Gemeentelijk Rioleringsplan 2023 tot en met 2029 (GRP)
Tekst van het document
▹ Wateroverlast, we beperken dat: - vuil water vanuit de riolering een korte periode op straat staat; - water op belangrijke doorgaande infrastructuur het verkeer blokkeert. ▹ Schade, we voorkomen dat: - hevige regen leidt tot schade in panden, mits het vloerpeil ten minste 30 cm boven straatpeil ligt.
Ondanks onze inzet om overlast en schade te voorkomen, zullen er altijd regenbuien kunnen vallen waartegen we geen maatregelen kunnen treffen. Bovendien hebben lager gelegen woningen een verhoogde kans op schade door hevige regenval, doordat het regenwater zich verzamelt op de lager gelegen locaties. Waterkwaliteit We streven een goede waterkwaliteit na. Hierin volgen we de stappen schoonhouden-scheidenschoonmaken. Dit betekent dat we relatief schoon hemelwater zoveel mogelijk schoonhouden en gescheiden houden van vervuilde waterstromen. Water mag geloosd worden op oppervlaktewater, mits het de kwaliteit van het ontvangende water niet negatief beinvloedt. Vervuilde waterstromen maken we schoon voordat ze teruggebracht worden in het milieu.
Figuur 21: autowasplaatsen
30
6.3.2
Wat gaan we doen?
6.3.2.2 Onderzoeken We willen verschillende onderzoeken uitvoeren in de komende periode. Hier hebben we een jaarlijks budget voor geraamd dat we inzetten voor de onderzoeken die we in dat jaar oppakken. Hiermee willen we in ieder geval de volgende onderzoeken uitvoeren: ▶ Nieuwe klimaatstresstest voor het onderdeel wateroverlast. Hiermee krijgen we inzicht in de knelpunten in ons stelsel en zien we waar de knelpunten bovengronds ontstaan. We nemen het in beeld brengen van de gevolgen van extreme neerslag mee bij het opstellen van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). ▶ Het voeren van risicodialogen over klimaatverandering. Klimaat wordt binnen onze gemeente breed opgepakt. Wij leveren op basis van de SSW aan wat de gevolgen van extreme neerslag in Borger-Odoorn zijn. Ook doen we mee aan de gesprekken met verschillende belanghebbenden.
6.3.2.1 Onderhoud De werkzaamheden voor het onderhoud zijn inspecteren, reinigen en repareren. Per object hebben we beschreven hoe we hiermee omgaan. Het is belangrijk dat we beschikken over actuele en correcte gegevens in onze beheersystemen. Hiervoor houden we de gegevens bij over onze objecten. We werken conform de WIBON, dit betekend onder andere dat revisies binnen 30 dagen moeten zijn verwerkt.
Figuur 22: sraatvegen
6.3.2.3 Maatregelen Als we in het stedelijk gebied aan de slag gaan, koppelen we waar mogelijk hemelwater af en leggen we een goede hemelwaterstructuur aan. Hierin ontzorgen wij onze inwoners, door de werkzaamheden uit te voeren. We zetten het huidige jaarlijkse bedrag dat we hiervoor beschikbaar hebben de komende planperiode voort.
Figuur 23: kolkenzuiger
Object
Reinigen
Inspecteren
Hemelwaterriolen
1x per 10 jaar
Na 30 jaar 1x per 10 jaar Op basis van de uitkomsten van de inspecties voeren we onderhoudswerkzaamheden uit
Kolken
2x per jaar
2x per jaar, waar nodig herstellen we onderdelen
Straatvegen
7 rondes per jaar
n.v.t.
6.4
Aanpak grondwater Grondwater is al het water dat zich in de bodem bevindt. Het grondwater wordt gevoed met hemelwater en vanuit het oppervlaktewater. In dit plan hebben we het over het ondiepe grondwater in het stedelijk gebied. We zijn als gemeente verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen in de openbare ruimte om te voorkomen dat de grondwaterstanden structureel nadelige gevolgen hebben voor de bestemming van een bepaald terrein. Hiermee dragen we bij aan de volgende duurzaamheidsdoelen.
Tabel 6 2: onderhoud hemelwatervoorzieningen
We vegen de straten allereerst voor een schone en prettige leefomgeving. Daarnaast zorgen we er zo voor dat vuil op straat niet wordt meegevoerd met de neerslag en via de straat- en trottoirkolken het rioolstelsel inspoelt. In het rioolstelsel zorgt vervuiling soms voor verstoppingen. Dit leidt tot een slechte afstroming van water en plassen op straat. De kosten voor straatvegen rekenen we daarom voor de helft toe aan de rioolheffing. De andere helft wordt betaald vanuit de algemene middelen. We monitoren de belangrijkste randvoorzieningen en overstorten. Hiermee hebben we inzicht in de hoeveelheid riooloverstortingen.
31
6.4.1
Wat willen we bereiken? Grondwater is de bron voor ons drinkwater en is belangrijk voor de natuur. Daarom willen we dat het niet vervuild raakt. Een goede kwaliteit van het grondwater is vooral belangrijk in de grondwaterbeschermingsgebieden en potentiele drinkwaterwingebieden. In deze gebieden hebben we extra aandacht voor het voorkomen dat er vervuiling naar het grondwater kan lekken. Dit doen we door hogere eisen te stellen aan de waterdichtheid van de riolen die in deze gebieden liggen.
6.5.1
Wat willen we bereiken? De waterkwaliteit van oppervlaktewater moet passen bij de functie die het water heeft. Voor zwemwater gelden bijvoorbeeld strenge kwaliteitseisen. Vanuit de waterketen zorgen we dat vuiluitworpen door riooloverstortingen op oppervlaktewater beperkt zijn in hoeveelheid vuil en in aantal overstortingen. Dit onderzoeken we in een SSW. Per riooloverstort maken we een afweging, waarbij rekening wordt gehouden met de hoeveelheid overstortwater, overstortfrequentie, de waterkwaliteit van het ontvangende water, de doorstroming van het ontvangende oppervlaktewater en de functie van het ontvangende oppervlaktewater.
6.5.2
Wat gaan we doen?
Grondwater is lokaal lastig te beïnvloeden, maar kan grote invloed hebben op de functie van een locatie. We willen de grondwaterstromen zoveel mogelijk natuurlijk houden. Technische maatregelen tegen grondwaterproblemen leggen we alleen aan als er sprake is van structurele grondwateroverlast die doelmatig kan worden verholpen. Dit is vastgelegd in het regionale grondwaterbeleidsplan (zie bijlage 6). 6.4.2
6.5.2.1 Onderhoud De watergangen in onze gemeente zijn een belangrijk onderdeel van het watersysteem. Ze voeren het hemelwater vanuit het stedelijk gebied af naar het regionale watersysteem. Daarom willen we dat de watergangen goed doorstromen. We baggeren en onderhouden de watergangen in gemeentelijk eigendom.
Wat gaan we doen?
6.4.2.1 Onderhoud We hebben zelf geen grondwatervoorzieningen. Het waterschap heeft de grondwaterpeilbuizen in beheer. 6.4.2.2 Onderzoeken We voeren alleen onderzoek naar grondwater uit als dit nodig is. In het grondwaterbeleidsplan (2012) staat beschreven hoe we dit aanpakken. Wanneer onderzoek nodig is betalen we dit vanuit het jaarlijks beschikbare budget.
Reinigen
Inspecteren
Oppervlaktewateren
Jaarlijks
Jaarlijks
Schouwsloten
Jaarlijks
Jaarlijks
Greppels
minimaal 1x per 3 jaar
minimaal 1x per 3 jaar
Tabel 6 3: onderhoud hemelwatervoorzieningen
De komende planperiode gaan we het regionaal beleidsplan grondwater vernieuwen. We evalueren het huidige beleid en stellen het bij waar nodig.
6.5.2.2 Onderzoeken We hebben geen specifieke onderzoeken die we de komende periode willen uitvoeren. Wel hebben we een jaarlijks algemeen budget. Dit kan beschikbaar worden gesteld als er onderzoek nodig blijkt.
6.4.2.3 Maatregelen De maatregelen die we uitvoeren bepalen we jaarlijks en nemen we op in de jaarplannen. 6.5
Object
Aanpak oppervlaktewater Oppervlaktewateren zijn belangrijk voor een prettige leefomgeving en het bergen en afvoeren van hemelwater. Door deze goed te beheren dragen we bij aan het duurzaamheidsdoel:
6.5.2.3 Maatregelen De maatregelen die we uitvoeren bepalen we jaarlijks en nemen we op in de jaarplannen.
32
6.6
Samenwerken om doelen te bereiken In de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen werken we aan de waterketen in de regio. In het regionale bestuursakkoord water 3.0 hebben we vastgelegd hoe we de komende jaren gaan samenwerken. We dragen hiermee bij aan de volgende duurzaamheidsdoelen.
bespreken we vraagstukken die vanuit de verschillende organisaties kunnen worden ingebracht. Ook bespreken we onderzoeken, nieuw beleid en nieuwe inzichten. We voeren wanneer nodig nutsoverleg met WMD en met gas-, water-, electraen telecombedrijven. Hierin stemmen we grootschalige werkzaamheden in de ondergrond op elkaar af en proberen we werk zo veel mogelijk gezamenlijk op te pakken. We beheren binnen de SNV een gezamenlijke hoofdpost voor de gemalen. We hebben hier een start mee gemaakt en willen dit in de toekomst verder uitbreiden.
6.6.1
Wat willen we bereiken? In het regionale bestuursakkoord water 3.0 hebben we vastgelegd hoe we de komende jaren gaan samenwerken. We streven naar: ▶ verminderen van de kwetsbaarheid; ▶ verhogen van de kwaliteit; ▶ aandacht voor duurzaamheid in onze werkzaamheden; ▶ werken tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten.
6.6.2.2 Onderzoeken In 2021 zijn we binnen de SNV gestart met een branchestandaardonderzoek volgens de landelijke systematiek. We onderzoeken of de organisaties voldoende mensen met de juiste kennis en kunde hebben. In de samenwerkingsagenda hebben we een lijst met mogelijke onderzoeken en projecten benoemd. Voor de komende jaren gaan we de volgende onderzoeken uitvoeren: ▶ uitbouwen gezamenlijke hoofdpost; ▶ herzien grondwaterbeleidsplan.
We werken samen vanuit de gedachte: ’ruimte voor wat langs gaat komen’. Daarmee behouden we de flexibiliteit om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen in de waterketen. In een samenwerkingsagenda hebben we mogelijke onderwerpen om regionaal op te pakken benoemd.
Vanaf 2024 bekijken we per jaar wat we oppakken. In de samenwerkingsagenda hebben we mogelijke onderzoeken beschreven. Voor het waterschap is het belangrijk om te weten waar onze objecten zich bevinden. Vooral riooloverstorten zijn belangrijk. In SSW’n leggen we vast waar de objecten zich bevinden. Wijzigingen ten opzichte van het SSW bespreken we met het waterschap.
We werken intern samen met andere vakgebieden binnen de gemeente. We overleggen regelmatig met collega’s van onder andere afdelingen financiën, vastgoed, ruimtelijke ordening, openbaar groen, wegen, juridisch en belastingen. De lijntjes binnen de organisatie zijn kort, en wanneer nodig weten we elkaar te vinden.
6.6.2.3 Maatregelen We werken in de waterketen samen aan klimaatadaptatie. Vanuit het DPRA is een impulsregeling opgezet. Met deze regeling draagt het Rijk bij aan klimaatadaptatiemaatregelen om wateroverlast en droogte te voorkomen. Gezamenlijk vragen we de subsidie aan voor de maatregelen die we in de regio gaan uitvoeren. Daarbij laten we de thema’s hitte en overstromingen buiten beschouwing. Maatregelen om hittestress te voorkomen, kunnen niet ingediend worden voor de impulsregeling. In onze regio is de invloed van overstromingen vanuit rivieren en zeeën zeer beperkt.
Ook de samenwerking met bewoners en bedrijven is belangrijk. We willen dat het riool gebruikt wordt waar het voor is bedoeld. Daarom communiceren we via onze website wat wel en niet in het riool thuis hoort. Ook stellen wij lesmateriaal beschikbaar aan scholen om het waterbewustzijn van kinderen en hun ouders te vergroten. 6.6.2
Wat gaan we doen?
6.6.2.1 Overleg en afstemming We overleggen maandelijks met de samenwerkingspartners van SNV. In deze overleggen 33
6.7
Nieuwe aanleg Door stelsels goed aan te leggen worden toekomstige problemen voorkomen. Met aandacht voor deze nieuwe aanleg dragen we bij aan één van de duurzaamheidsdoelstellingen.
Bij nieuwbouw in onze gemeente willen we dat er goed wordt omgegaan met afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Water moet ondergronds en bovengronds genoeg ruimte krijgen. Daarvoor moet nieuwbouw aan een aantal voorwaarden voldoen: ▶ Het vloerpeil is minimaal 30 cm boven het straatpeil. ▶ Afvalwater en hemelwater worden gescheiden aan de erfgrens aangeboden. ▶ Hemelwater wordt in de bodem geïnfiltreerd als dit qua bodemsamenstelling mogelijk is. ▶ Buiten de bebouwde kom is er bij voorkeur een aansluiting op het gemeentelijk riool. Als het wettelijk is toegestaan, mag een IBA op eigen kosten worden aangelegd door de initiatiefnemer. De IBA blijft eigendom van de initiatiefnemer, die ook het beheer hiervan verzorgt. Bij lozing in een gebied waar aanvullende eisen ten aanzien van natuur of grondwater worden gesteld verlangd waterschap Hunze en Aa’s een IBA met een zuiveringsrendement van klasse 2 of hoger. Het alternatief is dat de gemeente de initiatiefnemer ontzorgt door het leveren, plaatsen, beheren en onderhouden van de IBA. Vanuit de legesverordening wordt het leveren en plaatsen bekostigd. Vanuit de rioolheffing wordt het beheer en onderhoud van de IBA bekostigd.
34
7
Middelen
Personele capaciteit en financiën
35
Om de werkzaamheden te kunnen uitvoeren hebben we voldoende gekwalificeerde mensen en budget nodig. 7.1
Buitendienst De buitendienst zorgt ervoor dat de water- en rioleringsvoorzieningen goed functioneren. De buitendienst zorgt onder andere voor: ▶ het vegen van straten en goten (voor 50 procent toegerekend aan riolering); ▶ kolkenzuigen; ▶ het verhelpen van alle voorkomende kleine calamiteiten; ▶ onderhoud van de drukriolering; ▶ projectvoorbereiding voor afkoppelen hemelwaterafvoer, ook voor woningen en bedrijven ▶ kleine reparaties en vervangingen aan riolen, duikers en huisaansluitingen; ▶ de aanleg van infiltratievoorzieningen; ▶ het opsporen en verhelpen van foutieve aansluitingen; ▶ onderhoud (inspecteren, reinigen en verhelpen storingen) aan drukrioleringunits en gemalen; ▶ het doorvoeren van revisies.
Personele capaciteit Binnen de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen is in 2021 een branchestandaardonderzoek uitgevoerd. In dit onderzoek wordt bekeken of elke organisatie voldoende personeel heeft voor de watertaken en of deze medewerkers de kennis en capaciteiten hebben om het werk goed uit te voeren. Huidige formatie en werkzaamheden De gemeente Borger-Odoorn beschikt voor de watertaken over een binnendienst (REAL) en een buitendienst (BORG), met elk eigen taken. Binnendienst De binnendienst is bezig met planvorming, onderzoek en facilitaire zaken. Hieronder verstaan we: ▶ het opstellen van beleid en planvorming (o.a. GRP, SSW, jaarplannen); ▶ afstemming met andere disciplines binnen de gemeente; ▶ het samenwerken met andere overheden en partijen, zoals binnen de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen; ▶ het waarborgen van de kwaliteit van de waterketen; ▶ coördinatie van het beheer van de voorzieningen; ▶ het op orde brengen van de data (o.a. verwerken revisiegegevens, uitvoeren nulmeting); ▶ het aanvragen en verlenen van vergunningen aan burgers en derden; ▶ klachtenanalyse en -verwerking; ▶ het afwegen van de doelmatigheid van ingrepen; ▶ participatie van inwoners (o.a. bewustwording); ▶ het voorbereiden en uitvoeren van projecten.
Op dit moment is er 7,3 fte werkzaam in de buitendienst. Extern Een deel van de werkzaamheden wordt uitbesteed, zoals het reinigen en inspecteren van de riolen en grote vervangingswerkzaamheden. Benodigde formatie Met behulp van het rekenmodel van de brancheorganisatie stichting Rioned hebben we een inschatting gemaakt van de benodigde formatie. In tabel 7-1 staan de uitersten aangegeven: de benodigde bezetting voor alles zelf doen en voor zoveel mogelijk uitbesteden. Ook hebben we een berekening gemaakt van de gewenste mate van uitbesteding. In dit model zijn extra werkzaamheden met betrekking tot afstemming voor integraal werken en klimaatadaptatie niet meegenomen.
Op dit moment is er 2,2 fte werkzaam in de binnendienst.
Figuur 24: RTC Scada (links), Beheerkaart (rechts)
36
Maximaal uitbesteden
Uitgangspunt: 1fte is 1400 uur per jaar
Huidige formatie
Minimaal uitbesteden
Dagen
Fte
Dagen
Fte
Dagen
Fte
Binnendienst: Planvorming, onderzoek en facilitair
252
1,4
400
2,2
540
3,1
Buitendienst: Onderhoud
589
3,4
1.111
6,3
1.448
8,3
Buitendienst: Maatregelen
81
0,5
168
1
202
1,2
Totaal
992
5,3
1.679
9,5
2.190
12,6
Tabel 7 1: personele capaciteit
kostendekkingberekening gemaakt. De uitgangspunten van de kostendekkingberekening die hiervoor zijn vastgesteld staan in bijlage 3. In bijlage 4 zijn de tabellen van de kostendekkingberekening opgenomen.
De formatie van de binnendienst is krap en dus kwetsbaar. Met de groeiende behoefte om projecten gezamenlijk met andere disciplines op te pakken, het steeds belangrijker worden van burgerparticipatie en uitdagingen zoals klimaatadaptatie komen er steeds meer taken bij. De binnendienst heeft niet de capaciteit om deze taken op te pakken.
7.2.1 Vervangingswaarde De totale vervangingswaarde (éénmaal vervangen) van de riolering in de gemeente Borger-Odoorn bedraagt ca. 156 miljoen euro. Dit bedrag is als volgt opgebouwd:
De buitendienst heeft op dit moment voldoende capaciteit. Door een deel van de werkzaamheden uit te blijven besteden is de huidige bezetting voldoende. In de toekomst zal dit veranderen doordat een deel van het personeel met pensioen gaat en het aanbod van nieuw personeel beperkt is. 7.2
Vrijvervalriolen (bij volledig vervangen)
Financiën Om de werkzaamheden uit dit gemeentelijk rioleringsplan uit te voeren, hebben we voldoende financiële middelen nodig. Deze worden 100% gedekt uit de rioolheffing, hiermee heeft de gemeente een 100% kostendekkend tarief. Om de uitgaven op lange termijn te dekken hebben we een
€ 142.893.000
Gemalen en BBB
€ 2.156.000
Persleidingen/drukleidingen
€ 6.336.000
Drukrioolunits
€ 3.444.200
IBA’s
€ 1.186.800
Totaal
€ 156.016.000
De vervangingswaarde van de objecten is gestegen ten opzichte van het vorige GRP. Dit komt vooral doordat onderzoek heeft geleid tot hogere kostenkengetallen voor vervanging. Ook is de vervangingswaarde gestegen door de uitbereiding van het areaal. 7.2.2 Uitgaven Jaarlijks geven we ongeveer 2,8 miljoen euro uit die ten laste komt van de rioolheffing. Dit is weergegeven in tabel 7 2.
Planperiode jaar
Jaarlijkse uitgaven exploitatie
Investeringen vervanging / verbetering
Kapitaallasten nieuwe investeringen
Kapitaallasten verleden
Totaal excl. btw
1
2
3
4
1+3+4
2023
1.879
827
-
857
2.736
2024
1.879
827
51
839
2.769
2025
1.884
827
102
773
2.759
2026
1.884
827
151
737
2.772
2027
1.884
827
201
730
2.815
2028
1.893
827
249
723
2.865
2029
1.893
827
298
729
2.920
Totaal
13.196
5.789
1.052
5.388
19.636
Tabel 7 2: totaaloverzicht uitgaven exclusief btw
investeringen lineair afgeschreven
37
bedragen * € 1.000,-
7.2.3 Kosten Alle uitgaven die toe te schrijven zijn aan de riolering zijn meegenomen in deze berekening. De aanleg van riolering in nieuwe bestemmingsplannen valt hierbuiten en wordt bekostigd uit de exploitatieopzet van deze plannen. De kosten voor het beheer van deze riolering worden meegenomen in de rioolheffing. De investeringen worden lineair afgeschreven over een periode van 15 tot 60 jaar (afhankelijk van het soort object). De afschrijvingen beginnen één jaar na de realisatie van de investering.
7.2.6 Inkomsten anders dan rioolheffing De stand van de rioleringsvoorziening is conform begroting per 1-1-2023 € 574.630. Dit bedrag komt ten goede aan de riolering. De rioleringsreserve is niet meegenomen in de berekening. 7.2.7 Kostendekkingscenario’s Er zijn drie knoppen waar we aan kunnen draaien die grote invloed hebben op de kosten op de lange termijn, namelijk (1) het relinen van een deel van de vrijvervalriolen, (2) het verlengen van de economische afschrijvingstermijn van bouwkundige objecten, (3) jaarlijks stijgingspercentage van de rioolheffing. ▶ Relinen is een bewezen methode om een buis te renoveren, die goedkoper is dan vervangen. Er hoeft niet gegraven te worden, waardoor kosten worden bespaard. Een nadeel is dat er minder mogelijkheden zijn om projecten integraal op te pakken en dat niet meteen kan worden afgekoppeld. We schatten in dat 40% van ons areaal geschikt is om te relinen. ▶ De huidige afschrijvingstermijn van bouwkundige objecten is 25 jaar. De technische levensduur van deze objecten is 80 jaar. Door de objecten over een langere periode af te schrijven dalen de jaarlijkse nieuwe kapitaallasten en lopen deze door over een langere periode. ▶ Het percentage waarmee de rioolheffing jaarlijks stijgt om een kostendekkend tarief te behouden kan aangepast worden. In de afgelopen jaren is steeds een stijging van 0,75% aangehouden.
Wanneer een hoger percentage wordt gekozen, stijgt de rioolheffing sneller en wordt gespaard voor toekomstige investeringen.
Bij de berekening is uitgegaan van 1,5% over de boekwaarde en geen inflatiecorrectie en rentetoevoeging op de rioleringsvoorziening. De compensabele btw over de exploitatiebegroting, onderzoeksuitgaven en investeringen worden meegenomen in de kostendekkingberekening. 7.2.4 Heffingsgrondslag en -maatstaf We hebben voldoende middelen nodig om de in dit gemeentelijk rioleringsplan beschreven werkzaamheden uit te voeren. De financiële middelen worden geïnd via de rioolheffing. De rioolheffing in Borger-Odoorn kent een eigenarenheffing bestaande uit twee delen: ▶ Een vaste heffing per perceel van € 122,82 ▶ Een variabel deel van 0,0503% van de WOZ-waarde. Voor een gemiddelde woning (woningwaarde van € 248.000) is dit € 124,De totale rioolheffing voor een gemiddelde woning is € 247,- (heffingsjaar 2023). 7.2.5 Heffingseenheden In de kostendekkingberekening is uitgegaan van 12.770 heffingseenheden. Dit zijn degenen die de aanslag voor de rioolheffing ontvangen. Tot het eind van de planperiode (2029) is rekening gehouden met een stijging van 10 heffingseenheden per jaar.
Door aan deze knoppen te draaien, kunnen we de hoogte van de rioolheffing beïnvloeden. We hebben drie scenario’s uitgerekend, waarin we steeds op een andere manier omgaan met de draaiknoppen.
Verhouding vervangen / relinen
Economische afschrijvingstermijn bouwkundige objecten
Jaarlijks stijgingspercentage van de rioolheffing
Scenario 1 (huidige aanpak)
100% vervangen
25 jaar
0,75%
Scenario 2
60% vervangen, 40% relinen
60 jaar
0,75%
Scenario 3
60% vervangen, 40% relinen
60 jaar
1,75%
Tabel 7 3: kostendekkingscenario’s op basis van de drie draaiknoppen
38
Scenario 1 Scenario 1 is de voortzetting van de uitgangspunten die de afgelopen jaren zijn gehanteerd. In onderstaande grafiek is te zien dat de 0,75% stijging van de rioolheffing tot 2050 is vol te houden. Daarna is de voorziening leeg en volgt de rioolheffing het jaarlijks te dekken tarief per eenheid.
Scenario 2 Scenario 2 heeft aangepaste uitgangspunten ten opzichte van de afgelopen jaren. We gaan uit van 60% vervangen en 40% relinen en een aangepaste economische afschrijvingstermijn voor bouwkundige objecten van 60 jaar. De 0,75% jaarlijkse stijging van de rioolheffing blijft wel hetzelfde. De stijging kan tot 2082 worden volgehouden, waarna het tarief gelijk kan blijven op € 383,- per eenheid.
39
Scenario 3 Scenario 3 heeft aangepaste uitgangspunten ten opzichte van de afgelopen jaren. We gaan uit van 60% vervangen en 40% relinen en een aangepaste economische afschrijvingstermijn voor bouwkundige objecten van 60 jaar. De jaarlijkse stijging wordt verhoogd van 0,75% tot 1,75%. Deze stijging is nodig tot 2041, waarna het tarief gelijk kan blijven op € 341,- per eenheid.
7.2.8 Conclusie kostendekkingscenario’s In onderstaand overzicht zijn het verloop van de rioolheffingen per eenheid en de bijbehorende voorzieningen in een grafiek weergegeven. Voor de komende jaren raden we de gemeenteraad aan te kiezen voor scenario 2 waarin de jaarlijkse stijging gelijk blijft aan afgelopen periode, namelijk 0,75%. Het tarief stijgt tot 2082, waarna het tarief gelijk kan blijven op € 383,- per eenheid. In dit scenario gaan we voor het rioolonderhoud uit van 60% vervangen en 40% relinen, en een aangepaste economische afschrijvingstermijn voor bouwkundige objecten van 60 jaar.
40
+
Bijlage 1 Terugblik op de afgelopen planperiode
41
Algemeen Over het algemeen zijn we tevreden over het aflopende GRP. Het was goed leesbaar, en praktisch ingestoken waardoor het goed aansluit bij de werkwijze in Borger-Odoorn. In een nieuw GRP willen we aandacht voor nieuwe ontwikkelingen en inzichten zoals SDG’s en de Omgevingswet. DPRA moet niet volledig in het GRP opgenomen worden, maar alleen het deel dat vanuit de zorgplichten bij de taken voor riool en water hoort. Beheer We hebben ons beheer volgens plan uitgevoerd. De projecten die we hebben genoemd hebben we grotendeels volgens plan uitgevoerd. Samenwerking We werken binnen de gemeente goed samen met de disciplines wegen, verkeer, groen, en de buitendienst. We stemmen voorbereiding en uitvoering van werkzaamheden op elkaar af en houden elkaar op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen. De afstemming met ruimtelijke ontwikkeling en milieu/landbouw kan intensiever. Binnen SNV weten we elkaar te vinden. We delen kennis en ervaringen, maar er blijft ruimte voor maatwerk per organisatie. Personele capaciteit Er hebben een aantal personeelswisselingen plaatsgevonden. Taken en werkzaamheden zijn overgedragen.
42
Beheer en riolering/onderhoudstaken Reiniging kolken (2x per jaar)
●
Reiniging riolering (1x per jaar, ca. 23 km)
●
Reiniging persleidingen (ad hoc, o.bv. van klachten)
●
Video inspecties riool (1x per 10 jaar, voor het eerst 30 jaar na aanleg):
●
- Riool Klijndijk - Riool Drouwen Grote gemalen (1x per jaar reiniging en inspectie)
●
Minigemalen (2x per jaar reiniging en inspectie)
●
Straatvegen (minimaal 2x per jaar, afhankelijk van hoeveelheid bladval gebied)
● 7 rondes per jaar
Vervanging Vervanging (mini) gemalen bouwkundig
●
Vervanging (mini) gemalen elektrisch/mechanisch
●
Vervanging riolering, inclusief relining
●
Onderzoek zorgplicht afvalwater Inmeten coördinaten inspectieputten en b.o.b. tijdens inspectie
●
Periodieke NEN 3140 gemalen (eens per 7 jaar)
●
Veegmachine inzet 75% voor rioleringszorg
● aangepast naar 50%
Kolkenzuiger inzet 100% voor rioleringszorg
●
RTC Klijndijk aanbrengen van noodvoorziening
●
H2S problematiek in kaart brengen
●
H2S maatregelen treffen na inventarisatie
●
Opsporen foutaansluitingen; splitsen reiniging en inspectie bij hemelwaterstelsel
●
Opsporen foutaansluitingen; drukriolering. Onderzoek en herstel eigen buitendienstmedewerkers
●
Opsporen foutaansluitingen; drukriolering. Materiaalkosten herstel foutaansluitingen
●
Systematisch en adequaat verwerken van revisies
● huisaansluitingen
Telemetrie upgrade: éénmalige upgrade t.b.v. hoofdpost
●
Telemetrie: inhaalslag vervanging 275 kasten met verouderde telemetrie of ombouw rode lamp
●
In kaart brengen van implementatiekosten meten en monitoren
●
Herzien gemeentelijke aansluitverordening
●
Huisaansluitingen: Riobase implementeren (afrondende werkzaamheden)
●
Onderzoek zorgplicht hemelwater Onderzoek anticiperen op klimaatverandering: • 2D analysekaarten opstellen o.b.v. AHN2
●
• 2D modellering gevoelige locaties
●
• Maatregelen definiëren boven-en ondergronds
●
• Opstellen uitvoeringsplanning in BRP
●
Tabel A 1: maatregelen afgelopen planperiode (2016-2022)
43
Wordt niet uitgevoerd
Uitgesteld naar ( jaar)
Deels uitgevoerd
Uitgevoerd
Maatregelen tabel Borger-Odoorn
Wordt niet uitgevoerd
Uitgesteld naar ( jaar)
Deels uitgevoerd
Uitgevoerd
Maatregelen tabel Borger-Odoorn Vervanging Meeliften met reguliere vervanging c.q. afkoppelbudgetten
●
Afkoppelen van bestaand afvoerend oppervlak
● ●
Inventarisatie doorlatendheid Hondsrug (tekening K-waardes) Onderzoek onderhoud verticale infiltratiebuizen samen met leverancier
●
Opstellen beheerplan onderhoud verticale infiltratiebuizen o.b.v. onderzoek (maatregelen na 2020)
●
Toetsen afvoerend oppervlak en afvalwaterhoeveelheden (DWAAS/HAAS onderzoek)
●
Onderzoek haalbaarheid en wenselijkheid ombouw VGS naar GS Drentse Poort
●
Ombouw VGS Zuiderdiep naar GS (2e Exloërmond)
●
Aanschaf en abonnement buienradargegevens (voorspellingen en analyses)
●
Duurzaamheid (afkoppeling, gifvrij onkruidbeheer) *
●*
Communicatie over niet verharden c.q. ontharden van tuinen
●
●
Aanleggen en onderhouden extra berm-en schouwsloten (in exploitatie projecten)
●
●
Onderzoek zorgplicht grondwater Onderhoud drainagestelsels (doorspuiten eens per 5 jaar)
●
Onderhoud drainagestelsels uitvoeren plaatselijke reparaties door eigen buitendienst
●
Meeleggen drainage bij rioolvervanging in gebieden met hoge grondwaterstand
●
Frequent en t.b.v. nulsituatie inspecteren in grondwaterbeschermingsgebieden in 2016
●
Nulsituatie grondwaterbeschermingsgebieden in kaart brengen na inspectie 2016 * Gifvrij onkruidbeheer wordt niet meer uit GRP betaald
In de samenwerking hebben we een aantal onderzoeken en maatregelen uitgevoerd: ▶ We hebben gezamenlijk stresstesten uitgevoerd voor wateroverlast, hitte en droogte. Vanuit het DPRA is bepaald dat gemeenten een stresstest moeten uitvoeren. De stresstesten laten zien waar de knelpunten voor wateroverlast, waterveiligheid, hitte en droogte zitten. Hierdoor weten we beter waar in onze gemeenten door klimaatverandering problemen kunnen ontstaan. De uitkomsten van de stresstesten zijn te vinden op www.laatunietverrassen.nl. ▶ We hebben een gezamenlijke hoofdpost voor onze gemalen opgezet.
44
●
Financiën In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de rioolheffing weergegeven. De werkelijke heffing per eenheid per jaar (met aangenomen WOZ-waarden, zie tabel) is in de donkergele lijn weergegeven. De geplande heffing volgens de berekening in het GRP 2016-2021 is in de blauwe lijn weergegeven. Wanneer de geplande heffing jaarlijks gecorrigeerd zou worden voor inflatie, ontstaat de rioolheffing weergegeven in de roze lijn. Het verschil is ontstaan doordat er een lagere inflatiecorrectie is doorgevoerd dan de werkelijke inflatie in de rioleringssector.
Figuur 25: ontwikkeling van de rioolheffing 2016-2021
In bovenstaande grafiek is voor het variabel deel van de rioolheffing uitgegaan van de volgende WOZ-waarden: Jaar
WOZ-waarde
Jaar
WOZ-waarde
2016
€
178.954
2019
€
205.584
2017
€
186.410
2020
€
217.301
2018
€
194.932
2021
€
218.366
Tabel A 2: uitgangspunten WOZ-waarde voor berekenen verloop heffing
45
46
+
Bijlage 2 DoFeMaMe
47
48
49
+
Bijlage 3 Uitgangspunten kostendekkingberekening
50
In deze bijlage zijn de uitgangspunten voor de kostendekkingberekening weergegeven. 1.
▶ Bij realisatie van de vervangingsinvestering wordt deze voor het volle bedrag geactiveerd. Het opgespaarde bedrag aan spaarbedragen voor toekomstige vervangingsinvesteringen in de rioolvoorziening kan op het te activeren bedrag in mindering worden gebracht (afboeking in de balanssfeer). ▶ Ook wanneer ‘idealiter’ de jaarlijkse spaarbedragen precies gelijk zijn aan de jaarlijkse vervangingsinvesteringen moeten vanwege de wettelijke regels de ‘spaarbedragen’ als last worden geboekt en wordt vervolgens de daarmee gevormde voorziening afgeboekt op de geactiveerde vervangingsinvesteringen. ▶ Als een boekwaarde overblijft hoeft hierop niet te worden afgeschreven maar kunnen de spaarbedragen voor toekomstige vervangingsinvesteringen die in latere begrotingsjaren ontvangen worden gebruikt worden om de boekwaarde af te boeken. De gemeente kan er ook voor kiezen om de kapitaallasten in het tarief op te nemen. ▶ Na inwerkingtreding van de Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken is de mogelijkheid vervallen om op basis van artikel 229b een kostendekkende retributie in rekening te brengen. Dan kan op basis van artikel 228a Gemeentewet een maximaal kostendekkende rioolbelasting worden geheven. De mogelijkheid van de specifieke spaarconstructie blijft bestaan. ▶ de geraamde BTW mag worden meegenomen in de berekening van de tarieven.
Berekeningsmethode Voor toekomstige investeringen wordt in de contante waarde benadering geen specifieke wijze van afschrijving of financiering verondersteld. De diverse afschrijvingsmethoden (lineair, afschrijving op annuïteitsbasis) verschillen onderling wel door een andere (boekhoudkundige) verdeling van lasten in de tijd, maar de contante waarde van de jaarlijkse lasten is in deze methoden steeds gelijk aan de contante waarde van de investeringen. Het inflatie- en rentepercentage worden gebruikt voor het contant maken van de toekomstige uitgaven en inkomsten. Dit gebeurt op de volgende wijze:
waarbij: x = startjaar berekening Uj = uitgave in jaar (j) op prijspeil startjaar i = inflatie (in decimalen, bijvoorbeeld 0,02) r = rente (in decimalen, bijvoorbeeld 0,04) cwf = contante waarde factor { = (1+i) / (1+r) } CWx(Uj) = contante waarde in jaar x van investering U in het jaar j 2.
Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Bij het opstellen van het kostendekkingsplan wordt rekening gehouden met de richtlijnen uit het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de notitie riolering (november 2014) van de commissie Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is een aantal richtlijnen geformuleerd op het terrein van de gemeentelijke rioleringstaak. Samengevat zijn de richtlijnen als volgt beschreven in de notitie: ▶ Investeringen in het riool moeten worden geactiveerd, het gaat om investeringen met economisch nut (artikel 59 BBV). ▶ Ter dekking van de kosten kan de gemeente een riooltarief in rekening brengen. Het tarief mag maximaal kostendekkend zijn (op begrotingsbasis; artikel 229b Gemeentewet). ▶ In het tarief kan een egalisatiebedrag meegenomen worden voor toekomstig groot onderhoud. Egaliseren is mogelijk op grond van 44,1c BBV. De voorziening krijgt bij vorming uit het tarief het karakter van een 44,2-voorziening. ▶ In het tarief mogen spaarbedragen voor toekomstige vervangingsinvesteringen worden meegenomen;
3.
Planningshorizon Bij de berekening van het rioolrecht is uitgegaan van een planningshorizon van 80 jaar: 2023 t/m 2102. Deze termijn is gekoppeld aan de technische levensduur van de rioleringsobjecten in Borger-Odoorn. Binnen een periode van 80 jaar zijn alle objecten minimaal één maal vervangen. Het startjaar is 2023.
4.
Inflatie Deze prijsindex is gebaseerd op de prijsontwikkeling van de lonen, materiaal en materieel die nodig zijn voor het aanleggen van een riolering binnen de bebouwde kom. Voor het kostendekkingsplan is geen rekening gehouden met toekomstige inflatie.
5.
Rentevoet Er is een rentevoet van 1,5% gehanteerd. Dit betreft de rente voor kapitaalleningen. Er is geen rentetoevoeging op de rioleringsvoorziening. Sterke wijziging van de rente in de komende jaren, kan aanleiding zijn de berekeningen te herzien.
▹▹ 51
6.
7.
8.
9.
10.
Prijspeil Alle in het kostendekkingplan genoemde bedragen zijn op prijspeil 1 januari 2022 inclusief van toepassing zijnde bijkomende kosten uitvoering, winst en risico, voorbereiding, honorarium en toezicht en exclusief BTW. De BTW wordt in een apart overzicht meegenomen.
economische levensduur korter is dan de technische levensduur, afgeschreven moet worden op basis van de economische levensduur. De in de berekening gehanteerde afschrijvingstermijnen zijn weergegeven in onderstaande tabel B1. De hierin vermelde technische levensduur is de gemiddelde levensduur van de rioleringsobjecten in Borger-Odoorn.
Eenheidsprijzen Voor de berekening van de investeringskosten van de overige rioleringsobjecten is gebruikgemaakt van de module ‘Kostenkengetallen rioleringszorg’ van de Kennisbank Stedelijk Water en lokale ervaring van de gemeente. Bij vervanging van de riolering komen alle kosten voor het opbreken en het opnieuw aanbrengen van de wegverharding ten laste van de rioleringszorg.
Object
Staartkosten Voor de staartkosten zijn de volgende waarden gehanteerd (Kennisbank Stedelijk Water): uitvoeringskosten 10% (inrichting werkterrein, uitzetwerkzaamheden), algemene kosten, winst en risico 12%, voorbereiding (extern), honorarium en toezicht 15% (intern). Kostendekkendheid Het berekende rioolrecht mag maximaal 100% kostendekkend zijn. Volgens artikel 228a van de Gemeentewet kan de gemeente kiezen voor één heffing voor de totale kosten van de zorgplichten of twee aparte heffingen. In het kostendekkingsplan wordt één tarief berekend voor de totale kosten voor de rioleringszorg.
Afschrijvingsmethode Voor afschrijving wordt de lineaire methode toegepast.
12.
Afschrijvingstermijnen Onderscheid wordt gemaakt in de technische en de economische afschrijvingstermijn. De technische afschrijvingstermijn (levensduur) heeft grote invloed op de hoogte van de rioolheffing. De economische afschrijvingstermijn is van invloed op het verloop van de lasten in de tijd, maar niet op de hoogte van het kostendekkend tarief. De technische en economische afschrijvingstermijnen mogen afwijken. Volgens de richtlijnen uit de BBV, moeten de afschrijving en de afschrijvingstermijn zo goed mogelijk aansluiten op de feitelijke waardedaling van de vrijvervalriolering. Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat, indien de
Technisch
Economisch
Vrijvervalriolen
80
60
Gemalen – bouwkundig
80
60
Gemalen – mechanisch / elektrisch
15
15
Persleidingen
80
60
Drukriolering – bouwkundig
80
60
Drukriolering – mechanisch / elektrisch
15
15
Klimaatmaatregelen
80
60
Grondwatermaatregelen
80
60
Tabel B 1: overzicht gehanteerde afschrijvingstermijnen (jaar)
13. Tariefegalisatievoorziening In overeenstemming met de BBV wordt gebruik gemaakt van een tariefegalisatievoorziening, om ongewenste schommelingen in het rioolrecht te voorkomen (art. 44, lid 2). De voorziening wordt gevormd voor kosten die in een volgend begrotingsjaar worden gemaakt. Dit leidt tot een gelijkmatige verdeling van de lasten voor de burger, over een aantal begrotingsjaren.
Indexering rioolrecht Het in het kostendekkingsplan berekende tarief kan jaarlijks met de optredende inflatie worden geïndexeerd. Dit wordt jaarlijks bij de vaststelling van de begroting afgehandeld.
11.
Afschrijvingstermijn
Artikel 45 van het BBV bepaalt dat rentetoevoegingen aan voorzieningen zijn toegestaan, mits deze zijn gewaardeerd tegen contante waarde. In Borger-Odoorn is er echter voor gekozen om geen rente toe te rekenen aan de voorziening.
52
+
Bijlage 4 Kostendekkingberekening
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
+ Bijlage 5 IBA’s en overstorten
75
IBA’s Alle iba’s zijn van het type: Boralit Klasse III-A K24789/01
Rolderstraat
Borger
2
Dorpsstraat
Bronnegerveen
4
Drouwenerstraat
Bronnegerveen
2
Weermaadsdijk
Bronnegerveen
4
Bronnegerstraat
Buinen
1
Exloerweg
Buinen
1
Hoofdstraat
Buinen
2
Kanaalstraat
Buinen
1
Voorbosweg
Buinen
4
Noorderdiep
Drouwenermond
2
Zuiderblokken
Drouwenermond
2
Odoornerstraat
Ees
1
Schaapstreek
Ees
2
Schoolstraat
Ees
1
Eeserstraat
Eesergroen
8
Holtslagenweg
Eesergroen
4
Turfdijk
Eesergroen
2
Bosweg
Eeserveen
2
Brammertshoopstraat
Eeserveen
5
Kanaalstraat
Eeserveen
4
Middenweg
Eeserveen
1
Ellertsweg
Ellertshaar
2
Valtherweg
Exloo
1
Noorderdiep
Nieuw-Buinen
2
Borgerderweg
Odoorn
5
Boswachter Meelkerlaan
Odoorn
2
Achterweg
Odoornerveen
14
Haantje
Odoornerveen
1
Torenwijk
Odoornerveen
2
Zuidzijde
Odoornerveen
1
Weerdingerzandweg
Valthe
3
Valtherblokken-Noord
Valthermond
1
Borgerderstraat
Westdorp
1
Koelandenweg
Westdorp
1 76
Overstorten Overstort nr.
Straatnaam
thv huisnr.
drempel hgt
08072
1e Exloërmond
56H
08190
1e Exloërmond
05772
dremel br
X
Y
7,71
259250,16
550254,13
129
7,11
261906,91
552110,54
Exloerkijl-Noord
23
8,80
1500
257681,34
547446,74
05886
Exloerkijl-Zuid
131
9,60
1000
259195,29
545297,11
05698
Kijlstraat
18
8,80
1500
258297,47
546879,99
05372
Noorderdiep (2e Exloermond)
120
8,80
1500
259422,89
548391,04
05462
Noorderdiep (2e Exloermond)
42
8,80
1500
258515,73
547762,32
05906
Tuinbouwstraat
7
8,80
1000
257482,35
547061,97
05030
Zuiderdiep (2e Exloermond)
401
8,80
1500
262981,39
550608,72
05140
Zuiderdiep (2e Exloermond)
327
8,80
1500
261564,86
549633,10
05282
Zuiderdiep (2e Exloermond)
227B
8,80
1000
260326,49
548754,56
05364
Zuiderdiep (2e Exloermond)
227B
8,80
1500
260278,02
548770,38
05554
Zuiderdiep (2e Exloermond)
100
8,80
1500
259023,08
547870,13
05560
Zuiderdiep (2e Exloermond)
95
8,80
1500
258907,84
547790,48
05586
Zuiderdiep (2e Exloermond)
38
8,80
1500
258347,96
547401,74
06544
Gildeweg
11
8,50
1500
264255,20
547458,33
06026
Noorderdiep (Valthermond)
1
9,00
1000
257634,95
542265,95
06060
Noorderdiep (Valthermond)
58
9,00
1000
258168,20
542715,50
06147
Noorderdiep (Valthermond)
169
9,00
1000
259198,26
543585,17
06222
Noorderdiep (Valthermond)
324
8,93
3500
260114,98
544372,63
06355
Noorderdiep (Valthermond)
425B
8,40
1500
261540,75
545574,37
06404
Noorderdiep (Valthermond)
426
8,50
1500
261558,24
545588,95
06472
Noorderdiep (Valthermond)
487
8,40
1000
262459,66
546354,50
06507
Noorderdiep (Valthermond)
551
8,50
1000
263496,15
547235,70
06013
Valtherblokken-Zuid
21
9,00
1000
258055,65
541777,40
06220
Zandwal
7
9,02
2750
259750,77
544551,80
1e Exloërmond
2e Exloërmond
Valthermond
Nieuw-Buinen en Buinerveen 06000983
Chrysantstraat
169
5,50
2500
259772,32
555413,74
0600112C
Kalmoes
7
4,80
6000
259995,41
555053,13
06004037
Stationsstraat (Nieuw-Buinen)
5
5,85
1000
260869,55
554798,88
0602052A
Zuiderdiep (Nieuw-Buinen)
18
6,80
3000
256385,95
551455,01
0602086B
Zuiderdiep (Nieuw-Buinen)
259
6,55
1500
257632,16
552323,31
0602099A
Zuiderdiep (Nieuw-Buinen)
319
6,10
3000
258168,29
552688,58
0602125D
Zuiderdiep (Nieuw-Buinen)
417
6,10
3000
259123,27
553349,25
05000103
Buinerstraat (Buinerveen)
6
6,90
2000
255225,70
550719,55
77
Overstorten vervolg Overstort nr.
Straatnaam
thv huisnr.
drempel hgt
dremel br
X
Y
03362
Hondsrugweg
12
15,80
2000
256784,65
541272,45
04010
Hoofdweg
43
18,70
2400
253887,70
539340,00
02242
Anjelierstraat
21
21,80
1000
253863,05
541507,81
02420
Hammeersweg
nvt
21,56
4000
253136,28
540753,44
10,28
3000
250151,81
549685,69
Valthe en Klijndijk
Odoorn
Borger, Ees en Buinen 01000099
Buinerstraat (Borger)
0100188A
Eeserstraat (Borger)
33
12,91
1000
249770,77
548610,81
01000137
Hunzedal
34
10,24
4000
250121,08
549073,13
02000339
Buinerweg (Ees)
25
13,29
2500
250460,98
548074,63
0300126A
Hornsedijk
4
7,50
3000
252556,81
550620,81
01496
Bosrand
9
18,50
1000
253724,14
545162,47
01163
Buinerweg (Exloo)
6
13,20
5000
254971,92
545419,31
01052
Hoofdstraat (Exloo)
22
14,30
3200
254779,45
545037,09
Exloo
78
+
Bijlage 6
Grondwaterbeleid
Grondwaterbeleidsplan Grondwaterbeleid in de (afval)waterketen
79
8 februari 2012 Werkgroep Grondwater:
Waterschap Velt en Vecht – Tom Grobbe Gemeente Borger-Odoorn – Aries Kuipers Gemeente Coevorden – Roelof Snijders Gemeente Emmen – Gerard Hoogerkamp Gemeente Ommen – Jan Bol (agendalid) Gemeente Hardenberg – Nienke Lambers
Opgesteld door:
Tom Grobbe – Waterschap Velt en Vecht Nienke Lambers – Gemeente Hardenberg
80
INHOUD 1 1.1 1.2
Inleiding ....................................................................................................................... 4 Aanleiding en doelen ..................................................................................................... 4 Leeswijzer .................................................................................................................... 4
2.1 2.2
Taken en verantwoordelijkheden ...................................................................................... 5 Wettelijk kader ............................................................................................................. 5 Wettelijke taken ............................................................................................................ 5
2.
3.
Grondwaterbeleid ......................................................................................................... 6 3.1 Taakopvatting ............................................................................................................... 6 3.2 Structureel nadelig effect ................................................................................................ 6 3.2.1 Nadelig effect hoge grondwaterstand............................................................................. 6 3.2.2 Nadelig effect lage grondwaterstand.............................................................................. 6 3.3 Doelmatige maatregelen ................................................................................................. 6
4.
Strategie uitvoering Grondwatertaak ................................................................................. 7 4.1 Strategie behandeling overlast .......................................................................................... 7 4.2 Overlast situaties ............................................................................................................ 7 4.2.1 Historische overlast ..................................................................................................... 7 4.2.2 Nieuwe situatie .......................................................................................................... 7
5.
Werkstappen bij uitvoering grondwatertaak ....................................................................... 8 5.1 Vooronderzoek bij particulier ........................................................................................... 8 5.2 Veranderingen in omgeving ............................................................................................. 8 5.3 Monitoring ................................................................................................................... 9 5.3.1 Bodemopbouw ......................................................................................................... 9 5.3.2 Gerichte opnames...................................................................................................... 9 5.3.3 Grondwatermeetnet ................................................................................................... 9
6.
Samenwerking.............................................................................................................. 10
Woordenlijst ................................................................................................................................ 11 Bijlage 1 ..................................................................................................................................... 13 Bijlage 2 ..................................................................................................................................... 14
81
1.
INLEIDING
1.1
Aanleiding en doelen
Deze beleidsnota is tot stand gekomen vanuit de samenwerking in de (afval) waterketen binnen het beheersgebied van waterschap Velt en Vecht. Het grondwaterbeleid is een speerpunt uit het plan van aanpak ‘Uitwerking Samenwerking afvalwaterketen Velt & Vecht’ d.d. 11 februari 2011. De werkgroep grondwater heeft als doel; ‘Realisatie grondwatermeetnet in het stedelijk gebied voor de 5 binnen het waterschap Velt en Vecht gelegen gemeenten’. Grondwaterbeleid is een van de drie gezamenlijke producten die de werkgroep grondwater heeft uitgewerkt. De basis van het grondwaterbeleid is voor de 5 gemeenten gelijk. De werkgroep grondwater; gemeente Borger-Odoorn, gemeente Coevorden, Gemeente Emmen, gemeente Ommen, gemeente Hardenberg en waterschap Velt en Vecht worden hierna gedefinieerd als ‘waterpartners’.
1.2
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 is een korte beschrijving van de wetgeving, taken en verantwoordelijken op het gebied van grondwater. Hoofdstuk 3 beschrijft het grondwaterbeleid welke de werkgroep heeft opgesteld. De strategie van het grondwaterbeleid staat centraal in hoofdstuk 4. Vervolgens beschrijft hoofdstuk 5 de uitvoering van de grondwatertaak. Tot slot wordt in hoofdstuk 6 ingegaan op de samenwerking.
82
2.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN
2.1
Wettelijk kader
Met het vaststellen van de ‘Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken’, kortweg ‘Wet gemeentelijke
is de EN gemeente per 1 januari 2008 aanspreekpunt voor de zorgplicht voor grondwater. De nieuwe taak 2.watertaken’, TAKEN VERANTWOORDELIJKHEDEN van de gemeente wordt formeel omschreven als:
2.1
“De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar
gemeentelijke kader gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de Wettelijk
grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de
Met het vaststellen van de ‘Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken’, kortweg ‘Wet gemeentelijke provincie behoort” watertaken’, is de gemeente per 1 januari 2008 aanspreekpunt voor de zorgplicht voor grondwater. De nieuwe taak van de gemeente wordt formeel omschreven als: De zorgplicht heeft het karakter van een inspanningsplicht. De gemeenten zijn niet verantwoordelijk voor handhaving van het grondwaterpeil in bebouwd gebied. De zorgplicht werkt niet met terugwerkende kracht en leidt niet tot aansprakelijkheid voor schade situaties uit het verleden. “De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar
1.2
gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, Wettelijke taken voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort”
Perceeleigenaar, gemeente, waterschap en provincie hebben eigen taken en verantwoordelijkheden om grondwateroverlast tegen te gaan:
De zorgplicht heeft het karakter van een inspanningsplicht. De gemeenten zijn niet verantwoordelijk voor handhaving van•het grondwaterpeil in bebouwd gebied. De met in terugwerkende kracht De provincie is strategisch grondbeheerder. Datzorgplicht wil zeggenwerkt dat de niet provincie de gaten houdt of er nogen leidt niet tot voldoende grondwater vansituaties de gewenste kwaliteit is. In dit kader geeft de provincie vergunningen af aan aansprakelijkheid voor schade uit het verleden. de drinkwaterbedrijven, voor grote industriële onttrekkingen en voor warmte- en koudeopslag. Daarnaast heeft de provincie de bevoegdheid om een ruimtelijk plan aan te houden wanneer het waterschap een negatief oordeel velt in de watertoets (zie hieronder) De gemeente zamelt aangeboden (grond)water in en heeft de taak, wegen en openbaar groen te ontwateren 1.2 • Wettelijke taken om een gezonde en veilige leefomgeving te waarborgen. De gemeente neemt het grondwater mee in ruimtelijke plannen in de waterparagraaf. Perceeleigenaar, gemeente, en sloten, provincie hebben eigen Via taken en verantwoordelijkheden om • Het waterschap beheertwaterschap water in beken, rivieren en kanalen. het oppervlaktewater wordt het grondwateroverlast tegen te gaan: aangeboden overtollige water afgevoerd. Door het instellen van het oppervlaktewaterpeil beïnvloedt het waterschap indirect ook het grondwaterpeil.
Het waterschap is bevoegd gezag voor het verlenen van vergunningen alle grondwateronttrekkingen niet totzeggen het takenpakket van de provincie • De provincievoor is strategisch grondbeheerder.die Dat wil dat de provincie in de (zie gaten houdt of er nog hierboven) behoren. voldoende grondwater van de gewenste kwaliteit is. In dit kader geeft de provincie vergunningen af aan • Middels de watertoets (verplicht sinds eind 2003) gaat het waterschap na of bij ruimtelijke plannen de drinkwaterbedrijven, voor grote industriële onttrekkingen en voor warmte- en koudeopslag. Daarnaast voldoende rekening is gehouden met het (grond)waterbelang. heeft de provincie de bevoegdheid omdeeen ruimtelijk aan te wanneer • De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor ontwatering en plan afwatering vanhouden het perceel en voor het de waterschap een negatief oordeelDenk velt hierbij in de watertoets (zievoor hieronder) vochthuishouding. aan o.a. de zorg drainagesystemen onder en rond de woning en het • De gemeente zamelt aangeboden (grond)water in en heeft de taak, wegen en openbaar groen te ontwateren waterdicht zijn van kelders. • De maatregelen tegen grondwateroverlast als gevolg van een storende laaggrondwater in de omperceeleigenaar een gezonde treft en veilige leefomgeving te waarborgen. De gemeente neemt het mee in ondergrond lokale verdichting in het bodemprofiel.
Een goede bouwkundige staat conform het ruimtelijkeofplannen in de waterparagraaf. bouwbesluit is vereist.1
•
• • •
1 Bron:
Het waterschap beheert water in beken, sloten, rivieren en kanalen. Via het oppervlaktewater wordt het aangeboden overtollige water afgevoerd. Door het instellen van het oppervlaktewaterpeil beïnvloedt het waterschap indirect ook het grondwaterpeil. Het waterschap is bevoegd gezag voor het verlenen van vergunningen voor alle grondwateronttrekkingen die niet tot het takenpakket van de provincie (zie hierboven) behoren. Middels de watertoets (verplicht sinds eind 2003) gaat het waterschap na of bij ruimtelijke plannen voldoende rekening is gehouden met het (grond)waterbelang. De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de ontwatering en afwatering van het perceel en voor de vochthuishouding. Denk hierbij aan o.a. de zorg voor drainagesystemen onder en rond de woning en het waterdicht zijn van kelders. De perceeleigenaar treft maatregelen tegen grondwateroverlast als gevolg van een storende laag in de ondergrond of lokale verdichting in het bodemprofiel. Een goede bouwkundige staat conform het bouwbesluit is vereist.1
www.veltenvecht.nl/grondwater/takenenverantwoordelijkheden
5
83
3.
GRONDWATERBELEID
Om te komen tot een beleidsnota, hebben de waterpartners gezamenlijke uitgangspunten opgesteld. De waterpartners richten zich met dit beleid op grondwatersituaties binnen de bebouwde kom. Meldingen van grondwateroverlast in het buitengebied worden gemeld bij het (eventueel, op te zetten) waterloket en doorgestuurd naar het waterschap.
3.1
Taakopvatting
De zorgplicht is formeel van kracht voor overlastsituaties die zijn ontstaan vanaf 01 januari 2008. De waterpartners hanteren een ruimhartiger taakopvatting zodat ook inwoners met een geschiedenis van grondwateroverlast met een melding bij de gemeenten terecht kunnen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen historische overlast en een nieuwe situatie. Er is sprake van een overlastsituatie als de grondwaterstanden te hoog of juist te laag zijn.
3.2
Structureel nadelig effect
In een beperkt aantal gevallen is er sprake van een structureel nadelig effect van de grondwaterstand. De gemeenten hebben de taak doelmatige maatregelen te treffen om structureel nadelig effect te voorkomen of te beperken. De taak bestaat niet uit het wegnemen van de (ervaren) overlast.
3.1.1
Nadelig effect hoge grondwaterstand
Structureel nadelig effect van een te hoge grondwaterstand: • Bouwkundige constructies worden aangetast (o.a. rot en schimmelvorming bij houten vloeren); • Optrekkend vocht en schimmelvorming met risico’s voor de volksgezondheid; • Slechte draagkracht/verzakking van aanwezige verharding; • Water in de woning (grondwaterstand hoger dan deksel kruipruimte).
3.1.2
Nadelig effect lage grondwaterstand
Structureel nadelig effect van een te lage grondwaterstand: • Bouwkundige constructies worden aangetast (o.a. paalrot, zetting en ernstige scheurvorming); • Schade aan ondergrondse infrastructuur (o.a. kabels en leidingen); • Substantiële verzakkingen van tuinen, openbaar groen en verharding; • Ernstige droogteschade bij aanwezige (sier)beplanting.
3.3
Doelmatige maatregelen
De gemeente treft maatregelen als deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of provincie behoren. Welke maatregelen er getroffen worden is in elke overlastsituatie anders. Per geval zal een (bestuurlijke) afweging worden gemaakt of de kosten van de maatregelen in verhouding staan tot de omvang van het probleem dat ermee opgelost wordt.
84
4.
STRATEGIE UITVOERING GRONDWATERTAAK
Het ervaren van overlast is subjectief. In dit hoofdstuk worden de structureel nadelige effecten in beeld gebracht.
4.1
Strategie behandeling overlast
De waterpartners voeren de zorgplicht uit door nieuwe overlastmeldingen in behandeling te nemen. We voeren onze zorgplicht ook uit door het grondwateraspect mee te nemen in ruimtelijke ontwikkelingen. Dit gebeurt o.a. in de waterparagraaf van bestemmingsplannen. Het waterschap weegt de effecten van het grondwater mee in de watertoets. Er is aandacht voor: • Bouw- en woonrijp maken van plangebieden (structuurbederf bodem); • Vaststellen bouwpeilen; • Rekening houden met toekomstige stijging grondwaterstanden als gevolg van sluiting grondwateronttrekkingen. Bij nieuw te vergunnen grondwateronttrekkingen (o.a. industriële onttrekkingen, bronbemalingen, WKO-installaties en drinkwaterwinningen) zal de vergunningverlener waterschap of provincie in de afwegingsprocedure bekijken of er sprake is van een structureel nadelig effecten voor de aanwezige grondgebruikfuncties. De gemeenten worden geïnformeerd maar hebben geen formele taak. De gemeenten worden vanaf het begin bij een vergunningstraject betrokken met het oog op eventuele grondwaterstandwijzigingen. Bij stopzetting van een (grootschalige) onttrekking worden het eventueel structureel nadelig effect als gevolg van stijgende grondwaterstanden vooraf in beeld gebracht. Waarnodig worden er maatregelen getroffen. In dit geval zoekt de gemeente samen met vergunningverlener naar mogelijkheden om overlast te voorkomen of te beperken.
4.2
Overlast situaties
Op basis van eerdere meldingen en ervaringen binnen de gemeenten zijn de gebieden waar tijdelijk grondwateroverlast wordt ervaren in beeld gebracht. Deze gebieden zijn weergegeven in bijlage 1. Inwoners ervaren hier soms overlast. Overlast is subjectief, op dit moment staat niet vast dat in deze situaties sprake is van een structureel nadelig effect.
4.2.1
Historische overlast
Bij de bekende gevoelige gebieden wordt in de komende jaren gefaseerd onderzoek uitgevoerd, om de overlast in beeld te brengen. Hierdoor ontstaat meer zicht in het gedrag van het grondwatersysteem in desbetreffende gebieden, waardoor structureel nadelige effecten van de grondwaterstand worden vastgesteld. Het kan nodig zijn een projectmatig grondwatermeetnet in te richten om benodigde grondwatergegevens te verzamelen. Na afronding van dit (eenmalige) onderzoekstraject worden aanwezige meetpunten stopgezet. Hierdoor worden eenmalig de historisch gevoelige locaties in beeld gebracht en treffen we waarnodig maatregelen om overlast in de toekomst te voorkomen (mits doelmatig). 4.2.2
Nieuwe situatie
Een nieuwe situatie wordt onderzocht nadat er een concrete melding binnenkomt. Ook wordt er onderzoek gedaan bij geplande gebiedsontwikkelingen zoals vernattingmaatregelen of het stopzetten van onttrekkingen.
85
5.
WERKSTAPPEN BIJ UITVOERING GRONDWATERTAAK
In dit hoofdstuk wordt de onderzoeksmethoden voor het in beeld brengen van eventuele grondwaterproblematiek beschreven. Nadat er een melding binnenkomt wordt de melding op verschillende manieren behandeld.
5.1
Vooronderzoek bij particulier
Een overlastmelding wordt (vaak) gemeld door een inwoner, of de eigen organisatie signaleert overlast. De melding komt binnen via het (op te zetten) waterloket van een gemeente. Vanuit de melding wordt een vooronderzoek gestart. In eerste instantie is de inwoner zelf verantwoordelijk voor een oplossing. De gemeente draagt ideeën aan. Eventueel wordt er op locatie samen met de perceeleigenaar naar een oplossing gekeken. Daarbij worden onderstaande zaken bekeken.
Bij wateroverlast • • • •
• • •
Is er sprake van een bodemkundig probleem? Ligt verharding wel onder juiste afschot? Is de kruipruimte niet te diep uitgegraven? Is er sprake van een bouwkundige tekortkoming (ventilatie, dampdichtheid, lekkages aan waterleiding of riolering, lekke kelders) Is onderhoudstoestand van de (particuliere) ontwatering (drainage, sloten, greppels) voldoende? Zijn (particuliere) sloten/ greppels gedempt of van duiker voorzien? Ligt het perceel lager ten opzichte van de omgeving?
Bij watertekort •
• • •
Is er sprake van grootschalige aaneengesloten verharding waardoor regenwater onvoldoende in bodem kan dringen? Is het perceel te intensief ontwaterd? Is er sprake van een bouwkundige tekortkoming? Ligt het perceel hoger ten opzichte van omgeving?
Als een of meer van bovenstaande vragen met ‘ja’ wordt beantwoord, is perceeleigenaar zelf verantwoordelijk voor het oplossen van het probleem.
5.2
Veranderingen in omgeving
Naast het vooronderzoek wordt er getoetst of er veranderingen zijn opgetreden in nabije omgeving die kunnen leiden tot overlast.
Bij wateroverlast • • • • • • • • •
Is het peilbeheer van het oppervlaktewater veranderd? Is er sprake van uitzonderlijk natte weersomstandigheden gedurende voorgaande periode? Zijn er lekkages in het drinkwaterleidingnetwerk? Is onlangs nabijgelegen riolering vervangen? Is onlangs gestart met infiltreren van regenwater? Is er sprake van stopzetten grondwateronttrekking? Is er sprake van achterstallig onderhoud/dempen/beduikeren van (openbare) ontwateringmiddelen (sloten, greppels, drainage)? Staat dit geval op zichzelf of doet de overlast zich op meerdere locaties in dezelfde omgeving voor? Is het gebruik van desbetreffende locatie overeenkomstig aan de grond gegeven bestemming?
86
Bij watertekort
• Hebben zich veranderingen voorgedaan in het peilbeheer van het oppervlaktewater • Is er sprake van uitzonderlijk droge weersomstandigheden gedurende voorgaande periode? • Is er sprake van lekkage in het nabijgelegen rioleringstelsel? • Is er sprake van substantieel toegenomen verharding in directe omgeving? • Is er sprake van het (toegenomen) ontrekken van grondwater? • Zijn verbeteringsmaatregelen getroffen aan (openbare) ontwateringmiddelen (sloten, greppels, drainage)? • Staat dit geval op zichzelf of doet de overlast zich voor op meerdere locaties in dezelfde omgeving? • Is het gebruik van desbetreffende locatie overeenkomstig de aan de grond gegeven bestemming?