Jaarrekening 2023
Tekst van het document
Aantal eind 2023 5 4 6 9 0 3 8 10 45
84
Beleidskader In 2023 zijn keuzes gemaakt ten aanzien van het planmatig onderhoud. Leidraad hierbij waren het IHP Onderwijs (scholen en gymzalen), de beoogde privatisering van enkele buitensport accommodaties, sloop van sporthal “de Koel” en de beoogde revitalisatie en verduurzaming van het gemeentehuis. Het budget was ontoereikend om alles uit te voeren. Met het oog op bovengenoemde processen en projecten zijn sommige werkzaamheden uitgesteld. De gemeente Emmen heeft mede geadviseerd in de keuzes van het planmatig onderhoud. De veiligheid, bedrijfsvoering en technische levensduur zijn primair richtinggevend geweest bij het maken van deze keuzes. In 2023 is de samenwerking met Emmen verder geprofessionaliseerd en geformaliseerd. De budgetten in 2023 voor correctief en preventief onderhoud zijn in lijn met de uitgaven van de afgelopen jaren. Onderhoudsniveau In 2023 is de stijging van de bouwkosten iets afgevlakt. Het beschikbare budget was ontoereikend om alle gebouwen op het minimale niveau 3 te onderhouden. In de begroting 2023 was het budget hiervoor reeds met 15% verhoogd. Daarnaast is de verwachting dat met het vernieuwen, afstoten en de sloop/nieuwbouw van enkele gebouwen, de onderhoudskosten op termijn zullen dalen. Hierdoor zal het onderhoudsbudget de komende jaren beter passend zijn. Met name correctief onderhoud zal lager uitvallen.
De kosten voor planmatig onderhoud zullen voorlopig nog hoger uitvallen om de inhaalslag die nodig is te kunnen maken. Financiën Voor het onderhoud van vastgoed was in het jaar 2023 € 823.500,- inclusief ambtelijke inzet van de gemeente Emmen beschikbaar. Voor tekeningenbeheer is wederom een bedrag van € 40.000 gereserveerd wat is meegenomen naar 2024.
Water 5.1 Bruggen Spoedherstel 2 verkeersbruggen Bij een tweetal verkeersbruggen is groot onderhoud aanbesteed. Het betreft de Scholtenbrug in Odoornerveen en de brug over het kanaal Buinen - Schoonoord in de Eeserstraat in Borger. Bij deze laatste brug is sprake van matige tot ernstige betonschade In november heeft de gecombineerde aanbesteding plaatsgevonden. Uitvoering vindt plaats in het voorjaar van 2024. Beheer en onderhoud Dit jaar zijn verschillende slechte dekplanken en leuningen vervangen en is bestrating hersteld. Bij de brug over het kanaal Buinen-Schoonoord in Westdorp zijn de contragewichten verwijderd. Een fietsbrug in het Buinerhornsebos in Nieuw Buinen is grotendeels vervangen. Meerjarenbeleid bruggen In het kader van IBOR is eind 2022 een meerjarenbeleid bruggen ontwikkeld. Daarvoor zijn alle bruggen onderworpen aan een 0-meting. Op basis van deze meting heeft een constructieve beoordeling plaatsgevonden en is het toekomstig onderhoud omgezet in een financiële meerjarenplanning voor de komende 5 jaar. Het omvat een jaarlijks bedrag voor klein- en groot onderhoud. Denk hierbij aan vervangen van brughoofden, brugdekken, bekleding, houten damwanden, remmingswerken en schilderwerk. Vervanging van bruggen is hierin niet meegenomen. Het concept beleidsplan is in 2023 intern afgestemd en wordt in het tweede kwartaal van 2024 voorgelegd aan het college.
85
Financiering meerjarenplanning Op dit moment is er vanuit de begroting een bedrag beschikbaar van € 70.539,-. Op basis van de meerjarenplanning moet dit voor de komende 5 jaar worden opgehoogd. Dit bedrag is terug te vinden op het MJIP. Zolang dit bedrag nog niet ter beschikking komt wordt zo goed mogelijk onderhoud gepleegd met de beschikbare middelen.
Duikers en watergangen Beheer en onderhoud Het onderhoud aan watergangen en duikers wordt uitgevoerd door de buitendienst. Beleid De watergangen worden onderverdeeld in bermsloten en schouwsloten. Op de belangrijkste waterafvoerende sloten heeft het waterschap een schouwplicht opgelegd. Jaarlijks, voor 15 november, dienen deze watergangen te zijn onderhouden. Financiën De kosten voor het onderhoud aan watergangen en duikers worden gedekt vanuit GRP.
86
Financiering Algemeen Bij de financiering van de gemeentelijke activiteiten en investeringen wordt uitgegaan van integrale financiering. Dat wil zeggen dat voortdurend wordt gekeken naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente. De financiering met externe financieringsmiddelen wordt zoveel mogelijk beperkt door vooral de beschikbare interne financieringsmiddelen (reserves en voorzieningen) te gebruiken om het renteresultaat optimaal te maken. Bij de huidige verwachtingen over de renteontwikkeling wordt ook met kort geld gefinancierd, omdat de rente hiervan nog steeds uitzonderlijk laag is. Financiering voor een periode van langer dan een jaar wordt alleen aangetrokken voor de uitoefening van de publieke taak. De termijn wordt daarbij bepaald door te kijken naar de aard van de te financieren investeringen, de resterende looptijd van de bestaande leningen en de te betalen rentepercentages bij de verschillende looptijden van de leningen. De investeringen in vaste activa en de beschikbare financieringsmiddelen op lange termijn staan in het volgende overzicht.
87
Financieringspositie
saldo per 01-01-2023
mutaties in 2023
saldo per 31-12-2023
Vaste activa Totaal vaste activa Reserves Voorzieningen Langlopende leningen o/g Totaal vaste passiva
65.015.861 65.015.861 37.961.247 4.520.597 25.922.266 68.404.110
4.962.681 4.962.681 7.242.929 138.588 3.828.5073.553.010
69.978.542 69.978.542 45.204.176 4.659.185 22.093.759 71.957.120
3.388.249
1.409.671-
1.978.578
Financieringspositie
De financieringspositie is in 2023 afgenomen met een bedrag van € 1.409.671. Dit resulteert in een financieringsoverschot van € 1.978.578 per 31 december 2023. Financieringspositie (overschot) 01 januari 2023 De financieringspositie in het verslagjaar is gedaald door: - Een toename van de vaste activa met een bedrag van - Een afname van de langlopende leningen met een bedrag van
€
€ - 4.962.681 € - 3.828.507
De financieringspositie in het verslagjaar is gestegen door: - Een toename van de reserves met een bedrag van (incl. resultaat) - Een toename van de voorzieningen met een bedrag van
€ €
7.242.930 138.587
Financieringspositie (overschot) 31 december 2023
€
1.978.578
In het volgende overzicht wordt het verloop van de financieringspositie nader weergegeven.
89
3.388.249
Omschrijving Immateriële vaste activa, netto investeringen Immateriële vaste activa, afschrijvingen Materiële vaste activa, netto investeringen Materiële vaste activa, afschrijvingen Financiële vaste activa, netto investeringen Financiële vaste activa, aflossingen Mutatie vaste activa Algemene reserve, toename Algemene reserve, afname Bestemmingsreserves, toename Bestemmingsreserves, afname Rekeningresultaat 2023 Mutatie eigen vermogen Voorzieningen, toename Voorzieningen, afname Waarborgsommen o/g, opname Langlopende geldleningen o/g, aflossingen Mutatie vreemd vermogen
Besteding middelen 209.207
Herkomst middelen -
7.516.625 2.911.452 197.235 7.923.067
48.934 2.960.386 853.282
300.000 16.794.928 11.488.612 11.788.612
1.383.332 19.031.542 459.822
321.235 271 3.828.780 4.150.015
460.093
Totaal
23.861.694
22.452.021
Saldo: besteding minus herkomst
1.409.673-
Renterisico Renterisico korte schuld Een belangrijk uitgangspunt van de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) is het vermijden van grote schommelingen in de rentelasten van openbare lichamen. Schommelingen in de rente van kortlopende schulden hebben een directe invloed op de rentelasten. Met de kasgeldlimiet stelt de wet een grens aan de financiering met kortlopende geldleningen. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal en bedraagt voor 2023 afgerond € 6,6 miljoen. Het financieringsoverschot van de vaste activa eind 2023 bedraagt zoals eerder genoemd € 1.978.578. Renterisico vast schuld / Renterisiconorm Het renterisico op de vaste schuld gaat over het renterisico dat wordt gelopen over geldleningen die zijn afgesloten voor een looptijd van minimaal een jaar of langer. Dit rente risico moet voldoen aan de renterisiconorm die hiervoor wettelijk is voorgeschreven. Deze renterisiconorm houdt in dat niet meer dan 20% van het begrotingstotaal voor herfinanciering en/of een renteherziening in aanmerking mag komen. Voor onze gemeente betekent dit voor het jaar 2023 een bedrag van € 16.004.877. Dit is namelijk 20% van het begrotingstotaal van de begroting 2023 van € 80.024.383. Schematisch kan onze ruimte onder de risiconorm als volgt worden berekend: Berekening Renterisiconorm vaste schuld
Bedrag
Renterisico op onze vaste schuld 1. Netto renteherziening op vaste schuld
0
2. Betaalde aflossingen
3.828.780
3. Renterisico op onze vaste schuld (1+2)
3.828.780
Renterisiconorm 4a. Begrotingstotaal 2023
80.024.383
4b Het hiervoor vastgesteld percentage
20%
4. Renterisiconorm (4a * 4b)
16.004.877
Toets Renterisiconorm 5a Ruimte onder renterisiconorm (4-3)
12.176.097
Uit de tabel blijkt, dat in 2023 geen sprake is van een overschrijding van de renterisiconorm. Geconcludeerd kan worden dat er voldoende ruimte in 2023 aanwezig is om binnen de renterisiconorm de investeringen te kunnen financieren met langlopende leningen.
91
Bedrijfsvoering Deze paragraaf beschrijft hoe we invulling geven aan de bedrijfsvoering van onze organisatie. Een goede bedrijfsvoering is een basisvoorwaarde om de organisatiedoelstellingen te behalen. In de thema’s is beschreven ‘Wat we willen bereiken’ en ‘Wat we daarvoor gaan doen’. In deze paragraaf geven wij aan ‘Hoe’ we de dingen doen, vanuit welke filosofie we dat doen en welke instrumenten wij hiervoor inzetten. Beleidsvoornemens bedrijfsvoering Het Koersdocument Organisatieontwikkeling ‘Naar een Open Huis op een stevig fundament’ blijft voor ons richtinggevend. Wél is deze geactualiseerd in “de swingende tent”. Hiermee geeft de organisatie vorm aan de organisatie ontwikkeling. Doel van die ontwikkeling is de organisatie klaar te hebben voor de toekomst. Door verder te professionaliseren en te flexibiliseren. Hybride werken wordt ‘het nieuwe normaal’. Zowel vanuit dat gegeven als vanuit de visie in het Koersdocument (Open Huis) blijft de aanpak van onze huisvesting een speerpunt. We willen het ‘ontmoeten’ versterken, zowel binnen onze organisatie (medewerkers, managers, bestuur) als met inwoners. Personeel Diverse ontwikkelingen blijven een stevig beroep doen op de flexibiliteit van onze medewerkers. De maatschappelijke ontwikkelingen die op gemeenten af komen zijn groot en onvoorspelbaarder dan ooit.
Dat vraagt meebewegen, snel schakelen en expertise opbouwen op nieuwe gebieden. Van medewerkers wordt erg veel gevraagd. In 2023 heeft corona slechts beperkt invloed gehad op de manier waarop wij ons werk doen. Maar hybride werken blijft de meest geëigende werkwijze: thuiswerken waar dat het beste past en elkaar ontmoeten en samenwerken op kantoor waar dat nodig/wenselijk is. Medewerkers maken gebruik van de BOCE-academie. Online opleidingsmogelijkheden blijven ook na corona ingezet worden. De arbeidsmarkt blijft complex; er is sprake van zorgelijke schaarste. We moeten daarom veel extra inzet plegen op het aantrekken van goede medewerkers. Het inzetten van traineeships is een goede manier om frisse blikken en extra slagkracht in onze organisatie te brengen. Tegelijkertijd is het een goede wervingsmethode om jongeren aan onze organisatie te binden en te laten instromen in reguliere functies. Informatievoorziening De digitale agenda 2024 is voor ons de leidraad voor onze uitvoeringsagenda. Om de kwaliteit van onze digitale dienstverlening te verbeteren gaan we er voor zorgen dat onze gegevens juist en actueel zijn. De informatievoorziening voldoet aan actuele eisen op het gebied van informatieveiligheid en privacy. We werken samen met onze BOCE partners en richten ons op innovatie.
92
Organisatieontwikkeling Missie: Onze missie is “Samen Ontspannen Durven” Wij zijn Cittaslow; Wij zijn voor onze inwoners, ondernemers en organisaties een betrouwbare overheid; Wij zijn een flexibele organisatie die zich aanpast bij de veranderende eisen van de Participatiesamenleving; Wij staan voor Samen Ontspannen Durven! Wij werken vanuit een informele organisatie met korte lijnen, waardoor we een grote slagkracht hebben. Er is ruimte om te experimenteren en een grote mate van eigen verantwoordelijkheid. Onze missie Samen Ontspannen Durven is de basis van wie we zijn en wat we doen. De drie woorden hebben elk een eigen betekenis, maar versterken elkaar in de verbinding: - Samen: we klaren de klus met elkaar en met onze inwoners, voelen ons onderdeel van het geheel en werken samen aan gemeenschappelijke doelen. - Ontspannen: we werken in een ontspannen en prettige sfeer met een fit lichaam en een opgeruimde geest. - Durven: we weten wat we kunnen en nodig hebben in ons werk en durven daarvoor te staan, ook in relatie tot de dienstverlening aan onze inwoners. Visie We zijn een betrouwbare partner in onze veranderende rol in de samenleving.
Betrouwbare overheid We zijn open, professioneel, consequent en bereikbaar, en komen onze afspraken na; Wij ondersteunen het bestuur bij het ontwikkelen en realiseren van haar visie; Wij staan voor een onafhankelijk, integer advies en een professionele uitvoering. Veranderende rol overheid We zijn in dialoog met onze inwoners, ondernemers en organisaties en staan open voor ideeën en suggesties en stemmen onze dienstverlening af op de vraag uit de samenleving; Wij willen gezien worden als onderdeel van een netwerk van actoren. Wij treden verbindend op, faciliteren het proces en kunnen de uitvoering waar mogelijk overlaten aan partners. Kernwaarde Wij hanteren de Cittaslow-principes, de menselijke maat, sociale cohesie, ambachtelijkheid, kleinschaligheid en verstandig gebruik van technologie, als leidraad. Organisatie-ontwikkeling: Swingende Tent, Koersdocument en ‘Kiezen voor de Toekomst’ De horizon van het Koersdocument (geschreven in 2018) was het jaar 2023. Dit jaar is gebleken dat veel ideeën en plannen uit het Koersdocument zijn gerealiseerd. Maar niet alles. Dat was ook niet het plan in 2018. Het Koersdocument zou vooral richting geven aan de ontwikkelingen in onze organisatie. Inmiddels is gebleken dat het Koersdocument nog steeds actueel is. Én dat er in de loop der jaren iets andere accenten nodig zijn.
Die zijn vastgelegd in de visie voor de Swingende Tent. Sleutelwoord is ‘wendbaarheid’, zodat onze organisatie klaar is voor steeds meer complexe opgaven die op ons af komen. In 2023 is de noodzaak hiervoor nog weer eens gebleken. Opgaven als vluchtelingencrisis; wooncrisis; noodopvang en duurzaamheid hebben veel van onze organisatie gevraagd.
93
Via de 5 actielijnen van de Swingende Tent hebben we ook in 2023 gewerkt aan het vergroten van die gewenste wendbaarheid. Enkele acties die daaraan hebben bijgedragen: we hebben een vervolg op de nulmeting werkgelukscan uitgevoerd. Conclusie is dat het werkgeluk is gestegen in onze organisatie! Dus de uitgevoerde acties hebben rendement gehad; we hebben ons strategisch vermogen versterkt door een tweede vaste projectleider aan te stellen en een beleidsteam Duurzaamheid in te richten. Huisvesting en ontmoeting Nadat in september 2022 een huisvestingsplan in de raad is besproken, zijn vervolgens stappen gezet om te komen tot een vernieuwd gemeentehuis, waarbij we onze voorbeeldrol op het gebied van duurzaamheid pakken én gelijktijdig invulling geven aan een goede moderne huisvesting voor onze werknemers. De belangrijkste stappen die in 2023 zijn genomen, zijn: keuze architect; organisatie en raad meenemen in de te maken keuzes (door projectgroep, klankbordgroep medewerkers en klankbordgroep raad); plan voor inrichting van het gebouw, inclusief (uitwerking) werkplekconcept, vernieuwde raadzaal en verplaatsing werkcafé (naast de raadzaal). Van belang hierbij zijn de principes ‘Huis van de gemeenschap’ en ‘ontmoeten en verbinden’. Arbeidsmarkt De schaarste op de arbeidsmarkt blijft ook in Borger-Odoorn voelbaar.
We zetten diverse oplossingen in om zo veel mogelijk de goede medewerkers aan ons te binden. We hebben in 2023 een ervaren recruiter in dienst genomen en hebben gewerkt aan onze arbeidsmarktcommunicatie. Begin 2024 wordt het nieuwe werkgeversmerk gelanceerd. Ook in 2023 is weer een groep van 4 trainees ingestroomd. Van de groep uit 2022 is één trainee in 2023 ingestroomd in een vaste functie bij ons. Het onderzoek naar een gezamenlijk trainee-programma in BOCE-verband (of breder) heeft langer tijd nodig en wordt in 2024 voortgezet.
Personeel Wij willen kwalitatief goed toegerust personeel, een goede werkomgeving, goed werkgeverschap en een prettige werksfeer. Dit gold altijd al, maar des te meer nu diverse ontwikkelingen een stevig beroep blijven doen op de flexibiliteit en inzet van veel van onze medewerkers. Door (en na) corona is de manier waarop we ons werk uitvoeren ingrijpend veranderd. Ook de steeds complexere opgaven (zoals opvang vluchtelingen, wooncrisis) hebben een groot beroep op (de wendbaarheid van) onze organisatie en een deel van onze medewerkers gedaan. Dat vraagt veel van onze medewerkers. Waar de aard van de werkzaamheden het toestaat, bieden wij medewerkers de mogelijkheid en de faciliteiten om thuis of op locatie te werken. Daarmee kunnen zij zelf kiezen waar ze het meest effectief hun werk kunnen doen. Opleiding, vorming en training Ons opleidingsbudget bedraagt ongeveer 2% van de totale loonsom. Samen met onze BOCE partners hebben we de zogenaamde BOCE-academie opgericht. Dit is de verzamelnaam voor initiatieven gericht op leren en ontwikkelen binnen de gemeentelijke organisaties Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen. Een aanbod aan scholing en bijeenkomsten helpt medewerkers zich te ontwikkelen en persoonlijk leiderschap te tonen. Op die manier kunnen zij een betekenisvolle bijdrage leveren aan de veranderende samenleving.
Na corona is het aandeel digitale trainingen, opleidingen en masterclasses fors toegenomen. Het aanbod in 2023 was gevarieerd, waarbij online en fysieke opleidingen elkaar afwisselen.
94
Voor de implementatie van de Omgevingswet is in de eerste helft van 2023, naast een uitgebreid aanbod via de BOCE-academie, een incompany opleidingsprogramma uitgevoerd voor alle direct betrokkenen. Personeelsontwikkelingen in beeld Hieronder enkele grafieken waarbij we de ontwikkelingen ten aanzien van onze vaste formatie in beeld brengen:
Na jarenlange afname van de vaste formatie zien we vanaf 2018 weer een toename van ons personeelsbestand. In de beginperiode was dit vooral het gevolg van het structureel op orde brengen van de formatie in het sociaal domein. In 2020 en 2021 leidde de uitwerking van het plan "Kiezen voor de Toekomst" tot een formatietoename. In 2022 hebben we onder andere uitbreiding gehad bij Openbare orde en veiligheid en hebben we zelf programmamanagers en projectleiders in dienst genomen. In 2023 is er een lichte toename van het aantal fte's t.o.v. 2022. Er zijn onder andere een Recruiter en een Online specialist in vaste dienst genomen. Het aantal vrouwen ten opzichte van het aantal mannen dat in dienst is, is verder toegenomen. Ook het aantal parttimers is gestegen.
95
In bovenstaand grafiek is nog steeds een verjonging zichtbaar, vooral in de jongste groep (21-30 jaar). Dit is onder andere het gevolg van het ingezette trainee programma.
In 2023 is het verzuimpercentage iets lager dan in 2022 maar nog steeds hoger dan de jaren daarvoor. Een deel daarvan is verklaarbaar door enkele (niet werk-gerelateerde) langdurig verzuimsituaties. Desondanks blijft het voorkomen van verzuim en het terugdringen van bestaand verzuim ook een speerpunt. In 2023 is een aantal specifieke activiteiten ondernomen om hieraan te werken. Er zijn trainingen geweest voor ‘regie op verzuim/inzetbaarheid’; er is input opgehaald voor ons vitaliteitsbeleid en een nieuwe meting voor de werkgelukscan. Er worden workshops of trainingen aangeboden voor verzuim-gerelateerde onderwerpen als ‘omgaan met stress’; ‘stoppen met roken’ of ‘mindfulness’. Daarnaast is er extra aandacht besteed aan financiële problematiek van medewerkers, door het aanbieden van tips en informatie en waar nodig, coaching. Beleidsindicatoren In onderstaand overzicht zijn de beleidsindicatoren die betrekking hebben op personele ontwikkelingen weergegeven. Beleidsindicatoren FTE 31-12 Formatie per 1.000 inwoners Bezetting per 1.000 inwoners Apparaatskosten per inwoner Externe inhuur in percentage loonsom
Begroot 2023 214,53 8,35 7,77 794,35 3,34
Rekening 2023 224,53 8,63 9,76 849,97 19,37
Met name de apparaatskosten per inwoner en de externe inhuur uitgedrukt in een percentage van de totale loonsom vielen hoger uit dan waar in de begroting 2023 vanuit is gegaan. Dit komt doordat er in 2023 weer meer is uitgegeven aan externe inhuur dan begroot. Dit heeft verschillende oorzaken: 1. Ook in 2023 zijn voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen en andere ontheemden door de projectorganisatie veel werkzaamheden verricht. Dit had tot gevolg dat er veel externe inhuur heeft plaatsgevonden. De kosten voor de inhuur zijn gedekt uit de middelen die we van het Rijk voor de uitvoering hebben ontvangen. Deze middelen waren nog niet opgenomen in de begroting 2023 en zijn gedurende het jaar toegevoegd aan de loonsom. 2. Er was nog steeds een hoog ziekteverzuim. Dit heeft geleid tot meer vervanging. Veelal zijn de kosten gedekt uit werkbudgetten en het bedrijfsvoeringsbudget.
96
3. Voor diverse grote programma's en projecten zoals de Omgevingswet en Wonen heeft meer inhuur plaatsgevonden dan begroot. De dekking voor deze medewerkers komt voort uit de projectgelden die hiervoor zijn gereserveerd en uit niet ingevulde vacature ruimte.
Inkoop In 2023 is er een geactualiseerd inkoopbeleid waarin de volgende speerpunten naar voren komen: Het inzetten van duurzaamheidscriteria bij aanbestedingen. Hierbij wordt in ieder geval het ambitieniveau significant gehanteerd. Dit ambitieniveau heeft als doel het aanmoedigen van duurzame producten, diensten en werken om significante duurzaamheidswinst te maken. Daar waar mogelijk gebruik te maken van onze lokale leveranciers. Dit zijn leveranciers binnen de gemeentegrenzen. Het verminderen van de administratieve lasten voor gemeente en leveranciers door het verminderen van het aantal facturen en meer gebruik te maken van efacturen. De drempel bedragen voor aanbestedingen worden geconformeerd aan de Gids Proportionaliteit.
Informatisering & automatisering Onze strategie en de ontwikkelingen op gebied van informatisering en automatisering hebben we vastgelegd in onze Informatisering Meerjarig Ontwikkelplan (IMOP). We hebben de automatisering uitbesteed bij de gemeente Emmen en bij informatisering kiezen we waar mogelijk voor standaardisatie en samenwerking met andere gemeenten. Informatisering Onze leidraad voor de inzet op het gebied van informatisering en digitalisering is gebaseerd op de “digitale agenda 2024” die door de VNG is opgesteld. Hierin wordt een beeld geschetst waar de informatiesamenleving naar toe gaat en staan de belangrijkste ontwikkelingen logisch weergegeven. De drie pijlers uit deze agenda zijn: 1. Mogelijk maken (de basis op orde zoals; digitale infrastructuur, transparantie en informatieveiligheid); 2. Kansen benutten (gebruik van data in beleidsdomeinen); 3. Duiden en reflecteren (van waarden en innovatie in de informatiesamenleving). Dit is voor ons de leidraad om onze uitvoeringsagenda vorm te geven. Wij spelen in op deze ontwikkelingen. We gaan voor een kwalitatief goede digitale dienstverlening. De informatievoorziening moet hierbij voldoen aan actuele eisen op het gebied van informatieveiligheid en privacy en we willen samenwerken en innoveren. Maar ook onze medewerkers moeten in staat zijn in deze ontwikkelingen mee te gaan.
Om onze doelstellingen te behalen is een gerichte aanpak nodig. Dit doen we o.a. door samen te werken in BOCE- en Dimpactverband. Landelijke transformatie “Common Ground” Informatie en uitwisseling van informatie zijn essentiële onderdelen van de overheid. De manier waarop de (lokale) overheid dit tot op heden in haar ICT systemen heeft gebouwd is te complex geworden en niet langer houdbaar. De gegevensuitwisseling verloopt traag en is bovendien nog eens kostbaar en fout- en privacygevoelig. De toeslagenaffaire heeft laten zien waar het o.a. goed fout kan gaan bij de huidige ICT systemen van de overheid. Vandaar dat er landelijk een nieuwe informatiekundige visie is gemaakt waaraan gemeenten zich collectief hebben verbonden; “Common Ground”. Met “Common Ground” gaan we af van ingewikkelde koppelingen tussen grote ICT systemen en het veelvuldig kopiëren van gegevens. In plaats daarvan komt er een landelijk basislandschap, waar met behulp van kleine stukjes generieke software (API’s) alle openbare gegevensbronnen bevraagd kunnen
97
gaan worden die nodig zijn voor de processen. Dit moet de overheid in staat stellen om de dienstverlening en bedrijfsvoering aanzienlijk te verbeteren en op een moderne en flexibele manier in te spelen op maatschappelijke opgaven. Bij deze transformatie (die een flink aantal jaren zal duren) zullen nieuwe en oude toepassingen naast elkaar komen te staan, wat de complexiteit groter zal maken en een grotere aanslag op de beheercapaciteit zal hebben. Digitale dienstverlening Binnen de vereniging Dimpact wordt gewerkt aan de vernieuwing van het centrale dienstverleningsportaal /zaaksysteem op basis van de principes van Common Ground. We trekken hier als BOCE gemeenten zoveel mogelijk samen in op. Gebleken is dat we als Borger-Odoorn nog behoorlijk moeten bijtrekken om een goede rol binnen de vereniging te pakken, maar ook om ons voor te bereiden op de veranderingen. Uiterlijk in 2026 zullen we de nieuwe toepassing in gebruik moeten hebben genomen. Het uiteindelijke doel hierbij is het optimaliseren van de digitale dienstverlening en het vereenvoudigen van de werkprocessen. Los van deze grote ontwikkeling blijven we continue werken aan het verbeteren van onze digitale dienstverlening. In 2023 hebben we het volgende gerealiseerd; Voor het eerst zijn de belastingaanslagen aangeboden op MijnOverheid Berichtenbox; de reacties hierop zijn zeer positief.
het aantal digitale diensten via de Website is fors uitgebreid. Er is hard gewerkt om de Website klantvriendelijker en digitaal toegankelijk te krijgen, zodat deze nog beter voldoet aan inclusieve dienstverlening De processen en systemen zijn aangepast om vanaf 1-1-2024 te kunnen voldoen aan de eisen van de "Omgevingswet". Informatieveiligheid & privacy Informatieveiligheid De gemeente is een informatie-intensieve organisatie met een primaire focus op de dienstverlening. Deze organisatiekenmerken vragen om een betrouwbare en veilige informatievoorziening. De medewerkers van de gemeente moeten kunnen beschikken over betrouwbare informatie om de klanten optimaal te kunnen helpen en adviseren. Bovendien moeten burgers en bedrijven er op kunnen vertrouwen dat hun gegevens in goede handen zijn bij de gemeente. Het doel van informatieveiligheid is het behoud van: • beschikbaarheid / continuïteit (voorkomen van uitval van systemen); • integriteit / betrouwbaarheid (gegevens zijn juist, actueel en volledig); • vertrouwelijkheid / exclusiviteit (onbevoegden kunnen geen kennis nemen van gegevens die niet voor hen bestemd zijn); • controleerbaarheid en beheersbaarheid van risico’s. Vanaf 1 januari 2020 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) van toepassing.
Deze baseline geldt voor de gehele overheid en legt meer de nadruk op risicomanagement gebaseerd op het principe “pas toe of leg uit”. Op basis van een uitgevoerde informatieveiligheidsanalyse en het informatieveiligheidsbeleid is in 2023 een informatieveiligheidsplan opgesteld om op diverse gebieden onze informatieveiligheid te vergroten. De maatregelen die we treffen zijn gericht op: • de (beveiligings)organisatie; • beheer van bedrijfsmiddelen; • leveranciersrelaties; • bedrijfscontinuïteit; • bewustwording; • naleving.
98
De belangrijkste aandachtsgebieden zijn bewustwording van het personeel op het gebied van informatieveiligheid en privacy, het beleggen van eigenaarschap op de juiste posities en zorgen voor bedrijfscontinuïteit bij een crisis. Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) De gemeente moet zich elk jaar verantwoorden over de kwaliteit van de informatieveiligheid van diverse informatiesystemen. Sinds 2017 wordt gebruik gemaakt van een nieuwe audit methodiek, de ENSIA. Op basis van een zelfevaluatie wordt een beeld gegeven over de stand van zaken van de diverse beveiligingsmaatregelen en wordt gelijktijdig verslag gedaan aan de stelselhouders van de Basisregistratie Personen, De paspoortregeling, Suwinet en DigiD, BAG, BGT en BRO; de zogenaamde verticale verantwoording. Het netwerk- en systeembeheer dat de gemeente Emmen voor Borger-Odoorn verzorgt, wordt ook in deze audit betrokken. De resultaten van de ENSIA-audit over 2023 zijn medio april 2024 gepresenteerd. Het algemene beeld uit de evaluatie is dat er ook in 2023 verbeteringen gerealiseerd zijn ten opzichte van 2022. De aandachtspunten van de ENSIA worden meegenomen in de verder implementatie van de BIO waaraan de komende jaren verder zal worden gewerkt.
Privacy en AVG In 2023 heeft de gemeente acties ingezet om het bewustzijn aangaande correct gebruik van persoonsgegevens onder verantwoordelijkheid van de organisatie. Gedurende dit jaar zijn er acht beveiligingsincidenten vastgesteld. Van deze incidenten is er één als datalek is gemeld aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en zijn de betrokken personen geïnformeerd. Op basis van de audit Wet politiegegevens (Wpg) is een verbeterplan opgesteld. Dit als doel om in 2024 als gemeente te voldoen aan alle vereisten van de Wpg. De organisatie is eind 2023 structureel versterkt met een Privacy Officer. In 2023 zijn er met diverse leveranciers nadere afspraken gemaakt omtrent passend gebruik en bescherming van persoonsgegevens.
WOO Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden, waarbij de Woo de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) heeft vervangen. Nieuw in de Woo is dat het bestuursorgaan jaarlijks in de begroting aandacht moet besteden aan beleidsvoornemens inzake de uitvoering van de Woo. In de begroting van het jaar 2023 schreven wij dat de eerste vier informatiecategorieën actief openbaar gemaakt zouden moeten worden. In totaal gaat het om 17 informatiecategorieën die actief openbaar gemaakt moet worden. In de begroting is via de incidentele lupsum geld beschikbaar gesteld voor projectgroep Woo. Dit projectgroep houdt zich bezig met de verschillende informatiecategorieën en hoe deze geïmplementeerd kan worden binnen de reguliere werkzaamheden. Het ambitieniveau van het projectteam is niveau medium net als in de begroting is geschreven betekent dit, wanneer iets eerder gerealiseerd kan worden dan de wet voorschrijft dat dit ook eerder zullen implementeren. De projectgroep gaat in 2024 verder met het uitwerken van de werkprocessen, het publicatieplatform, de Woo-index.
Frauderisico & integriteit Frauderisico Het is van belang dat periodiek het risico op fraudes onderwerp van gesprek is in het college en het managementteam. Een gemeente heeft namelijk altijd te maken met frauderisico’s, die deels wel en ook deels niet voorkomen kunnen worden. Door de frauderisico’s te analyseren kunnen we weloverwogen een keuze maken of en in welke mate we bepaalde risico’s willen accepteren. Periodiek wordt een frauderisicoanalyse opgesteld, voor het laatst in 2022. Uit deze risicoanalyse blijkt dat de meeste risico's qua waarschijnlijkheid of qua impact niet hoger scoren dan gemiddeld. Het onbevoegd
99
toegang krijgen tot informatie als gevolg van cybercrime (hacks, phishing of ransomware) blijft echter een hoog risico, zelfs rekening houdend met de getroffen beheersmaatregelen en controles. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicomanagement is daarom met dit risico rekening gehouden. Integriteit Integriteit is voor de gemeente heel belangrijk. Ambtenaren hebben een voorbeeldrol en moeten zich altijd integer gedragen. De gemeente Borger-Odoorn heeft hiervoor een gedragscode in het personeelshandboek opgenomen. Hier worden de waarden, normen en gedragsregels van de gemeente beschreven. Ambtenaren zijn op grond van artikel 7 Ambtenarenwet 2017 verplicht om de eed of de belofte af te leggen. Enkele malen per jaar wordt een integriteitsbijeenkomst voor alle nieuwe medewerkers georganiseerd waarin aandacht wordt besteed aan het onderwerp integriteit. Hier leggen de nieuwe medewerkers mondeling de eed of belofte af. Daarnaast bestaat er een procedure voor het melden van een integriteitsschending en kan men in uitzonderlijke gevallen terecht bij het Huis voor Klokkenluiders. En voor ongewenst gedrag bij de Landelijke Klachtencommissie Ongewenst Gedrag voor de Decentrale Overheid (LKOG).
Continuïteitsbeoordeling Het doel van dit hoofdstuk is inzicht geven in de verwachting met betrekking tot de continuïteit voor de komende jaren. In 2023 heeft de raad de meerjarenbegroting 20242028 vastgesteld. Deze meerjarenbegroting staat niet op zichzelf, maar vormt een onderdeel van de begroting 2024. Zowel in de begroting 2024 als in de jaarstukken 2023 worden in de paragraaf weerstandsvermogen en risicomanagement de belangrijkste risico’s en onzekerheden beschreven. Daarnaast geeft de meerjarenbegroting inzicht in de ontwikkeling van het resultaat, het weerstandsvermogen en de overige kengetallen. Geconcludeerd kan worden dat er op basis van voornoemde informatie geen sprake is van een continuïteitsrisico.
Toelichting rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 geeft het college een verklaring over de rechtmatigheid af. In die verklaring geeft het college aan of de gemeente Borger-Odoorn in overeenstemming met wet- en regelgeving heeft gehandeld. Om deze verklaring af te kunnen geven moet worden getoetst aan de verantwoordingscriteria. In totaal zijn dat negen criteria, zes daarvan zien toe op getrouwheid en worden door de accountant gecontroleerd. De andere drie criteria zijn onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording. Dit betreffen het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Toetsing op deze criteria houdt respectievelijk in dat: wordt vastgesteld of binnen de vastgestelde begroting wordt gehandeld; gelden worden besteed of ontvangen op basis van geldende wet- en regelgeving; voldoende maatregelen zijn getroffen om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. Verantwoordingsgrens In de raadsvergadering van 23 december 2021 zijn de kaders voor de rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld. De verantwoordingsgrens is vastgesteld op 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves. Daarnaast is een rapporteringsgrens vastgesteld van € 100.000. Dat houdt in dat de raad geïnformeerd wordt over fouten en onduidelijkheden die boven deze grens liggen.
100