe veiligheidsrisico’s van windturbines voor bestaande zeer kwetsbare gebouwen, kwetsbare gebouwen en locaties en beperkt kwetsbare gebouwen en locaties in de omgeving. Inmiddels is er een plan-MER verricht die voor de bepalingen over externe veiligheidsrisico’s van windparken met drie of meer windturbines als uitgangspunt heeft gediend. Daarom kan artikel 5.4a worden geschrapt.