Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Begroting 2025
Wijziging
BERAP 2025-II
Rekening 2025
Verschil
Onroerendezaakbelasting
7.253.628
220.000
7.473.628
7.465.290
-8.338
Toeristenbelasting
1.947.500
500.000
2.447.500
2.345.930
-101.570
Forensenbelasting
162.500
-
162.500
173.984
11.484
Afvalstoffenheffing
2.773.988
-
2.773.988
2.773.988
-
Rioolheffing
3.213.105
-
3.213.105
3.213.105
-
Algemene dienstverlening
304.381
-
304.381
325.673
21.292
Fysieke leefomgeving
490.974
-
490.974
643.636
152.662
3.151
-
3.151
4.046
895
202.494
-
202.494
203.015
521
8.742
-
8.742
6.315
-2.427
720.000 17.080.463 17.154.983
74.520
Europese dienstenrichtlijn Lijkbezorgingsrechten Marktgelden Totaal:
16.360.463
47
Gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen op grond van de Gemeentewet (GW) een aantal belastingen heffen. Gemeentelijke belastingen worden gekenmerkt door het feit dat de opbrengst van de belasting vrij te besteden is. Daardoor is het een ongebonden belasting. In de onderstaande tabel staat een overzicht van de verschillende gemeentelijke belastingen die worden geheven in onze gemeente. Belastingsoort
Artikel GW Toelichting
Onroerendezaakbelasting 220
Belasting die wordt geheven op eigenaren en gebruikers van onroerende zaken. Als heffingsgrondslag geldt de WOZ-waarde. De peildatum ligt een jaar voor het belastingjaar.
Toeristenbelasting
223
Belasting die wordt geheven op natuurlijke personen die in de gemeente overnachten, maar die niet in de gemeente woonachtig zijn.
Forensenbelasting
224
Een belasting voor natuurlijke personen die gedurende het jaar meer dan 90 maal in de gemeente overnachten, maar die in de gemeente geen hoofdverblijf hebben.
Beleidsuitgangspunten gemeentelijke belastingen 2025 In de volgende tabel staan de belastingen die de gemeente Borger-Odoorn heft. Hierin zijn de uitgangspunten per belastingsoort aangegeven. De verdere regelgeving van elke belastingsoort is vastgelegd in de verschillende belastingverordeningen. Belastingsoort
Tarief 2025
Onroerendezaakbelasting - Gebruikersbelasting 0,1249% van de WOZ-waarde - Eigenarenbelasting: · Woningen 0,1533% van de WOZ-waarde · Niet-woningen 0,1533% van de WOZ-waarde Toeristenbelasting
- groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting - campings € 1,30 per overnachting - hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting
Forensenbelasting
0,40% met een minimum van € 500 en een maximum van € 1.500
48
Gebonden heffingen Naast belastingen in de gemeentewet, bestaan er gebonden heffingen. Een gebonden heffing is een belasting voor de bestrijding van specifieke kosten, maar is niet gekoppeld aan een individuele dienst. De begrote opbrengst van de gebonden heffing mag niet hoger zijn dan de voor dat doel begrote kosten. Dat wil zeggen dat de heffingen dus niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Er zijn twee soorten gebonden heffingen, namelijk reinigingsheffing en rioolheffing. Deze zijn weergegeven in de volgende tabel. Gebonden heffing
Artikel GW Toelichting
Reinigingsheffing
Wet Belasting voor de verwijdering van afvalstoffen milieubeheer afkomstig van particuliere huishoudens. Er zijn art. 15.33 twee soorten heffingen voor het innemen en verwerken van afvalstoffen: de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht. Afvalstoffenheffing wordt geheven op alle particuliere huishoudens. Ook als er in feite geen afval wordt aangeboden. Reinigingsrechten worden alleen in rekening gebracht ter dekking van de kosten voor het ophalen en verwerken van aangeboden afval. Kleine bedrijven kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van de reinigingsrechten. 228a De rioolheffing wordt geheven ter bestrijding van/het beheer van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, regenwater en de grondwaterstand.
Rioolheffing
Beleidsuitgangspunten gebonden heffingen In onderstaande tabel zijn de gemiddelde tarieven aangegeven voor de reinigings- en rioolheffing voor het jaar 2025. De tarieven passen binnen het kader 100% kostendekkendheid dat door uw raad is vastgesteld. Heffing
Gemiddeld Tarief 2025
Reinigingsheffing
Gemiddeld Tarief 2025 bedraagt € 249
Rioolheffing
Gemiddeld Tarief 2025 bedraagt € 255
Beleid kwijtschelding Onze gemeente hanteert als kwijtscheldingsnorm 100% van de bijstandsuitkering. Daarmee zit onze gemeente boven de landelijke norm van 90% van de bijstandsuitkering. Men komt in aanmerking voor kwijtschelding als men onder deze norm komt. Kwijtschelding is van toepassing op de OZB, rioolheffing en op het vastrechtgedeelte van de afvalstoffenheffing. Sinds 2006 werken de waterschappen Hunze & Aa’s, Vechtstromen en de gemeente samen op het gebied van kwijtschelding van de lokale heffingen. De toetsing of iemand recht heeft op kwijtschelding wordt gedaan door het Noordelijk Belastingkantoor.
49
Opbrengsten uit gemeentelijke belastingen en gebonden heffingen
50
Onroerende zaak belastingen (OZB) Voor 2025 is besloten de opbrengst van de OZB met 2,75% te indexeren en een areaaluitbreiding van € 46.562 mee te nemen. De opbrengsten bestaan uit de onderdelen eigenarenbelasting woningen, eigenarenbelasting niet-woningen en gebruikersbelasting niet-woningen. Opbrengst 2025 Hieronder staat een specificatie van de OZB opbrengsten. In de bijgestelde begroting (BERAP 2025-II) hebben we de oorspronkelijke raming met in totaal € 220.000 verhoogd. In de jaarrekening 2025 komen we iets lager uit dan de bijgestelde begroting. De vermelde bedragen zijn de zuivere belastingopbrengsten. In dit overzicht is de kostenvergoeding voor de dwanginvordering niet meegenomen. Begroting 2025
Wijziging
Eigenaren woningen Eigenaren nietwoningen Gebruikers nietwoningen
5.457.443
Totaal:
7.253.628
Onderdeel
BERAP 2025-II
Rekening 2025
150.000
5.607.443
5.879.921
272.478
1.225.434
-
1.225.434
944.687
-280.747
570.751
70.000
640.751
640.682
-69
220.000 7.473.628 7.465.290
-8.338
51
Verschil
Toeristenbelasting De tarieven voor 2025 waren als volgt: ▪ ▪ ▪
Groepsaccommodaties € 0,60 per persoon per overnachting; Campings € 1,30 per persoon per overnachting; Hotels/B&B/bungalowparken € 1,75 per persoon per overnachting.
De tarieven zijn ongewijzigd gebleven ten opzichte van 2024. Opbrengst 2025 Het jaar 2025 vertoonde wederom dat onze gemeente in trek is onder toeristen. In de BERAP-II hebben we de geraamde opbrengsten verhoogd met € 500.000. De werkelijke opbrengsten vertonen een lagere opbrengst dan de bijgestelde raming. Een nadeel van € 101.570. Vergeleken met 2024 zijn de opbrengsten licht gedaald met 2,7%. Dit is grotendeels te verklaren door een afname aan overnachtingen in de vakantieparken. Onderdeel
Begroting 2025
Wijziging
Toeristenbelasting
1.947.500
500.000
52
BERAP 2025-II
Rekening 2025
Verschil
2.447.500
2.345.930
-101.570
Forensenbelasting De forensenbelasting is net als de toeristenbelasting verbonden aan recreatieve activiteiten. Hierdoor loopt de tariefaanpassing van de forensenbelasting gelijk op met een tariefaanpassing van de toeristenbelasting. Voor 2025 zijn de tarieven voor toeristenbelasting ongewijzigd. Ditzelfde geldt dus voor de forensenbelasting. Opbrengst 2025 In de begroting is een opbrengst geraamd van € 162.500. De werkelijke opbrengst bedraagt € 173.984. Een meeropbrengst van € 11.484. Onderdeel Forensenbelasting
Begroting 2025
Wijziging
162.500
-
53
BERAP 2025-II 162.500
Rekening 2025 173.984
Verschil 11.484
Reinigingsheffingen (combinatie afvalstoffenheffing en reinigingsrechten) In onze gemeente wordt de afvalstoffenheffing geheven op basis van het Diftar-systeem. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht deel en een variabel deel. De hoogte van het variabel deel wordt bepaald door het aantal aangeboden kilo's restafval en door het aantal ledigingen van de restcontainer. Het aanleveren van zowel de PMD- als de GFTcontainer is gratis. Het BBV schrijft voor dat het tarief van de afvalstoffenheffing niet meer dan 100% kostendekkend mag zijn. Verschillen tussen de begroting en de rekening worden verrekend met de bestemmingsreserve afval. Als de reserve onvoldoende hoog is om een nadeel te dekken komt het nadeel ten laste van de Algemene Middelen. In de volgende overzichten zijn de tarieven, de afvalstromen en de kostendekkendheid voor 2025 weergegeven. De verschillen tussen de begroting en de jaarrekening worden toegelicht. Tarieven 2025 voor de burger: Bij de legesverordening 2025 zijn de volgende tarieven vastgesteld. Vast tarief:
€ 169,76 per aansluiting
Variabel tarief:
€ 0,25 per kilo restafval € 4,00 per lediging container restafval € 2,00 per opening ondergrondse container (rest) € 0,00 per kilo GFT/PMD
Afvalbrengpunt (ABP):
€ 0,15 per kilo grof huishoudelijk afval € 0,00 per kilo grof tuinafval
Inzamelingsfrequentie:
3-wekelijks (GFT/PMD), 6-wekelijks (rest)
Aantal aansluitingen:
11.150
Betaalde poorttarieven bij Attero voor de gemeente: Verbrandingsbelasting:
€ 39,70 per ton
Poorttarief GRIJS (gemengd):
€ 41,89 per ton
Poorttarief GRIJS (grof):
€ 46,54 per ton
Poorttarief GROEN:
€ 60,00 per ton
54
Aantallen tonnages/ledigingen 2025 Tonnages Afvalstromen
Ledigingen
Raming 2025
Afloop 2025
Verschil
Raming 2025
Afloop 2025
Verschil
Restafval (grijs)*
1.500
1.829
329
65.000
67.264
2.264
Groenafval (GFT)
3.400
3.348
-52
117.000
116.601
-399
Plastic, Metaal & Drankkartons (PMD)**
900
870
-30
150.000
149.550
-450
Grof (huishoudelijk) afval ABP
510
515
5
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Grof tuinafval ABP
2.300
2.087
-213
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Totaal
8.610
8.649
39
332.000
333.415
1.415
*Inclusief 45 ton aan ondergronds restafval (variabele opbrengst) en 130 ton afgekeurd PMD (geen opbrengst). **Inclusief 130 ton afgekeurd PMD wat via een andere route is afgevoerd.
Kostendekkendheid 2025 Kosten Afval
Begroting 2025 Rekening 2025
Verschil
1. Algemene kosten afval
568.582
579.174
10.592
2. Huis aan huis inzameling
727.902
647.764
-80.138
3. Kosten afvalbrengpunt (ABP)
338.976
363.726
24.750
4. Kosten overige afvalstromen
272.411
277.174
4.763
5. Overige indirecte kosten
866.117
858.611
-7.506
2.773.988
2.726.450
-47.539
-
47.539
47.539
2.773.988
2.773.988
0
2.549.738
2.552.938
3.199
224.250
243.786
19.536
2.773.988
2.796.724
22.736
-
22.736
22.736
2.773.988
2.773.988
0
100%
100%
0
Subtotaal kosten 6. Efficiencyvoordeel in reserve Totaal kosten Opbrengsten Afval 7. Opbrengst vast tarief 8. Opbrengst variabel tarief Subtotaal opbrengsten 9. Overschot heffing in voorziening Totaal opbrengsten Kostendekkingspercentage
Toelichting verschillen Begroting 2025/Rekening 2025 In de tabellen worden voordelen ten opzichte van de primitieve begroting negatief weergegeven en nadelen ten opzichte van de begroting positief weergegeven. De kostendekkendheid wordt berekend na eventuele mutaties in de reserve. De werkelijke uitgaven afvalstoffen waren in 2025 totaal € 47.539 lager dan begroot. Een efficiencyvoordeel. Dit bedrag is in de bestemmingsreserve afval gestort. De opbrengsten waren € 22.736 hoger dan begroot. Een overschot ten opzichte van de begrote heffing. Dit bedrag is in de voorziening afval gestort als zijnde door derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden, conform artikel 44 lid 2 van de BBV.
55
Op begrotingsbasis is een inschatting gemaakt van de ingeleverde kilo's en ledigingen. De hoeveelheid ingeleverd huishoudelijk restafval ten opzichte van de begroting is 329 ton hoger. Deze 329 ton bestaat onder andere uit 45 ton ondergronds restafval (variabele opbrengst) en 130 ton afgekeurd PMD (geen opbrengst). Het aantal ledigingen (grijs) is in 2025 ook hoger dan begroot. De ingeleverde kilo's en het aantal ledigingen GFT en PMD zijn ten opzichte van de begroting licht afgenomen. De hoeveelheid ingeleverd grof huishoudelijk afval is toegenomen ten opzichte van de begroting terwijl grof tuinafval lager uitvalt. Toelichting lasten/uitgaven afval 1. Algemene kosten afval De werkelijke algemene lasten afval zijn € 10.592 hoger dan begroot. De verhoging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door extra onderhoud aan ondergrondse containers. 2. Huis aan huis inzameling De werkelijke kosten voor de huis aan huis inzameling zijn € 80.138 lager dan begroot. Het voordeel ontstaat door lagere kapitaallasten, minder ledigingen GFT afval en geen verhoging van het tarief voor verwerking van GFT afval. 3. Afvalbrengpunt (ABP) De werkelijke kosten op het ABP vallen € 24.750 hoger uit dan begroot. Dit nadeel wordt grotendeels veroorzaakt door de extra kosten die gemoeid gaan met het inzamelen en verwerken van lachgascilinders. 4.
Overige afvalstromen Ten opzichte van de begroting vallen de kosten € 4.763 hoger uit. Het nadeel ontstaat deels door de lagere vergoeding die de gemeente ontvangt voor het ingezamelde oud papier en karton. 5. Overige indirecte kosten De overige indirecte kosten zorgen ook voor een marginaal voordeel, namelijk € 7.506. Dit verschil is niet nader geanalyseerd. 6. Efficiencyvoordeel in reserve Het voordeel dat ontstaat door lagere lasten wordt gestort in de bestemmingsreserve afval. De stand van de bestemmingsreserve afval na onttrekking 2025 is € 185.698. Toelichting baten/inkomsten afval De werkelijke inkomsten afvalstoffen zijn per saldo € 22.736 hoger dan begroot. Dit voordeel werd vooral veroorzaakt door een hogere opbrengst vanuit het afvalbrengpunt. 9. Overschot heffing in voorziening De hogere opbrengsten van € 22.736 ten opzichte van de begroting is een overschot op de heffing aan de inwoners. Dit bedrag is in de voorziening afval gestort als zijnde door derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden, conform artikel 44 lid 2 van de BBV. De stand van de voorziening afval is na storting 2025 € 150.234.
56
Rioolheffing De geraamde baten en lasten in onze jaarrekening die betrekking hebben op riolering zijn gebaseerd op het Gemeentelijk Riolering Plan (GRP) welke eind 2022 is vastgesteld door de raad. Dit GRP heeft een looptijd tot en met 2029. Met de gemeenten Coevorden, Emmen, Hardenberg en Ommen is samengewerkt aan de afstemming van de verschillende GRP’s. Als gevolg van het nieuwe GRP zullen binnen het product riolering wel verschuivingen plaatsvinden tussen de verschillende rioolbudgetten. Dit verloopt grotendeels budgettair neutraal en heeft geen gevolgen voor het tarief. De hoogte van de opbrengsten verandert dus niet. Voor de rioolheffing is 100% kostendekkendheid van toepassing. Het GRP is zodanig opgezet dat het gemiddeld tarief jaarlijks met 0,75% stijgt. Aanvullend vindt, conform het GRP, jaarlijks een dotatie plaats aan de voorziening riolering. Deze dotatie wordt gestort in de voorziening riool en ingezet voor de uitvoering van grotere rioolvervangingsinvesteringen. Hieronder zijn de werkelijke kosten en opbrengsten voor 2025 inzichtelijk gemaakt en toegelicht. Kostendekkendheid Riolering
Begroting 2025 Rekening 2025
Verschil
2.159.705
2.050.113
-109.592
2. Kosten verbrede rioolheffing
199.140
297.876
98.736
3. Overheadkosten
385.260
387.387
2.128
4. Compensabele BTW
290.000
290.000
-
5. Nieuwe dotatie voorziening
179.000
179.000
-
3.213.105
3.204.376
-8.729
0
8.729
8.729
3.213.105
3.213.105
0
2.868.729
2.802.089
-66.640
344.376
344.376
0
3.213.105
3.146.465
-66.640
0
-66.640
-66.640
3.213.105
3.213.105
0
100%
100%
0
1. Kosten riolering
Subtotaal kosten 6. Efficiencyvoordeel in reserve Totaal kosten Opbrengsten riolering 7. Opbrengst vast tarief 8. Opbrengst variabel tarief Subtotaal opbrengsten 9. Tekort heffing uit voorziening Totaal opbrengsten Kostendekkingspercentage
Toelichting tabel In de tabel worden voordelen ten opzichte van de primitieve begroting negatief weergegeven en nadelen ten opzichte van de begroting positief weergegeven. De kostendekkendheid wordt berekend na eventuele mutaties in de reserve en voorziening. Uit de tabel blijkt dat de totale opbrengsten rioolheffing € 3.146.465 bedragen terwijl in de begroting rekening werd gehouden met € 3.213.105 als opbrengsten. Dit tekort op de heffing wordt ten laste van de voorziening gebracht. 57
De totale lasten bedragen € 3.204.376. Een efficiencyvoordeel van € 8.729 ten opzichte van de begrote lasten van € 3.213.105. Dit voordeel wordt in de bestemmingsreserve riolering gestort. Nadere toelichting lasten riolering De totale kosten zijn € 8.729 lager dan begroot. Dit voordeel wordt grotendeels veroorzaakt door onderuitputting op de kapitaallasten. Deze onderuitputting bestaande uit lagere afschrijvings- en rentelasten bedraag € 74.640. De compensabele btw is conform de begroting geboekt en geeft geen verschillen. Dit efficiencyvoordeel wordt in de bestemmingsreserve riolering gestort. Nadere toelichting opbrengsten rioolheffing De totale opbrengst rioolheffing is € 66.640 lager uitgevallen dan geraamd. Het variabel tarief rioolheffing voor 2025 is te laag geraamd. Dit komt omdat we in eerste instantie uitgingen van een hogere WOZ waardestijging voor niet woningen, omdat de herwaardering pas is afgerond op 31-12, gaan we bij de berekening van de tarieven uit van een geschatte opbrengst WOZ-waarde. Dit tekort op de heffing wordt gedekt uit de voorziening riolering conform BBV artikel 44 lid 2. Verloop reserve riolering 2025 Het verloop van de reserve riolering is in 2025 als volgt: Reserve riolering
Bedrag
Stand 01-01-2025
411.415
- Toevoeging
8.729
- Onttrekking
-
Stand 31-12-2025
420.144
De toevoegingen of onttrekkingen aan deze reserve betreffen efficiency verschillen. Het saldo kan worden ingezet om de 100% kostendekkendheid conform het GRP te waarborgen. Verloop voorziening riolering 2025 Het verloop van de voorziening riolering is in 2025 als volgt: Voorziening riolering Stand 01-01-2025
Bedrag 1.550.011
- Toevoeging (overig)
179.000
- Onttrekking
-366.640
Stand 31-12-2025
1.362.371
Als de werkelijke opbrengsten afwijken van de geraamde opbrengsten is er sprake van een overschot of tekort. Het verschil wordt toegevoegd aan of ten laste gebracht van de voorziening. De overige toevoeging betreft de geraamde bijdrage uit het GRP. De onttrekking betreft de dekking van de uitgaven 2025 van de investeringen. Deze investeringen worden (gedeeltelijk) gedekt uit de voorziening riolering.
58
Belastingdruk De stijging van de lokale lastendruk is de gecombineerde stijging van de OZB, reinigingsheffingen en rioolheffing. Hieronder is de lokale lastendruk voor 2025 inzichtelijk gemaakt. Omschrijving Opbrengst 2024, incl. Areaaluitbreiding
OZB 7.205.027
1. Mut. OZB + 2,75%
Reinigings Rioolheffing heffingen 2.614.042
213.701
2. Mut. Reinigingsheffingen
12.646.189
159.946
159.946 26.487
26.487
213.701
159.946
26.487
400.134
Opbrengst exclusief areaal 2025
7.418.728
2.773.988
3.266.079
13.458.795
Areaaluitbreiding 2025
46.562
Opbrengst 2025
7.465.290
Lastendruk
213.701
3. Mut. Rioolheffing Totaal verhoging
3.239.592
Totaal
3,16%
46.562 2.773.988
3.266.079
13.505.357
Voor een gemiddeld huishouden betekent de aanpassing van OZB, afvalstoffenheffing en rioolrechten in 2025 een stijging van de lastendruk van afgerond € 30. Lastendruk per huishouden Omschrijving
2024
2025
OZB
466
479
Afvalstoffenheffing
234
249
Rioolrechten
253
255
Totaal
953
983
59
Kostendekkendheid leges In dit gedeelte geven we inzicht in de kostendekkendheid van onze leges. Bij de kostendekkendheid van leges maken we onderscheid tussen vijf categorieën. Algemene dienstverlening, fysieke leefomgeving, Europese dienstenrichtlijn, lijkbezorgingsrechten en marktgelden. Op een aantal leges is kruissubsidiëring van toepassing. Dit houdt in dat de totale opbrengsten de totale kosten per categorie niet mogen overschrijden. Echter, er mogen wel overschrijdingen zijn per onderdeel in een categorie. Zo kan bijvoorbeeld, binnen de categorie algemene dienstverlening, een eventuele overschrijding op rijbewijzen worden gecompenseerd door een onderschrijding op reisdocumenten. De kostendekkendheid van leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit betekent onder andere dat kosten voor het opstellen van beleid en kosten voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen in de berekening van kostendekkendheid. Bij de omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen.
Algemene dienstverlening Onder de algemene dienstverlening vallen bijvoorbeeld de onderdelen burgerlijke stand, reisdocumenten en rijbewijzen. Voor de algemene dienstverlening is kruissubsidiëring toegestaan. Zoals eerder beschreven houdt dit in dat de totale opbrengsten de totale kosten niet mogen overschrijden. Een overschrijding (hogere opbrengst) van één of meerdere onderdelen is wel toegestaan voor zover dit wordt gecompenseerd door onderschrijdingen op andere onderdelen. In het algemeen valt op dat de kostendekkendheid van de leges rijbewijzen een aantal procentpunten lager uitkomt dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door minder verstrekkingen (lagere opbrengsten) terwijl de loonkosten en overheadkosten wel zijn gestegen. De lagere opbrengsten op deze onderdelen worden in het totale beeld gecompenseerd door de hogere opbrengsten op reisdocumenten.
60
De totale opbrengsten in 2025 liggen dus vrijwel gelijk aan de begrote opbrengsten. De totale kosten in 2025 vallen hoger uit door bovengenoemde redenen. TITEL I Leges Algemene dienstverlening
Begroting 2025 Kosten
Baten
Rekening 2025
% Dekking
Kosten
Baten
% Dekking
Burgerlijke Stand
63.874
30.250
47%
52.327
24.051
46%
Reisdocumenten, ID
243.577
129.298
53%
322.312
175.683
55%
Rijbewijzen
202.985
103.158
51%
206.217
71.319
35%
Verstrekking BRP
128.077
12.250
10%
135.645
10.991
8%
Bestuursstukken
6.570
750
11%
7.645
62
1%
Overige Publiekszaken
27.735
8.085
29%
32.829
7.500
23%
Leegstandswet
5.832
1.937
33%
1.328
302
23%
Kansspelen
2.955
708
24%
988
184
19%
Verkeer en vervoer
39.237
11.198
29%
48.420
20.426
42%
Diversen
36.023
6.157
17%
35.875
13.786
38%
590
590
100%
1.369
1.369
100%
757.455
304.381
40%
844.952
325.673
39%
Aansluiting en riolering Totaal
Fysieke leefomgeving Onder de fysieke leefomgeving vallen de omgevingsvergunningen, denk bijvoorbeeld aan bouwplannen. Vanaf 2014 is er een aparte legesverordening omgevingsvergunning. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen.
61
De opbrengsten op de bouwleges vallen opnieuw hoger uit dan begroot. Evenals voorgaande jaren zorgen de 10 grootste projecten voor ruim 50% van de opbrengst. De kosten zijn eveneens gestegen, echter niet in dezelfde proportie door efficiëntere werkzaamheden. Dit zorgt voor een hogere kostendekkendheid. Zoals al werd verwacht heeft de invoering van de Omgevingswet geen invloed gehad op de kostendekkendheid. TITEL II
Begroting 2025
Rekening 2025
Leges Fysieke leefomgeving
Kosten
Kosten
Kosten taakvelden incl. rente
395.475
498.873
0
0
Netto kosten
395.475
498.873
Toe te rekenen overhead
258.424
258.410
Toe te rekenen BTW
12.106
235
666.005
757.518
Opbrengsten
Opbrengsten
Opbrengst heffingen
490.974
643.636
Totaal
490.974
643.636
74%
85%
Inkomsten, excl. heffingen
Totaal Leges Fysieke leefomgeving
Kostendekkendheid
Europese dienstenrichtlijn Onder de Europese dienstenrichtlijn valt dienstverlening voor onder andere horeca en evenementen. Hier is kruissubsidiëring, een overschrijding (opbrengst hoger dan kosten) per onderdeel, niet toegestaan. De toename van de kostendekkendheid wordt veroorzaakt doordat er meer Drank- en Horecavergunningen zijn verleend. TITEL III
Begroting 2025
Rekening 2025
Kosten
Kosten
9.987
10.484
499
524
-
-
10.486
11.008
Opbrengsten
Opbrengsten
3.145
3.862
Organiseren van evenementen
6
185
Prostitutiebedrijven
-
-
Totaal
3.151
4.046
Kostendekkendheid
30%
37%
Leges Europese dienstenrichtlijn Horeca Organiseren van evenementen Prostitutiebedrijven Totaal Leges Europese dienstenrichtlijn Horeca
62
Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Dit betreft de rechten voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kostendekkendheid van de leges lijkbezorgingsrechten in 2025 is lager dan geraamd. Dit is veroorzaakt doordat de kosten van personeel en onderhoud zijn gestegen. Verordening Lijkbezorging
Begroting 2025
Rekening 2025
Leges Lijkbezorgingsrechten
Kosten
Kosten
Lijkbezorgingsrechten
431.987
500.623
Totaal
431.987
500.623
Opbrengsten
Opbrengsten
Lijkbezorgingsrechten
202.494
203.015
Totaal
202.494
203.015
47%
41%
Leges Lijkbezorgingsrechten
Kostendekkendheid
Kostendekkendheid marktgelden Dit betreft de heffing van marktgelden voor bepaalde aangewezen standplaatsen. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De lagere kostendekkendheid van de marktgelden wordt veroorzaakt door minder standplaatsen in 2025. Dit terwijl de kosten van personeel wel zijn gestegen. Verordening Marktgelden
Begroting 2025
Rekening 2025
Leges Marktgelden
Kosten
Kosten
Marktgelden
15.452
15.900
Totaal
15.452
15.900
Opbrengsten
Opbrengsten
Marktgelden
8.742
6.315
Totaal
8.742
6.315
Kostendekkendheid
57%
40%
Leges Marktgelden
63
Toelichting toerekenen van overhead De definitie van overhead conform BBV wetgeving luidt: ‘alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.’ Onder de overhead vallen bijvoorbeeld de kosten van het gemeentehuis, maar ook de salariskosten van de ondersteunende afdelingen, zoals financiën, juridische zaken en communicatie. Het uitgangspunt met betrekking tot overhead is dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en/of activiteiten. Voor het toerekenen van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het overheadpercentage gebruikt dat is berekend. Voor 2025 is dit een opslagpercentage van 15,33%. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Voor de berekening van dit uurtarief zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Voor 2025 bedraagt dit overheadtarief € 53,76.
64
Weerstandsvermogen en Risicomanagement In deze paragraaf geven wij u een beeld van de financiële positie van de gemeente. De financiële positie van de gemeente is niet eenvoudig te bepalen en hangt samen met diverse kengetallen. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen hebben wij het volgende vastgesteld voor 2025: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Onze weerstandsratio is uitstekend; Onze schuldpositie ligt in de veilige zone; Onze vermogenspositie is voldoende; Onze grondexploitatie ligt in de veilige zone; Onze structurele begrotingsruimte is toereikend; Onze belastingcapaciteit voor woningeigenaren is gemiddeld in vergelijking met andere gemeenten op landelijk niveau; Onze belastingcapaciteit voor huurders is laag in vergelijking met andere gemeenten op landelijk niveau.
Op basis van het bovenstaande is de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. In de verschillende onderdelen van deze paragraaf wordt toelichting gegeven hoe de kengetallen tot stand zijn gekomen en de interpretatie daarvan.
Weerstandsvermogen en risico's We onderscheiden twee soorten risico’s. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor risico’s die we voorzien en dus te beheersen zijn hebben wij bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s kijken we naar ons weerstandsvermogen. Wij geven hierbij antwoord op de vraag in hoeverre onze gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Dit doen we door een inventarisatie te maken van de niet geraamde risico’s en het berekenen van ons weerstandsvermogen. Door ons weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van ons weerstandsvermogen. De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken. Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten. Geen eigen personeelskosten toerekenen aan investeringen. Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar. Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen. Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren.
Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid. Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.
65
Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. Onderdeel
Begroting 01-01-2025
Rekening 31-12-2025
Weerstandsdeel Algemene Reserve (WAR)
13.270.663
13.721.695
Vrije Algemene Reserve (VAR)
5.391.139
4.496.998
Totaal weerstandscapaciteit
18.661.802
18.218.693
Toelichting weerstandscapaciteit Uit de tabel blijkt dat de weerstandscapaciteit per 31-12-2025 met € 443.109 is afgenomen ten opzichte van de stand per 2025. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een toename van de WAR met € 451.032 en anderzijds door een afname van de VAR met € 894.141. De WAR geeft het weerstandsdeel voor algemene financiële tegenvallers aan. Deze reserve is een algemene buffer en niet vrij aan te wenden. Het saldo van de WAR bedraagt per 31 december 2025 € 13,7 miljoen. De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Het minimum van de VAR wordt naar aanleiding van de Nota Reserves en Voorzieningen gesteld op 1% van de begroting. Per 31-12-2025 is dit 4%. Onderstaand zijn de mutaties van de VAR gespecificeerd. Het verloop van de VAR is als volgt
Bedrag
Stand per 1 januari 2025 Af: Bestuurlijke voorstellen
5.391.139 -2.230.000
Af: Extra afschrijvingen Kadernota 2025
-1.422.544
Bij: Uit bufferreserve gronden
500.000
Bij: Rekeningresultaat 2024
2.258.403
Stand per 31-12-2025
4.496.998
66
Risico’s Het volgende overzicht geeft de niet geraamde risico’s weer. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Omschrijving
Bedrag
Kans
Risicobedrag
1: Gronden bij de gemeente
4.700.000
30%
1.410.000
2: Vastgoed
1.000.000
50%
500.000
3: Decentralisaties/sociaal domein
1.500.000
30%
450.000
4: Gemeenschappelijke Regelingen
1.300.000
50%
650.000
5: Accres Gemeentefonds
1.500.000
10%
150.000
0
0%
0
7: Btw-compensatiefonds
200.000
50%
100.000
8: Leningen BBZ
150.000
50%
75.000
9: Verzekeringen
200.000
30%
60.000
10: Juridische procedures
200.000
50%
100.000
11: Garantieverplichtingen
250.000
10%
25.000
12: Rente
150.000
30%
45.000
13: Bodemsanering
100.000
30%
30.000
14: Planschade
100.000
30%
30.000
15: Cybercrime 16: Arbeidsmarktproblematiek
3.500.000
15%
525.000
500.000
50%
250.000
17: Inflatie / indexaties
2.000.000
50%
1.000.000
650.000
50%
325.000
6: Grondexploitaties
18: Bedrijfsvoering Totaal
18.000.000
5.725.000
De risico’s zijn geactualiseerd en wijken deels af van de begroting 2025. De belangrijkste risicobedragen (> € 250.000) worden hierna toegelicht. Gronden bij de gemeente (1) Dit betreft de boekwaarde van de gronden die nog niet in productie zijn genomen (de Nog niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG)) en de overige gronden zoals cultuurgronden. De NIEGG zijn wel aangekocht met de bedoeling om deze te zijner tijd te ontwikkelen en in het Grondbedrijf op te nemen. Het grootste risico met betrekking tot deze gronden is dat één of meerdere plannen niet in productie kan worden genomen en dat de actuele boekwaarde moet worden verlaagd tot bijvoorbeeld de landbouwwaarde. In het verleden is het risicobedrag berekend op basis van de restant boekwaarde van de nog niet in productie genomen gronden. Dit is een algemene methode.
67
In deze begroting hebben we specifiek beoordeeld welke gronden niet tegen landbouwwaarde zijn gewaardeerd en waar de gemeente een risico loopt op afwaardering. Deze specifieke methode geeft beter inzicht in de risico's dan de algemene methode. Het bedrag waarover we risico's lopen bedraagt € 4,7 miljoen. Dit betreft o.a. het Strijkijzer en de gronden voor dagrecreatie in Borger. Voor deze specifieke gronden maken we een visie Borger West en daarna zal blijken welke mogelijkheden en kansen, maar ook welke risico's er voor deze gronden zijn. Het risico dat een plan niet in productie wordt genomen en moet worden afgewaardeerd is 30%. Er zijn al vergevorderde plannen voor het in exploitatie nemen van de gronden Borger West. Het uiteindelijk risico wordt geraamd op € 1.410.000. Dit is onveranderd gebleven ten opzichte van de begroting 2025. Vastgoed (2) De gemeente bezit zowel maatschappelijk als strategisch vastgoed. Dit vastgoed kan soms ‘onder water’ staan wanneer de boekwaarde hoger is dan de marktwaarde. Het risico bestaat dat op de boekwaarde van deze strategische gronden en panden moet worden afgeboekt als gevolg van een lagere marktwaarde. De boekwaarde van strategisch vastgoed gronden en panden bedraagt € 1 miljoen. Het risico op afwaardering is 50%, zodat het risico, conform vorig jaar, € 0,5 miljoen bedraagt. Dit is onveranderd gebleven in 2025.
Dit is onveranderd gebleven ten opzichte van de begroting 2025. Decentralisaties / Sociaal Domein (3) De budgetten van de Wmo en Jeugd zijn niet standaard geïndexeerd. De huidige ramingen hebben financiële risico’s. Voor een groot deel is er sprake van een openeinderegeling. We schatten de kans op overschrijdingen van het Sociaal Domein op 30%. We schatten het risico op € 1.500.000. Dit komt door vergrijzing, lage eigen bijdrage en relatief hoge prijsstijgingen. Dit is onveranderd gebleven ten opzichte van de begroting 2025. Gemeenschappelijke Regelingen (4) Met betrekking tot de Gemeenschappelijke Regelingen loopt de gemeente het risico dat hogere financiële tekorten achteraf door de deelnemende gemeenten moeten worden bijgepast. Dit risicobedrag wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van onze bijdrage aan de 7 belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen (VRD, GGD, RUD, Emco, Wedeka, Recreatieschap Drenthe en Publiek Vervoer). Het risicobedrag wordt ingeschat op 25% (= € 1.300.000) van het totaalbedrag van afgerond € 5,2 miljoen dat in 2025 aan de 7 genoemde Gemeenschappelijke Regelingen als gemeentelijke bijdrage is bijgedragen. De kans dat het risico zich voordoet wordt ingeschat op 50% (= € 650.000). Cybercrime (15) Binnen onze gemeente krijgt informatiebeveiliging steeds meer aandacht, waarbij wij nauw samenwerken met de BOCE-gemeenten.
Cybercrime vormt een groeiend risico: criminelen kunnen ongeautoriseerd toegang verkrijgen tot gegevens en systemen blokkeren, waardoor organisaties geen toegang meer hebben tot hun eigen informatie. Vaak wordt daarbij losgeld geëist om de gegevens weer beschikbaar te maken. Ervaringscijfers laten zien dat de schade van een ernstige cyberaanval aanzienlijk kan zijn en in sommige gevallen kan oplopen tot circa € 140 per inwoner. Voor onze gemeente komt dit neer op een maximale impact van circa € 3.500.000. Gelet op de aard van de dreiging en ervaringen binnen de sector wordt de kans op een dergelijk incident als laag tot middelgroot ingeschat.
68
Arbeidsmarktproblematiek (16) In de huidige arbeidsmarkt wordt het steeds lastiger om bepaalde vacatures in te vullen. De vraag is groot terwijl het aanbod onder druk staat. Het risico bestaat dat onze dienstverlening door deze ontwikkeling in gevaar komt en we hogere kosten moeten maken voor werving en selectie of externe inhuur. Dit is onveranderd gebleven ten opzichte van de begroting 2025. Inflatie (17) Het risico van loon- en prijsstijgingen bestaat dat de stelpost voor indexatie wordt overschreden. We hebben het risico globaal geraamd op 5% van het niet geïndexeerde deel van de begrote lasten. Dit is onveranderd gebleven ten opzichte van de begroting 2025. Bedrijfsvoering (18) Een nieuw onderkend risico heeft betrekking op de bedrijfsvoering. Zo ontvangen wij als gemeente tijdelijke gelden die we benutten voor de inzet van personeel met vaste dienstverbanden. Dit personeel heeft geen vaste formatieruimte waardoor er een risico is dat de tijdelijke gelden stoppen en de vaste kosten blijven. Het totaalbedrag van het personeel waarvoor dit van toepassing is, is in 2025 € 650.000. Er wordt uitgegaan van 50% kans dat dit risico zich voordoet.
69
Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de weerstandsratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe de gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt het weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Onderstaand is de weerstandscapaciteit weergegeven in een absoluut bedrag en als ratio in relatie tot de risico's. Uitkomst Ratio
Aanduiding
Groter dan 2,0
Uitstekend
Tussen 1,4 en 2,0
Ruim voldoende
Tussen 1,0 en 1,4
Voldoende
Tussen 0,8 en 1,0
Matig
Tussen 0,6 en 0,8
Onvoldoende
Lager dan 0,6 Ratioberekening
Zeer Onvoldoende Rekening Rekening Rekening 2023
2024
2025
Weerstandscapaciteit
20.173.938 18.661.802 18.218.693
Risico's
5.769.000
5.759.000
5.725.000
3,50
3,24
3,18
Weerstandsratio
Toelichting uitkomsten ratioberekening De weerstandsratio is in de jaarrekening 2025 ten opzichte van de jaarrekening 2024 met 0,06 procentpunt afgenomen. Deze afname is veroorzaakt doordat er extra geld uit de algemene reserve is gehaald om beleidsmatige voorstellen uit te voeren. De risico's zijn nagenoeg gelijk gebleven. Geconstateerd wordt dat de ratio in 2025 boven de 2,0 blijft. Dit geeft aan dat het weerstandsvermogen uitstekend is.
70
Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit; Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. Deze provinciale signaleringswaarden zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Kengetal
A
B
Weerstandsratio
> 1,4
1,4 - 0,8
Netto schuldquote
< 90
90 - 130
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
< 90
90 - 130
Solvabiliteitsratio
> 50
20 - 50
Grondexploitatie
< 20
20 - 35
Structurele exploitatieruimte
>0
0
Belastingcapaciteit
< 95
95 - 105
Onderstaand zijn de uitkomsten vermeld van de voorgeschreven kengetallen. Kengetal
Score
Begroting
Rekening
t.o.v. afgelopen jaren
2025
2024
2025
2024
2025
Weerstandsratio
A
3,50
3,58
3,24
3,18
Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)
A
50%
44%
25%
37%
A
45%
39%
21%
32%
Solvabiliteit
B
33%
35%
42%
41%
Grondexploitatie
A
0%
0%
1%
1%
Structurele exploitatie
C
4%
2%
0%
-1%
Belastingcapaciteit (eigenaar)*
B
101%
98%
105%
100%
Belastingcapaciteit (huurder)**
A
54%
54%
52%
50%
*) De belastingcapaciteit zoals in de tabel weergegeven met 100% (100% is het gemiddelde) betreft de woonlasten (ozb, afval en riool) voor een eigenaar bewoner in onze gemeente. Daarmee staat onze gemeente op de 192e (vorig jaar 219) plaats van de totaal 346 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2025). **) De belastingcapaciteit voor een huurder valt voor onze gemeente veel gunstiger uit. Deze is 50% (100% is het gemiddelde), waarmee onze gemeente op de 7e (vorig jaar 111) plaats staat van de totaal 346 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2025).
71
Toelichting kengetallen Weerstandsratio Onder weerstandsratio verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. De weerstandsratio wordt berekend door het totaalbedrag aan weerstandscapaciteit te delen door het totaalbedrag van de risico’s. De berekening van de weerstandsratio (vermogen gedeeld door risico’s) levert als uitkomst een getal op (ratio). Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bij de netto schuldquote worden de netto schulden gewogen ten opzichte van de baten. Met andere woorden, het geeft aan in hoeverre de begroting de schulden kan dragen. Netto schuldquote gecorrigeerd Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen van gelden wordt de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het aandeel van het eigen vermogen wordt afgezet tegen het totaal vermogen. Grondexploitatie Grondexploitatie kan een flinke impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze ratio geeft aan in hoeverre de waarde van de gronden kan worden terugverdiend. Een ratio van 0 betekent dat er geen boekwaarde aanwezig is wat terugverdiend moet worden.
Een ratio van 35 betekent dat de grondexploitatie als kwetsbaar wordt ervaren. Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Bij een positief percentage zijn de structurele baten toereikend om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft een indicatie van de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in vergelijking tot het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar. Een laag percentage (kleiner dan 100%) betekent dat de gemeente eenvoudig meer opbrengsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze.
72
Kapitaalgoederen Kapitaalgoederen zijn duurzame goederen (assets) in de openbare ruimte die een lange economische levensduur hebben. Gemeentelijke kapitaalgoederen zijn te verdelen in goederen met maatschappelijk nut of economisch nut. Kapitaalgoederen met economisch nut hebben een winstoogmerk of genereren een opbrengst, terwijl daar bij maatschappelijk nut geen sprake van is. In de paragraaf maken we onderscheid tussen de volgende kapitaalgoederen: 1. Wegen (ook openbare verlichting); 2. Groen (waaronder begraafplaatsen, sportvelden, speeltuinen); 3. Riolering; 4. Gebouwen; 5. Water (waaronder bruggen, duikers en watergangen). IBOR Tijdens de gemeenteraadsvergadering op 25 november 2021 is de beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) ter besluitvorming voorgelegd en unaniem door uw raad aangenomen. De nota IBOR gaat in op het onderhoud van wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal, de actuele kwaliteit en de onderhoudsniveaus beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. De nota is van toepassing tot en met 2028. Gewenste differentiaties in onderhoudsniveau en middelen zijn door verschillende fracties ter afweging voorgelegd en vastgesteld.
In 2024 is gestart met de beleidsmatige tussenevaluatie van de nota IBOR. Deze is in 2025 afgerond en aangeboden aan de gemeenteraad. Geen achterstallig onderhoud Volgens de notitie 'Materiële vaste activa' van de commissie BBV is er sprake van achterstallig onderhoud als er kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties voorkomen. Onze werkwijze ten aanzien van onderhoud is als volgt. Jaarlijks vindt een fysieke inspectie van de onderhoudstoestand plaats. Aan de hand van deze inspectie wordt een meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) per kapitaalgoed opgesteld. De MJOP is de basis voor het uit te voeren onderhoud in het begrotingsjaar. Indien kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dreigen te ontstaan, dan wordt in de MJOP een hoge prioriteit hieraan gegeven en wordt dit direct in het begrotingsjaar uitgevoerd. Door deze werkwijze te volgen is er geen achterstallig onderhoud zoals in het BBV is verwoord en is het ook niet noodzakelijk een voorziening achterstallig onderhoud op te nemen. Beleids- en beheerstukken In het IBOR was de volgende aanbeveling opgenomen: ‘De beleidsdocumenten die de gemeente heeft zijn veelal deels verouderd. Het verdient de aanbeveling deze te actualiseren, waardoor weer duidelijk weergegeven kan worden wat de gemeente nastreeft’.
De aanbeveling om deze te actualiseren, waardoor weer duidelijk gegeven kan worden wat de gemeenteraad nastreeft, is in 2021 overgenomen.
73
De afgelopen jaren zijn de verouderde beleidsnota’s geactualiseerd. Het totaaloverzicht van de beleidsnota’s van onze kapitaalgoederen is nu als volgt: Kapitaalgoed
Beleids- en beheerstuk
Datum vaststelling raad
Wegen
Beleidsplan wegenonderhoud 2018-2023 ‘Van planning tot uitvoering’ Gemeentelijk verkeer- en vervoersplan 20192029 Fietsplan Borger-Odoorn
22 mei 2025
Groen
Groenvisie Borger-Odoorn
23 januari 2025
Kunstwerken
Visie Ruimte voor de laatste rustplaats 20082018 Beleidsplan Bruggen 2024-2028
12 december 2024
Verkeer
Beleidsplan Natte Kunstwerken (in concept gereed)
19 september 2019 21 november 2024
Openbare verlichting
Beleidsplan Licht in de openbare ruimte 20182027
Water
Gemeentelijk rioleringsplan 2023-2029
Via een raadsbrief is de stand van zaken over de voortgang aangeboden. 8 maart 2018. Via een raadsbrief is een evaluatie van het beleidsplan aangeboden. 15 december 2022
Meubilair
Beleidsplan straatmeubilair 2025-2029
10 juli 2025
Investeringen Kapitaalgoederen gaan langere tijd mee, maar daarvoor is onderhoud noodzakelijk. In het BBV is vastgelegd dat groot onderhoud aan kapitaalgoederen met economisch en maatschappelijk nut moet worden geactiveerd. Dat betekent dat de totale last van de investering niet in één keer in de exploitatie wordt gedragen, maar dat het kapitaalgoed als een bezitting op de balans wordt geplaatst en over meerdere jaren wordt afgeschreven in de exploitatie. In onderstaande tabel staan de uitgangspunten omschreven die wij hanteren bij het afschrijven van kapitaalgoederen. Grens van investeren
Toerekenen rente Afschrijvingsmethodiek Afschrijvingstermijn Start afschrijving
Restwaarde
Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd. 2,5% Lineair afschrijven tot nihil. Varieert van 3 tot 60 jaar. Per type kapitaalgoed is dit vastgelegd in financiële verordening. Begroting: Op het moment dat het budget beschikbaar is gesteld. Realisatie: Op 1 januari van het jaar volgend op de afronding/uitvoering van het werk. Geen, vanwege afschrijving tot nihil.
Uitgangspunt in ons beleid is dat investeringen in openbaar gebied (riool, wegen, groen) zoveel mogelijk gecombineerd worden uitgevoerd.
74
Vastgoed & Geld In 2025 was een totaal bedrag van € 302.920 beschikbaar voor het uitvoeren van extra onderhoudsprojecten voor groen en gebouwen. Ieder jaar wordt het budget verhoogd met € 25.000 (60% voor groen en 40% voor gebouwen). De volgende bedragen waren beschikbaar in 2025: Omschrijving
Percentage
2025
Groen
60%
181.752
Gebouwen
40%
121.168
100%
302.920
Totaal
In de subparagraaf wegen worden de uitgevoerde projecten aangegeven. In de subparagraaf groen noemen we de projecten die zijn uitgevoerd met de beschikbare middelen voor groen. Het budget voor gebouwen is ingezet voor de uitvoering van het onderhoud op grond van de opgestelde meerjarenonderhoudsprogramma's (MJOP's) voor het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen.
75
Wegen Het wegenonderhoud is onderverdeeld in klein onderhoud en groot onderhoud. Onder klein onderhoud wordt verstaan: het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van kleine gaten en het aanpakken van voorkomende calamiteiten. De grootschalige onderhoudsprojecten vallen onder het groot onderhoud en staan op de meerjarenplanning. Deze meerjarenplanning geeft een technisch en financieel beeld van de onderhoudsprojecten voor de komende drie jaar. In het voorjaar van 2025 is de meerjarenplanning opnieuw vastgesteld door het college en ter informatie aangeboden aan de raad. Daarnaast is een keuze gemaakt van de uit te voeren werken in 2025. In 2025 zijn de volgende wegenprojecten opgestart:
Project
Begroot
Werkelijk
Status 31-12-2025
Herstel onverharde paden
35.000
1.700
In uitvoering
Hoofdstraat Exloo (extra deklaag)
89.750
63.834
Gereed
Oostervleddersdijk Exloo (prijsindexatie)
97.500
43.713
Gereed (1)
Herstel betonnen geleider Valthermond
52.000
35.637
Gereed
Hammeersweg (huisnr 13 - inrit sportpark) Odoorn
24.500
22.500
Verbetertraject voetpaden gehele gemeente (3/3)
81.250
85.528
Fietspad Zdiep (Mondenweg - Hfdkade BV) B'veen NB
423.000
350.127
Boermastreek (nabij huisnr. 20) Exloerveen, 1e fase
90.000
120.692
Zuiderstraat (Zuidelijke 2/3 weg - Hfdstr.) Buinerveen
325.500
303.800
Hoofdstraat (Schaapskuilweg - Vlintweg) Valthe, voorb.
25.000
-
Hoofdstraat (Torenlaan - Kruisstraat) Borger, reparatie
20.000
6.766
Dreef (Kavelingen - einde verharding) Valthermond
106.500
89.881
Oosterweg (Boerweg - Buinerweg) Ees
123.000
133.352
Gereed (1)
Exloërveen (Tuinbouwstraat - Nieuwe Dijk)
166.000
139.158
Gereed
Fietspad 1e Exloërmond (hsnr. 115 gemeentegrens)
176.500
2.577
Kerklaan (langsparkeerstrook westzijde school), Zndberg
20.000
20.000
Valtherblokken-noord V'mond
274.500
259.353
Hoofdstraat (Gasselterstraat - Lemenweg), Drouwen
272.750
18.686
Herinrichting Zuiderdiep Drouwenermond (GVVP)
113.500
26.971
In voorbereiding (3)
Nieuwe Dijk (zagen), fietsroute LOFAR
30.000
-
In voorbereiding
2.546.250
1.724.276
Totaal opgestarte projecten
76
Gereed Gereed Gereed Gereed (1) In voorbereiding (2) In uitvoering Gereed Gereed
Gereed Gereed Gereed (1) In voorbereiding (2)
(1) Conform beleid investeren we circa € 400.000 per jaar in plattelandswegen. (2) In 2025 zijn de nutsbedrijven gestart met vernieuwen van kabels en leidingen. Civiele uitvoering start in 2026. (3) Dit is een eerste reservering voor uitvoering in 2026. Financiering wegenonderhoud Op 22 mei 2025 is het beleidsplan wegen 2025-2030 vastgesteld. Hieruit blijkt dat jaarlijks circa € 2.433.500 nodig voor het onderhoud van de verhardingen. In de begroting is dit bedrag structureel in de begroting opgenomen (groot en klein onderhoud samen). Bij projecten waar ook de riolering wordt verbeterd, wordt het budget van de wegaanpassing in het GRP ondergebracht. Dit jaar speelde dat bij de aanleg van de regenafvoer De Slieten - kanaal Buinen-Schoonoord in Borger en bij het oplossen van de waterproblematiek aan de Boslandenweg in Borger. Speerpunten onderhoud 2025 1. Hoofdstraat (Gasselterstraat - overgang asfalt Lemenweg) Drouwen Dit betreft de belangrijkste verkeersader door Drouwen. Het plan voorziet in het herstraten van de klinkerverharding en het realiseren van extra verkeersmaatregelen conform het SPV-risicothema Snelheid in het verkeer: 30 km/u-wegen. Het participatieproces is al in 2024 gestart. Dit jaar is de planvoorbereiding afgerond en zijn de nutsbedrijven gestart met het vernieuwen van de kabels en leidingen. De civiele uitvoering start in 2026. 2.
Herstel van de voetpaden (2023-2025) Uw raad heeft voor de jaren 2023, 2024 en 2025 een totaalbedrag van € 305.000,beschikbaar gesteld om de kwaliteit van de voetpaden in de hele gemeente te verbeteren. De werkzaamheden zijn dit jaar afgerond
77
Openbare verlichting Vervanging van de openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg en is vastgelegd in het gemeentelijke verlichtingsplan. De financiering hiervan is geregeld in de exploitatiebegroting. Jaarlijks is hiervoor € 125.000 beschikbaar. De volgende projecten zijn in 2025 opgepakt. Project
Begroot Werkelijk
Status 31-122025
Hoofdstraat (Gasselterstraat - Lemenweg) Drouwen
26.100
-
In uitvoering (1)
Vervangen verouderde PLL-armaturen naar LED
98.900
-
In uitvoering (2)
125.000
-
Totaal opgestarte projecten
(1) Betreft aanpassingen i.c.m. wegverbetering. (2) Combinatie met het project verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie (zie 2e tabel). Verduurzaming openbare verlichting In 2019 is uw raad akkoord gegaan met de verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie in de komende 6 jaar. Dit betekent het ombouwen van alle energie onzuinige (niet PL) verlichting naar LED. Dit is het laatste uitvoeringsjaar. We hebben hierbij 23 masten en 599 armaturen vervangen. Begin 2026 wordt aan de gemeenteraad een evaluatieverslag van dit project aangeboden.
78
Groen Gemeentelijk groen Omschrijving
Eenheid
2025
Bos (plantsoen) en heide
m2 2.916.850
Heesters, hagen en vaste planten
m2
Gras, gazon, berm
m2 5.234.500
Sportvelden
m2
204.000
Bermsloten en schouwsloten
m1
500.812
Vijvers en natuurvriendelijke oevers
m2
190.050
Volkstuinen
m2
8.000
In gebruik gegeven grond
m2
376.600
Bomen
St
42.000
97.150
Beleid Begin 2025 is een nieuwe Groenvisie vastgesteld. Vijf waarden, Biodiversiteit, Klimaatbestendigheid, Identiteit & Beleving, Gezondheid & Welzijn en Samenwerking & Organisatie vormen de rode draad in deze visie. In 2025 is al gestart met de vertaling van de Groenvisie, zoals het opstellen van beheerplannen. In het beleidsstuk Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) zijn keuzes gemaakt omtrent onderhoudsniveau en financiën. Het onderhoudsniveau voor het groen is vastgesteld op niveau C, sierheesters binnen de kom onderhouden we niveau op B, begraafplaatsen onderhouden we op niveau A. Beheer en onderhoud Het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte en het snoeien van bomen wordt grotendeels uitgevoerd door de buitendienst. Het grasmaaien binnen de bebouwde kom en een deel van de onkruidbeheersing wordt uitbesteed aan de sw-bedrijven Wedeka en Emco. In 2025 is het openbaar groen totaal vier keer, door daartoe opgeleide medewerkers van de buitendienst, geschouwd en is geconcludeerd dat het overgrote deel van het beheer en onderhoud conform afspraak is uitgevoerd. Groenrenovaties In 2023 is gestart met het vernieuwen van versleten groen. Ook in 2025 zijn diverse projecten gestart om het groen renoveren. Data op orde blijft aandacht vragen Continu wordt de data van de openbare ruimte gecontroleerd en bijgewerkt waardoor de kwaliteit van de data sterk is verbeterd.
De gegevens zijn gekoppeld met de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) maar vraagt na elke mutatie in de buitenruimte bijwerking van de data. We werken met hulpprogrammatuur voor bomenbeheer en het bestrijden van de eikenprocessierups.
79
Financiën De reguliere onderhoudsbudgetten voor groen waren in 2025 over het algemeen toereikend. In 2025 liepen diverse projecten: Project
Begroot Werkelijk
Status 31-12-2025
Buinerweg (Dorpsstraat- komgrens) Ees
10.000
2.696
Afgerond
Hoofdstraat Odoorn (zuid komportaal)
5.000
1.443
In uitvoering
Valtherweg - Exloërweg (Exloo-Valthe)
20.000
16.570
In uitvoering
Trechterbeker Borger
12.000
3.189
In uitvoering
Natuurpark Aukje Wolf Valthermond
138.000
115.918
Afgerond
Aanleg/aanplant groen Z'diep/Hoofdst Bvn
131.240
97.579
In uitvoering
Groen A. de Vriesstraat 2e Exloërmond
30.000
11.050
In uitvoering
Begoniastraat (2/3 weg-Parkl.) Nw-Buinen
90.000
90.092
Afgerond
Parklaan (parallelweg/2e fase)
75.000
64.517
In uitvoering
Daalkampen II
142.000
108.428
In uitvoering
Drouwen (totaal)
52.000
48.875
In uitvoering
Dalkampen Borger
30.000
7.344
In uitvoering
Begraafplaatsen fase 2 Urnenvoorziening
308.066
248.724
In uitvoering
Begraafplaatsen fase 2 Urnentuin
60.500
95.608
In uitvoering
Begraafplaatsen fase 2 Groen
115.000
36.547
In uitvoering
Begraafplaatsen fase 2 Verharding
200.908
200.451
In uitvoering
2e Exloërmond Exloerkijl-Zuid
74.000
37.700
In uitvoering
Westeresch/Noorderesch Exloo
110.000
81.222
In uitvoering
Langhieten I/Oosterveld Odoorn
216.000
143.169
In uitvoering
Lisdodde/Kalmoes/Krabbescheer Nieuw-Buinen
210.000
166.160
In uitvoering
Wollegras/Valkruid Nieuw-Buinen
126.000
106.346
In uitvoering
Zuiderdiep/Noorderdiep ged Mondenweg-Dwarsdiep
84.000
51.407
In uitvoering
Hoofdstraat (Bos-Douglaslaan) Exloo
60.000
51.116
In uitvoering
Beukenlaan Nieuw-Buinen
30.000
18.549
In uitvoering
Groen Z'diep 2e Mond (gem.grens-nr. 374),
110.000
98.435
Afgerond
Groenrevitalisatie Buinen
134.000
10.984
In uitvoering
Groenrevitalisatie Klijndijk
113.000
59.786
In uitvoering
Ren. plantvakken/aanplant bomen Valthe
215.000
126.948
In uitvoering
2.901.714
2.100.855
Totaal
80
Begraafplaatsen Beleid Voor de begraafplaatsen is in maart 2008 de visie begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats vastgesteld. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn voor alle acht begraafplaatsen. In 2024 is gestart met het opstellen van een nieuw toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid. De verwachting is dat dit eind 2026 afgerond wordt. Kengetallen Aantal 2022
Aantal 2023
Aantal 2024
Aantal 2025
323
294
309
285
Begraafplaatsen
8
8
8
8
Begrafenissen
69
63
60
44
Bijzettingen urnen
20
17
17
9
3
2
4
Omschrijving Overledenen personen ingeschreven in Borger-Odoorn
Asverstrooiingen
Beheer en onderhoud Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau A conform het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Het beeld op de begraafplaatsen voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Project urnentuin Borger In 2025 is gestart met de uitvoering van het project om de huidige urnennissen op de begraafplaats in Borger te vervangen en de capaciteit voor nieuwe asbestemmingen uit te breiden. Financiën De totale uitgaven voor begraven excl. de inkomsten uit grafrechten en de vergoedingen onderhoud graven bedroeg in 2025 € 375.372. Voor inhuur derden en leveranties is een bedrag opgenomen van € 33.743.
81
Sportvelden Beleidskader In 2010 is de sport en beweegnota Sport zet in beweging vastgesteld. Hierin is op hoofdlijnen aangegeven welke kant we als gemeente uit willen met voetbal. In de beleidsnotitie Leefgebied en sport uit 2014 zijn kaders aangegeven hoe de gemeente omgaat met (met name de accommodaties van) voetbal en tennis. Beide nota’s zijn geëvalueerd met de verenigingen en in 2022 opnieuw door de gemeenteraad vastgesteld. Kengetallen Omschrijving
Aantal 2025
Sportparken
8
Wedstrijdvelden
17
Trainingsvelden
7
Beheer en onderhoud In 2022 is een bestek voor alle (groot) onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden opgesteld en aanbesteed voor een periode van twee jaren met een mogelijkheid om drie maal met een jaar verlengen. Bouma Sport en Groen voert ook nu weer de onderhoudswerkzaamheden uit. Betere afspraken in het contract en wijzigingen in de organisatie bij Bouma hebben voor betere dienstverlening gezorgd. De kwaliteitseis voor de sportvelden is dat zij moeten voldoen aan de KNVB-norm. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast wordt door een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken, zelf onderhouden. Deze boventallige velden zijn in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. Alle sportvelden (bestek en boventallig) worden regelmatig gecontroleerd op de KNVB-norm. Een keer in de drie jaar wordt de kwaliteit bepaald door ISA-sport, waarbij de sportvelden worden beoordeeld op bodem, waterhuishouding, vlakheid en grasbestand. Hiervan wordt een kwaliteitszorgrapportage per veld opgesteld, waarin een onderhouds- en bemestingsadvies per veld wordt gegeven.
Werkzaamheden 2025 Zoals ook in voorgaande jaren, wordt het onderhoud van natuurgrasvelden door het veranderende klimaat steeds uitdagender. Voor de start van het groot onderhoud van de velden in juni/juli 2025 hadden we te maken met droogte. De maand augustus, waarin de velden zich moesten herstellen, was iets gematigder waardoor de velden na de zomerstop weer goed bespeeld konden worden. Na augustus kregen een aantal velden last van engerlingen (larven van de meikever) welke de wortels onder de grasmat wegvreten. Door bestrijding van de engerlingen en door extra graszaad te zaaien, hebben de velden zich weer kunnen herstellen. Financiën Voor het uitbesteden van de onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden is een budget begroot van € 144.429. In 2025 is er aan onderhoud velden een bedrag van € 164.821 excl. btw besteed. Met name de kosten van bemesting, regulier onderhoud beregeningsinstallaties, indexering onderhoud sportvelden en het bestrijden van Engerlingen heeft ervoor gezorgd dat het budget is overschreden.
82
Voor de renovatie van de velden en de beregening op de kerncomplexen en de nietkerncomplexen, is in totaal € 300.250 gereserveerd. In 2024 is een start gemaakt met deze werkzaamheden. In 2025 zijn deze werkzaamheden verder opgepakt. De laatste werkzaamheden betreffen het aansluiten van de beregeningsinstallaties in de meterkasten op de niet-kerncomplexen. Deze werkzaamheden zullen begin 2026 afgerond worden. Voor het tweede deel renovatie velden, beregening en onderhoud sporttechnische inrichting is nieuw budget nodig voor 2027-2031.