Bijlage 2- Bio-plan Nationaal Park Drentsche Aa
Tekst van het document
Groenmanifest partijen: LTO Noord, Natuur en Milieufederatie Drenthe, Natuurmonumenten, Het Drentse Landschap en Staatsbosbeheer. Gezamenlijk doel:
Link https://www.provincie.drenthe.nl/onderwerpen/economieondernemen/landbouw/ https://www.provincie.drenthe.nl/onderwerpen/natuurmilieu/natuur/faunabeheer/
Uit Omgevingsvisie Drenthe https://www.provincie.drenthe.nl/onderwerpen/bouwenwonen/natuurlijkplatteland/
https://www.energievoordrenthe.nl/concept+res+regio+drenthe/default.asp x
https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/161223/Duurzame-doelen-VN-moetenleidend-zijn-bij-economisch-herstel https://www.nmfdrenthe.nl/wpcontent/uploads/sites/5/2019/04/Webversie-Agenda-boer-burger-enbiodiversiteit.pdf
75
(Beleids-)document
Ambitie - Ontwikkelingsruimte voor een robuuste en duurzame landbouw, hoge biodiversiteit, een goed functionerend NNN en leefomgevingskwaliteit in een vitaal platteland. - In 2027 is het NNN afgerond • Uitgangspunten voor Agenda: - Economisch rendabele en duurzame landbouw - Kringlopen zoveel mogelijk gesloten - Verlies van biodiversiteit en landschapskwaliteit omgebogen naar herstel en verbetering • Ambitie natuurinclusieve landbouw: - In 2030 behoren rendabele Drentse veehouderij-en akkerbouwbedrijven tot de koplopers in Nederland wat betreft kringlooplandbouw én het leveren van een bijdrage aan herstel en verbetering van de biodiversiteit en landschapskwaliteit. • 8 tussentijdse doelen. Next to civilization, vrije • Met het ‘Young Innovators’ programma koppelt het College van Rijksadviseurs jonge, talentvolle architecten, tijdseconomie in Drenthe stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten aan grote ruimtelijke opgaven zoals herbestemming, energietransitie, nieuwe cultuurlandschappen en de wateropgave met als doel vernieuwende ideeën en innovatieve input op de thema’s uit de agenda van het College van Rijksadviseurs te genereren. • Vandaag vooral bezoekers in Drenthe uit omliggende Provincies. • Drenthe maakt onvoldoende gebruik van bezoekerspotentieel. • Drentse landschap is uniek. • Recreanten waarderen vooral kleinschalige en natuurlijke Landschappen.
• “Achterstand” maakt Drenthe onderscheidend t.o.v. verstedelijkte Regio. • Scenario: Wildernis/wolf: Drenthe bezit de potentie om de mens terug naar de wildernis en de Europese topnatuur te brengen. Inzetten kracht diverse landschappen. • Scenario: Drentse Wellness: De hectiek ontvluchten en tot rust komen vormt voor een steeds groter wordende groep de basis van vrijetijdsbesteding. ‘Aanpak Vitale Vakantieparken • Convenant Drenthe 2018-2024’ • Visie: “Het aanbod aan vakantieparken draagt bij aan de ontwikkeling van Drenthe als dé vrijetijdsbestemming van Nederland met een ondernemende verblijfsrecreatiesector waarbij kwaliteit, innovatie, de Drentse identiteit en duurzaamheid de kernwaarden zijn”. • Doelen: - meer ruimte voor ondernemerschap; - meer bestedingen door toeristen; - meer werkgelegenheid; - meer grip op sociale problematiek; - meer balans tussen vraag en aanbod. • Twee sporen: - Spoor 1. Excelleren: Het faciliteren van vitale parken én parken met die potentie om (weer) vitaal en eigentijds te blijven en/of te worden. Door innovatie, eigentijdse product-conceptontwikkeling wordt de kopgroep excellente bedrijven vergroot. - Spoor 2. Transformeren: Het begeleiden van parkeigenaren en/of VvE’s van terreinen zonder recreatieve kwaliteit en perspectief, om transformatie naar een passende bestemming te realiseren.
Door herbestemming en –ontwikkeling wordt het aandeel parken dat hun toeristisch-recreatieve functie heeft verloren, afgebouwd. Binnen deze opgave vallen ook de parken met een sociaal-maatschappelijke problematiek. Beleidsnota natuur 2013-2021 • Met ons natuurbeleid zetten wij ons in voor de (inter)nationale doelen voor biodiversiteit. Wij zorgen voor voldoende Groningen ruimte voor natuurontwikkeling en een goede uitwisseling van soorten binnen en buiten de provincie. Daarbij staan we voor goed beheer, dat bijdraagt aan de bescherming van soorten. Daarnaast zetten wij ons in voor verduurzaming van de samenleving, spelen we in op de behoefte van mensen aan rust, ruimte en groen, stimuleren we initiatieven van onderop en leveren we een bijdrage aan een goed investeringsklimaat voor bedrijven. • In ons natuurbeleid benoemen we een aantal speerpunten. Onze ambitie voor de herijkte EHS blijft onveranderd. Prioriteiten stellen is in de eerste plaats een kwestie van ‘wanneer doen we wat’ in plaats van ‘wat doen we niet meer’.
76
Link
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Bel eid_en_documenten/Documentenzoeker/Natuur_en_landschap/Natuur/Bele idsnota-natuur-2013-2021-Groningen-groen-van-wad-totwesterwolde_lowres.pdf
(Beleids-)document
Natuurvisie Groningen
Ambitie Onze focus ligt op het Waddengebied, verbinden van natuurgebieden, versterken van natuur- en landschapswaarden en versterken van weidevogelbeheer. Daarnaast zullen we maatregelen moeten treffen om de milieukwaliteit in de natuurgebieden op orde te brengen en vormt het verbinden van robuuste natuurgebieden binnen de EHS met waardevolle gebieden daarbuiten een belangrijk speerpunt. Bescherming van weide- en akkervogels blijft de moeite waard. Wij steken vooral energie in die gebieden waar we daadwerkelijk resultaten zien. We zetten in op handhaving van een gunstige biotoop voor soorten, waarbij we de balans zoeken tussen dierenwelzijn, veiligheid en het beperken van schade. Als provincie blijven wij staan voor goed beheer. Vanwege de bezuinigingen moeten we daartoe samen met onze partners op zoek naar aanvullende financieringsbronnen. Ook landschappelijke kwaliteit is speerpunt in ons beleid. • De uitvoering van ons natuurbeleid wordt grotendeels beschreven in het Programma Landelijk Gebied 2013-2016. Naast dit PLG2 zijn er meer instrumenten die we inzetten om onze doelen voor natuur te realiseren, zoals wet- en regelgeving, instrumenten voor verwerving en instrumenten voor inrichting en beheer van natuurgebieden. De financiële situatie vraagt bovendien om innovatieve vormen van financiering. • De visie uit 2013 moet op enkele thema’s geactualiseerd worden.
Eén van de thema's is soortbescherming. Wij bepalen voor welke soorten en habitats de provincie een speciale verantwoordelijkheid heeft in het kader van de bescherming van onze biodiversiteit en wat eventueel de gevolgen zijn voor ons beleid. Daarna gaan we in op de thema's houtopstanden, invasieve exoten, schadebestrijding en natuurbeleving.
Link
Ambitie • Veiligheid: - De afgelopen jaren is gewerkt aan het herstel van de in de jaren ’50 en ’60 rechtgetrokken beken. Destijds waren deze maatregelen bedoeld om het water in het gebied van de Drentsche Aa sneller af te voeren. Het gevolg was echter dat het lager gelegen Haren en Groningen in de problemen kwamen, met overstromingen tot gevolg. Intussen hebben we dit deels hersteld, met beekherstel en het aanleggen van extra waterberging. In de planperiode 2022-2027 zal verder worden gewerkt aan beekherstel en waterberging. Uitgangspunt is dat afwenteling voorkomen moet worden. Het water moet zoveel mogelijk in het gebied zelf worden vastgehouden, voor het vanaf De Punt via het Noord-Willemskanaal wordt afgevoerd naar zee. - Om het omliggende gebied voldoende beschermd te houden tegen overstromingen zijn de kaden langs het NoordWillemskanaal en het benedenstroomse deel van de Drentsche Aa versterkt. In de komende periode zal deze dijkversterking worden afgerond. • Wateroverlast: - Overstroming vanuit de waterlopen komt in het Drentsche Aa gebied slechts lokaal voor, met name in beekdalen. Vaak is dit in natuurgebied, dan is er geen sprake van wateroverlast. Maar bij een aantal van de lage delen gaat het om landbouwgronden en woonpercelen. Dit is al eeuwenlang zo, maar gaandeweg is dit verergerd, door onder andere veenoxidatie en inklinking.
- De steeds vaker voorkomende extreme neerslag kan ook op hogere gronden in de bebouwde omgeving op sommige plekken zorgen voor wateroverlast. Gemeenten hebben, in samenwerking met de waterschappen, in beeld gebracht hoe ‘klimaatbestendig’ hun gebied is, welke opgaven er liggen, onder meer voor de stedelijke waterberging en welke maatregelen nodig zijn om knelpunten op te lossen. Wij werken samen met de gemeenten om knelpunten op te lossen en maatregelen uit te voeren. - Ook grondwateroverlast komt lokaal voor. Vaak veroorzaakt door slecht doorlatende lagen in de ondergrond. Als het regent kan het water daar niet snel genoeg infiltreren en kan overlast ontstaan. Gemeenten en waterschap werken samen om afvoer van overtollig grondwater te faciliteren, maar de zorg voor het eigen perceel ligt in eerste instantie bij de eigenaar. - Met het vaker voorkomen van extreme piekbuien neemt ook de kans op schade voor gewassen toe. Het is aan de grondgebruiker zelf om zijn grondgebruik hier zo goed mogelijk op aan te passen. • Watertekort: - Het stroomgebied van de Drentsche Aa bestaat overwegend uit zandgronden. Zandgrond kan relatief weinig water vasthouden, waardoor het gebied snel droog is. Daar komt bij dat hier in droge perioden geen water kan worden
Link
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Bel eid_en_documenten/Documentenzoeker/Natuur_en_landschap/Natuur/Nat uurvisie-provincie-Groningen.pdf
Drentsche Aa (Beleids-)document Waterbeheerplan Hunze en Aa’s (Concept)
77
(Beleids-)document
Ambitie aangevoerd. Omdat het Drentsche Aa-gebied hoog ligt, zou eventuele wateraanvoer vele meters omhoog moeten worden gepompt. Daarnaast is wateraanvoer vanwege het sterk vertakte watersysteem economisch niet haalbaar. Bovendien heeft dit gebied een beschermde status voor natuur en drinkwater. Aanvoer van gebiedsvreemd water zou een verslechtering betekenen van de waterkwaliteit en is om die reden geen optie. - Het waterbeheer is in dit gebied daarom gericht op het zoveel mogelijk water vasthouden, zonder wateroverlast te veroorzaken. Zodra het kan zetten we stuwen van de lagere winterstand naar de hogere zomerstand. Ook laten we slotenstelsels deels afwateren naar zogenaamde zakputten, waar het overtollige water infiltreert en zo het grondwater aanvult. Deze voorzieningen helpen, maar voorkomen niet dat grondwaterstanden dalen in droge perioden. - Een deel van de kwetsbare Natura 2000-gebieden heeft last van verdroging. Om deze effecten tegen te gaan wordt er door de provincie en natuurterreinbeheerders gestreefd naar vernatting van deze gebieden. Als waterschap zijn we daar ook bij betrokken. Inmiddels zijn diverse vernattingsprojecten uitgevoerd en er zullen de komende jaren nog meer worden uitgevoerd. Dit zijn uitdagende projecten, omdat ze niet mogen leiden tot wezenlijk nadelige effecten op andere functies zoals wonen, landbouw en toerisme/recreatie.
- Beregenen uit grondwater is onder de huidige regelgeving slechts zeer beperkt toegestaan in het stroomgebied van de Drentsche Aa, met uitzondering van beregening van kapitaalintensieve teelten en locaties waar grondwateronttrekkingsrechten bestaan van voor 1994. Het onttrekken van grondwater leidt tot verlaging van grondwaterstanden. Dit kan verdroging van beekdalen tot gevolg hebben, met onomkeerbare schade aan de ecologische beekkwaliteit (KRW) en ander beschermde natuurwaarden en een tekort aan oppervlaktewater voor drinkwater. Dit was in de droge zomers van 2018 en 2019 aan de orde. Wij onderzoeken de invloed van beregening op de grondwaterstanden en waar en in welke mate beregening zou kunnen plaatsvinden zonder dat dit tot wezenlijke schade leidt voor natuur. Op basis hiervan kan nieuw beleid worden vastgesteld. • Waterkwaliteit: - Binnen de Europese kaderrichtlijn water (KRW) richten wij ons op het ecologisch gezond maken en houden van het water. Dit betekent dat naast de chemische waterkwaliteit ook de samenstelling van de aanwezige biologie - zoals vissen, kleine beestjes, waterplanten en algen - een belangrijke maat is. - Het gebied van watersysteem Drentsche Aa kent twee KRW-waterlichamen waarvoor doelen en maatregelen zijn opgesteld: het beeksysteem de Drentsche Aa en het Noord-Willemskanaal.
Beide waterlichamen voldoen nog niet aan de doelen voor een goede ecologische toestand. Voor het beeksysteem de Drentsche Aa is intussen wel goede vooruitgang geboekt. Het fosfaatgehalte in het water is afgenomen en voldoet aan de KRW-norm. Daarmee voldoet het aan de fysisch-chemische doelen voor de KRW. Lokaal komen er nog wel te hoge fosfaatgehalten voor. Met de huidige verplichting tot evenwichtsbemesting neemt het fosfaatgehalte in de bodem niet meer toe, maar de bodem zal nog decennialang fosfaat aan het oppervlaktewater blijven naleveren. De biologische toestand ten aanzien van vis voldoet inmiddels aan het gestelde doel. Door beekherstelprojecten als het Zeegserloopje, Anreperdiep en Deurzerdiep, zien we nu al meer beekspecifieke soorten terug in de Drentsche Aa. - Ten aanzien van waterplanten en macrofauna (kleine waterbeestjes) is de huidige score nog niet voldoende. Om de ecologische waterkwaliteit verder te verbeteren moet nog beekherstel plaatsvinden op twee trajecten, Rolderdiep en Amerdiep. - Op het gebied van de gewasbeschermingsmiddelen (GBM) voldoet de Drentsche Aa nog niet aan de drinkwater norm.
Met provincie Drenthe en Waterbedrijf Groningen werken we niet alleen samen met de landbouw aan de vermindering van het aantal normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen, maar richten we ons ook direct op particulieren, bedrijventerreinen en bedrijven als ProRail en de NAM. • Recreatie: - Het Drentsche Aa gebied heeft een hoge belevingswaarde, zowel voor inwoners als recreanten en toeristen. De randen van de beekdalen zijn goed ontsloten voor wandelaars en fietsers. Voor het beekstelsel van de Drentsche Aa zelf geldt een algeheel vaarverbod. Hierop is een uitzondering voor één kanoverhuurder die vanuit het verleden een vaarvergunning heeft voor een benedenstroomse deel van de Drentsche Aa. - Een aantal beektrajecten in de boven- en de middenloop van de Drentsche Aa mogen ook gebruikt worden voor hengelsport. In de andere delen is dat niet toegestaan.
78
Link
(Beleids-)document
Landschapsbiografie
Inrichtingsvisie beekdalen
Omgevingsvisie Drenthe
Ambitie - In het gebied liggen negen zwemplassen. Wij controleren de zwemwaterkwaliteit van deze locaties. De waterkwaliteit van deze plassen was de afgelopen jaren goed. Het voldoet aan de bacteriologische norm en er komen in deze plassen geen problemen met blauwalgen voor. - Medegebruik van onze maaipaden, kaden en dijken voor recreatie is – met uitzondering van gemotoriseerde toegang – toegestaan voor zover dit de uitvoering van onze taken niet beperkt. Voor de komende planperiode kijken we welke wensen er bestaan, wat de mogelijkheden zijn en welke randvoorwaarden daarbij horen. • Uit te voeren maatregelen Drentsche Aa tot en met 2027: - Vasthouden 1,0 mln. m³ water - Herstellen beken: Rolderdiep 2,5 km, Amerdiep 2,5 km - Realisatie van vier vispassages - Evalueren effecten beekverhogingen Anloërdiepje, Zeegserloopje, Loonerdiep - Aanleggen 3 km natuurvriendelijke oevers in Noord-Willemskanaal - Aanpassen RWZI Assen voor verminderen lozing slib en nutriënten - Voorbereiden en vaststellen nieuw beleid voor grondwateronttrekkingen - Evaluatie Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa • Maatregelkaart Drentsche Aa. • 10 handvatten voor de Drentsche Aa 1. De landschapsbiografie als uitgangspunt 2. Naar een verdergaande integratie van natuurbeheer en erfgoedzorg 3. Van een objectgerichte monumentenzorg naar een meer integrale landschapszorg 4.
Naar een sterkere vervlechting van deskundigenkennis en lokale ervaringskennis 5. Versterking van de relatie tussen onderzoek, ontwerp en praktijk 6. Speciale aanpak van topgebieden 7. Naar een goede samenwerking met landbouw, recreatie en toerisme 8. Architectuur van de Drentsche Aa laten aansluiten bij identiteit Drentsche Aa 9. Meer aandacht voor aardkundige processen en waarden 10. Sterkere participatie van bewoners en vrijwilligers in het landschapsbeheer 11. (en onafhankelijk adviesteam voor de begeleiding van grote ingrepen) • Enkele leidende principes: 1. Een geintegreerde benadering van het landschap 2. Het landschap spannender maken 3. Geen museumlandschap 4. Beter zichtbaar maken van de (pre)historische gelaagdheid van het landschap 5. Integrale landschapszorg 6. Meer aandacht voor aardkundige processen en aardkundige waarden 7. Meer diffuse grenzen en gradienten 8. Verdergaande integratie van natuurbeheer en erfgoedzorg 9. Actief sturen op kwaliteit bij ruimtelijke veranderingen 10. Alleen fors ingrijpen op plekken waar al fors is ingegrepen 11. Terughoudendheid in de aanleg en vorm van voorzieningen 12. Samenwerking tussen kennis, beleid en uitvoering(praktijk) concreet vormgeven 13. Verdergaande samenwerking tussen natuur, landbouw en recreatie / toerisme 14.
Sterkere participatie van bewoners en vrijwilligers in het landschapsbeheer • In de visie zijn de ambities voor landschapseenheden beekdalen, essen en velden nader uitgewerkt. • H6 omvat voorbeelduitwerkingen om te laten zien hoe de hoofdlijnen uit de visie kunnen worden vertaald naar een lager schaalniveau. • H7 is een projectenlijst tot 2026 opgenomen. • Cultuurhistorie Drentsche Aa: Bepalend voor dit deelgebied is een gaaf en kleinschalig cultuurlandschap met een duidelijke samenhang in tijd en ruimte. Om deze gaafheid te bewaken sturen wij op:
Link
www.drentscheaa.nl
www.drentscheaa.nl
79
(Beleids-)document
Ambitie - Het in stand houden van de karakteristiek van het esdorpenlandschap. Deze karakteristiek uit zich in een zichtbare ruimtelijke samenhang tussen esdorp, es, beekdal en veld met bijbehorend microreliëf en beplantingselementen als houtwallen en esrandbosjes. Bovendien kent het esdorpenlandschap een grote tijdsdiepte, wat blijkt uit vele zichtbare en onzichtbare (pre) historische bewoningssporen als nederzettingen, grafmonumenten en celtic felds; - Het vasthouden en zorgvuldig doorzetten van de ruimtelijke opzet van de esdorpen. Deze opzet wordt getypeerd door een vrije ordening van bebouwing en boerderijen, afwisseling tussen bebouwde plekken en open ruimtes (in het bijzonder de brinken) en doorzichten naar het omliggende buitengebied; - Het behouden en herstellen van de oorspronkelijke beekloop in de beekdalen met hieraan gekoppeld de historische percelering, de houtwallen en houtsingels en de reliëfranden; - Het zichtbaar houden en beter beleefbaar maken van de historische en prehistorische route, waar karresporen, voorden, grafheuvels en andere prehistorische relicten een unieke verzameling archeologische sporen vormen.
- Dit in het bijzonder op het Balloërveld; - Het accentueren van de reeks van kerktorens in het gebied van de Drentsche Aa die, evenals in de Middeleeuwen, als bakens in het weidse landschap een inspiratiebron kunnen zijn voor nieuwe verbindingen en routes; - Het herkenbaar houden van het historische centrum van Assen met de daarop gerichte assen van de Vaart en de Hoofdlaan met hun karakteristieke bebouwing en het Asserbos. • Grondwaterbescherming Drentsche Aa: - We streven naar schoon grond- en oppervlaktewater voor mens, natuur, landbouw en drinkwatervoorziening. - Wij beschermen de kwaliteit van het oppervlaktewater van de Drentsche in verband met het gebruik van dit water voor de openbare drinkwatervoorziening. In de Provinciale Omgevingsverordening stellen wij een verbod in voor het vullen en spoelen van machines, voor het verspuiten van gewasbeschermingsmiddelen en een verbod op het toepassen van gewasbeschermingsmiddelen in een strook langs het oppervlaktewater, met een in de Provinciale Omgevingsverordening opgenomen breedte. • Drinkwaterwinning: - Bij Glimmen/De Punt wordt oppervlaktewater uit de Drentsche Aa ingenomen voor de openbare drinkwatervoorziening. Wij streven naar het behoud en, indien mogelijk, versterken van de basisafvoer.
Het oppervlaktewater moet voldoen aan de normen die voor die deze functie zijn vastgelegd in het Besluit Kwaliteitseisen en Monitoring Water (BKMW). • Beekdalen: In de beekdalen worden kapitaalintensieve functies zo veel mogelijk geweerd. Bij kapitaalintensieve functies is er bij wateroverlast sprake van een grote schade. Kapitaalintensieve functies zijn onder andere woon- en werkgebieden, glastuinbouw, kwekerijen en intensieve veehouderijen. Nieuwe kapitaalintensieve functies in beekdalen zijn alleen toegestaan als aan de vier voorwaarden is voldaan: 1. er is sprake van een zwaarwegend maatschappelijk belang; 2. er zijn geen alternatieven; 3. de functie vormt op de locatie geen feitelijke belemmering om in de toekomst de afvoer- en bergingscapaciteit van het regionale watersysteem te vergroten; 4. het negatieve effect op het watersysteem wordt in het plan gecompenseerd. In de beekdalen worden geen beperkingen opgelegd aan bestaande bedrijfsgebouwen van een grondgebonden landbouwbedrijf zonder kapitaalintensieve tweede tak. • De Nationale Parken hebben bijzondere natuur en kernkwaliteiten. We werken aan de robuustheid hiervan en het behoud van de kernkwaliteiten die hier samen komen. Wij hebben een ambitie om de natuurkwaliteit in deze gebieden te behouden en verder te ontwikkelen in combinatie met beleving.
Wij geven in deze gebieden voorrang aan: - het bereiken van de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden; - het verminderen van de belasting door licht, geluid en gemotoriseerd verkeer; - het herstel van de hydrologische situatie, gericht op de instandhoudingsdoelstelling van Natura 2000-gebieden. • NP Drentsche Aa: Wij zetten in op behoud en ontwikkeling van de kernkwaliteiten landschap, natuur, cultuurhistorie, rust, archeologie en aardkundige waarden, met als doel de samenhang en de ontwikkeling van afzonderlijke kernkwaliteiten te versterken. Wij streven naar een optimale inrichting van het gebied voor ecologie en toerisme, waarbij internationaal hoogwaardige
80
Link
(Beleids-)document
Klimaatbestendig Stroomgebied Drentsche Aa Topsoil duurzame waterkwaliteit Drenthe
UPDA
Ambitie water- en natuurkwaliteit (KRW en Natura 2000) voorop staan. Dit levert een inspirerende en dynamische omgeving op, waar cultuurhistorie, natuur en landschap hun verhaal vertellen. Hier kun je wonen, werken en recreëren in een bijzonder aantrekkelijk landschap. De ambities in de Drentsche Aa dragen bij aan een robuust natuur- en watersysteem als schone bron voor drinkwaterwinning en het versterken van de Uitwerking ruimtelijke kwaliteit. • Voor het Deltaprogramma zoetwater heeft regio Noord een maatregelenprogramma opgesteld om de toename van de watervraag aan het IJsselmeer te verminderen en om de hoge zandgronden meer klimaatbestendig te maken. Voor de hoge zandgronden van het Drents Plateau zijn als maatregelen o.a. opgevoerd beregenen uit grondwater en waterconservering. • Om te anticiperen op klimaatverandering en veranderingen in landbouwpraktijk, in het licht van de duurzaam te behalen doel-stellingen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de drinkwaternormen, hebben het waterschap Hunze en Aa’s en de provincie Drenthe een gezamenlijk project uitgevoerd binnen het TopSoil Interreg North Sea Region Programma van de Europese Unie.
• Het hoofddoel van het project was om te bepalen met welke haalbare en betaalbare maatregelen ingespeeld zou kunnen worden op de gevolgen van klimaatverandering ten aanzien van uit- en afspoeling van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen (GBM) uit landbouwpercelen en het behalen van de normen gesteld aan drinkwater. • Op basis van de gebiedssessies beschreven in hoofdstuk 2 zijn de volgende drie scenario’s gedefinieerd: 1. Toepassing maximale dosis gewasbeschermingsmiddel op uniform landgebruik (gras), periode 2007 – 2016. 2. Toepassing 50% van maximale dosis gewasbeschermingsmiddel op uniform landgebruik (gras), periode 2007 – 2016. 3. Aanleg van akkerranden (filter strips) equivalent aan een breedte van 4 m in het basismodel. • De scenario’s waarin verschillende maatregelen verwerkt zijn hebben geleid tot de volgende inzichten: - Op stroomgebiedschaal komen gewasbeschermingsmiddelen voornamelijk als gevolg van afspoeling in het oppervlaktewater terecht, waarbij >95% van de middelen die afspoelen in opgeloste vorm is.
Uitspoeling is goed voor 5 tot 30% van de totale vracht; - Extreme neerslag in relatie tot het moment van toepassing van gewasbeschermingsmiddelen in een jaar is bepalend voor de mate van af- en uitspoeling, ook indien gemiddeld wordt over een periode van meerdere jaren; - Bodemtype is na neerslag de belangrijkste factor voor af- en uitspoeling: bodemtypes met ondiepe keileem zijn gevoeliger voor af- en uitspoeling, terwijl hogere organische stofgehaltes in de bodem leiden tot lagere af- en uitspoeling; - Bij een halvering van de dosering van gewasbeschermingsmiddelen halveert ook de af- en uitspoeling; - Akkerranden equivalent aan een breedte van 4 m verlagen de af- en uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen met gemiddeld 20 – 30%, maar de variatie is groot. • De stad Groningen zal de komende jaren flink groeien qua bevolking en qua economische activiteiten. Dit zal gepaard gaan met een hogere behoefte aan drinkwater. De oppervlaktewaterwinning van de Drentsche Aa zal nu en in de toekomst een onmisbare schakel zijn om aan die vraag te voldoen. • Kenmerken winning: Sinds 1881 onttrekt Waterbedrijf Groningen bij Glimmen oppervlaktewater uit de beek om er drinkwater van te maken. Op deze locatie wordt verder grondwater onttrokken voor de drinkwaterproductie.
De huidige onttrekkingsvergunning is in 1998 afgegeven door Waterschap Hunze en Aa’s en bedraagt maximaal 1.700 m3/uur (14,7 miljoen m3/jaar). In totaal zijn ongeveer 230.000 inwoners afhankelijk van het water uit de Drentsche Aa (ca. 200.000 stad Groningen, ca. 20.000 gemeente Haren, ca. 10.000 Eelde-Paterswolde). • Risico: gewasbeschermingsmiddelen worden frequent aangetroffen en veroorzaken een of meerdere keren normoverschrijdingen in de periode 2012-2017. Dit betreft de volgende stoffen: MCPA, MCPP, metolachloor, chloridazon, dimethenamide en terbutylazine. Dit zijn allemaal herbiciden (bestrijdingsmiddelen tegen onkruid). MCPA en MCPP kennen een brede toepassing. Deze middelen worden gebruikt door de landbouwsector, maar ook door particulieren. Metolachloor, chloridazon, dimethenamide en terbutylazine zijn middelen die alleen worden gebruikt in de landbouw. • In het dossier: - Overzicht van al genomen regionale maatregelen - Overzicht genomen landelijke maatregelen gewasbeschermingsmiddelen - Restopgaven • In 2023 evaluatie UPDA.
Link
https://www.hunzeenaas.nl/app/uploads/2020/07/1603390A00-R19-710Topsoil_rapportage_scenarios_eindversie.pdf
https://onzedrentscheaa.nl/rapporten/
81
(Beleids-)document Gebiedsdossier Drentsche Aa (2019) UPDA
Economische Agenda Assen 2020-2025
Levend Bezoekersnetwerk 2.0
Merkgids NP DA
Ambitie • Stand van zaken projecten op gebied van: - Communicatie - Duurzaam onkruidbeheer - Actualisatie beschermingszone Drentsche Aa - Aanpak riolering - Akkerranden - Verminderen uit- en afspoeling percelen - Verminderen afspoeling erven - Duurzame maisteelt - Duurzame bollenteelt - Handhaving - Systeemonderzoek Topsoil - Monitoring • De economie van Assen heeft zich gunstig ontwikkeld. Dit willen we graag behouden en versterken. De ambitie voor Assen is dan ook om sterker te benutten waar we al goed in zijn en te ontwikkelen waar we onderscheidend in kunnen worden. Dit vraagt focus, we spelen in op drie strategische pijlers: - Versterken spilfunctie in de regio - Investeren in de kracht van Assen (Zorg & Innovatie, Energie & Innovatie, (overheid)diensten en Vrijetijdseconomie) - Investeren in mkb, ondernemerschap en innovatie We investeren daarmee in onze kracht en pakken de uitdagingen voor Assen en de regio op. Wij doen dit slim samen met het bedrijfsleven en regiopartners. Met passende dienstverlening en ondersteuning maken wij dit mede mogelijk. • Ja, mits… - We willen een uitstekend vestigingsklimaat scheppen voor bestaande en nieuw te vestigen bedrijven en instellingen. Dat vraagt om een positieve en open houding en we denken in mogelijkheden. We willen aanhaken bij bestaande initiatieven en samenwerken met ondernemers en partners uit Assen en de regio.
Diverse spelregels en ruimtelijke randvoorwaarden die richting geven aan wenselijke ‘ruimte’ voor ondernemen willen we actualiseren. Het gaat dan bijvoorbeeld om ontwikkelkaders voor retail, horeca, bedrijventerreinen en evenementen. • Als doel van het Plan van Aanpak Levend Bezoekersnetwerk 2.0, visie bezoekersmanagement voor de Drentsche Aa, is geformuleerd het ‘opstellen van een geactualiseerde visie op het bezoekersmanagement in het Nationaal Park Drentsche Aa’, vertaald in de vraag ‘hoe laten we (potentiële) bezoekers het Drentsche Aa-gebied beleven en met het Drentsche Aa verhaal naar huis gaan?’. Doelstellingen: - Een duidelijke omschrijving van (nieuwe)rol Levend bezoekersnetwerk Drentsche Aa als communicatie en educatienetwerk Nationaal Park Drentsche Aa in relatie tot marketinginspanningen Marketing Drenthe en de samenwerkingsovereenkomst met De Hondsrug UNESCO Global Geopark - Versterken samenwerking met alle partners van het Nationaal Park Drentsche Aa - Uitgewerkte zonering: waar doen we wat wel/niet - Een overzicht van activiteiten/plekken die (potentiele) bezoekers en mensen die in het gebied wonen, verblijven (dag- en verblijfsgasten) het Drentsche Aa-gebied kunnen ervaren.
Dat je niet alleen vanwege de borden weet dat je in het Nationaal Park Drentsche Aa verblijft/komt maar ook de bijzonderheid op een “snelle” manier kunt beleven zodat je gestimuleerd wordt direct of op later tijdstip diverse plekken in het gebied (verder) te gaan ontdekken. - Nieuwe activiteiten en/of plekken voor Drentsche Aa ‘Experience’. • De merkgids is opgedeeld in drie delen: - Overkoepelende merken: Nationaal Park Drentsche Aa is verbonden aan het overkoepelende merk Nationale Parken Nieuwe Stijl en het merk Drenthe. Daarom staat het eerste deel van deze gids in het teken van deze merken. - Nationaal Park Drentsche Aa: Het tweede deel van de gids beschrijft het ‘merk Drentsche Aa’, passend bij de overkoepelende merken. - Praktische handvatten: Ten slotte worden in het derde deel voorbeelden en praktische handvatten gegeven om het merk echt als kompas te gebruiken.
82
Link https://onzedrentscheaa.nl/rapporten/
www.drentscheaa.nl
(Beleids-)document Activatieplan Toegangspoorten en Levend bezoekersnetwerk DA
Beeldkwaliteitsplan Toegangspoorten Rapportage Drentsche Aa, landschap met energie Strategienota Toekomst Vakantieparken (2020-2024)
Ambitie • Begin 2019 zijn de merkpositionering en het LBN 2.0 Bezoekersmanagementplan vastgesteld in het NP-Overlegorgaan. Beide documenten hebben een sterke onderlinge link. Daarom is ervoor gekozen om in één traject, vanuit beide bouwstenen één gezamenlijk activatieplan voor de uitvoering op te stellen. • Het plan staat op een A3, met doelen voor 2025, strategieen en een actieplan. • Het plan richt zich op het versterken van de kwaliteit van beleving van het Nationaal Park in lijn met de merkpositionering en het bijbehorende ‘verhaal’, gebruik makend van de sleutelervaringen en activiteiten die eerder zijn benoemd in het Levend Bezoekersnetwerk 2.0 proces. • Door het verbeteren van de informatievoorziening & routestructuren en het ontwikkelen van toegangspoorten & duidelijk herkenbare beleeflocaties (sleutelervaringen) sturen we daarnaast ook nadrukkelijk op spreiding / zonering in het gebied. • •
6 aanbevelingen
• •
Gemeente Aa en Hunze Visie: een zo vitaal mogelijke recreatiesector in de gemeente Aa en Hunze. Waar de recreatiefunctie toekomstpotentieel heeft zetten we in op faciliteren en stimuleren. Ontbreekt het recreatief potentieel dan onderzoeken we de mogelijkheden voor een nieuwe (bestendige) bestemming met wijziging van het gebruik van het park, de transformatie. De opgave is drieledig: - Het verbeteren en stimuleren van de randvoorwaarden voor kansrijke vakantieparken, zodat een economisch levensvatbare voorraad ontstaat; - het mogelijk maken van herstructurering en/of transformatie, zodat vakantieparken zonder recreatief potentieel weer een gezond verdienmodel en een vitale functie kunnen krijgen; - het tegengaan van ongewenste ontwikkelingen en situaties zoals onrechtmatige permanente bewoning, overlast, verloedering en ondermijnende criminaliteit. Uitgangspunten Exceleren - Wij spannen ons in om belemmeringen die ontwikkelingen van vitale vakantieparken in de weg staan weg te nemen. - Wij verbinden hieraan de voorwaarde dat parken actief bijdragen aan het beëindigen van onrechtmatige permanente bewoning op het park. - Wij bieden experimenteerruimte om diversiteit en innovatie te stimuleren. - Uitbreidingsplannen moeten gericht zijn op verbeteren van het gehele park en het up-to-date maken daarvan.
- Wij blijven in gesprek met recreatieondernemers, informeren hen over bestaande regelingen en verwijzen hen door. - Wij faciliteren de samenwerking tussen parken en collega-recreatieondernemers. Experimenteerruimte Exceleren - Recreatieondernemers kunnen met de experimenteerruimte binnen de planologische grenzen van het bestaande recreatiebedrijf nieuwe concepten ontwikkelen.6 Een uitbreiding, mits die aan voorwaarden voldoet, ontvangt dan een passende bestemming met binnen de bestemming voldoende planologische ruimte voor bebouwing en ontwikkeling. Uitgangspunten Transformeren: - Indien het park/de woning geen toekomst meer heeft in de recreatie, komt transformatie aan de orde. - Per park wordt bekeken welke mogelijkheden er voor de toekomst zijn, het is maatwerk. - Het initiatief voor het opstellen van een toekomstvisie ligt bij het park/de eigenaar. - Met transformatie dient een toekomstbestendige situatie te ontstaan en dient een transformatieplan te worden opgesteld waaruit ruimtelijke, landschappelijke en/of maatschappelijke meerwaarde blijkt. - Bij een transformatie wordt afscheid genomen van het oude gebruik (recreatie) en wordt 1 nieuwe vorm van gebruik mogelijk gemaakt. De combinatie van verschillende vormen van gebruik op 1 park/locatie (bijvoorbeeld combinatie wonen en recreatie) wordt in principe niet als permanente oplossing mogelijk gemaakt.
•
•
•
•
Link
www.drentscheaa.nl www.drentscheaa.nl
83
(Beleids-)document
Communicatieplan DA 2.0
Drentsche Aa bij de tijd Drentsche Aa, Landschap met energie Educatiestrategie Nationale Parken Nieuwe Stijl Geef bodem de ruimte, provincie Groningen
Meerjarenprogramma Ondergrond en bodem 20202025, Provincie Groningen
Ambitie - Transformeren naar wonen is onder voorwaarden mogelijk maar dient uitzondering te zijn. - Kosten voor transformatie komen voor rekening van het park/de eigenaar. • Transformatie naar wonen: - In het algemeen zijn wij terughoudend met het transformeren van recreatie naar wonen, maar wij sluiten dit niet uit. Dit maakt het mogelijk om, op basis van een goed plan met meerwaarde, maatwerk op parkniveau te leveren. Een functiewijziging naar wonen moet substantieel bijdragen aan een oplossing van eventuele problematiek. - Het buitengebied dient in hoofdzaak beschikbaar te blijven voor de primaire gebruikers landbouw, natuur en recreatie & toerisme. Immers, bij transformatie naar wonen ontstaat een ander gebruik en andere invulling van terreinen; in feite een opzichzelfstaande woonwijk, buurtschap of ‘minidorp’. Daarmee ontstaat er een gebruik (wonen) dat in principe niet in het buitengebied thuishoort. - Transformatie naar wonen mag de mogelijkheden van de primaire gebruikers van het buitengebied niet beperken. Binnen terreinen die liggen in of direct aansluitend zijn aan het Natuur Netwerk Nederland en/of Natura2000 gebieden is transformatie naar wonen slechts mogelijk bij zwaarwegend maatschappelijk belang. ‘We doen het samen’ Zo is het uitgangspunt van de aanpak in het Drentsche Aa-gebied kort te karakteriseren.
In dit communicatieplan Drentsche Aa 2.0 roept het Overlegorgaan Drentsche Aa daarom iedereen op die bijdraagt aan het behoud en ontwikkeling van de unieke kwaliteiten van dit bijzondere gebied om deze samenhang en samenwerking ook te communiceren, zowel in- als extern. - ‘We doen het samen’: communiceer vanuit het grote geheel. Deelprojecten en activiteiten zijn onderdeel van het grote geheel Nationaal Park Drentsche Aa. Gebruik de meerwaarde van het Drentsche Aa partnerschap en verwijs naar en benoem elkaar bij projecten en activiteiten. - Het Drentsche Aa-gebied is een eenheid met een eigen identiteit. Communiceer de Drentsche Aa kerndoelen, kernboodschappen en gezamenlijke identiteit. - Maak gebruik van de verschillende Nationaal Park Drentsche Aa communicatiekanalen en -middelen. - Tweezijdige communicatie: Houd elkaar (tijdig) op de hoogte van (nieuwe) ontwikkelingen en plannen. - Duobranding: Gebruik het Drentsche Aa logo op infoborden, -panelen en folders - Planvorming: Informeer en stem af met het Drentsche Aa regieteam (secretariaat en C&E) vanaf het begin.
Link
Een duurzame benadering van bodem en ondergrond op basis van 3 uitgangspunten: 1) werken aan een duurzame leefomgeving; 2) eigen karakter handhaven en versterken; 3) sterke steden en vitaal platteland. En 4 functies: - Dragen, de bodem als drager van gebouwen, werken en infrastructuur - Informeren, de bodem als basis van karakteristieke landschappen en drager van het historische archief - Reguleren: een gezonde bodem als basis voor een gezonde leefomgeving - Produceren: bodem en ondergrond als bron voor voedsel, water, energie en delfstoffen Het MJP2020-2025 biedt een overzicht van actuele maatschappelijke trends en opgaven in relatie tot het bodem- en grondwatersysteem en actualiseert ons tactisch en uitvoeringsbeleid ten aanzien van bodem, ondergrond en grondwater bij deze maatschappelijke opgaven. Het Meerjarenprogramma Ondergrond en Bodem biedt vanuit het oogpunt van de provincie een eerst aanzet om de onderlinge interacties en de toenemende druk op het systeem van bodem, grondwater en ondergrond in samenhang te beschouwen en uit te werken naar concrete projecten en initiatieven en de effecten van het ingezette beleid te monitoren. De scope van het Meerjarenprogramma wordt gevormd door de visie op duurzaam, veilig en efficiënt gebruik van bodem en ondergrond.
Binnen de visie gaat om het borgen van veiligheid van mens en milieu én het duurzaam benutten en beschermen van de bodem, het grondwater, de ondiepe en de diepe ondergrond.
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Beleid_en_ documenten/Documentenzoeker/Water__milieu_en_veiligheid/Een-duurzame-visieop-de-ondergrond-Geef-bodem-de-ruimte.pdf
84
https://www.drentscheaa.nl
P. Schipper e.a., Staatsbosbeheer, 2014
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Beleid_en_ documenten/Documentenzoeker/Water__milieu_en_veiligheid/Bodem/Meerjarenpr ogramma_Ondergrond_en_Bodem_2020-2025.pdf
(Beleids-)document
Natuurvisie Provincie Groningen
Programma Toekomstgerichte landbouw
Programma duurzame landbouw Groningen
Groningen geeft energie
Ambitie Bij functietoekenning wordt rekening gehouden met de eigenschappen en het natuurlijk functioneren van het bodemwatersysteem. Er wordt optimaal gebruik gemaakt van de diensten die het bodem-watersysteem kan leveren (productievermogen, regulerend vermogen, dragend vermogen). De processen die deze diensten mogelijk maken worden niet verstoord. Dat wil zeggen dat kringlopen van water, voedingsstoffen en energie in stand worden gehouden. De provincie koestert de karakteristieke natuur en versterkt deze waar nodig, met oog voor de omgeving. Met ons natuurbeleid zetten wij ons in voor internationale doelen voor biodiversiteit. Er wordt gewerkt aan een toekomstbestendige, robuuste, schone, gevarieerde en tegelijkertijd beleefbare natuur. Dat gebeurt langs verschillende wegen en met allerlei activiteiten. De belangrijkste zijn: - realiseren van het natuurnetwerk in onze provincie; - zorgen voor een goede uitwisseling van soorten binnen en buiten onze provincie; - beleid maken voor weide- en akkervogels; versterken van de groenblauwe dooradering van het landelijk gebied; - beschermen van soorten; - zorgen voor een goede milieukwaliteit en een goed beheer van onze natuurgebieden. Programma Toekomstgerichte Landbouw staat voor: innoveren, moderniseren en verduurzamen in de Tuinbouw, Veehouderij, Akkerbouw en Agribusiness.
Het gaat om de balans tussen geld verdienen(Profit), een gezonde leefomgeving(Planet) en in goede relatie met ondernemers en inwoners van Drenthe(People). We zetten o.a. in op het sluiten van kringlopen op bedrijfs- en regionaal niveau en het ontwikkelen van meer toegevoegde waarde in de keten. Het programma vergt geen nieuw beleid, maar realisatie in het veld, op het erf en in het bedrijf. Van boer naar bord en bloemenvaas! Als provincie Groningen kiezen we ervoor samen met ondernemers dit pad op te gaan, het te verkennen en waar nodig hobbels onderweg te slechten. Met als wenkend perspectief: een natuurinclusieve kringlooplandbouw in Groningen in 2030 Randvoorwaarde om hierin succesvol te zijn, is een goed inkomen voor boeren. Zowel tijdens als na de transitie. Alleen dan kunnen we spreken over een economisch sterke landbouw. Eén die de natuurlijke processen optimaal benut, die de kringlopen sluit, die de biodiversiteit verbetert en die in balans is met haar omgeving. Ontwerp Beleid en afwegingskader voor de aanleg van zonneparken
Zienswijze Overlegorgaan Koersdocument aanpak stikstof, Provincie Drenthe
Provincies hebben de rol om in een gebiedsgerichte aanpak een punt op de ‘i’ te zetten. Daarnaast hebben zij o.a. een verantwoordelijkheid bij het behalen van de instandhoudingsdoelen voor de verschillende Natura 2000-gebieden en zijn zij vergunningverlener, toezichthouder en handhaver voor de Wet natuurbescherming. In bijlage 3 vindt u de provinciale rollen uitgewerkt. Drenthe kent veel zeer stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Deze zullen lang met een overmaat aan stikstofdepositie te kampen hebben, ook als we maximaal inzetten op het verminderen ervan (zie figuur hiervoor). Met onze stikstofaanpak willen we: • de mogelijkheden onderzoeken om nieuwe ontwikkelingen op gang te brengen zonder natuur extra te schaden (6.3 Habitatrichtlijn, verder HR). • een veerkrachtige natuur in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden realiseren (6.1, 6.2 HR). • bijdragen aan een daling van de stikstofdepositie, eventueel aanvullend op of vervangend aan de bronmaatregelen van het Rijk (6.1 en 6.2 HR). Onze aanpak rust op drie pijlers: • Verminderen van de stikstofdepositie • Versterken natuur • Creëren van ontwikkelperspectief
Link
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Beleid_en_ documenten/Documentenzoeker/Natuur_en_landschap/Natuur/Natuurvisieprovincie-Groningen.pdf
Toekomstgerichte landbouw - Provincie Drenthe
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Bel eid_en_documenten/Documentenzoeker/Landbouw__veeteelt_en_visserij/L andbouw/Programma_Duurzame_Landbouw_2020-2024.pdf https://gemeente.groningen.nl/sites/default/files/beleidskaderzonneparken.pdf https://landelijkgebiedharen.nl/wpcontent/uploads/2021/01/Brief_NPDA364_Zienswijze-ontwerp-beleidskaderzonneparken-gemeente-Groningen.pdf https://www.provincie.drenthe.nl/@138272/koersdocument/
85
11. Advies visitatiecommissie nationale parken
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
Rapportage Visitatiecommissie Nationale Parken Visitatie Nationaal Park Drentsche Aa 2021
86
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
Inhoud
1. Inleiding ...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 2 2. Vraagstelling ............................................................................................................................................................................................................................................................................... 3 3. Visitatie........................................................................................................................................................................................................................................................................................ 4 4. Bevindingen ................................................................................................................................................................................................................................................................................ 4 5.
Advies algemeen ........................................................................................................................................................................................................................................................................ 7 6. Advies aan NP Drentsche Aa over bestuur en organisatie ..................................................................................................................................................................................................... 8 7. Advies met betrekking tot de standaard en leidraad ........................................................................................................................................................................................................... 12
1. Inleiding De Visitatiecommissie National Parken (hierna: de Commissie) is per 1 januari 2021 ingesteld door het Kernteam Programma Nationale Parken en het Samenwerkingsverband Nationale Parken. De visitatiecommissie adviseert of een bestaand Nationaal Park of ander bijzonder natuurlandschap zich ontwikkelt in de richting van de standaard voor de gebiedsaanduiding Nationaal Park (nieuwe stijl) en of en hoe een gebied daaraan kan voldoen. De adviezen van de Commissie moeten ertoe bijdragen dat de ontwikkelingen in de Nationale Parken de gewenste kant opgaan en met elkaar vergeleken kunnen worden en dat de uitwisseling van kennis tussen Nationale Parken wordt gestimuleerd. De Commissie bestaat uit de volgende leden: De heer E. Luiten (voorzitter, expert landschap; hoogleraar landschapsarchitectuur TU Delft) Mevrouw A. van den Berg (expert beleving; omgevingspsycholoog, hoogleraar natuurbeleving RUG) De heer S. Hartman (expert recreatie en toerisme; programmadirecteur European Tourism Futures Institute van NHL Stenden Hogeschool en universitair docent Tourism Geography & Planning, RUG/Campus Fryslân) Mevrouw M. Jager–Wöltgens (expert openbaar bestuur; interim-wethouder Ooststellingwerf, voormalig voorzitter SNP en NP Drents-Friese Wold) Mevrouw M. Soons (expert natuur, bioloog; hoogleraar plantenverspreidingsecologie & natuurbescherming UU) 2
87
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
Adviezen van de Commissie zijn openbaar en worden gepubliceerd op de website van het Nationale Parken Bureau. De leden van de Commissie opereren onafhankelijk en adviseren op persoonlijke titel.
2. Vraagstelling De basis voor de rapportage van de Visitatiecommissie Nationale Parken is voor alle Nationale Parken gelijk. Dit betreft een visitatie gericht op de standaard voor de gebiedsaanduiding Nationaal Park. Hierbij maakt de visitatiecommissie gebruik van de Leidraad Nationale Parken, gepubliceerd in maart 2021. Daarnaast kan een Nationaal Park specifieke aandachtspunten onder de aandacht van de Visitatiecommissie Nationale Parken brengen. Het overlegorgaan van het Nationaal Park Drentsche Aa (NPDA) vraagt met name advies over het bestuur en de (werk)organisatie die nodig zijn om de opgaven van het gebied te realiseren. De vragen luidden als volgt: Vraag 1: “Gezien de ontwikkelingen in het park ontstaat de vraag of we de betrokkenheid voldoende hebben georganiseerd. Is er nog steeds voldoende draagvlak? En organiseren we betrokkenheid goed? Een goede governance in het park is slagvaardig, vertoont draagkracht en heeft voldoende mandaat. Tot op heden lijkt dit op orde. Is de governance bestuurlijk en met en tussen stakeholders voldoende toekomstbestendig en toegesneden op de nieuwe vragen/uitdagingen en opgaven die op het park afkomen? Hebben we voldoende bestuurlijke armslag (of is er sprake van een ‘non-interventie’ cultuur)? Hebben we voldoende slagkracht als organisatie…?” Vraag 2: “Hetzelfde geldt voor de werkorganisatie van het park.
Betrokkenen zijn tevreden over wat er de afgelopen jaren is neergezet. Maar om ons heen wordt veel meer verwacht, we lopen tegen grenzen van de werkorganisatie aan. Opgaven die we zien voor recreatie, toerisme en landbouw vragen om vernieuwingen en aanpassingen in het gebied. Terwijl tegelijkertijd verdiensten uit R&T en landbouw beperkt (via belastingen en onbezoldigd ambassadeurschap) terugvloeien naar de kwaliteit van natuur en landschap. Zo is in de gemeente als Aa en Hunze 32% van de werkgelegenheid gerelateerd aan R&T.” Vraag 3: “We zien in Drenthe dat in veel ruimtelijke en economische ontwikkelingen het NP nog een relatief bescheiden factor is van betekenis. Hoe wordt het NP een maatschappelijke factor in Drenthe, een motor waarmee 3
88
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
sociaaleconomische ontwikkelingen worden aangezwengeld en die bepalend is voor de ruimtelijke ontwikkelingen en vraagstukken in dit deel van Drenthe. In dit NP (nieuwe stijl) komen ook andere sectoren in beeld en juist de grote uitdagingen liggen rondom recreatie, landbouw, leefbaarheid. De vraag daarbij is welke organisatie heb je nodig om dingen te laten gebeuren.”
3. Visitatie Op 18 juni 2021 vond het visitatiebezoek plaats. Voorafgaande aan het bezoek is documentatie doorgenomen en zijn vragen geformuleerd. De voorzitter (de heer Verhulst) en secretaris (de heer Folkertsma) van het Overlegorgaan Nationaal Park Drentsche Aa en senior projectleider bij IVN Natuureducatie en coördinator communicatie en educatie Nationaal Park Drentsche Aa (de heer Brasse) ontvingen de Commissie in Rolde en hebben, na een toelichting en korte discussie, de Commissie rondgeleid in het Nationaal Park Drentsche Aa. De visitatiecommissie heeft daarna gesproken met de volgende stakeholders: Projectleider Duurzaam Toerisme: mevrouw De Groot Projectleider Transitie Landbouw: mevrouw Enting Projectleider Biodiversiteit & Participatie i.s.m. BOKD (BOKD is hét Drentse netwerk van en voor actieve, zorgzame en duurzame dorpen en dorpshuizen): de heer Dijkstra Accountmanager Staatsbosbeheer Drenthe: de heer Jenster Omgevingsmanager Waterbedrijf Groningen: de heer Post Tot slot heeft een gesprek plaatsgevonden met leden van het overlegorgaan Nationaal Park Drentsche Aa.
4. Bevindingen Nationaal Park Drentsche Aa is een gevarieerd, voor Nederland uniek en visueel hoogwaardig landschap. Tijdens de rondrit door het gebied ontvouwde zich een mozaïek van bos- en natuurkernen, agrarische activiteit, dorpen en buurtschappen. Door hun ligging in dit mozaïek zijn de natuurkernen in dit gebied onlosmakelijk verbonden met landbouw en bewoning en met bedrijvigheid in dorpen. Dit maakt NPDA verschillend van de meeste andere nationale parken die voor het overgrote deel uit 4
89
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
beschermde natuurgebieden bestaan. Het NPDA is een ‘gelaagd’ landschap met een rijke geschiedenis, vergelijkbaar met een historisch palimpsest (een overlay van landschappen uit het verleden en die van het heden) dat bijeengehouden wordt door het grond- en oppervlaktewatersysteem van de laaglandbeken die samenkomen in de Drentsche Aa. In 2002 is het Nationaal Park gestart als Nationaal Beek- en Esdorpenlandschap Drentsche Aa. Het profiel van het gebied was van meet af aan anders dan andere parken vanwege de interactie tussen natuurwaarden en andere activiteiten en belangen binnen de grenzen van het park, vanwege het levende bezoekersnetwerk met niet één bezoekerscentrum maar meerdere knooppunten en vanwege de organisatie vanuit een overlegorgaan dat op basis van samenwerking het park aanstuurt. Om de nadelen van de wet van de remmende voorsprong te voorkomen, zijn investeringen en nieuwe impulsen nodig op het gebied van aansturing en communicatie en het versnellen en verdiepen van de lopende plannen. Het predicaat ‘nieuwe stijl’ biedt ruimte om te experimenteren en nieuwe ontdekkingen te doen. Het overlegorgaan is een bestuursorgaan ‘light’ dat past bij de volksaard van Drenthe, of zoals meermalen werd genoemd tijdens het visitatiebezoek: “samenwerking zit in onze genen”. Elkaar niet te zeer in de weg zitten en met een focus op kansen en mogelijkheden.
Kwetsbaarheid van dit model is het uit de weg gaan van conflicten en het elkaar niet aanspreken op lastige kwesties. De Landschapsvisie kan fungeren als een disciplinerend kader, maar voor de afweging van locatiespecifieke kwesties is het toch te grofmazig. Er kunnen vragen worden gesteld bij de houdbaarheid van het model van het overlegorgaan vis-à-vis de maatschappelijke opgaven en ruimtelijke praktijk: endogene en exogene factoren zoals stikstofdepositie, landbouwtransitie, energietransitie, klimaatopgave, waterbeheer, demografie, en recreatiedruk. Voor de communicatie is er een werkgroep Educatie, Communicatie en Recreatie (ECR) waarvoor structurele financiering beschikbaar is. Deze werkgroep draait goed en bepaalt in belangrijke mate het ‘gezicht’ van het park voor bewoners en bezoekers. Deze werkgroep staat echter ook voor nieuwe opgaven als het gaat om het communiceren van de nieuwe maatschappelijke opgaven voor het gebied zoals hierboven genoemd, en de ruimteclaims die daarmee gepaard gaan. De vraag is of het levend bezoekersnetwerk (samenwerking met gastheren/gastvrouwen) zoals dat nu wordt ingezet geschikt is om de complexiteit van deze nieuwe opgaven te doorzien. De Commissie is van mening dat de waardering en de conditie van het NPDA vooral zijn benaderd en gemotiveerd vanuit een cultuurhistorisch en visueel perspectief.
Dat perspectief gaat voorbij aan de opgaven die het park heeft op het vlak van de systemische eigenschappen en ecologische kwetsbaarheden. Achter het mooie panorama en het historisch narratief gaan fundamentele problemen schuil van watertekorten, gewasbescherming en stikstofemissies. Naast de NPDA-organisatie is de Bestuurlijke Adviescommissie Drentsche Aa in 2016 ingesteld en worden vanuit het Programma Natuurlijk Platteland en Programma Natuur (2021-2023) extra middelen ingezet om ecologische opgaven te realiseren. De status van NP en de toevoeging 5
90
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
nieuwe stijl daagt uit tot een expliciete en gemeenschappelijke houding en aanpak van dergelijke opgaven; meer dan je in de andere delen van de provincie zou kunnen verwachten en in lijn met de doelen van een Nationaal Park. Voor sommige opgaven, zoals het duurzaam begeleiden van recreatie en toerisme, is op dit moment een tijdelijke projectfinanciering beschikbaar. Dergelijke regelingen zijn echter beperkt houdbaar, de continuïteit is niet gewaarborgd. Ook op andere terreinen, zoals bijvoorbeeld de landbouwtransitie, zijn bestuurlijke innovaties gewenst, bijvoorbeeld in de vorm van gebiedsgerichte processen. Er is een koppeling gemaakt met de Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit, waardoor extra financiering is gereserveerd voor een proeftuin Drentsche Aa. Verder wordt met het Rijk vanuit de werkplaats Klimaatadaptatie gezocht naar langjarig commitment vanuit de NOVI-Omgevingsagenda Noord: ‘Koplopergebied Drentsche Aa’. Op 24 oktober 2016 hebben Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe de Bestuurlijke Voorbereidingscommissie Drentsche Aa (BVC) geïnstalleerd. De BVC heeft in 2017 aan GS advies uitgebracht over de wijze waarop het programma Natuurlijk Platteland Drentsche Aa gerealiseerd kan worden. In 2020 is dit programma Drentsche Aa herijkt. Inmiddels is in verschillende deelgebieden de realisatie van het Programma Natuurlijk Platteland gestart.
De BVC stuurt en bewaakt de voortgang van het Programma Natuurlijk Platteland. De opgave is gebaseerd op een integrale doelstelling en omvat de realisatie van de NNNdoelen en doelen vanuit Natura2000, de doelen van de Kaderrichtlijn water (KRW) en de doelen uit het nationaal bestuursakkoord water (NBW). Hierbij worden doelen voor landbouw, recreatie en leefbaarheid meegenomen. De BVC informeert jaarlijks het overlegorgaan NPDA. Hoe gaat het NPDA de samenwerking met en tussen de terreinbeherende organisaties versterken als de BVC na het volbrengen van haar taak ophoudt te bestaan? Ten tijde van de visitatie (juni 2021) was een nieuw Beheer-, Inrichtings- en Ontwikkelingsplan (BIO 3.0) in de maak. In het najaar van 2021 is dat plan in concept opgeleverd. In dit hoofdopzet van het concept lazen we veel generieke beleidstaal en bezweringsformules, maar vonden we te weinig houvast. Inmiddels lijkt het BIO3-plan concreter en specifieker.
De vraag blijft: leidt de ambitie tot een scherpere invulling en duidelijke ontwikkelingskoers naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl? Welke innovatie en ontwikkelingen zijn wenselijk en voorwaardelijk en welke mijlpalen worden er gesteld? Hoe gaat het NPDA de natuurwaarden van het gebied structureel veiligstellen voor de toekomst? Hierbij staat genoteerd dat een éénzijdige aansturing van ‘bovenaf’ niet goed past binnen het samenwerkingsklimaat van Drenthe. Er is ook een kennis- en kwaliteitsnetwerk Drentsche Aa dat bestaat uit een breed netwerk van mensen met kennis van en een integrale blik op het Drentsche Aa-gebied. Het gaat om deskundigen binnen en buiten de organisaties die zijn vertegenwoordigd in het Overlegorgaan. Door deskundigen binnen de organisaties meer met elkaar en met deskundigen daarbuiten te verbinden wordt het delen van dilemma’s en onderlinge uitwisseling en advisering e.d. bevorderd. Zij zijn betrokken bij en weten elkaar te vinden rond kwaliteitsvraagstukken in het Drentsche Aa-gebied. In dit kader wordt twee à drie keer per jaar een netwerkbijeenkomst georganiseerd (eenmaal in de vorm van een ‘schouw’) , waarbij een thema en/of (theoretische) casus m.b.t. 6
91
RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021
het Drentsche Aa-gebied wordt besproken. Bij voorkeur vindt deze bijeenkomst op locatie plaats en wordt de situatie in het veld bekeken en besproken. De Natuur- en Milieufederatie Drenthe voert het secretariaat en neemt initiatieven.
5. Advies algemeen
De visitatiecommissie ziet de volgende uitgangspunten voor het bepalen van de toekomstige koers van het park en formuleert die graag in termen van een aansporing die, meer dan we hebben aangetroffen, het bestaansrecht van het Nationaal Park bevestigen: Gezond watersysteem: we bouwen radicaal voort op een gezond watersysteem – kwantitatief en kwalitatief (‘overal kunnen drinken uit de beek’). Water draagt de naam en de kwaliteit van het gebied en is het fundament – de bloedsomloop – voor alle partijen. Samenwerking: gemeenschappelijk perspectief is en blijft het motto, maar dan met duidelijkere consequenties en doorwerking. Binnen het NPDA vinden geen activiteiten plaats die de natuur schaden – denk aan stikstofemissies en grondwateronttrekkingen. Nadelige effecten van beheer binnen en buiten natuurkernen worden niet afgewenteld op de buren in het NPDA. We ondersteunen elkaars ambities en we bewaken de samenwerking en de afstemming actief (en we dichten de bestuurlijke valkuil: ‘everybody's business but nobody’s concern’).
Experimenten: we bewonen, bewerken en beheren een bijzonder gebied met een bijzondere status en we gaan die positie en betekenis gebruiken om nieuwe en spraakmakende voorstellen te doen, bijvoorbeeld met het oog op het balanceren van landbouwkundige productie en de kwaliteit van bodem en water, van erfgoedbeheer en toeristische activiteit, van regionale identiteit en het belang van nieuwkomers in het gebied. We zullen nieuwe verdienmodellen ontwikkelen voor economische (landbouw, toerisme) activiteiten, die recht doen aan en geënt zijn op de bijzondere kleinschalige verwevenheid van eigendom en grondgebruik. Samenhang: we brengen de lange lijst hele en halve plannen, ambities en andere uitingen bij elkaar tot een eenduidige drieslag van missie, strategie en werkprogramma in het BIO3.