CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Jaarrekening 2023

RAAD: Raadsvergadering 20 juni 2024, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Jaarrekening 202322.996 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

0

VTH provinciale Taken

74.423

74.423

0

Leerlingenvervoer Oekraïne

28.763

28.763

0

Maatschappelijke begeleiding

21.330

23.700

2.370

Taal voor ontheemden Oekraïne

22.659

22.659

0

Wet goed verhuurderschap

8.074

8.074

0

Veilig wonen

7.062

7.062

0

Versterking omgevingsveiligheid

4.000

4.000

0

Wet kwaliteitsborging bouw

17.223

17.223

Einde lening inburgeringsplicht

1.007

1.007

34.639

-361

Meerkost. Oekraïne Sociaal Domein Invoeringskosten Omgevingswet

35.000

-113.188

348.000

347.797

-203

1.557.000

1.557.737

737

Uitvoeringskosten GA

80.000

80.001

1

Extra capaciteit BOA's

33.104

33.104

0

2.492.280

2.399.866

-92.414

Voogdij/18+

978.660

978.660

0

Participatie

4.868.605

4.868.605

0

5.847.265

5.847.265

0

Totaal onderdeel I

50.006.109

49.750.610

-255.499

Totaal onderdeel II

2.492.280

2.399.866

-92.414

Totaal onderdeel III

5.847.265

5.847.265

0

58.345.654

57.997.741

-347.913

Energietoelage

Subtotaal onderdeel II III: Sociaal Domein 3D's

Subtotaal onderdeel III Totaal per onderdeel

Totaal I t/m III

Ten opzichte van de decembercirculaire 2023 sluiten we de algemene uitkering af met een nadeel. Dit is het gevolg van een verlaging van de uitkeringsfactor en de indicator bijstandsontvangers in de laatste specificatie die we hebben ontvangen.

48

Overzicht van incidentele baten en lasten per thema

49

Thema's Omschrijving

Lasten Structureel

Baten

Incidenteel

Incidenteel

Thema 1 Onze inwoners

39.339.512

Thema 2 Onze economie

1.010.938

Thema 3 Onze toekomst

4.971.090

692.640

842.058

231.327

-4.590.344

Thema 4 Onze leefomgeving

24.488.762

485.891

11.071.588

128.131

-13.774.934

302.996

665.000

64.271.650

1.281.400

64.585.054

Dekking

Algemene dekkingsmiddelen

Dekking

Overhead

Dekking

8.165.371

Structureel

Saldo

10.026.643

7.984.887

2.931.337

-29.493.354 1.920.399

11.320.027

127.412

-11.192.616

Vennootschapsbelasting

128.759

0

-128.759

Dekking

Overige baten en lasten

40.617

-41.900

-82.517

Dekking

Mutaties reserves

553.282

17.094.928

310.000

11.478.612

-5.859.597

82.155.983

27.103.830

89.538.787

21.104.357

1.383.332

Overzicht van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves

51

Omschrijving

Toevoeging Structureel

Onttrekking

Incidenteel

Structureel

Mutatie

Incidenteel

2023

ALGEMENE RESERVE Weerstandsdeel alg. reserve (WAR)

553.282

-

-

-

553.282

-

300.000

300.000-

-

-

553.282

300.000

300.000-

-

553.282

-

340.321 11.053.381 348.500 71.746 -

10.000-

766.38910.085.03775.000119.089-

426.068968.344 348.500 10.00075.00071.746 119.089-

Deelgebiedvisie "De Monden" Reserve corona Noodopvang ontheemden Hervormingsagenda jeugdzorg

-

-

-

20.000-

20.000-

-

-

-

277.155-

277.155-

-

3.850.000

-

-

3.850.000

-

979.000

-

-

979.000

Gekoppelde reserves

-

151.980

-

135.943-

16.037

Totaal bestemmingsreserves

-

16.794.928

10.000-

11.478.612-

5.306.315

553.282

17.094.928

310.000-

11.478.612-

5.859.597

Vrije algemene reserve (VAR) Totaal algemene reserve BESTEMMINGSRESERVES Algemeen Bufferreserve grondbedrijf Nog uit te voeren werken Onderhoud gemeentelijke gebouwen Onderhoud zwembaden Kern & kader, leefgebieden, sport Reserve rioleringen Bestemmingsreserve afval

Eindtotaal

WAT HEEFT HET GEKOST? Onze portemonnee

Begroting 2023

Rekening 2023

Taakvelden

Lasten

Baten

Saldo

Lasten

Baten

Saldo

T0.10

Mutaties reserves

16.246

11.607

4.639

17.648

11.789

5.860

T0.11 T0.4

Res. van de rekening van baten en lasten Overhead

T0.5

-10

-10

11.483

110

11.373

11.320

127

11.193

Treasury

325

523

-198

372

558

-186

T0.61

OZB woningen

183

5.239

-5.056

205

5.415

-5.210

T0.62

OZB niet-woningen

57

1.700

-1.644

58

1.582

-1.525

T0.64

Belastingen overig

332

332

333

T0.7

Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF

150

58.496

-58.346

T0.8

Overige baten en lasten

-256

-50

-206

T0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

Totaal

28.510

53

77.625 -49.116

41

333 57.998

-57.998

-42

83

129

129

30.106

77.427 -47.321

Paragrafen

54

Algemeen Hierna volgen de paragrafen. Deze zijn we op basis van het BBV verplicht in de begroting en het jaarverslag op te nemen. We geven een korte beschrijving van de inhoud van deze paragrafen. A

B

C

D

E

F

G

Lokale heffingen

Weerstandsvermogen

Kapitaalgoederen

Financiering

Bedrijfsvoering

Verbonden partijen

Grondbeleid

Algemene lijn paragrafen De paragraaf lokale heffingen geeft een beeld van de belastingen en leges die we innen. In de paragraaf weerstandsvermogen is zichtbaar dat we reserveren om beïnvloedbare en met name ook niet beïnvloedbare risico’s te beheersen en financieel af te dekken. Onze kapitaalgoederen geven een beeld van de investeringen die we als gemeente doen en de financiële verplichtingen die we daarvoor meerjarig aangaan. De paragraaf financiering geeft inzicht in onze financiële positie. Bedrijfsvoering gaat over hoe we werken om onze doelen te behalen. De paragraaf verbonden partijen geeft inzicht in de bijdragen van de gemeente Borger-Odoorn aan verbonden partijen. Tot slot hangt ons grondbeleid nauw samen met landelijke en lokale economische ontwikkelingen. Naast de hiervoor vermelde verplichte paragrafen is in het jaarverslag 2023, waarschijnlijk voor het laatst, een paragraaf opgenomen inzake de Covid-19 gevolgen.

55

Lokale heffingen In deze paragraaf geven we een toelichting op de ontwikkeling van onze lokale heffingen. De werkelijke opbrengsten van de Onroerende Zaak Belasting (OZB), reinigingsheffingen, rioolheffing, toeristenbelasting en forensenbelasting worden naast de begroting gezet. Ook geven we in deze paragraaf een toelichting op de opbrengsten van de gemeentelijke leges en de kostendekkendheid hiervan.

56

Belastingopbrengsten Hieronder staan onze belastingopbrengsten (Rekening 2023). Deze worden vergeleken met de bijgestelde begroting (BERAP 2023-II). In de kolom verschil zien we dat alleen bij de afvalstoffenheffing een nadeel is ontstaan. De overige verschillen tussen de BERAP 2023-II en de jaarrekening 2023 zijn voordelig. Belastingsoort

Begroting Wijzigingen 2023

BERAP 2023-II

Rekening 2023

Onroerende Zaak Belasting (OZB)

6.779.794

150.000

6.929.794

6.984.293

54.499

Afvalstoffenheffing

2.536.916

0

2.536.916

2.449.422

-87.494

Rioolheffing

3.160.471

0

3.160.471

3.212.474

52.003

Toeristenbelasting

1.847.500

0

1.847.500

2.338.337

490.837

Forensenbelasting

162.500

0

162.500

166.432

3.932

150.000 14.637.181 15.150.958

513.777

Totaal:

14.487.181

57

Verschil

Onroerende zaak belastingen (OZB) Beleid OZB 2023 Voor 2023 is besloten de opbrengst van de OZB met 1,75% te verhogen. De opbrengsten bestaan uit de onderdelen eigenarenbelasting OZB woningen, eigenarenbelasting OZB niet-woningen en gebruikersbelasting niet-woningen. Hieronder staat een specificatie van de OZB opbrengsten. In de bijgestelde begroting (BERAP 2023-II) hebben we de oorspronkelijke raming met in totaal € 150.000 verhoogd. In de jaarrekening 2023 komen we nog iets hoger uit dan begroot. Wel is een verschuiving zichtbaar tussen de eigenaren- en de gebruikersbelasting. Specificatie OZB

Begroting Wijzigingen 2023

BERAP 2023-II

Rekening 2023

Eigenarenbelasting woningen

5.079.561

5.229.561

5.403.907

174.346

Eigenarenbelasting niet-woningen Gebruikersbelasting nietwoningen

1.160.495

1.160.495

948.439

-212.056

539.738

539.738

631.947

92.209

Totaal:

6.779.794

6.929.794

6.984.293

54.499

150.000

150.000

De vermelde bedragen zijn de zuivere belastingopbrengsten. In dit overzicht is de kostenvergoeding voor de dwanginvordering ad circa € 13.200 niet meegenomen.

58

Verschil

Reinigingsheffingen (combinatie afvalstoffenheffing en reinigingsrechten) Beleid Reinigingsheffingen In onze gemeente wordt de afvalstoffenheffing geheven op basis van het Diftar-systeem. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht deel en een variabel deel. De hoogte van het variabel deel wordt bepaald door het aantal aangeboden kilo's restafval en door het aantal ledigingen van de restcontainer. Het aanleveren van zowel de PMD- als de GFTcontainer is gratis. Uitgangspunt bij de afvalstoffenheffing is een 100% kostendekking. Verschillen tussen de begroting en de rekening worden verrekend met de bestemmingsreserve afval. Als de reserve onvoldoende hoog is om een nadeel te dekken komt het nadeel ten laste van de Algemene Middelen. Tarieven 2023 voor de burger: Bij de legesverordening 2023 zijn de volgende tarieven vastgesteld. Vast tarief:

€ 143,69 per aansluiting

Variabel tarief:

€ 0,25 per kilo restafval € 4,00 per lediging container restafval € 2,00 per opening ondergrondse container (PMD en restafval) Aangeleverde kilo's PMD zijn gratis

Afvalbrengpunt (ABP):

€ 0,15 per kilo grof huishoudelijk afval € 0,00 Per kilo grof tuinafval

Inzamelingsfrequentie:

3 wekelijks (GFT/PMD), 6 wekelijks (rest)

Aantal aansluitingen:

11.078

Betaalde poorttarieven bij Attero voor de gemeente: Verbrandingsbelasting:

€ 35,70 per ton

Poorttarief GRIJS:

€ 42,73 per ton

Poorttarief GROEN:

€ 41,11 per ton

Aantallen tonnages/ledigingen 2023 Afvalstromen

Tonnages

Ledigingen

begroting rekening verschil begroting rekening verschil

Restafval (grijs)

1.700

1.660

-40

70.000

62.863

-7.137

Groenafval (GFT)

3.500

3.231

-269

110.000

109.032

-968

Plastic, metalen drankkartons (PMD)

900

927

27

150.000

140.694

-9.306

Grof (huishoudelijk) afval ABP

460

513

53

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Grof tuinafval ABP

2.100

2.138

38

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Totalen

8.660

8.469

-191

59

330.000 312.589 -17.411

Kostendekkendheid 2023 Totale kosten afval

Begroting

Rekening

Verschil

1. Algemene kosten afval

631.096

678.511

-47.415

2. Huis aan huis inzameling

610.936

507.753

103.183

3. Kosten ABP

359.377

300.628

58.749

4. Kosten overige afvalstromen

161.463

273.637

-112.174

5. Overige indirecte kosten

804.044

801.344

2.700

2.566.916

2.561.873

5.043

0

6.649

-6.649

Totaal kosten

2.566.916

2.568.522

-1.606

Totaal opbrengsten

2.536.916

2.449.422

-87.494

-30.000

-119.100

-89.100

100%

100%

0

Subtotaal: 6. Storting in voorziening afval

7. Negatief saldo uit de reserve

Kostendekkingspercentage

Toelichting verschillen Begroting 2023 / Rekening 2023 In de tabel worden voordelen ten opzichte van de primitieve begroting positief weergegeven en nadelen ten opzichte van de begroting negatief weergegeven. De kostendekkendheid wordt berekend na eventuele mutaties in de reserve. De werkelijke uitgaven afvalstoffen waren in 2023 totaal € 1.606 hoger dan begroot. De opbrengsten waren € 87.494 lager dan begroot. Totaal is er in 2023 een nadeel van € 89.100, welk bedrag is onttrokken aan de bestemmingsreserve afval. Op begrotingsbasis is een inschatting gemaakt van de ingeleverde kilo's en ledigingen. De hoeveelheid ingeleverd huishoudelijk restafval is ten opzichte van de begroting afgenomen met 40 ton. Het aantal ledigingen (grijs) is in 2023 ook gedaald. Het wijzigen van de inzamelfrequentie van 3 naar 6 wekelijks heeft een positief effect op het aantal kilo's en ledigingen. De ingeleverde kilo's GFT zijn ten opzichte van de begroting sterk afgenomen. Het aantal ledigingen is minimaal afgenomen. De hoeveelheid ingeleverd grof huishoudelijk afval en grof tuinafval zijn ten opzichte van de begroting marginaal toegenomen. Onderstaand worden de verschillen 2023 tussen de begroting en de rekening per onderdeel nader toegelicht. Toelichting lasten/uitgaven afval Algemene kosten afval De werkelijke algemene lasten afval waren € 47.415 hoger dan begroot.

De verhoging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door externe inhuur (afvalcoach). Door een extra ontvangen vergoeding voor zwerfvuil kan de overschrijding op dit onderdeel naar beneden worden bijgesteld.

60

Kosten huis aan huis inzameling De werkelijke kosten voor de huis aan huis inzameling waren € 103.183 lager dan begroot. Het voordeel ontstaat door lagere kapitaallasten, lagere kosten ondergrondse containers en minder ingezamelde kilo's GFT. Kosten Afvalbrengpunt (ABP) Ondanks dat er meer kilo's zijn ingeleverd op het ABP, vallen de kosten € 58.749 lager uit dan begroot. Dit voordeel wordt onder andere veroorzaakt door minder aangeleverde kilo's kwaliteit hout B (relatief dure fractie) en lagere doorberekende kosten werf. Kosten overige afvalstromen Ten opzichte van de begroting zijn de kosten € 112.174 hoger. Het nadeel ontstaat deels door de hogere kosten voor inzameling oud papier door scholen en verenigingen en deels door hogere kosten PMD. Doordat de oud papierprijs het hele jaar onder de afgesproken garantieprijs lag, is in 2023 beduidend meer subsidie uitbetaald. De hogere kosten PMD worden veroorzaakt door onverwachte hogere afkeur PMD (146 ton) en door een afrekening over voorgaande jaren voor de levering van PMD-zakken. Daarentegen was er een voordeel op de kosten bladbakken. Overige indirecte kosten De overige indirecte kosten vallen iets lager uit dan begroot, namelijk € 2.700. Dit verschil is niet nader geanalyseerd. Reserves en voorzieningen Het saldo op afval wordt ieder jaar ten gunste of ten laste gebracht van de reserve afval.

In 2023 is het resultaat op afval € 89.100 negatief. De stand van de reserve is na uitname 2023 € 181.649. Het voordeel op de kapitaallasten (€ 6.649) wordt gestort in de voorziening afval (conform BBV). De stand van de voorziening afval is na storting 2023 € 77.250. Toelichting baten/inkomsten afval De werkelijke inkomsten afvalstoffen zijn per saldo € 87.484 lager dan begroot. Dit nadeel werd vooral veroorzaakt door een lagere opbrengst op het variabele deel van de afvalstoffenheffing voor restafval. Dit heeft vooral betrekking op de opbrengsten ondergrondse containers en het minder aantal ledigingen van de containers restafval.

61

Rioolheffing Beleid Rioolheffing Basis voor de raming van de lasten en baten is het meest recent vastgesteld GRP. In 2022 is het nieuwe GRP vastgesteld door de raad voor de periode 2023 tot en met 2029. Het GRP is zodanig opgezet dat gedurende de looptijd er sprake is van een jaarlijkse lastenuitzet van 0,75%. Vanwege de 100% kostendekkendheid dienen de opbrengsten van de rioolheffing in gelijke mate toe te nemen. Dit betekent derhalve een stijging van het riooltarief met 0,75% per jaar. Eventuele verschillen in de exploitatie worden gecompenseerd uit de reserve riolering. Totale kosten riolering

Begroting

Rekening

Verschil

1. Algemene kosten

1.528.648

1.508.777

19.871

2. Overheadkosten

343.599

343.727

-128

3. Kapitaallasten 4. Voordeel kapitaallasten naar voorziening

902.764

652.447

250.317

0

250.317

-250.317

5. Compensabele btw

276.460

276.460

0

6. Geraamde dotatie voorziening

109.000

109.000

0

Totaal kosten

3.160.471

3.140.728

19.743

Totaal lasten riolering

3.160.471

3.140.728

19.743

7. Opbrengst rioolheffing woningen

2.816.095

2.819.264

3.169

344.376

393.210

48.834

3.160.471

3.212.474

52.003

0

71.746

71.746

100%

100%

0

8. Opbrengst rioolheffing niet woningen Totaal opbrengsten 9. Positief resultaat naar de reserve Kostendekkingspercentage Toelichting tabel

Algemeen In de tabel worden voordelen ten opzichte van de primitieve begroting positief weergegeven en nadelen ten opzichte van de begroting negatief weergegeven. De kostendekkendheid wordt berekend na eventuele mutaties in de reserve. Uit de tabel blijkt dat de totale opbrengsten rioolheffing € 3.212.474 bedragen. De totale lasten bedragen € 3.140.728. Hierbij is rekening gehouden met een voordeel op de kapitaallasten van € 250.317. Het resterend verschil tussen de baten en lasten bedraagt € 71.746. Dit voordelig verschil wordt toegevoegd aan de reserve riolering. Nadere toelichting lasten riolering Op de algemene kosten wordt een klein voordeel behaald. Binnen de budgetten van riool is wel sprake van verschuiving van de kosten. De nadelen (energielasten en schouwsloten) worden hierbij opgevangen door de voordelen (onderhoud hoofdriool en drukriolen). De kapitaallasten zijn € 250.317 lager dan begroot. Dit komt deels door onderuitputting en deels doordat de werkelijke rente lager is dan begroot. Dit voordeel wordt conform BBV gestort in de voorziening riolering. De compensabele btw is conform de begroting geboekt en geeft geen verschillen.

62

Nadere toelichting opbrengsten rioolheffing De totale opbrengst rioolheffing is € 52.003 hoger uitgevallen dan geraamd. Deze hogere opbrengst komt voornamelijk door een hoger ontvangen bedrag voor het variabel deel van de rioolheffing. Oorzaak hiervan is een toename van de WOZ-waardes en door wijzigingen in het woningareaal. Zoals vermeld worden de jaarlijkse lasten van de riolering voor 100% gedekt door de rioolheffing. De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief en een variabel tarief per aansluiting. Beide tarieven bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. Verloop reserve riolering 2023 Het verloop van de reserve riolering is in 2023 als volgt: Reserve riolering

Bedrag

Stand per 1-1-2023

363.284

- Toevoeging

71.746

- Onttrekking

0

Stand per 31-12-2023

435.030

De toevoegingen of onttrekkingen aan deze reserve betreffen efficiency verschillen. Het saldo kan worden ingezet voor egalisatie van de tarieven en om de 100% kostendekkendheid conform het GRP te waarborgen. Verloop voorziening riolering 2023 Het verloop van de voorziening riolering is in 2023 als volgt: Voorziening riolering Stand per 1-1-2023

Bedrag 1.025.394

- Toevoeging (onderuitputting)

250.317

- Toevoeging (overig)

109.000

- Onttrekking

-86.116

Stand per 31-12-2023

1.298.594

Als de geraamde kapitaallasten hoger zijn dan werkelijke kapitaallasten is er sprake van onderuitputting. Het verschil wordt toegevoegd aan de voorziening. De overige toevoeging betreft de geraamde bijdrage uit het GRP. De onttrekking betreft de dekking van de uitgaven 2023 van de investeringen. Deze investeringen worden (gedeeltelijk) gedekt uit de voorziening riolering.

63

Toeristenbelasting Beleid Bij de Kadernota 2023 is besloten om tarieven ten opzichte van 2022 niet te wijzigen. Dit houdt in dat de toeristenbelasting per overnachting per soort verblijf als volgt is vastgesteld: Groepsaccommodaties Campings Bungalows, hotels, B&B's

€ 0,50 € 1,10 € 1,50

Opbrengst 2023 Het jaar 2023 was een goed toeristisch seizoen. Er zijn meer overnachtingen geweest dan geraamd. De hogere opbrengsten betreffen vooral de vakantieparken. Dit wordt naast meer overnachtingen ook veroorzaakt doordat er, als gevolg van aanscherping van de regelgeving, minder gebruik gemaakt kan worden van de forfaitaire regeling. Toeristenbelasting

Begroting Wijzigingen 2023

BERAP 2023-II

Rekening 2023

Opbrengst toeristenbelasting

1.847.500

1.847.500

2.338.337

64

0

Verschil 490.837

Forensenbelasting Beleid Omdat de forensenbelasting net als de toeristenbelasting verbonden is aan recreatieve activiteiten loopt de tariefaanpassing van de forensenbelasting gelijk op met een tariefaanpassing van de toeristenbelasting. Opbrengst In de begroting is een opbrengst geraamd van € 162.500. De werkelijke opbrengst bedraagt € 166.432. Een meeropbrengst dus van € 3.932. Forensenbelasting Opbrengst forensenbelasting

Begroting Wijzigingen 2023 162.500

65

0

BERAP 2023-II 162.500

Rekening 2023 166.432

Verschil 3.932

Kostendekkendheid leges Inleiding Jaarlijks wordt in de begroting en jaarstukken inzicht gegeven in de kostendekkendheid van de leges. De kostendekkendheid leges wordt berekend volgens regelgeving en jurisprudentie. Dit houdt onder andere in dat uitgaven voor het opstellen van beleid en uitgaven voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen. Bij omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen. De kostendekkendheid van de leges is per titel en hoofdstuk beoordeeld. Toerekening overhead De overhead wordt toegerekend volgens een systematiek op basis van totale lasten of een systematiek op basis van totale uren. Voor de toerekening van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het (standaard)systeem gebruikt van de totale lasten. De uitkomst is een opslagpercentage van 13,79%. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Hiervoor zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Het opslagtarief bedraagt € 47,11.

De genoemde tarieven zijn conform de begroting 2023. Titel I Titel I betreft de algemene dienstverlening waaronder bijvoorbeeld de burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen vallen. Voor titel I geldt, dat de totale opbrengsten de totale kosten per titel niet mogen overschrijden. Een overschrijding (hogere opbrengst) van één of meerdere hoofdstukken in een titel is wel toegestaan voor zover dit wordt gecompenseerd door onderschrijdingen op andere hoofdstukken. In vaktaal heet dat kruissubsidiëring en dat is toegestaan. In het algemeen valt op dat de kostendekkendheid van de leges burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen en verstrekkingen BRP enkele procentpunten lager uitkomt dan begroot. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door hogere toegerekende loonkosten en hogere overheadkosten terwijl de opbrengsten lager zijn dan begroot. De hogere loonkosten worden veroorzaakt door veel externe, dus duurdere, inhuur van personeel. De verminderde opbrengsten worden vooral veroorzaakt lagere aantallen verstrekkingen. TITEL I Leges Algemene Nr. Dienstverlening 1 Burgerlijke Stand 2 Reisdocumenten, ID 3 Rijbewijzen 4 Verstrekking BRP 5 Bestuursstukken 6 Overige Publiekszaken 7 Leegstandswet 8 Kansspelen 9 Verkeer en vervoer 10 Diversen 11 Aansluiting en riolering Totaal

Begroting 2023 Totale Totale

%

Rekening 2023 Totale Totale

%

Kosten Opbrengst Dekking 52.061 28.254 54% 128.528 79.797 62% 169.359 97.879 58% 105.795 11.408 11% 5.869 750 13% 23.328 7.184 31% 5.208 1.694 33% 2.423 670 28% 34.492 10.972 32% 33.128 6.175 19% 590 590 100%

Kosten Opbrengst Dekking 53.818 23.021 43% 150.438 57.700 38% 185.997 74.610 40% 124.343 5.416 4% 6.055 746 12% 28.408 5.871 21% 380 168 44% 2.744 600 22% 34.421 11.375 33% 32.874 5.648 17% 3.971 3.971 100%

560.781

623.449

66

245.373

44%

189.126

30%

Titel II Titel II betreft de dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving (omgevingsvergunning). Vanaf 2014 is er een aparte legesverordening omgevingsvergunning. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. De opbrengsten op de bouwleges vallen opnieuw fors hoger uit dan begroot. Gedurende het jaar is de begrote opbrengst al met € 235.000 naar boven bijgesteld. Evenals voorgaande jaren zorgen de 10 grootste projecten (waaronder een nieuwe sporthal) voor ruim 50% van de opbrengst. De kostendekkendheid is daarmee boven de 100% uitgekomen. TITEL II Leges Nr. Fysieke leefomgeving 1 Kosten taakveld(en) 2 Inkomsten (excl. Heffingen) Netto kosten 4 Toe te rekenen overhead 5 Toe te rekenen BTW 6 Opbrengst heffingen Totaal

Begroting 2023 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 380.016 0 380.016 226.458 18.272 497.341 624.746 497.341 80%

Rekening 2023 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 526.933 0 526.933 226.458 12.064 868.869 765.455 868.869 114%

Titel III Titel III betreft de dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn. Hier is een overschrijding (opbrengst hoger dan kosten) per hoofdstuk niet toegestaan. De afname van de kostendekkendheid wordt veroorzaakt door hogere overheadkosten en een iets lagere opbrengst. Titel III Leges Europese Nr. Dienstenrichtlijn 1 Horeca 2 Organiseren evenementen 3 Prostitutiebedrijven Totaal

Begroting 2023 Totale Totale

%

Kosten Opbrengst Dekking 7.037 2.979 42% 352 5 2% 0 0 7.389 2.984 40%

Rekening 2023 Totale Totale

%

Kosten Opbrengst Dekking 7.569 2.850 38% 378 6 2% 0 0 7.947 2.856 36%

Lijkbezorgingsrechten De lagere kostendekkendheid wordt veroorzaakt door een lichte toename van de kosten van onderhoud en personeel terwijl de opbrengsten licht gedaald zijn. Begroting 2023 Rekening 2023 Leges Totale Totale % Totale Totale % Verordening Nr. Lijkbezorging Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 1 Lijkbezorgingsrechten 352.449 171.992 49% 364.243 166.694 46% (incl. o'houd begr.plaats) Totaal 352.449 171.992 364.243 166.694

67

Marktgelden De lagere kostendekkendheid van de marktgelden wordt veroorzaakt door circa € 4.000 hogere toerekening van energiekosten. Begroting 2023 Rekening 2023 Leges Totale Totale % Totale Totale % Nr. Verordening Marktgelden Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 1 Marktgelden 10.607 7.918 75% 14.704 7.054 48% Totaal

10.607

68

7.918

14.704

7.054

Weerstandsvermogen en Risicomanagement In deze paragraaf, waarin rekening is gehouden met de in het voorjaar 2024 vastgestelde nota Reserves en Voorzieningen, wordt over 2023 een beeld geschetst van de financiële positie van de gemeente. Het is niet eenvoudig om te bepalen hoe goed of slecht een gemeente er financieel voorstaat. Of een hoge schuld nadelig is voor de financiële positie hangt er bijvoorbeeld vanaf welke bezittingen er tegenover de schulden staan, en hoe hoog de opbrengsten zijn waarmee rente en aflossing kunnen worden betaald. Kortom de financiële positie van een gemeente is niet in één kengetal uit te drukken, maar door naar een aantal belangrijke financiële kengetallen gezamenlijk te kijken kan er wel een uitspraak worden gedaan over de financiële positie van de gemeente. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen kan, conform de begroting 2023, het volgende worden vastgesteld:      

De weerstandsratio is uitstekend De schuldpositie ligt in de veilige zone De vermogenspositie is voldoende De grondexploitatie ligt in de veilige zone De structurele begrotingsruimte is toereikend De belastingcapaciteit is hoog in vergelijking met andere gemeenten

Op basis van het bovenstaande is de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. De belastingcapaciteit is echter wel hoog in vergelijking met andere gemeenten.

Weerstandsvermogen en risico's In deze paragraaf worden twee soorten risico’s onderscheiden. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor de risico’s die te voorzien en dus te beheersen zijn worden bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s wordt gekeken naar het weerstandsvermogen. Bepaald wordt in hoeverre de gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Hiervoor wordt van de niet geraamde risico’s een inventarisatie gemaakt. Door het weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van het weerstandsvermogen. De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken:  Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten.  Kort geld lenen in plaats van lang geld als wordt verwacht dat de rente op kapitaalmarkt (lange rente) hoger blijft dan op de geldmarkt (korte rente). Hierbij wordt wel rekening gehouden met de grenzen volgens de kasgeldlimiet.  Geen eigen personeelskosten toerekenen aan projecten en investeringen.  Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar.

 Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen.  Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren.  Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid.  Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.

69

Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. Het onderscheid naar een structurele en een incidentele weerstandscapaciteit wordt niet meer gemaakt omdat er geen onderscheid meer bestaat tussen incidentele en structurele risico's. Weerstandsvermogen

Begroting 1-1-2023 Rekening 31-12-2023

1. Weerstandsdeel Algemene Reserve (WAR)

12.215.849

12.769.131

2. Vrije Algemene Reserve (VAR)

4.194.085

7.404.807

3. Bufferreserve gronden

2.407.535

pm

4. Onbenutte belastingcapaciteit

0

0

Totaal weerstandscapaciteit

18.817.469

20.173.938

Toelichting weerstandscapaciteit Uit de tabel blijkt, dat de weerstandscapaciteit volgens de jaarrekening per 31-12-2023 met circa € 1.356.000 is toegenomen ten opzichte van de begroting per 1-1-2023. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een toename van de WAR van afgerond € 553.000 en een toename van de VAR van afgerond € 3.211.000. Anderzijds wordt in de berekening van de weerstandscapaciteit, in overleg met de provincie, geen rekening meer gehouden met de bufferreserve gronden ad € 2.408.000 (stand begroting 1 januari 2023). De WAR geeft het weerstandsdeel voor algemene financiële tegenvallers aan. Deze reserve is een algemene buffer en niet vrij aan te wenden. Het saldo van de WAR bedraagt per 31 december 2023 € 12,8 miljoen. De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Het minimum van de VAR wordt naar aanleiding van de Nota Reserves en Voorzieningen 2024 gesteld op 1% van de begroting.

70

Risico’s Het volgende overzicht geeft de niet geraamde risico’s weer. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Verder is er een uitsplitsing gemaakt in een incidenteel of structureel risico. Een risico wordt als incidenteel gezien als wordt ingeschat dat het risico zich maximaal 1 x per 4 jaar kan voordoen en als structureel als het risico vaker dan 1 x per 4 jaar wordt ingeschat. Nr.

Omschrijving

Bedrag

Kans

Risicobedrag

1

Gronden bij de gemeente

3.400.000

50%

1.700.000

2

Vastgoed

2.000.000

50%

1.000.000

3

200.000

50%

100.000

4

Decentralisaties/sociaal domein Gemeenschappelijke Regelingen

1.300.000

50%

650.000

5

Accres Gemeentefonds

1.500.000

10%

150.000

6

Grondexploitatie grondbedrijf

180.000

30%

54.000

7

Verlofstuwmeer

100.000

50%

50.000

8

Btw-compensatiefonds

200.000

50%

100.000

9

Leningen BBZ

150.000

50%

75.000

10

Verzekeringen

200.000

30%

60.000

11

Juridische procedures

200.000

50%

100.000

12

Garantieverplichtingen

250.000

10%

25.000

13

Rente

150.000

30%

45.000

14

Bodemsanering

100.000

30%

30.000

15

Planschade

100.000

30%

30.000

16

Cybercrime

3.500.000

10%

350.000

17

Arbeidsmarktproblematiek

500.000

50%

250.000

18

Inflatie > stelpost indexatie

2.000.000

50%

1.000.000

Totaal

16.030.000

5.769.000

De risico’s zijn bij het samenstellen van de begroting 2024 geactualiseerd en wijken in de jaarrekening 2023 niet af. De belangrijkste risicobedragen (> € 250.000) worden hierna toegelicht. Gronden bij de gemeente (1) Dit betreft de boekwaarde van de gronden die nog niet in productie zijn genomen (de Nog niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG)) en de overige gronden zoals cultuurgronden. De NIEGG zijn wel aangekocht met de bedoeling om deze te zijner tijd te ontwikkelen en in het Grondbedrijf op te nemen. Het grootste risico met betrekking tot deze gronden is dat één of meerdere plannen niet in productie kunnen worden genomen en dat de actuele boekwaarde moet worden verlaagd tot bijvoorbeeld de landbouwwaarde.

71

In het verleden is het risicobedrag berekend op basis van de restant boekwaarde van de nog niet in productie genomen gronden. Dit is een algemene methode. In deze begroting hebben we specifiek beoordeeld welke gronden niet tegen landbouwwaarde zijn gewaardeerd en waar de gemeente een risico loopt op afwaardering. Deze specifieke methode geeft beter inzicht in de risico's dan de algemene methode. Het bedrag waarover we risico's lopen bedraagt € 3,4 miljoen. Dit betreft o.a. het Strijkijzer en de gronden voor dagrecreatie in Borger. Voor deze specifieke gronden maken we een visie Borger West en daarna zal blijken welke mogelijkheden en kansen, maar ook welke risico's er voor deze gronden zijn. Het risico dat een plan niet in productie wordt genomen en moet worden afgewaardeerd wordt gezien als gemiddeld (= 50%) waardoor voor dit onderdeel, conform vorig jaar, een bedrag van € 1.700.000 als uiteindelijk risico wordt geraamd. Vastgoed (2) De gemeente bezit zowel maatschappelijk als strategisch vastgoed. Dit vastgoed kan soms ‘onder water’ staan wanneer de boekwaarde hoger is dan de marktwaarde. Op dit moment is de marktwaarde hoger dan de boekwaarde maar het risico bestaat dat in de toekomst op de boekwaarde van deze strategische gronden en panden moet worden afgeboekt als gevolg van een lagere marktwaarde.

Op grond van de huidige situatie is niet tot afwaardering overgegaan en volstaat opname in de risicoparagraaf. De boekwaarde van strategisch vastgoed gronden en panden bedraagt € 2 miljoen. Het risico op afwaardering is 50%, zodat het risico, conform vorig jaar, € 1 miljoen bedraagt. Gemeenschappelijke Regelingen (4) Met betrekking tot de Gemeenschappelijke Regelingen loopt de gemeente het risico dat hogere financiële tekorten achteraf door de deelnemende gemeenten moeten worden bijgepast. Dit risicobedrag wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van onze bijdrage aan de 7 belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen (VRD, GGD, RUD, Emco, Wedeka, Recreatieschap Drenthe en Publiek Vervoer). Het risicobedrag wordt ingeschat op 25% (= € 1.300.000) van het totaalbedrag van afgerond € 5,2 miljoen dat in 2024 aan de 7 genoemde Gemeenschappelijke Regelingen als gemeentelijke bijdrage is verschuldigd. De kans dat het risico zich voordoet wordt ingeschat op 50% (= € 650.000). Cybercrime (16) Het risico van cybercrime betreft het risico dat criminelen ongeautoriseerd toegang krijgen tot de data van organisaties en systemen platleggen waardoor deze niet meer bij hun eigen gegevens kunnen. Om weer toegang tot de eigen gegevens te krijgen wordt er vervolgens "losgeld" geëist. Ervaringscijfers leren dat de schade van een dergelijke aanval kan oplopen tot circa € 140 per inwoner.

De kans dat een dergelijke aanval zich voordoet wordt ingeschat op 10%. Arbeidsmarktproblematiek (17) Een nieuw onderkend risico betreft het risico van de arbeidsmarktproblematiek. In de huidige arbeidsmarkt wordt het steeds lastiger om bepaalde vacatures in te vullen. De vraag is groot terwijl het aanbod onder druk staat. Het risico bestaat dat onze dienstverlening door deze ontwikkeling in gevaar komt en we hogere kosten moeten maken voor werving en selectie of externe inhuur. Inflatie (18) Een tweede nieuw onderkend risico is het risico van loon- en prijsstijgingen welke de in de begroting opgenomen stelpost voor indexatie overschrijden. We hebben het risico globaal geraamd op 5% van het niet geïndexeerde deel van de begrote lasten.

72

Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de ratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe de gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt het weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio groter dan 2,0 tussen 1,4 en 2,0 tussen 1,0 en 1,4 tussen 0,8 en 1,0 tussen 0,6 en 0,8 lager dan 0,6

Aanduiding Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Zeer Onvoldoende

In onderstaande tabel is de weerstandscapaciteit weergegeven in een absoluut bedrag en als ratio, in relatie tot de risico's. Ratioberekening

Rekening

Rekening

Rekening

2021

2022

2023

Weerstandscapaciteit

16.047.414

16.409.934

20.173.938

Risico's

4.998.500

4.449.500

5.769.000

3,21

3,69

3,50

Weerstandsratio

Toelichting uitkomsten ratioberekening Met ingang van het begrotingsjaar 2024 worden de risico's niet meer onderverdeeld naar incidentele en structurele risico's. Dit heeft gevolgen voor de berekening van het kengetal "Weerstandsratio". Het totaal van de in het kengetal opgenomen risico's is verhoogd omdat de incidentele en structurele risico's nu worden samengeteld. Dat betekent dat de berekende ratio lager wordt. Om de weerstandsratio toch te kunnen vergelijken met de jaarrekeningen 2021 en 2022 zijn de ratio's voor deze jaren herrekend. Dit heeft geen gevolgen voor de classificering, deze is nog steeds uitstekend. De weerstandsratio is in de jaarrekening 2023 ten opzichte van de jaarrekening 2022 met 0,19 procentpunt afgenomen. Hoewel de weerstandscapaciteit is toegenomen zijn de risico's eveneens toegenomen. Geconstateerd wordt dat de ratio in alle jaren boven de 2 blijft en daarmee uitstekend is.

73

Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit; Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. Deze provinciale signaleringswaarden zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Normen

A

B

C

weerstandsratio

> 1,4

1,4 - 0,8

< 0,8

netto schuldquote

< 90

90 - 130

> 130

netto schuldquote gecorrigeerd

< 90

90 - 130

> 130

solvabiliteitsratio

> 50

20 - 50

< 20

grondexploitatie

< 20

20 -35

< 35

structurele exploitatieruimte

>0

0

<0

belastingcapaciteit

< 95

95 -105

> 105

Onderstaand zijn de uitkomsten vermeld van de voorgeschreven kengetallen. Het kengetal grondexploitatie is op 0% gesteld omdat de berekening door de negatieve boekwaarde van het grondbedrijf (de gerealiseerde opbrengsten zijn namelijk hoger dan de nog te verwachten kosten) eveneens negatief zou uitkomen. Jaarverslag 2022

Verloop van de kengetallen Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

Cat.

weerstandsratio

3,69

4,23

3,50

A

netto schuldquote

22%

39%

20%

A

netto schuldquote gecorrigeerd

17%

34%

16%

A

solvabiliteitsratio

45%

32%

49%

B

grondexploitatie

0%

2%

0%

A

structurele exploitatieruimte

9%

3%

7%

A

belastingcapaciteit

126%

103%

114%

C

Kengetallen

74

Toelichting kengetallen De netto schuldquote wordt berekend door de netto schuld te delen door het totaal van de baten. De netto schuldquote gecorrigeerd wordt berekend als de netto schuldquote maar gecorrigeerd met het bedrag van de verstrekte leningen. De solvabiliteitsratio wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. De solvabiliteitsratio geeft aan welk deel van de bezittingen van de gemeente (activa) gefinancierd worden met eigen vermogen (de reserves). Het kengetal van de grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarde van de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie worden bij elkaar opgeteld en vervolgens uitgedrukt in verhouding tot de totale gemeentelijke baten. Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan welke reële structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten (ozb, afval en riolering) van een meerpersoonshuishouden in jaar T (2023) te vergelijken met het landelijk gemiddelde van jaar T-1 (2022).

75

Kapitaalgoederen Algemeen In deze paragraaf wordt het beleidskader over het onderhoud van kapitaalgoederen zoals onder andere wegen, groen, riolering en gebouwen gegeven. En daarnaast een dwarsdoorsnede van de begroting. Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen komen immers op diverse beleidsvelden voor. Met het onderhoud van de kapitaalgoederen is een belangrijk deel van de begroting gemoeid. Een goed overzicht is daarom belangrijk om inzicht te krijgen in de financiële positie van de gemeente.

Vastgoed & Geld In 2023 was een totaal bedrag van € 252.920 beschikbaar voor het uitvoeren van extra onderhoudsprojecten voor groen en gebouwen. Ieder jaar wordt het budget verhoogd met € 25.000 (60% voor groen en 40% voor gebouwen). De volgende bedragen waren beschikbaar in 2023: Omschrijving Groen Gebouwen Totaal

2023 € 146.320 € 106.600 € 252.920

In de subparagraaf wegen worden de uitgevoerde projecten aangegeven. In de subparagraaf groen noemen we de projecten die zijn uitgevoerd met de beschikbare middelen voor groen. Het budget voor gebouwen is ingezet voor de uitvoering van het onderhoud op grond van de opgestelde meerjarenonderhoudsprogramma's (MJOP's) voor het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen.

Wegen Het wegenonderhoud is onderverdeeld in klein onderhoud en groot onderhoud. Onder klein onderhoud wordt verstaan: het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van kleine gaten en het aanpakken van voorkomende calamiteiten. De grootschalige onderhoudsprojecten vallen onder het groot onderhoud en staan op de meerjarenplanning. Deze meerjarenplanning geeft een technisch en financieel beeld van de onderhoudsprojecten voor de komende drie jaar. In het voorjaar van 2022 is de meerjarenplanning opnieuw vastgesteld door het college en ter informatie aangeboden aan de raad. Daarnaast is een keuze gemaakt van de uit te voeren werken in 2023. In 2023 zijn de volgende wegenprojecten opgestart:

76

Financiën Status 31-12-2023

Project

Begroot

Verbetertrajact voetpaden (gehele gemeente), fase 1

142.500

41.120 In uitvoering (1)

Zuiderdiep/Hoofdstraat (D. Mweg - Noorderstr) deelkrediet

100.000

89.972 In voorbereiding

Zuiderdiep Valthermond, verbeteren rode kruisingen

79.500

82.107

Afgerond

Zuiderdiep 2eMond, verbeteren rode kruisingen

54.500

37.603

Afgerond

Werkelijk

95.500

75.000 In voorbereiding

Fietspad Zuiderdiep (49e Laan - D. M'weg) Valthermond

273.500

269.980

Afgerond

fietspad 1e Exloermond (Exloerveen - inrit huisnr. 20)

220.500

263.761

Afgerond

71.000

88.193

Afgerond

449.000

424.624

Afgerond (2)

Laan 1917 (Noorderdiep - Zuiderdiep) Valthermond

42.500

36.716

Afgerond

Musselweg (Kavelingen - komgrens) Valthermond

25.500

22.668

Afgerond

132.500

132.470

Afgerond

21.000

22.444

Afgerond

263.000

214.221

Afgerond

Buinerweg (Dorpsstraat - komgrens Ees)

A. Zefatweg (Melkweg - Odoornerweg) Valthe Stroetendijk (N374 - 350 m t.n.v. Strengenweg) Borger

Vrijheidslaan (Zuiderdiep - Noorderdiep) Valthermond Hoofdstraat Odoorn (zuidelijk komportaal) Slenerweg (Slenerstroom - gemeentegrens) Klijndijk Zuiderstraat (zuidelijke 2/3e weg - Hoofdstraat) Buinen

Totaal opgestarte projecten

25.000

0 In voorbereiding

1.995.500 1.800.879

(1) Dit project wordt in 3 fasen uitgevoerd: 2023, 2024 en 2025 (2) Conform beleid investeren we circa € 400.000 per jaar in plattelandswegen. Financiering wegenonderhoud In 2022 werd de bouwsector geconfronteerd met grote prijsstijgingen als gevolg van onder andere de COVID-19 crisis en de situatie in de Oekraïne. De gemeente heeft haar budgetten voor wegenonderhoud voor 2023 eenmalig structureel verhoogd. Op basis van kengetallen is jaarlijks circa € 2.400.000 nodig voor het onderhoud van de verhardingen. In de beheerbegroting is een structureel bedrag van € 2.447.701 beschikbaar (groot en klein onderhoud samen). Bij projecten waar ook de riolering wordt verbeterd, wordt het budget van de wegaanpassing in het GRP ondergebracht. In 2023 hebben geen dergelijke combinatiewerken plaatsgevonden. Speerpunt onderhoud 2023 1. Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg). De reconstructie behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen). Het plan is technisch voorbereid in samenspraak met de aanwonenden en belanghebbenden. Uitvoering zou in 2023 plaatsvinden. In het voorjaar is het Integraal Huisvestigingsplan Onderwijs (IHP) vastgesteld. De twee scholen in Buinerveen/Nieuw Buinen West maken onderdeel uit van het IHP en komen als eerste aan bod voor nieuwbouw.

In de reconstructieplannen zijn bij deze scholen verkeersmaatregelen opgenomen. Het college van B&W heeft – samen met Plaatselijk Belang Buinerveen/Nieuw-Buinen-West - besloten de reconstructie uit te stellen tot dat de locatie voor een nieuwe (gezamenlijke) school is vastgesteld. Daarna worden de verkeersmaatregelen in het reconstructieplan zo nodig aangepast. Wij gaan daarover weer met de aanwonenden in overleg. Uitvoering is hierdoor doorgeschoven naar 2024.

77

Openbare verlichting Vervanging van de openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg en is vastgelegd in het gemeentelijke verlichtingsplan. De financiering hiervan is geregeld in de exploitatiebegroting. Vanaf 2019 is structureel € 225.000 beschikbaar voor verbetering van de openbare verlichting. Het gaat om een kostendekkende financiering tot 2027. De volgende projecten zijn in 2022 opgepakt. Project

Begroot

Vrijheidslaan (Zuiderdiep - Noorderdiep) Valthermond

Werkelijk Status 31-12-2023

8.250

1.545

Afgerond

Vervangen PL binnen de bebouwde kommen

170.000

0

In uitvoering (1)

Dwarskade Nieuw Buinen

17.600

19.966

Afgerond (2)

Valtherweg - Exloerweg Exloo/Valthe

22.880

972

In uitvoering (2)

218.730

22.483

Totaal opgestarte projecten

(1) Combinatie met het project verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie (zie 2e tabel). (2) Combinatie met uitvoering verkeersproject Verduurzaming openbare verlichting In 2019 is de gemeenteraad akkoord gegaan met de verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie in de komende 6 jaar. Dit betekent het ombouwen van alle energie onzuinige (niet PL) verlichting naar LED. De volgende projecten zijn in 2023 opgepakt: Project

Begroot Werkelijk

Vervangen oude armaturen (265 st)

123.600

90.380

In uitvoering

Vervangen oude masten (230 stuks)

111.375

74.708

In uitvoering

Totaal opgestarte projecten

234.975

165.088

78

Status 31-12-2023

Groen Gemeentelijk bezit tabel III.C.5 Gemeentelijk groen Omschrijving

Eenheid Aantal 2023

Bos en bosplantsoen Heesters, vaste planten en hagen§

m2

2.763.423

m2

90.177

Gras, gazon en bermen

m2

5.346.945

Sportvelden (25*8500)

m2

212.500

Bermsloten en schouwsloten m1 Vijvers en natuurvriendelijke oevers m2

500.812

Volkstuinen

m2

21.103

In gebruik gegeven grond

m2

418.950

Laanbomen

st

42.353

189.895

opmerking: - inclusief groen op sportparken, begraafplaatsen en rond scholen Beleid Het huidig vastgestelde groenbeleid bestaat uit de groenbeleidsvisie ‘Onze groene ruimte’, een groenvisie op hoofdlijnen, en de visie ‘Groen moet je doen’, een uitwerking van deze hoofdlijnen per groenbeleidsthema. In het beleidsstuk Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) zijn keuzes gemaakt omtrent onderhoudsniveau en financiën. Tijdens het besluitvormingsproces is structureel extra geld beschikbaar gesteld voor differentiatie van het onderhoudsniveau heesters en gazon binnen de bebouwde kom. In 2023 is verder gewerkt aan de nieuwe groenvisie. In het tweede kwartaal van 2024 wordt de groenvisie aangeboden aan de gemeenteraad. Eind 2023 is gestart met de uitvoering van een pilot voor het verplaatsen van roeken in Nieuw-Buinen. Het onderliggend roekenbeleid is zodanig opgesteld dat het, indien de pilot een succes is en middelen beschikbaar gesteld, toepasbaar is op andere overlastlocaties. Beheer en onderhoud Het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte en het snoeien van bomen wordt grotendeels uitgevoerd door de buitendienst. Het grasmaaien binnen de bebouwde kom en een deel van de onkruidbeheersing wordt uitbesteed aan de sw-bedrijven Wedeka en Emco.

In 2023 is het openbaar groen totaal vijf keer, door daartoe opgeleide medewerkers van de buitendienst, geschouwd en is geconcludeerd dat het overgrote deel van het beheer en onderhoud conform afspraak is uitgevoerd. Achterstallig groenonderhoud en renovatie De technische achterstanden in het groen (versleten groen) zijn in alle kernen in beeld gebracht en in 2023 is gestart met de vernieuwing van dit groen. Data op orde blijft aandacht vragen Continu wordt de data van de openbare ruimte gecontroleerd en bijgewerkt waardoor de kwaliteit van de data sterk is verbeterd. De gegevens zijn gekoppeld met de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) maar vraagt na elke mutatie in de buitenruimte bijwerking van de data. We werken met hulpprogrammatuur voor bomenbeheer en het bestrijden van de eikenprocessierups.

79

Financiën De reguliere onderhoudsbudgetten voor groen waren in 2023 over het algemeen toereikend. Voor groen zijn in 2023 diverse projecten opgestart: Project

Krediet

Rekening

Buinerweg (Dorpsstraat- komgrens) Ees Hoofdstraat Odoorn (zuid komportaal) Valtherweg- Exloërweg (Exloo-Valthe) Trechterbeker Borger Daalkampen II Borger

€ 10.000 € 5.000 € 20.000 € 12.000 € 142.000

€ 510 € 430 € 1.996 € 679 €0

Rotonde Melkweg Klijndijk Zuiderdiep Valthermond Noorderdiep Brughuus Valthermond Begoniastraat (2/3 weg-Parklaan) NieuwBuinen Natuurpark Aukje Wolf Valthermond Totale kern Tweede Exloërmond Exloërkijl Zuid Tweede Exloërmond Totale kern Valthermond Groen Zuiderdiep/ Hoofdstraat (deelproject) Nieuw-Buinen Begraafplaats fase 2 verharding Begraafplaats fase 2 Urnenvoorzieningen Totaal

€ 15.000 € 36.000 € 100.000 € 90.000

€ 15.050 € 838 €0 € 56.702

€ 138.000 € 58.000 € 74.000 € 113.000 € 67.500

€ 75.710 €0 € 555 €0 -€ 28.485 € 102.729 € 115 € 226.829

€ 188.808 € 61.613 € 1.130.921

Status 31-12-2023 In uitvoering In uitvoering In uitvoering In uitvoering In voorbereiding In uitvoering Afgerond In uitvoering In uitvoering In uitvoering In uitvoering In uitvoering In Uitvoering In voorbereiding Onderhanden Onderhanden

Begraafplaatsen Beleid Voor de begraafplaatsen is in maart 2008 de visie begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats vastgesteld. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn voor alle acht begraafplaatsen. tabel III.C.6 Kengetallen Omschrijving Overledenen personen ingeschreven in Borger-Odoorn Begraafplaatsen Begrafenissen Bijzettingen urnen Asverstrooiingen

Aantal 2020 278 8 52 27

Aantal 2021 285

Aantal 2022 323

Aantal 2023 294

8 56 19

8 69 20

8 63 17 3

Beheer en onderhoud Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau A conform het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Het beeld op de begraafplaatsen voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau.

80

Project ruimen graven In 2022 is gestart met de verdere ruimingswerkzaamheden. Op de begraafplaatsen Odoorn, Valthe en Borger zijn in het najaar van 2023 in totaal 163 graven bovengronds geruimd. In Tweede Exloërmond is daarnaast, in samenwerking met de uitvaartvereniging, een monument geplaatst bij het verzamelgraf waarin de resten zijn herbegraven. In totaal bijna 1200 graven bovengronds en 130 graven ondergronds geruimd op alle begraafplaatsen. Het project is nu afgerond. Project renoveren begraafplaatsen In 2022 is gestart met het opknappen van de begraafplaatsen aansluitend op de ruimingswerkzaamheden. Bijvoorbeeld het groen, de bestrating, meubilair, hekwerken worden waar nodig opgeknapt of vernieuwd. De renovatiewerkzaamheden op de begraafplaatsen in Valthermond, Tweede Exloërmond, Valthe en Nieuw-Buinen zijn afgerond. In 2024 start de voorbereiding om de huidige urnennissen op een aantal begraafplaatsen te vervangen en een nieuwe urnengraventuin te ontwikkelen in Borger. Uitvoering staat gepland voor 2025-2027. Financiën Het totale budget voor begraven excl. de inkomsten uit grafrechten en de vergoedingen onderhoud graven bedroeg in 2023 € 335.080. Voor inhuur derden en leveranties is een bedrag opgenomen van € 72.760. De kosten van het project graven ruimen zijn iets hoger uitgevallen dan begroot, er zijn meer graven geruimd dan aanvankelijk is ingeschat.

Sportvelden Beleidskader In 2010 is de sport en beweegnota Sport zet in beweging vastgesteld. Hierin is op hoofdlijnen aangegeven welke kant we als gemeente uit willen met voetbal. In de beleidsnotitie Leefgebied en sport uit 2014 zijn kaders aangegeven hoe de gemeente omgaat met (met name de accommodaties van) voetbal en tennis. Beide nota’s zijn geëvalueerd met de verenigingen en in 2022 opnieuw door de gemeenteraad vastgesteld. tabel III.C.7 Kengetallen Omschrijving Sportparken Wedstrijdvelden Trainingsvelden

Aantal 10 16,5 8,5

Beheer en onderhoud In 2022 is een bestek voor alle (groot) onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden opgesteld en aanbesteed voor een periode van twee jaren met een mogelijkheid om drie maal met een jaar verlengen. Bouma Sport en Groen voert ook nu weer de onderhoudswerkzaamheden uit. Betere afspraken in het contract en wijzigingen in de organisatie bij Bouma hebben voor betere dienstverlening gezorgd. De kwaliteitseis voor de sportvelden is dat zij moeten voldoen aan de KNVB-norm. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast wordt door een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken, zelf onderhouden. Deze boventallige velden zijn in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. Alle sportvelden (bestek en boventallig) worden regelmatig gecontroleerd op de KNVB-norm. Een keer in de drie jaar wordt de kwaliteit bepaald door ISA-sport, waarbij de sportvelden worden beoordeeld op bodem, waterhuishouding, vlakheid en grasbestand. Hiervan wordt een

81

kwaliteitszorgrapportage per veld opgesteld, waarin een onderhouds- en bemestingsadvies per veld wordt gegeven. Werkzaamheden 2023 Het voorjaar van 2023 was koud en vochtig tot in mei, waarbij de nacht temperaturen laag bleven, rond de vorstgrens. Dit had tot gevolg dat de grasmat niet groeide. Uiteraard werden de velden wel gebruikt waardoor de grasmat meer uitgespeeld werd en oneffenheden werden ervaren. Vanaf mei tot en met juli/augustus was het droog. Door de droogte kon er geen diepere veldbewerking worden uitgevoerd. Het gevolg was dat er later in het jaar meer beluchting nodig is geweest. Het najaar was daar en tegen weer nat. Hierdoor is het bezanden van de velden doorgeschoven naar begin 2024. Door de extreme weersomstandigheden was het moeilijk om de velden in goede conditie te houden. Jaarlijks zien we dit terug, alleen ieder jaar is anders. Financiën Voor het uitbesteden van de onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden is een budget begroot van € 135.203. Daarnaast is er nog een budget begroot van € 9.226 voor de kosten van bemesting e.d. In het tweede kwartaal 2024 volgt nog een indexering van het onderhoud tweede kwartaal 2023 tot en met eerste kwartaal 2024. Deze (ingeschatte) indexeringskosten voor 2023 zijn reeds meegenomen in boekjaar 2023. Hierdoor is het budget overschreden. De verwachting is dat ook de komende jaren de bedragen worden geïndexeerd.

In de Bestuursrapportage 2023 I is een bedrag van € 25.000 voor intensivering onderhoud voetbal kerncomplexen beschikbaar gesteld. Door de eerdere genoemde weersomstandigheden worden deze werkzaamheden uitgevoerd begin 2024. Het bedrag is gereserveerd voor 2024.

Speeltuinen Beleidskader In de nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou zijn de hoofdlijnen bepaald voor het spelen en ontmoeten. Om uitvoering te kunnen geven aan de nota is het uitvoeringsplan Ruimte voor jou 2010-2017 opgesteld en vastgesteld in 2010. tabel III.C.8 Kengetallen Omschrijving Speeltoestellen Locaties, beheer verenigingen Locaties, beheer gemeente

Aantal 2023 358 incl. zwembaden 41 excl. zwembaden 15 excl. zwembaden

Beheer en onderhoud Nieuwe en bestaande buitenruimtes moeten voldoen aan het Warenwetbesluit Attractie en Speeltoestellen (WAS). Beheer en onderhoud wordt zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Vanaf 2021 maakt men gebruik van een nieuw beheersysteem om de logboekregistraties in bij te houden. Daarnaast worden alle toestellen twee keer per jaar door een externe inspecteur beoordeeld. Het algehele beeld is dat de speeltuinen veilig zijn en er geen acuut gevaarlijke situaties aanwezig zijn. In 2023 waren 29 speeltuinverenigingen actief. Er is één speeltuinvereniging opgeheven, zodoende is de speeltuin in de Prins Berhardlaan te Nieuw-Buinen opgeruimd. De toestellen worden mogelijk hergebruikt in een andere speeltuin.

82

Onderhoud en renovatie Bij speeltuinen is in beperkte mate achterstallig onderhoud geconstateerd. Dit leidt niet tot gevaarlijke situaties, maar behoeft wel de aandacht. Renovatie van toestellen en speeltuinvernieuwing wordt door de beheerders in overleg met de gemeente uitgevoerd. De gemeente stelt voor de vervanging van toestellen 75% subsidie beschikbaar. In diverse speeltuinen lopen nog initiatieven om de speeltuin (deels) te vernieuwen. Financiën Het totale budget voor speeltuinen bedraagt € 68.722. Dit budget is op dit moment voldoende om de toestellen goed te onderhouden en veiligheid te garanderen. Er moeten de komende jaren veel toestellen vervangen worden gezien de leeftijd. Vooralsnog is het onduidelijk of deze vervangingspiek is op te vangen binnen de huidige budgetten. Er was vanuit het uitvoeringsplan jaarlijks € 20.000 beschikbaar gesteld voor nieuwe initiatieven. Dit budget is er vanaf 2016 niet meer. Dit betekent dat er geen financiële ruimte is voor nieuwe speellocaties behalve in uitbreidingsplannen. Daarvoor is budget in de exploitatieopzet meegenomen. Voor het onderhoud van nieuwe speellocaties is geen structureel budget gereserveerd.

Riolering RIOLERING Beleidskader Goede riolering, voor de inzameling en het transport van (afval)water, is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het beperken van wateroverlast. In het Gemeentelijke RioleringsPlan (GRP) staat hoe de gemeente met deze zorgplichten omgaat. Het GRP 2023-2029 is eind 2022 vastgesteld door de raad. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en naar de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Per 2022 is het functiegericht beheer volledig geïmplementeerd. Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet. Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL.

Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Beheer en onderhoud Kolken reiniging en onderhoud gemalen wordt door BORG uitgevoerd. Kleine riool reparaties en vervanging worden door BORG uitgevoerd. De grotere onderhouds- en vervangingswerkzaamheden worden door derden uitgevoerd. Reiniging en inspectie van riolering vindt plaats door derden via een meerjarig onderhoudscontract. Klimaatadaptatie Het deel van klimaatadaptatie dat vanuit de zorgplichten bij de taken voor riolering en water hoort, is meegenomen in het GRP. Het vakgebied riolering en water is nauw betrokken bij het onderdeel wateroverlast.

83

Drinkwater Vanuit discipline Riolering zijn we extra alert op lekkende riolen in drinkwatergebieden. De riolen in deze gebieden inspecteren we vaker en we grijpen sneller in. Kengetallen In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen. Omschrijving

Eenheid

Aantal

Vrijverval riolering

km

288

Drukriool (vrijverval)

km

23

Persriolering

km

110

Rioolgemalen

st

47

Minigemalen (buitengebied)

st

443

Poldergemalen

st

4

Bergbezinkbassin

st

1

Overstorten gemengde stelsel

st

44

Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) Straatkolken

st

12.770

st

11.125

Iba's

st

90

Infiltratievoorzieningen

st

700

Financiën Het onderhoud en de vervanging van het riool, inclusief afkoppelen, is kostendekkend gemaakt via het GRP. De financiële paragraaf die bij het GRP hoort, gaat uit van een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van 0,75%. Reserves en voorzieningen riolering Voor de opvang van pieken in het toekomstig onderhoud wordt een voorziening opgebouwd. De stortingen hierin zijn opgenomen in het GRP. De stand van de voorziening per 31-12-2023 bedraagt € 1.298.594. Hiervan is € 75.214 geoormerkt voor lopende investeringen. In de loop van de jaren is ook een reserve opgebouwd. Deze wordt volledig gevoed door efficiëncy voordelen in de kosten en door hogere baten. De stand van de reserve per 3112-2023 bedraagt € 435.030.

Gebouwen Tabel 12. Kengetallen gebouwen Kern Gemeentelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed Binnensport Buitensport Zwembaden Onderwijs Strategisch vastgoed Diversen Totaal aantal objecten

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=b9da9504-c77c-4d0d-81d9-e91ed3d7d4b0