CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2- Bio-plan Nationaal Park Drentsche Aa

RAAD: Lijst ingekomen stukken 21 maart 2024, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Brief college inzake agenda lid overlegorgaan Nationaal Park Drentsche Aa en bestuurlijke adviescommissie Drentsche Aa45.598 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 6

De visitatiecommissie doet daarnaast de volgende aanbeveling:  Realiseer zo snel mogelijk een Huis van de Drentsche Aa: een vindbaar, aantrekkelijk adres met voldoende faciliteiten en bemensing, waar het organisatorische en communicatieve hart van het NPDA permanent is gehuisvest. Een fijne plek op een 7

92

RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021

representatieve locatie waar bezoekers hun ontdekkingstochten kunnen beginnen, waar informatie wordt verschaft, waar binnen en buiten een royale vergadering kan worden gehouden, waar een parkwinkel is en waar koffie wordt geschonken. Laat in het ontwerp en de inrichting tot uiting komen dat de oude en de nieuwe tijd elkaar in dit nationaalparkhuis tegenkomen. In combinatie met het levend bezoekersnetwerk kan zo voorzien worden in een passende ontvangst van de bezoekers aan het NPDA.

6. Advies aan NP Drentsche Aa over bestuur en organisatie De Commissie is onder de indruk van de bijzondere, unieke kwaliteit van het gebied en van de jarenlange inzet en het zichtbare resultaat van de ruimtelijke en maatschappelijke inspanningen. Het gebied is erin geslaagd om grote opgaven, zoals waterbeheer en natuurontwikkeling, te organiseren op het schaalniveau van het Nationaal Park, wat bijdraagt aan de kwaliteit én uitvoeringskracht van het gebied. De kwaliteitscriteria uit de Leidraad worden grotendeels gehaald, met inachtneming van de door de Commissie geplaatste kanttekeningen, aandachtspunten en aanbevelingen (zie paragraaf 7). De Commissie geeft op de ons concreet gestelde vragen de hierna volgende reactie. Daarbij wordt aangetekend dat de Commissie niet een diepgaand en uitgeademd professioneel advies kan geven over de bestuurlijke aspecten van het NPDA. Daarvoor is een lezing van de relevante stukken en een eenmalig bezoek aan het gebied niet toereikend. De Commissie is wel in staat een onbezwaard signaal af te geven over de door de parkorganisatie gestelde kwesties en daarbij vast te stellen of de dilemma’s een grondiger en meer convergerend advies van een gespecialiseerde instrumentalist of bestuurskundige rechtvaardigen. Vraag 1: “Gezien de ontwikkelingen in het park ontstaat de vraag of we de betrokkenheid voldoende hebben georganiseerd.

Is er nog steeds voldoende draagvlak? En organiseren we betrokkenheid goed? Een goede governance in het park is slagvaardig, vertoont draagkracht en heeft voldoende mandaat. Tot op heden lijkt dit op orde. Is de governance bestuurlijk en met en tussen stakeholders voldoende toekomstbestendig en toegesneden op de nieuwe vragen/uitdagingen en opgaven die op het park afkomen? Hebben we voldoende bestuurlijke armslag (of is er sprake van een ‘non-interventie’ cultuur)? Hebben we voldoende slagkracht als organisatie…?” Antwoord: De Commissie vindt op basis van wat we hebben aangetroffen de vraag zeer gerechtvaardigd. Er is enorm commitment bij alle belanghebbenden en belangstellenden jegens NPDA. Er is sprake van een gestage stroom van kleine en grote investeringen in kwaliteitsverbetering, maar parallel optredende autonome en min of meer spontane transities en transformaties blijken weinig strobreed in de weg gelegd te krijgen. Uit het concept BIO-plan 2021-2030: “Het Overlegorgaan is het platform waarin 8

93

RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021

verantwoordelijke overheden en instanties met elkaar afspraken maken over de invulling van het Nationaal Park Drentsche Aa. Het Overlegorgaan kent een brede vertegenwoordiging. Het werkt op basis van consensus. De deelnemende organisaties zorgen voor een doorvertaling van de genomen besluiten naar hun eigen beleid en voor voldoende ambtelijke ondersteuning. De diverse participanten in het Overlegorgaan behouden echter elk hun eigen verantwoordelijkheden. De vertegenwoordigers hebben voldoende mandaat om deze regiefunctie naar behoren te kunnen vervullen en om in dat kader gezamenlijk tot samenhangende afspraken te komen”. De huidige overlegcultuur ondersteunt de nevengeschikte, niet-hiërarchische positionering van belangen maar is geen vehikel om duidelijke keuzes te maken in het verlengde van de bijzondere betekenis van een Nationaal Park in verhouding tot en vergelijking met het overige landelijke gebied in de provincie Drenthe. De grote opgaven die op het NPDA afkomen verdienen volgens de Commissie een stevig samenwerkingsverband of een regieorgaan met een duidelijk mandaat als opvolger van het overlegorgaan. Een stap verder is het oprichten van een stichting of coöperatie, waardoor er een handelingsbekwaam rechtspersoon ontstaat die de rol van opdrachtgever voor verschillende projecten kan vervullen.

Deze ontwikkeling is niet een breuk met het verleden maar een voortzetting en professionalisering van de huidige situatie. In een toekomstige samenwerking zal het gemeenschappelijk perspectief de basis van opereren blijven, maar moet er een stevigere en duidelijkere doorwerking komen tussen beleid en uitvoering; tussen regie, het aanwezige instrumentarium (bv van de Provinciale Omgevingsverordening - POV) en de uitvoering in de praktijk. Gebruik het momentum van de herijking van de Nationale Parken om de planologische ‘status aparte’ van het NP verder invulling te geven met de Provincie. Waarin onderscheidt het park zich instrumenteel van overig landelijk gebied in de provincie Drenthe? Wat is er nodig om de ambities van NPDA te behalen? De ecologische kwaliteit en de natuurontwikkeling is in de ogen van de visitatiecommissie het belangrijkste aandachtspunt van het bevoegd gezag van elk Nationaal Park. In dat licht is in het NPDA de verdeling van verantwoordelijkheden en taken tussen het overlegorgaan NPDA en de BVC een aandachtspunt. De unieke betekenis, de sturingsambitie en de toegevoegde waarde van het Overlegorgaan als centraal maatschappelijk gremium komt nog niet direct tot uiting. De Commissie typeert de huidige rol van het overlegorgaan als de maatschappelijke klankbordgroep, niet de regisseur van de planvorming en de uitvoering.

Daarnaast mist de Commissie een echt onafhankelijk opererende gebiedssupervisor, een landschapsadviseur of een ‘nationaalparkwachter’ met het vertrouwen van de gezamenlijke partijen om voornemens en dilemma’s m.b.t. configuratie, herbestemming, herinrichting, architectuur en milieukwaliteit te beoordelen en daarover indringend en onderbouwd aan de bevoegde gezagen te adviseren. Het bestaande Kennis- en kwaliteitsnetwerk voorziet naar de mening van de Commissie niet in deze taak, want dat netwerk is niet onafhankelijk van bestuurlijke opdrachtgevers, grondeigenaren en maatschappelijke organisaties. De ecologische kwaliteiten en kwetsbaarheden van het gebied vragen om inhoudgedreven, gezaghebbende, stimulerende en zo nodig corrigerende 9

94

RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021

raad en bijstand. Een suggestie hierbij is om dit vorm te geven in samenwerking met andere (noordelijk gelegen) Nationale Parken in Nederland. Geef deze kwaliteitsbewaker een duidelijke plaats in de organisatiestructuur en een bestuurlijk mandaat. Vraag 2: “Hetzelfde geldt voor de werkorganisatie van het park. Betrokkenen zijn tevreden over wat er de afgelopen jaren is neergezet. Maar om ons heen wordt veel meer verwacht, we lopen tegen grenzen van de werkorganisatie aan. Opgaven die we zien voor recreatie, toerisme en landbouw vragen om vernieuwingen en aanpassingen in het gebied. Terwijl tegelijkertijd verdiensten uit R&T en landbouw beperkt (via belastingen en onbezoldigd ambassadeurschap) terugvloeien naar de kwaliteit van natuur en landschap. Zo is in de gemeente als Aa en Hunze 32% van de werkgelegenheid gerelateerd aan R&T.” Antwoord: De werkorganisatie (gefinancierd door de Provincie Drenthe) is klein en wendbaar en kan snel op allerlei kansen en initiatieven reageren. In de komende jaren zullen de omzetting van eigendommen (als gevolg van de uitkomsten van de BVC) en de vraag naar rurale innovatie en behoefte aan maatschappelijke participatie snel toenemen.

Als het bestuur van het NP wil blijven werken volgens het model van samenwerking en gedeeld maatschappelijk belang dan moet er een dialoog op gang komen over de vorm waarin gebiedsautoriteiten, maatschappelijke organisaties en (boeren)bedrijfsleven een financiële regeling gaan treffen om de parkorganisatie gezamenlijk te dragen. Overweeg de creatie van een zwaardere projectorganisatie, onder verantwoordelijkheid van het NPDA, die niet alleen financieel en bestuurlijk wordt gedragen door de provincie, maar waarin tot expressie komt dat ook (o.a. boeren- en recreatie)ondernemers, gemeenten, terreinbeheerders, waterbeheerders, recreatieschap en drinkwaterwinning belang hebben bij de bijzondere waarden van het NP. Maak de ontwikkeling en voortbestaan van een werkorganisatie niet afhankelijk van het Gebiedsfonds. Onderzoek welk draagvlak er bestaat voor vormen van verevening tussen de inkomsten die in het gebied worden gegenereerd dankzij de landschapskwaliteiten en de kosten die moeten worden gemaakt om die kwaliteiten te bestendigen en te ontwikkelen. Op die manier kan de agenda van het NPDA in samenhang met elkaar en met meer daad- en slagkracht worden uitgevoerd. Beschouw voor een meer actiegerichte werkorganisatie de ervaringen in de Nationale Parken Van Gogh, Hollandse Duinen, Nieuwland en Utrechtse Heuvelrug.

Vraag 3: “We zien in Drenthe dat in veel ruimtelijke en economische ontwikkelingen het NP nog een relatief bescheiden factor is van betekenis. Hoe wordt het NP een maatschappelijke factor in Drenthe, een motor waarmee sociaaleconomische ontwikkelingen worden aangezwengeld en die bepalend is voor de ruimtelijke ontwikkelingen en vraagstukken in dit deel van Drenthe. In dit NP 10

95

RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021

(nieuwe stijl) komen ook andere sectoren in beeld en juist de grote uitdagingen liggen rondom recreatie, landbouw, leefbaarheid. De vraag daarbij is welke organisatie heb je nodig om dingen te laten gebeuren.” Antwoord: Het is in eerste instantie aan provincie, gemeenten en waterschappen zich duidelijker uit te spreken als de publiekrechtelijke hoeders van het NPDA. Zij hebben de instrumenten om initiatieven te starten met het karakter en de ambitie van integrale gebiedsontwikkeling. Zij hebben ook de middelen om bestemmingswijzigingen die niet stroken met de doelen en waarden van het NP tegen te houden. Overweeg een aanvullende agenda (herleid uit het BIO-plan) en het aanstellen van een coördinator Regionale Verbondenheid Drentsche Aa in de projectorganisatie die met bewoners en de goede ondernemers initiatieven gaat ontplooien voor een grotere regionale verbondenheid en duidelijke leefbaarheidsverbeteringen. Goede voorbeelden zijn te vinden in NP Sallandse Heuvelrug en Twents Reggedal en in NP Utrechtse Heuvelrug.

11

96

RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021

7. Advies met betrekking tot de standaard en leidraad In onderstaande tabel wordt per punt van de Standaard Nationale Parken en de daaruit afgeleide Leidraad van maart 2021 ingegaan op constateringen en advisering. Standaard voor de gebiedsaanduiding Nationaal Park NATUUR

Constateringen

1.

2.

3.

4.

Het NPDA bevat vrijwel het volledige beekdal van de Drentsche Aa, van brongebied tot benedenloop. In dit opzicht is gekozen voor een landschappelijk en ecologisch relevante gebiedsbepaling. Een NP nieuwe stijl omvat ten minste één aaneengesloten natuurkern van minimaal 1000 ha. In NPDA zou dit een aaneengesloten beekdalsysteem incl. brongebied moeten zijn, aangezien deze de meest onderscheidende natuurwaarden bevatten. Het NPDA bevat voor ca. de helft van het gebied natuur en voor ca. de helft landbouw. De vraag is of natuur en niet-natuur in het NPDA voldoende tot elkaar in verhouding staan en of de aanwezige landbouw de natuurwaarden voldoende ondersteunt. Een goede landschapsbiografie en landschapsvisie zijn aanwezig, maar een zoneringsmodel waarin duidelijk wordt aangegeven waar en hoe door de landbouw welke vormen van natuur worden ondersteund, ontbreekt. Buiten de natuurkernen vindt vooral landbouw plaats. Het is de visie van het NPDA dat deze landbouw een belangrijke functie in het NP blijft en middels nieuwe verdienmodellen een vorm vindt waarin landbouw en natuur elkaar versterken. Deze visie (zie BIO plan 3.0) is kansrijk, maar nog onvoldoende uitgewerkt. Het NPDA bevat een voor Nederland onderscheidend ecologisch waardevol beekdallandschap met

Advies

1.

2.

3.

Het NPDA wordt geadviseerd duidelijk te maken dat het gebied ten minste één aaneengesloten beekdalsysteem met brongebied bevat dat minimaal 1.000 ha aan beschermde natuur (Natura2000 of NNN-status) beslaat. Het NPDA wordt geadviseerd een zoneringsmodel op te stellen, waarin voor het buitengebied (wel NP, geen natuur) duidelijk wordt waar en op welke wijze landbouwactiviteiten de natuurkernen versterken. Zo wordt onderbouwd hoe de in het NP opgenomen landbouwgebieden bijdragen aan het NP. Bovendien wordt geadviseerd ‘gebiedsvreemde’ en ecologisch niet-inpasbare vormen van landbouw zoals lelieteelt uit het NP te weren. Het NPDA biedt unieke kansen om in Nederland een voorloper te zijn op het gebied van natuurinclusieve landbouw. Natuur-inclusieve landbouw vraagt om lange-termijn stabiele, betrouwbare en renderende verdienmodellen voor de agrarische ondernemers in het NP. Het NPDA wordt aangemoedigd hierin een voortrekkersrol te nemen en in samenspraak met de agrariërs verdienmodellen te ontwikkelen waarbij opbrengsten uit het NP (mede) terugvloeien naar de agrarische ondernemers die het landschap (mede) beheren. 12

97

RAPPORTAGE VISITATIECOMMISSIE NATIONALE PARKEN – 5 november 2021

5.

6.

7.

cultuurhistorisch waardevolle essen en esdorpen. Daarin bevinden zich verder unieke natuurwaarden zoals venen, trilvenen, bossen en heiden. Deze gebieden worden grotendeels beheerd door Staatsbosbeheer. Gestreefd zou moeten worden ook de gebieden die niet beheerd worden door een van de TBO’s te laten aansluiten op het natuurlijke systeem, zodat natuurlijke processen in het hele NPDA ongestoord kunnen verlopen. In het NP spelen twee knelpunten een beperkende rol in de toekomstige ontwikkelingen: waterbeheer en stikstofdepositie. Waterbeheer: Natuurgebieden in/langs de beekdalen zijn de laatste jaren in ecologisch opzicht vooruitgegaan door herstel van kwelstromen. Door het NNN te voltooien en de natuurlijke hydrologie in een groter deel van het NP te herstellen kan deze positieve trend verder uitgebreid worden. Een bedreiging voor de toekomst is echter de kans op toenemende zomerdroogte (door klimaatverandering) en de kans op grotere waterwinning door het Drinkwaterbedrijf Groningen die lokale kwel kan aantasten. Stikstofdepositie: De natuurkwaliteit in brongebieden en heide gaat achteruit door overschrijding van kritische depositiewaardes van stikstofverbindingen. In de leidraad worden de volgende beoordelingscriteria gehanteerd onder “Ecologische samenhang met natuurlijke processen”: a.

bescherming en versterking van natuurlijke waarden (hiertoe vallen met name de boven genoemde punten m.b.t. hydrologie en stikstof) b. toename veerkracht, c. herstel abiotiek (dit betreft wederom met name veiligstellen hydrologische processen en reduceren stikstofbelasting), d. verbinden van natuur en netwerken,

4.

5.

6.

7.

Het NPDA wordt geadviseerd ook beekdalgebieden en brongebieden die niet onder beheer van een TBO vallen, op zo natuurlijk mogelijke wijze te laten functioneren en daarbij natuurlijke processen alle ruimte te geven. Het NPDA wordt geadviseerd de natuurlijke hydrologie van het NP voor de toekomst zeker te stellen door het NNN en bijpassende herinrichtingsmaatregelen zoals gepland te voltooien en daarnaast een visie te ontwikkelen op toekomstscenario’s van toenemende zomerdroogte. Wateronttrekking uit het gebied (of de directe omgeving daarvan) door drinkwaterbedrijven mag niet ten koste gaan van aanwezige natuurwaarden en natuurlijke processen, zoals kwelstromen. Het NPDA wordt geadviseerd de stikstofdepositie in de meest kwetsbare gebieden, waaronder de brongebieden en heide, op korte termijn te reduceren tot onder de kritische depositiewaardes. Hiervoor zijn het landschappelijke zoneringsmodel en de alternatieve verdienmodellen zoals genoemd onder criterium “1 Omvang” onontbeerlijk. In de aanvraag tot Status Nationaal Park Nieuwe Stijl zal een gedetailleerd plan tot terugdringing van de stikstofbelasting noodzakelijk zijn om aan te tonen dat natuurwaarden in het NP toekomstbestendig zijn. Het NPDA wordt geadviseerd concrete (SMART) doelen op te stellen op alle deelcriteria, welke gemonitord kunnen worden, en deze op te nemen in het BIO 3.0

13

98

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=a1ea1077-97ab-4c1f-aaf4-e2a81b6df2c1