Bijlage 2- Bio-plan Nationaal Park Drentsche Aa
Tekst van het document
NB In 2021 is/wordt gewerkt aan een geactualiseerde POV i.v.m. met de invoering van de Omgevingswet.
59
9. Vertaling uitkomsten monitoring latour
Vertaling uitkomsten monitoring Drentsche Aa 2017 naar 3e BIO-plan 2020-2030 3-4-2020, Joris Latour Aanleiding In de Drentsche Aa wordt iedere vijf jaar een effect monitoringrapportage opgesteld. Begin 2019 is de derde monitoringsrapportage opgeleverd. De monitoringrapportage bevat een gedegen toestandbeschrijving per thema (water, natuur, landschap, landbouw, recreatie, leefbaarheid en duurzame energie) en beschrijft de veranderingen over de periode 2007-2017. De rapportage – die inmiddels ook als een interactieve digitale storymap op de website van de Drentsche Aa beschikbaar is - bevat ook een overzicht van knelpunten en uitdagingen voor de toekomst. Tijdens vergadering van het Overlegorgaan Drentsche Aa, gehouden op 21 januari 2019, is gevraagd om te benoemen wat er voor nodig is om de resterende knelpunten op te lossen. Dat zou moeten resulteren in een lijst van mogelijke maatregelen die ter inspiratie gebruikt kan worden bij de agendavorming voor de Drentsche Aa in het kader van de lopende uitvoeringssporen: • Het 3e Bioplan Drentsche Aa (in 2020 op te stellen uitvoeringsagenda van het Overlegorgaan Drentsche Aa 2020 - 2030). • Gebiedsuitwerking deelgebied Drentsche Aa voor het Programma Natuurlijk Platteland (gericht op het realiseren van de bestuurlijke afspraken die voortvloeien uit de KRW, N2000, NNN en de Gebiedsgerichte Aanpak Stikstof).
• Proeftuin natuurinclusieve landbouw / / Agenda Boer Burger en Biodiversiteit / Programma Toekomstgerichte Landbouw / Regio Deal DA / uitwerking Visie Kringlooplandbouw van het Rijk Per knelpunt zijn in deze notitie de volgende deelvragen beantwoord: • Welke maatregel kan er technisch inhoudelijk genomen worden om het knelpunt op te heffen? • Wat zijn de kosten (laag, midden hoog)? • Is er draagvlak (laag, midden, hoog)? • Bij welke uitvoeringsspoor kan de maatregelen worden opgenomen? De resultaten worden beschreven in Tabel 1. 60
Bij het inventariseren en uitwerken van de mogelijke maatregelen is een aantal gesprekken gevoerd met stakeholders. Deze gesprekken zijn gevoerd in het najaar van 2019 toen er tegelijkertijd een
agendavorming voor de Drentsche Aa in het kader van de lopende uitvoeringssporen: • Het 3e Bioplan Drentsche Aa (in 2020 op te stellen uitvoeringsagenda van het Overlegorgaan Drentsche Aa 2020 - 2030). • Gebiedsuitwerking deelgebied Drentsche Aa voor het Programma Natuurlijk Platteland (gericht op het realiseren van de bestuurlijke afspraken die voortvloeien uit de KRW, N2000, NNN en de Gebiedsgerichte Aanpak Stikstof). • Proeftuin natuurinclusieve landbouw / / Agenda Boer Burger en Biodiversiteit / Programma Toekomstgerichte Landbouw / Regio Deal DA / uitwerking Visie Kringlooplandbouw van het Rijk Per knelpunt zijn in deze notitie de volgende deelvragen beantwoord: • Welke maatregel kan er technisch inhoudelijk genomen worden om het knelpunt op te heffen? • Wat zijn de kosten (laag, midden hoog)? • Is er draagvlak (laag, midden, hoog)? • Bij welke uitvoeringsspoor kan de maatregelen worden opgenomen? De resultaten worden beschreven in Tabel 1. Bij het inventariseren en uitwerken van de mogelijke maatregelen is een aantal gesprekken gevoerd met stakeholders. Deze gesprekken zijn gevoerd in het najaar van 2019 toen er tegelijkertijd een steeds grotere controverse was ten aanzien van aanpak van stikstof. Hierdoor is het niet goed mogelijk gebleken om tot in detail te kunnen bepalen of er voldoende draagvlak is voor het nemen van ieder van de maatregelen.
Het draagvlak is daarom globaal ingeschat en dient in de gebiedsgerichte processen nader verkend te worden. Het is niet mogelijk gebleken om in detail aan te geven in welk gebiedsgericht proces de mogelijke maatregelen het best meegenomen kan worden. Om dit te doen is het eerst nodig dat er een duidelijke samenhang is tussen de genoemde uitvoeringssporen in de Drentsche Aa. Daar wordt hard aan gewerkt, maar het is nu nog niet zo ver. Wel is op voorhand aan te geven dat er via de drie sporen (Bioplan, Programma Natuurlijk Platteland, Natuurinclusieve landbouw) veel middelen en bestuurlijk mandaat in de Drentsche Aa gebied beschikbaar komen. Bij het toedelen van maatregelen aan een of meerdere van deze uitvoeringssporen is het wenselijk om er voor te zorgen dat adres meegenomen in een contact maatregelen die moeilijk liggen en offers vragen primair worden 06 543 68 zijn uitvoeringsspoor dat ook beschikt over voldoende middelenBas enBackerlaan mandaat.5Maatregelen die525 nodig 7316 DX Apeldoorn joris@latouradvies.com om knelpunten op te lossen die voortkomen uit raakvlakken tussen landbouw en natuur passen www.latouradvies.com daarom het beste in het Programma Platteland Natuurlijk. KvK 08078716 Het is nog moeilijk om te zeggen of alle knelpunten ook daadwerkelijk oplosbaar zijn.
Vanuit doelmatigheid en effectiviteit zijn er soms specifieke plekken en gebieden waar maatregelen relatief veel effect hebben (bijvoorbeeld op een locatie waar een intensief bedrijf vlak bij de kwetsbare natuur ligt). Het is onzeker of het ook daadwerkelijk lukt om juist op zulke plekken maatregelen in te zetten. Alle uitvoeringssporen zijn namelijk gebaseerd op vrijwillige deelname. Het is pas achteraf vast te stellen of stakeholders die op de ‘kritische’ locaties zitten ook bereid zijn om deel te nemen. 61
knelpunt volgens de monitoringrapportage 2019 WATER Volgens de meting 2017 blijft uiteindelijk 30 km van de beek genormaliseerd. Hoe kan de resterende 30 km worden aangepakt, voor natuur en wateropvang? De realisatie van de KRW-norm voor P en N is binnen handbereik maar er is grote twijfel of de beek-biologie daar wel voldoende mee beschermd is. Wat is voor de beek nog extra nodig?
mogelijke maatregel
aanvullende kosten
draagvlak
meekoppelbaar met lopende processen (Bioplan altijd)
1. Inrichtingsplannen maken en uitvoeren voor de resterende delen
hoog (herinrichten is kostbaar)
complex (vraagt veel overleg bij grondeigenaren)
geen; bespreken met waterschap
1. Uitvoeren onderzoek om te bepalen in hoeverre een gezonde beek met kenmerkende biota ook kan bestaan bij de gehanteerde KRW normen.
gering, betreft een eenmalig onderzoek
onzeker, als uit het onderzoek blijkt dat er veel aanvullend beleid gedaan moet worden kan dit achteraf veel spanning geven. Dit kan nu al (in anticipatie) leiden tot beperkt draagvlak.
geen; bespreken met waterschap
beperkt (via BBB)
Gunstig. Er is veel bereidheid bij agrariërs om deel te nemen aan BBB maar het is onbekend of ook juist de agrariërs die relatief veel emissies naar de beek hebben ook betrokken zijn bij BBB.
stimulering via Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw;
beperkt (via SNL)
Onbekend. Er is veel bereidheid bij agrariërs om deel te nemen aan SNL maar het is onbekend of ook juist de agrariërs die relatief veel emissies naar de beek hebben ook betrokken zijn bij SNL. Onbekend. Er is sinds de stikstofcrises landelijk steeds meer bereidheid bij bedrijven om deel te nemen aan vrijwillige uitkoop (betreft natuurlijk de intensieve varkenshouderij sector, maar kan ook bij andere sectoren spelen). Het is onbekend of ook juist de agrariërs die relatief veel emissies naar de beek hebben ook hier warm voor lopen.
agrarisch randenbeheer SNL inzetbaar maken langs kwetsbare beeklopen.
Er is sinds 2009 geen afname meer in de 1. Verduurzamen van bedrijven die gemiddelde P- gehalten van de beek? Wat relatief veel P/N verliezen in de kan hier nog aan worden gedaan? (NB: beek. aangenomen dat uit onderzoek is gebleken dat N-P gehalten bij KRW doelrealisatie nog steeds te hoog zijn voor kenmerkende natuur en dus verder naar beneden moeten) 2. Vergroten emissievrije stroken
3. Vrijwillig Verplaatsen bedrijven
hoog, vrijwillige uitkoop kost veel geld. Vanuit het rijk is er recent veel geld vrijgesteld hiervoor maar het is onduidelijk of dit ook in het DA aangewend kan worden.
adres Bas Backerlaan 5 7316 DX Apeldoorn KvK 08078716
62
contact 06 543 525 68 joris@latouradvies.com www.latouradvies.com
Programma Natuurlijk Platteland – deelprogramma Drentsche Aa, evt icm geld rijk
knelpunt volgens de monitoringrapportage 2019 Er is na 2010 geen afname meer van het aantal GBM overschrijdingen. Wat kan hier nog aan worden gedaan?
De score voor ecologie is nog steeds matig. Is het mogelijk de score voor ecologie te verbeteren?
Wat is het perspectief voor de beek op lange termijn als de zomertemperatuur steeds meer gaat toenemen?
mogelijke maatregel
aanvullende kosten
draagvlak
meekoppelbaar met lopende processen (Bioplan altijd) aanhaken op UPDA; aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw
1. Door middel van voorlichting verminderen gebruik bestrijdingsmiddelen
laag
2. Door middel van voorlichting stimuleren dat teelten die veel GBM gebruiken relatief op afstand van de beek liggen.
laag
3. Vrijwillig Verplaatsen bedrijven
hoog, vrijwillige uitkoop kost veel geld.
Onbekend. Er is veel bereidheid bij agrariërs om deel te nemen aan UPDA maar het is niet altijd duidelijk of ook juist de agrariërs die relatief veel emissies naar de beek hebben ook betrokken zijn bij UPDA. Onbekend. Er is veel bereidheid bij agrariërs om deel te nemen aan UPDA maar het is niet altijd duidelijk of ook juist de agrariërs die relatief veel emissies naar de beek hebben ook betrokken zijn bij UPDA. onbekend
4. Reguleren dat teelten die veel GBM gebruiken relatief op afstand van de beek liggen.
Hoog, Planschade
laag
5. Nader verkennen van mogelijkheden om toename van GBW intensieve gewassen te beperken
Hoog, Planschade
laag
UPDA; aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw
1. intensiveren natuurbeheermaatregelen 1. passieve koeling door meer schaduwwerking van begroeiing nabij de beek tot stand te brengen
hoog
Varieert per sector (landbouw / natuur) onbekend
reguliere natuurbeheerplannen
2. actieve koeling beekwater dmv energie/warmtewisseling?
? Te bepalen via een haalbaarheidsstudie
?
nader te verkennen
aanhaken op UPDA; aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw Programma Natuurlijk Platteland – deelprogramma Drentsche Aa, , evt icm geld rijk Via de Provinciale Omgevingsverordening of door de DA aan te wijzen als Grondwaterbeschermingsgebied
zie maatregelen voor P,N, GBM
beperkt, eenmalige inrichting
adres Bas Backerlaan 5 7316 DX Apeldoorn KvK 08078716
aanpassen inrichtingsplannen / natuurbeheerplannen
contact 06 543 525 68 joris@latouradvies.com www.latouradvies.com
63
knelpunt volgens de monitoringrapportage 2019 NATUUR Door verandering in grondprijzen is het onzeker of er voldoende geld is voor aankoop NNN. Is hier wat aan te doen?
mogelijke maatregel
aanvullende kosten
draagvlak
meekoppelbaar met lopende processen (Bioplan altijd)
1.middelen vrijmaken voor aankoop
hoog
waarschijnlijk niet hoog
provinciale natuurbeleid en Programma Natuurlijk Platteland
2. landbouwgebied door agrariër laten beheren als natuurgebied
midden (subsidies)
nader verkennen
vereist functieverandering in bestemmingplan
Voor systeemherstel worden maatregelen overwogen (zoals beekverhoging) die leiden tot andere habitattypen dan nu vastgesteld (of op andere plaatsen). Is het habitattype systeem flexibeler te maken? Het is de vraag of de beoogde hele kwetsbare habitattypen (trilvenen etc) in voldoende mate kunnen komen; Deze zijn erg gevoelig voor verdroging die, zoals in de zomer 2018 is gebleken, opeens het systeem kan veranderen. Is hier een aanvullende inzet voor nodig? Is er (buiten Eexterveld) voldoende aandacht voor akkervogels en voor boerenlandvogels?
1. habitattypen aanpassen of doelsystematiek flexibeler maken
laag
In het gebied is draagvlak geen probleem. Ligt moeilijk bij rijk en EU.
Evaluatie eerste planperiode beheerplan Natura2000 Drentsche Aa
1. verkennen haalbaarheid van natuurdoelen irt klimaatverandering
laag (het uitvoeren van het onderzoek) hoog (de te verwachten aanvullende inzet)
Draagvlak voor het onderzoek zal niet geen een heel groot probleem zijn; maar draagvlak kan later wel een punt worden als het onderzoek is uitgevoerd en er maatregelen genoemd gaan worden
1. peilen in hoeverre er behoefte is aan meer aandacht
kosten zijn beperkt
geen knelpunt verwacht
UPDA; aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw
Is er meer aandacht nodig voor bodembiodiversiteit/ insecten in relatie tot het intensieve graslandbeheer? (evt ook Kan het bodemkwaliteitsmeetnet meer zicht geven op de trends )hierbij? Hoe kunnen er meer agrarisch natuurbeheer pakketten worden afgesloten?
1. peilen in hoeverre er behoefte is aan meer aandacht
kosten zijn beperkt
is veel draagvlak voor
alle programma's (Bioplan, BBB, Programma natuurlijk platteland; kringlooplandbouw)
1. peilen in hoeverre er behoefte is aan meer aandacht
subsidiekosten
is veel draagvlak voor
SNL; aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw
adres Bas Backerlaan 5 7316 DX Apeldoorn KvK 08078716
64
contact 06 543 525 68 joris@latouradvies.com www.latouradvies.com
knelpunt volgens de monitoringrapportage 2019 Is de DA robuust genoeg irt klimaatverandering en verdroging ?
mogelijke maatregel
aanvullende kosten
draagvlak
1. verkennen haalbaarheid van natuurdoelen irt klimaatverandering
kosten voor onderzoek zijn beperkt
Is er voldoende zicht op het cumulatieve effect van alle vergunde ruimte voor beregening?
1. verkennen cumulatie-effect van alle vergunde ruimte voor beregening en ook mate waarin dit in de toekomst gaat veranderen irt klimaatverandering 1. controle van meetmethoden.
kan gemakkelijk verkend worden
Draagvlak voor het onderzoek zal niet een heel groot probleem zijn; maar draagvlak kan later wel een punt worden als het onderzoek is uitgevoerd en er maatregelen genoemd gaan worden laag (landbouw) Waterschap komt medio 2020 met nieuwe beleid voor grondwateronttrekkingen
niet zinvol om vanuit gebied te financieren
laag , veel discussie gaande
landelijke discussies inzake stikstof
1. aansluiten op gebiedsgerichte aanpak stikstof
is kostbaar als er daadwerkelijk vanuit het gebied aanvullende maatregelen volgen kosten zijn beperkt
ligt zeer gevoelig
Programma Natuurlijk Platteland – deelprogramma Drentsche Aa; Gebiedsgerichte aanpak stikstof aansluiten op reguliere planning aanpak faunapassages
1. Geven van voorlichting om bedoelde gewassen te promoten
geen hoge kosten om voorlichting te geven
onbekend of hier veel animo bij de doelgroep voor is
aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw
2. Afdwingen welke gewassen geteelt mogen worden
Hoog, Planschade
laag
Via de Provinciale Omgevingsverordening of door de DA aan te wijzen als Grondwaterbeschermingsgebied
Kloppen de gegevens wel over de feitelijke trends voor ammoniak depositie? Wordt er voldoende gedaan in de regio om ammoniak depositie te bestrijden? Er is geen zicht op de voortgang van de aanleg van fauna passages. Is het mogelijk hier een actualisatie van de meting uit te voeren? LANSCHAP Is het gewenste bouwplan op Essen afdoende geborgd? (Er wordt wel aan gewerkt - zie bijvoorbeeld demoveld Wedbroeken – om in te zetten op maaibare gewassen maar een en ander is wel vrijblijvend)
1. maken van overzicht van bestaande passages. In beeld brengen van populaties en mate waarin passages bijdragen aan uitwisseling.
adres Bas Backerlaan 5 7316 DX Apeldoorn KvK 08078716
geen probleem vanuit draagvlak
meekoppelbaar met lopende processen (Bioplan altijd) Waterschap heeft hier al een studie naar gedaan
contact 06 543 525 68 joris@latouradvies.com www.latouradvies.com
65
knelpunt volgens de monitoringrapportage 2019 Is er voldoende bescherming van de openheid van Velden tegen RO druk? Is het mogelijk om met gemeenten een gezamenlijke monitoring op te zetten om meer zicht te krijgen op de RO druk openheid?
LANDBOUW Klopt het dat er afname is in het aantal bedrijven met verbreding? (LEI/CBS gegevens zijn niet volledig duidelijk in dit verband) Is het mogelijk om bedrijven te stimuleren om meer aan verbreding te doen?
mogelijke maatregel
aanvullende kosten
draagvlak
1. Opzetten van gezamenlijk registratie van activiteiten die nu of in de toekomst invloed kunnen hebben op de ruimtelijke kwaliteit van essen
Dit kan al door een gezamenlijk lijst in het gebied te hanteren
2. Vroegtijdig tegen gaan van plannen
wisselt per initiatief
Dit is om een onbekende reden nog steeds niet goed van de grond gekomen. Dat kan komen door een gebrek aan draagvlak bij overheden om een gezamenlijke open planning te hebben ligt zeer gevoelig
1. Inventariseren met agrariërs hoe het gesteld is met verbreding in het gebied
meenemen tijdens het voeren van gesprekken met agrariërs
geen probleem voorzien
1. Door middel van voorlichting stimuleren van verbreding
kosten zijn beperkt en er loopt al veel; mogelijk kosten als dit via subsidies gaat. loopt al
geen probleem voorzien
kosten van een onderzoek zijn beperkt wisselt per initiatief
geen probleem voorzien
Bioplan
in het gebied is behoefte aan behoud van de basisvoorzieningen
Bioplan
Er zijn veel initiatieven om landbouw te 1. Zorgen voor goede samenhang verduurzamen. Maar het is onbekend of van alle stimuleringsprocessen alle losse initiatieven afdoende opleveren. Hier is meer kennis nodig. Er lopen meerdere trajecten (bijvoorbeeld via de lopende trajecten van Natuurinclusieve Landbouw / project duurzame melkveehouderij Drenthe). Kan de DA hier een proeftuin in worden? LEEFBAARHEID hoe kan het voorzieningenniveau op peil 1. Inventarisatie van mogelijkheden worden gehouden 2. verbeteren voorzieningenniveau
adres Bas Backerlaan 5 7316 DX Apeldoorn KvK 08078716
66
geen probleem voorzien
contact 06 543 525 68 joris@latouradvies.com www.latouradvies.com
meekoppelbaar met lopende processen (Bioplan altijd) reguliere RO beleidsprocessen; De Omgevingswet vraagt vroegtijdig om belanghebbende bij initiatief te betrekken: het NPDA is zo'n belanghebbende!
aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw aanhaken op Agenda Boer, Burger en Biodiversiteit (BBB); proeftuin natuurinclusieve landbouw
10. Overzicht literatuur en beleidsambities Bijlage Overzicht Literatuur/Beleidsambities Globaal/Europees (Beleids-)document Sustainabilty goals VN
Ambitie • 17 duurzaamheidsdoelen
Link https://sdgs.un.org/goals https://www.stockholmresilience.org/research/research-news/201606-14-how-food-connects-all-the-sdgs.html
Green deal EU
•
• •
Europese routekaart om in 2050 klimaatneutraal te zijn. De Europese Green Deal bestrijkt alle sectoren van de economie, met name vervoer, energie, landbouw en infrastructuur, maar ook bijvoorbeeld de ICT. Maatregelen relevant voor Drentsche Aa: - In 2030 CO2 reductie 40% - Er moet meer biologisch voedsel worden verbouwd - Het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen moet drastisch omlaag 'Just Transition Fund': € 100 miljard Biodiversiteitsstrategie: beschadigde ecosystemen moeten worden hersteld, de gezondheid van beschermde gebieden wordt verbeterd, vervuiling wordt verminderd en de landbouw wordt biologischer gemaakt. Voor deze strategie wil de Commissie € 20 miljard per jaar beschikbaar maken. Farm to fork heeft als doel om een duurzaam voedselsysteem te verwezenlijken. Dit hervormde systeem moet de Europese klimaatvoetafdruk verkleinen en bovendien de volksgezondheid verbeteren. Hiervoor wil de Commissie dat het gebruik van pesticiden de komende tien jaar met 50% afneemt, het gebruik van kunstmest met 20% wordt teruggedrongen en het gebruik van antibiotica in de landbouw met 50%. Ook moet 25% van de landbouwgrond op biologische wijze worden gebruikt.
https://www.europa-nu.nl/id/vl4ck66fcsz7/europese_green_deal
Nationaal (Beleids-)document NOVI
Advies Studiegroep Ruimtelijke inrichting landelijk gebied: kiezen en delen
Nationale Parken nieuwe stijl
Ambitie • Met de NOVI geeft het kabinet richting aan grote opgaven waardoor Nederland de komende 30 jaar verandert. Denk hierbij aan: 1. de bouw van ongeveer 1 miljoen nieuwe woningen; 2. meer duurzame energie gebruiken; 3. aanpassen aan klimaatverandering; 4. de ontwikkeling van een circulaire economie; 5. omschakeling naar kringlooplandbouw. • Bij de opgaven wordt altijd rekening gehouden met een gezonde bodem, schoon water, behoud van biodiversiteit en een aantrekkelijke leefomgeving. • De studiegroep stelt drie inrichtingsprincipes als leidraad voor. Het eerste is het bodem- en watersysteem leidend maken voor de keuzes in het landgebruik; het ruimtegebruik volgt de fysieke structuur van bodem en water, en niet andersom. • Als tweede moeten functies en bestemmingen die elkaar in de weg zitten en minder goed bij elkaar passen uit elkaar worden gehaald. • Het derde inrichtingsprincipe is om functies te clusteren waar dat nodig is om de identiteit van een gebied te beschermen of te versterken, of om voldoende schaal te creëren voor functies die dat nodig hebben. Zo moeten waardevolle gronden voor landbouw, natuur en bijzondere landschappen uitgesloten worden van de (woning)bouwopgave. • De nationale parken in Nederland, overheden en partners hebben in 2018 12 ambities met elkaar afgesproken.
• Nationale Parken nieuwe stijl: deze Nationale Parken moeten meer zijn dan de natuurterreinen die nu als Nationaal Park zijn aangewezen; het zijn grotere samenhangende gebieden waarbinnen natuurkernen liggen en waarmee bewoners,
Link https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet/nationaleomgevingsvisie
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/05/12/studiegroepruimtelijke-inrichting-landelijk-gebied-kiezen-en-delen
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/07/26/destandaard-voor-de-gebiedsaanduiding-nationaal-park
67
(Beleids-)document
Ambitie maatschappelijke instellingen en ondernemers zich verbonden voelen. Nationale Parken Nieuwe Stijl voldoen aan de volgende punten: - De kern bestaat uit, vanuit (inter)nationaal perspectief, waardevolle natuur gelegen in een ruimere landschappelijke, landschaps-ecologische, cultuurhistorische en regionaal-economische context. - Ze onderscheiden zich qua kwaliteit, uitstraling en toegankelijkheid voor de binnen- en buitenlandse bezoekers. - Ze hebben een eigen identiteit, waarmee bewoners, maatschappelijke instellingen en ondernemers zich verbonden voelen. - Ze zijn aansprekend voor een (inter)nationaal publiek, het zijn iconen voor de regio en voor Nederland. Klimaatakkoord • De politiek heeft een doel gesteld: in 2030 stoten we in Nederland bijna de helft (49%) minder broeikasgassen uit dan we in 1990 deden. Het Klimaatakkoord gaat over de maatregelen die we de komende jaren nemen om dit doel te halen. Zie RES Drenthe (Concept). New Deal (Advies • Het College van Rijksadviseurs pleit voor een nieuwe deal tussen boer en de maatschappij. We moeten toe naar een Rijksadviseurs) landschapsinclusieve landbouw, waarin boeren een eerlijk inkomen ontvangen voor het produceren van gezond voedsel en een aantrekkelijk, toegankelijk, biodivers landschap en waarbij het zorgen voor schoon water, schone lucht en een vitale bodem vanzelfsprekend zijn.
Dit staat in een advies dat Rijksadviseur Berno Strootman op 9 september 2020 heeft aangeboden aan Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Bossenstrategie (Advies • Om met nieuw bos en meer bomen de kwaliteit van het landschap te versterken, adviseren de Rijksadviseurs om goed Rijksadviseurs) aan te sluiten bij de karakteristieken van de verschillende landschapstypen. Het Nederlandse landschap kent een grote diversiteit. Bij elk landschapstype horen ruimtelijke principes, streekeigen landschapselementen en specifieke boomsoorten. Dat moet het uitgangspunt zijn bij het realiseren van de opgave uit de Bossenstrategie. Niet alles kan overal • Eindadvies over structurele aanpak op lange termijn Adviescollege Stikstofproblematiek • Hoofdopgave: aanpak natuur • Hoofdopgave: de stikstofaanpak - Aanpak NH3-emissies: Voor de verlaging van NH3-emissies (voornamelijk landbouw) staat gedifferentieerd, gebiedspecifiek maatwerk centraal, vanwege de meer directe relatie tussen emissie en depositie. Het Adviescollege kiest daarbij voor gebiedspecifiek maatwerk waarbij een nationale doelstelling geldt van minimaal 50% reductie van binnenlandse NH3-emissies in 2030 (t.o.v. 2019). Het Rijk vertaalt de doelstelling van 50% naar een opgave per provincie. In de ene provincie zal meer nodig zijn dan in de andere.
- Aanpak NOx-emissies: Het Adviescollege kiest bij de aanpak van NOx-emissies voor een generieke aanpak, tenzij vanuit de gebiedsanalyse blijkt dat er sprake is van een ‘piekbelaster’. De totale binnenlandse NOx-emissies van alle sectoren moeten in 2030 met minimaal 50% worden teruggedrongen (t.o.v. 2019), zodat de stikstofdepositie vanuit de stikstofdeken fors afneemt. Deze 50% is inclusief het basispad (of ‘autonome pad’), dat wil zeggen: De ontwikkeling van de NOx-emissies als gevolg van vastgesteld beleid (waaronder het beleid voor klimaat, lucht- en waterkwaliteit). Voor de zogenoemde ‘piekbelasters’ betekent dit dat zij worden aangesproken op significante effecten dichtbij Natura 2000-gebieden, maar niet op marginale effecten op honderden kilometers afstand, omdat dat laatste onderdeel uitmaakt van generiek beleid. • Voor het gebiedspecifieke maatwerk krijgen provincies de opdracht om herstelprogramma’s op te stellen. • Het programma Nationale Natuurdoelstellingen: Dit nationale programma en het gebiedspecifieke maatwerk van provincies moeten gezamenlijk de maatregelen waarborgen, waarmee de stikstofemissies in 2030 met 50% zijn teruggebracht ten opzichte van 2019. Het waarborgen van het herstel van de natuurgebieden voor 2050 vereist dat de condities daarvoor in 2040 zijn gerealiseerd.
Dat wil zeggen dat vóór 2040 in vrijwel alle gebieden de Natura 2000gebieden onder de kritische depositiewaarde moeten worden gebracht. De karakteristieken van de Natura 2000gebieden zijn onderling verschillend en ook de omvang van de stikstofdepositie is lokaal verschillend. Daarom is gebiedspecifiek maatwerk nodig. Het realiseren van deze doelstelling vraagt om een forse inspanning van alle sectoren en ook zijn forse investeringen nodig, evenals vastberadenheid, koersvastheid en volharding om het doel te bereiken. Gewasbeschermingsmiddelen • Uit buitenlands onderzoek komen aanwijzingen voor een verband tussen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen en omwonenden en de kans op gezondheidsschade, zoals de ziekte van Parkinson en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. De (Gezondheidsraad) uitkomsten van onderzoek in Nederland zijn minder uitgesproken, maar kunnen de ongerustheid ook niet wegnemen. Meer onderzoek zal op korte termijn geen duidelijkheid geven en de toelatingsprocedure voor de middelen kan nooit alle risico’s uitsluiten. Daarom adviseert de Gezondheidsraad voorzorg toe te passen, door het streven naar vermindering
68
Link
https://www.klimaatakkoord.nl/actueel/nieuws/2019/06/28/klimaatak koord-in-stukken https://www.collegevanrijksadviseurs.nl/adviezenpublicaties/publicatie/2020/09/08/pilot-landschapsinclusievelandbouw https://www.collegevanrijksadviseurs.nl/actueel/nieuws/2020/08/27/b ossenstrategie https://www.aanpakstikstof.nl/actueel/nieuws/2020/06/08/remkespresenteert-eindrapport-niet-alles-kan-overal
https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2020/06/29/v ervolgadvies-gewasbescherming-en-omwonenden
(Beleids-)document
De Bodem bereikt (Raad voor de leefomgeving)
De standaard voor de gebiedsaanduiding nationaal park + Handreiking Nationale Parken (Concept)
Deltaprogramma zoet water
Ambitie van de afhankelijkheid van de landbouw van chemische gewasbeschermingsmiddelen te intensiveren. Ook voorlichting en handhaving zijn van belang, want telers blijken veilig werken niet altijd genoeg prioriteit te geven. De raad adviseert goed te registreren welke middelen op welke percelen gebruikt worden en de blootstelling van mensen aan gewasbeschermingsmiddelen periodiek te meten aan de hand van afbraakproducten in bijvoorbeeld urine. Tot slot adviseert de raad door te gaan met verbetering van de toelatingsprocedure. • De vitaliteit van de Nederlandse landbouw-, bos- en natuurbodems (rurale bodems) staat onder druk. Ondanks (inter)nationaal beleid en richtlijnen, die heldere kaders geven voor een vitale bodem, is er sprake van verzuring, vermesting, verdroging, verdichting en verhoogde kwetsbaarheid van de bodems. Hierdoor worden doelen ten aanzien van onder andere natuur, water en klimaat niet gehaald. Met dit advies wil de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) agenderen dat een stevigere aanpak nodig is in het bodembeleid. • Omdat de ruimte in Nederland beperkt is, moeten de bodems voor meerdere functies kunnen worden gebruikt: bijvoorbeeld voor landbouw en voor koolstofopslag in het kader van klimaatverandering of voor bos en wateropslag. Maar ook functies als landbouw en natuur kunnen samengaan.
Dat kan echter alleen als de bodems vitaal zijn en als het bodemgebruik geen afbreuk doet aan die vitaliteit maar deze versterkt. • Het houdt ook in dat bodems niet geschikt moeten worden gemaakt voor alle denkbare activiteiten en functies: functies volgen bodem. Dit uitgangspunt moet worden vastgelegd in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Uitwerking daarvan moet primair plaatsvinden door de provincies, door het maken van ruimtelijke keuzes en met behulp van gebiedsgerichte processen. • De raad acht het van belang op een aantal punten het beleidsinstrumentarium aan te passen teneinde te kunnen sturen op bodemvitaliteit. Naar de mening van de raad betreft dit in ieder geval het opzetten van een monitorings- en kennissysteem waarin meer informatie wordt verzameld en gedeeld over de bodemvitaliteit, het aanpassen van wet- en regelgeving (onder andere pacht-, mest- en fiscaal beleid), het introduceren van op maat gesneden beloningsvormen (bijvoorbeeld via het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) of door regiobranding) en de invoering van schadeherstelmaatregelen. De nationale parken van de toekomst werken aan 12 criteria die de kwaliteit van de parken garanderen. Deze criteria zijn opgenomen in de standaard, het werkkader met de ambitiecriteria voor de transitie van Nationale Parken. 1. Omvang 2. Ecologische samenhang met natuurlijke processen 3.
Natuur-, cultuur- en landschappelijke waarden zijn onderscheidend 4. Ruimtelijke inrichting en waarden in overeenstemming met de Gebiedsidentiteit 5. Samenhang en identiteit 6. Herkenbaarheid en beleefbaarheid 7. Verbondenheid met regionale gemeenschap 8. Educatie 9. Onderzoek 10. Governance 11. Ambitie-document 12. Uitvoeringsagenda en resultaatbeschrijvingen • Het aanbod van zoetwater is niet altijd toereikend voor de vraag. De ‘deltascenario’s’ laten zien dat in de toekomst vaker watertekorten kunnen optreden door klimaatverandering, verzilting en sociaaleconomische ontwikkelingen. Met de ‘deltabeslissing Zoetwater’ is de basis gelegd om de zoetwateropgave gezamenlijk op te pakken. Kern daarvan is inzicht geven in de waterbeschikbaarheid. Dit maakt de risico’s op zoetwatertekorten transparant. Ook vinden stapsgewijze investeringen plaats om de aanvoer van zoetwater robuuster te maken en het gebruik zuiniger. • Watertekorten voorkomen lukt alleen als alle overheden en gebruikers van zoetwater zich samen inspannen. Rijkswaterstaat en de waterschappen kunnen de aanvoerroutes van zoetwater verbeteren en voorraden opbouwen. Grote watergebruikers, zoals bedrijven die veel water gebruiken, land- en tuinbouwers en natuurbeheerders, kunnen zich richten op waterbesparing.
Alleen als al deze partijen zich inspannen, blijft Nederland ook op lange termijn op een betaalbare manier over genoeg zoetwater beschikken.
Link
https://www.rli.nl/publicaties/2020/advies/de-bodembereikt?adview=samenvatting
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/07/26/destandaard-voor-de-gebiedsaanduiding-nationaal-park
https://www.deltacommissaris.nl/deltaprogramma/gebieden-en-generiekethemas/zoetwater https://www.deltacommissaris.nl/deltaprogramma/documenten/publicaties/ 2019/05/09/geactualiseerde-knelpunten-voor-het-deltaprogrammazoetwater-fase-ii
69
(Beleids-)document Kaderrichtlijn Water
Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
Deltaplan Biodiversiteit
Programmatische aanpak stikstof
Ambitie • Het doel van de KRW (Kaderrichtlijn Water) is dat uiterlijk in 2027 al het water in Europa schoon en gezond is. Dat is niet vrijblijvend: de KRW is Europese regelgeving die door alle lidstaten wettelijk is verankerd. De KRW is aangenomen in 2000 en kent drie uitvoeringsperioden: 2009-2015; 2016-2021 en 2022-2027. o De KRW geldt voor al het water, oppervlaktewater en grondwater. Landen rapporteren over toestand en maatregelen voor waterlichamen, dit zijn in het algemeen de wat grotere wateren. o De KRW gaat over alle aspecten van waterkwaliteit: chemie (vervuilende stoffen in het water), ecologie (goede omstandigheden voor een divers planten- en dierenleven) en voor grondwater ook hoeveelheid en geschiktheid voor drinkwaterwinning. o De KRW vraagt een aanpak per stroomgebied. Dat vraagt samenwerking tussen de overheden en andere die in dat stroomgebied actief zijn. o Geen achteruitgang van de waterkwaliteit. o Niet afwentelen: lidstaten, regionale overheden en ook bedrijven en andere organisaties moeten zelf hun vervuiling aanpakken, ze mogen die niet naar andere gebieden, bijvoorbeeld benedenstrooms “exporteren”. o Resultaatverplichting: de KRW is niet vrijblijvend. Lidstaten moeten uiterlijk in 2027 de doelen voor schoon en gezond water hebben gehaald of op zijn minst alle maatregelen hebben genomen om dot mogelijk te maken.
Bij het niet halen van deze doelen kan de Europese Commissie forse boetes opleggen. • In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Het plan is ingevuld voor de komende zes jaar en voor de zes jaar daarna op hoofdlijnen. Het biedt ook een doorkijk tot 2050. • In het plan staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. • Het deltaplan geeft aan welke doelen de partijen nastreven, hoe ze daaraan gaan werken en hoe ze de resultaten in beeld brengen. Bij het deltaplan hoort een actieplan met concrete acties en maatregelen. De overheden werken met elkaar samen in 42 werkregio’s. • Biodiversiteit in Nederland herstelt zich niet vanzelf. Het vraagt om een systeemverandering die we samen aan moeten pakken. Met boeren, terreinbeheerders, particulieren, onderzoekers en overheden. Met het Deltaplan Biodiversiteitsherstel zetten we ons in voor een Nederland waar mensen én natuur zich kunnen ontplooien. Zodat Nederland een voorbeeld kan worden van een dichtbevolkte delta waar biodiversiteit en economische ontwikkeling samengaan. De ambitie van het Deltaplan is biodiversiteitsverlies in Nederland om te buigen naar biodiversiteitsherstel.
• Groene verbindingen Hondsrug Haren, Drenthe/Groningen: Project Groene Verbindingen wil een brug slaan tussen agrarisch gebruik, recreatie en natuurbeheer. Het project richt zich op het ontwikkelen van groene verbindingen, het produceren en testen van paaltjessystemen ter bescherming van bijzondere ecologische locaties én kennisverspreiding. • Een structurele stikstofaanpak versterkt de natuur en biedt ruimte voor economische activiteiten. Het kabinet komt met een breed investeringspakket om in de periode tot 2030 de natuur te herstellen en de neerslag van stikstof te verminderen. • Voor het jaar 2030 heeft het kabinet als doel geformuleerd om minimaal de helft van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden onder de zogenoemde kritische depositiewaarde (KDW) te brengen. Het Rijk investeert de komende tien jaar een bedrag oplopend tot 300 miljoen euro per jaar om de natuur te versterken en te herstellen. Ook neemt het kabinet (bron)maatregelen om alle sectoren te ondersteunen om de neerslag van stikstof in natuur terug te dringen. Hiervoor is gemiddeld 200 miljoen euro per jaar beschikbaar in de periode tot 2030. • Omdat ruimte in Nederland schaars is, verkent het Rijk ook hoe een andere inrichting van de ruimte kan bijdragen aan sterkere natuur.
Denk aan het vermengen van natuur met bestaande functies, zoals agrarisch natuurbeheer door boeren, zonneparken gecombineerd met natuurontwikkeling, natuurversterkende waterbergingsgebieden of natuurinclusieve woningbouw, zodat er nieuwe leefgebieden voor planten en dieren ontstaan en gezondere lucht. • Naast natuurinvesteringen komt het kabinet met een pakket bronmaatregelen om de neerslag van stikstof te verminderen. Het Rijk investeert in totaal meer dan 2 miljard euro in efficiënte bronmaatregelen in de industrie en energie (extra inzet op gebruik emissiearme technologieën, gerichte inzet op piekbelasters), de landbouw (o.a. koeien langer in de wei, innovatieve stallen, ander voer en financiële regelingen voor boeren die willen omschakelen en boeren die vrijwillig willen stoppen) en de bouw (schone mobiele werktuigen).
70
Link https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgevingbeleid/kaderrichtlijn-water/uitvoering/rijn-west/we/krw/
https://www.deltaprogramma.nl/themas/ruimtelijke-adaptatie/deltaplan
https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/
https://www.aanpakstikstof.nl/actueel/nieuws/2020/04/24/stikstofaanpakversterkt-natuur-en-biedt-economisch-perspectief
(Beleids-)document Deltaplan agrarisch water
Position Paper klimaatadaptatie Provincies
Vierde Nederlandse SDG Rapportage Nederland Ontwikkelt Duurzaam Landbouw, natuur en voedsel: waardevol en verbonden
Ambitie • Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) levert sinds 2013 een bijdrage aan de wateropgaven in Nederland. Het DAW heeft een lijst met landbouwmaatregelen opgesteld waarmee boeren een positieve bijdrage kunnen leveren aan de waterkwaliteit. Maatwerk staat daarbij centraal, omdat de belangrijkste bronnen en routes afhankelijk zijn van perceelspecifieke kenmerken als de nutriëntentoestand, het bouwplan, de aanwezigheid van drainage en de morfologie van het perceel. • Zeven uitgangspunten Een aantal daarvan zijn: - Provincies benaderen klimaatadaptatie breed: het gaat niet alleen over overstromingen en wateroverlast, maar ook over hitte en droogte. Daarnaast willen ze klimaatadaptatie zoveel mogelijk meekoppelen met andere opgaven. - Provincies werken intensief samen met gemeenten, waterschappen, het Rijk en maatschappelijke partners. - Provincies geven het goede voorbeeld, bijvoorbeeld door provinciale wegen, fietspaden, natuur en openbaar vervoer klimaatadaptief te maken. • Zeven ruimtelijke opgaven - Bijna alle grote opgaven krijgen te maken met de gevolgen van klimaatverandering. De provincie wil verschillende opgaven slim combineren, om meer doelen tegelijk te kunnen halen.
Dit zijn de opgaven waarbij klimaatadaptatie een belangrijk onderdeel is: o Woningbouw: klimaatbestendig en waterrobuust wonen o Duurzame bedrijventerreinen en kantoorlocaties o Goede inrichting en slim gebruik van water in Nederland o Energietransitie en klimaatakkoord o Vitaal landelijk gebied: versterking biodiversiteit en landschap, en duurzame landbouw o Regionale bereikbaarheid door klimaatbestendige infrastructuur o Vitale en kwetsbare functies bestand tegen klimaateffecten • In 2015 hebben 193 regeringsleiders de Agenda 2030 aangenomen met daarin de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de VN (SDGs). De Nederlandse overheid, maatschappelijke partijen en het bedrijfsleven hebben de SDG-agenda opgepakt en geven er sindsdien uitvoering aan. • Steeds meer decentrale overheden raken bekend met de SDG’s en zetten zich in om deze te halen. In 2019 groeide het aantal gemeenten aangesloten bij de VNG-campagne Gemeenten4GlobalGoals met 25 naar 87. • De landbouw, tuinbouw en visserij zijn onmisbare sectoren. Boeren, tuinders en vissers voeden de mensen. Zoals dit nu – wereldwijd – gebeurt, is echter niet vol te houden. De aarde kan de last van de huidige productiemethoden en consumentengedrag niet langer dragen. De Verenigde Naties hebben Duurzame Ontwikkelingsdoelen vastgesteld, die bedoeld zijn om dit fundamenteel op te lossen.
Nederland heeft volop meegewerkt aan het opstellen van die doelen en onderschrijft ze volledig. • De duizenden ondernemers in de landbouw, tuinbouw en visserij die hard werken voor ons voedsel, doen dat vaak onder economisch moeilijke omstandigheden. De individuele producent heeft nogal eens een zwakke positie ten opzichte van zijn grote afnemers. Hij loopt vele risico’s, van wisselvallig weer en dier- en plantenziekten tot een volatiele markt. Boeren, tuinders en vissers zijn hardwerkende ondernemers en zij verdienen een solide positie in de keten. Er moet een goed inkomen voor hen zijn en een vooruitzicht dat zij hun bedrijf aan een volgende generatie kunnen overdragen. • Consumenten die weten waar hun voedsel vandaan komt en daardoor respect hebben voor producent en product, kunnen hieraan bijdragen. Dat helpt om tot minder verspilling en een eerlijker prijs voor de producenten te komen. Korte ketens brengen boeren en burgers dichter bij elkaar. Een gezonde leefomgeving waarin boeren en burgers goed met elkaar kunnen samenleven blijft ook een belangrijk thema. • Natuur is van waarde voor ons allemaal en voor de landbouw in het bijzonder. Het mag niet langer zo zijn dat landbouw en natuur tegenover elkaar staan en dat landbouw de biodiversiteit onder druk zet. Landbouw en natuur horen bij elkaar en die relatie moet sterker, organischer worden dan zij nu is.
De landbouw heeft een belangrijke sleutel in handen voor verdere verbetering van natuurwaarden in Nederland. Maar dat kan zij alleen waarmaken als het hele systeem en alle deelnemers daarin, van boer tot burger, meewerken. • Ons huidige systeem van landbouw is een keten waarvan de schakels bestaan uit actoren die ieder zo handelen dat zij er economisch het beste uit komen. Elke partij benut de grondstoffen die haar ter beschikking staan, verwerkt die tegen de
Link https://www.h2owaternetwerk.nl/vakartikelen/een-casestudie-naaragrarisch-maatwerk-voor-schoon-oppervlaktewater
https://ruimtelijkeadaptatie.nl/actueel/actueel/nieuws/2020/provincies/
https://www.sdgnederland.nl/wp-content/uploads/2020/05/VierdeNationale-SDG-rapportage-Nederland-Ontwikkelt-Duurzaam-final-version.pdf
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-landbouw-natuuren-voedselkwaliteit/documenten/beleidsnota-s/2018/09/08/visie-landbouwnatuur-en-voedsel-waardevol-en-verbonden
71
(Beleids-)document
Nederland circulair in 2050
Ambitie laagste kosten en met de hoogste opbrengst. Maar de afzonderlijke partijen kijken nog onvoldoende naar het systeem als geheel. • Het moet anders: we moeten van voortdurende verlaging van de kostprijs van producten naar voortdurende verlaging van het verbruik van grondstoffen door een efficiëntere benutting in kringlopen. • Die omschakeling is mogelijk. Het vraagt dat wij het huidige systeem veranderen door toe te werken naar kringlooplandbouw als de ecologisch en economisch vitale, gangbare productiewijze. Die productiewijze dient gebaseerd te zijn op de economische kracht van samenwerking tussen partijen in de agrosector en op steun en vertrouwen van maatschappelijke organisaties. Voedselveiligheid blijft natuurlijk voorop staan. •
Aan de slag met het landgoedmodel
• •
Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving
• •
•
Federatie particulier grondbezit Het combineren van grondgebonden functies binnen één ruimtelijke en economische eenheid noemt de Federatie Particulier Grondbezit het ‘landgoedmodel’. Door een gebied als een ruimtelijke en economische eenheid te benaderen, kunnen diverse onderdelen elkaar versterken. Aan de slag met het gezonder inrichten van de leefomgeving. Maar, wat verstaan we onder een gezonde leefomgeving en wat staat er over gezondheid in de tekst van de omgevingswet? Enkele Kernwaarden voor een Gezonde Leefomgeving - Woonomgeving: voor iedereen zijn er dichtbij en toegankelijke plekken; de leefomgeving draagt bij aan een gezond gewicht; wonen en druk verkeer zijn gescheiden; functies (wonen, werken, voorzieningen) zijn goed gemengd, overlastgevende bedrijven staan op afstand. - Mobiliteit: actief vervoer (lopen en fietsen) is in beleid, ontwerp en gebruik de standaard; tussen kernen zijn goede fiets- en OV-verbindingen - Gebouwen: er zijn voldoende betaalbare levensloopgschikte woningen De kernkwaliteiten worden nader uitgewerkt in het document.
Link
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/circulaire-economie/nederlandcirculair-in-2050 http://grondbezit.nl/files/fpg_pdfs/200625%20Brochure%20Landgoedmodel %20def.pdf https://ggdghor.nl/wpcontent/uploads/2020/08/GGD_GHOR_EPUB_KW_GEZ_LEEFOMGEVING_Apri l-2020.pdf
Provinciaal (Beleids-)document Omgevingsvisie Drenthe
Ambitie • De missie voor onze Omgevingsvisie Drenthe luidt: Het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten. • Zes verschillende kernkwaliteiten die de Drentse ruimtelijke identiteit inhoud geven: landschap, cultuurhistorie, aardkundige waarden, archeologie, rust en natuur. • Streven naar een robuuste ontwikkeling van onze ruimtelijke dragers: de sociaaleconomische structuur, het landbouwsysteem, het watersysteem en het natuursysteem. • In het combinatiemodel is er sprake van een gelaagde aanpak. De basis wordt gevormd door de Uitwerking ruimtelijke kwaliteit die de identiteit van Drenthe vormen. Daarop ligt een viertal robuuste systemen die de functionele aspecten van Drenthe weergeven en een systeem met multifunctionele gebieden waar in de huidige situatie al meerdere functies samenkomen. Daarin landen de strategische opgaven voor 2030. De combinatie van opgaven, robuuste systemen binnen de context van de Drentse identiteit geeft invulling aan onze visie: een bruisend Drenthe.
• Selectie ambities: - Kernkwaliteit landschap: o het behouden en versterken van de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen; o het behouden en versterken van de karakteristieke kenmerken van de verschillende landschapstypen die we in Drenthe onderscheiden: o het behouden en versterken van de karakteristieke macrogradiënten van het Drents Plateau in relatie tot de aangrenzende en lager liggende veengebieden; o het behouden en ontwikkelen van het Nationaal Beek-en esdorpenlandschap Drentsche Aa. - Kernkwaliteit Natuur:
72
Link https://www.provincie.drenthe.nl/onderwerpen/bouwenwonen/omgevingsvisie/omgevingsvisie/
(Beleids-)document
Ambitie o
Provinciale omgevingsverordeming Drenthe
• • • • • •
Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is een samenhangende structuur van gebieden met een speciale natuurkwaliteit, deze zijn nader beschreven in het robuust natuursysteem. o Het NNN vormt de ruggengraat van het Drentse natuurnetwerk en waarborgt biodiversiteit en duurzame natuur. •Voor de ruimtelijke identiteit van Drenthe is de belevingswaarde en de mogelijkheid tot benutten van de natuur van groot belang. - Kernkwaliteit cultuurhistorie o Wij zetten cultuurhistorie integraal in als ontwikkelfactor bij de ruimtelijke, economische en maatschappelijke opgaven, zoals krimp en leefbaarheid, duurzame energie en vrijetijdseconomie. - Landbouw: Wij hebben als doel dat de Drentse melkveehouderij zo snel mogelijk, op het gebied van fosfaat, stikstof en ammoniak, presteert op het niveau van de 25% best presterende Drentse bedrijven uit 2013 (de koplopers). Het sluiten van de kringlopen, het bevorderen van weidegang en het zuinig omgaan met de bodem draagt bij aan het halen van die doelstelling. Veehouders zijn aan zet om dit in hun bedrijfsvoering in te bedden en zichzelf zo duurzaam op voorsprong te zetten. - Landbouw: Een te sterke groei van de intensieve veehouderij zet de milieuruimte voor de landbouw als geheel onder druk. Om deze reden willen wij de niet-grondgebonden landbouw beperkt laten groeien.
Het betreft hokdierbedrijven (Centraal Bureau voor de Statistiek en Landbouw Economisch Instituut) met varkens, pluimvee, vleeskalveren of pelsdieren. - Bodem: Wij streven naar een duurzaam gebruik en beheer van de Drentse bodem. De functionaliteit van de Drentse bodem moet optimaal zijn om de verschillende functies goed te kunnen vervullen. Wij richten ons op kwaliteitsbehoud en zo nodig op verbetering van de bodemkwaliteit. Het gaat hierbij om de zogenaamde contactlaag van de bodem. Wij vinden het belangrijk dat de gevolgen van het gebruik van de bodem niet worden afgewenteld naar de andere milieucompartimenten water en lucht. Daar waar de bodem overbelast of verontreinigd is geraakt, moeten maatregelen worden getroffen om de bodemkwaliteit te herstellen. De mate waarin de gevolgen moeten worden hersteld hangt af van de huidige en/of toekomstige functie van de bodem en het moment waarop de verontreiniging is ontstaan (voor of na 1987). - Bodem: Wij streven naar een goede bodemstructuur, naar een gesloten mineralenkringloop en naar een goed functionerend bodemleven. Een goede bodemvruchtbaarheid is van belang voor onze agrarische sector, voor de kwaliteit van ons grondwater, voor de bodembiodiversiteit en voor het omgaan met de gevolgen van klimaatverandering.
- Natuur: Wij zetten agrarisch natuurbeheer in voor vogels van open graslanden en akkers, struwelen en bosjes, voor soorten van sloten en poelen en voor landschap. Het gaat hierbij om de leefgebieden van akker- en weidevogels en het vlechtwerk van droge en natte landschapselementen zoals (droge) ruigten, struwelen, bomenrijen en singels, sloten en poelen (groen-blauwe dooradering). - Klimaatbestendig watersysteem: o We streven naar een robuust watersysteem dat in staat is de gevolgen van klimaatverandering zodanig op te vangen, dat de risico’s op wateroverlast en watertekort, nu en in de toekomst, beperkt tot een maatschappelijk aanvaardbaar niveau. Door water vast te houden, ontwikkelen we een zo’n groot mogelijke voorraad zoet grondwater. Het grond- en oppervlaktewater heeft daarbij een goede kwaliteit, gebaseerd op de normen van de Kaderrichtlijn Water (KRW). o In de fysieke omgeving gaan we bij de functietoekenning, de inrichting, het beheer en bij het gebruik uit van de eigenschappen en potenties van het watersysteem. Daarbij handhaven of herstellen we de natuurlijke veerkracht van het watersysteem om extreme omstandigheden op te vangen. Daarvoor heeft het watersysteem in de toekomst meer ruimte nodig dan nu.
Grondwaterbescherming Stiltegebieden Aanpak akker- en weidevogels Nieuwe landgoederen NNN-balans tussen beschermen, beleven en benutten Verdringingsreeks in geval van watertekort
Link
73
(Beleids-)document Uitvoeringsprogramma oppervlaktewaterwinning
Programma Toekomstgerichte landbouw
Drents ontwikkelperspectief Vitale vakantieparken
Waterbeheerplan Hunze en Aa’s (Concept)
Ambitie • De doelen voor het UPDA zijn: - 50% minder overschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen en biociden in 2018 ten opzichte van beginsituatie in 2012 (Gebiedsdossier oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa, 2013) bij het innamepunt. Concreet betekent dit maximaal zeven individuele overschrijdingen en maximaal twee som overschrijdingen bij het innamepunt. - 95% minder overschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen en biociden in 2023 ten opzichte van beginsituatie in 2012 (Gebiedsdossier oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa, 2013) bij het innamepunt. Concreet betekent dit maximaal één individuele overschrijding en geen som overschrijdingen bij het innamepunt. • In H5 zijn projecten opgenomen voor 2020. • Het Programma Toekomstgerichte Landbouw Drenthe staat voor: innoveren, moderniseren en verduurzamen. Het gaat om de balans tussen geld verdienen(Profit), een gezonde leefomgeving(Planet) en in goede relatie met ondernemers en inwoners van Drenthe (People). De provincie Drenthe zet o.a. in op het sluiten van kringlopen op bedrijfs- en regionaal niveau en het ontwikkelen van meer toegevoegde waarde in de keten. Het programma vergt geen nieuw beleid, maar realisatie in het veld, op het erf en in het bedrijf. • Drenthe ambieert karaktervol verblijfsaanbod dat de Drentse (oer)natuur en landschapsbeleving en cultuur versterkt.
Daarom wil Drenthe volop ruimte bieden voor creatief en wendbaar ondernemerschap. Het verblijfsaanbod moet aantrekkelijk zijn voor bestaande en nieuwe doelgroepen. • In het actieprogramma VVP hanteert Drenthe de doelstelling om het aantal vitale vakantieparken te verdubbelen met een grotere kopgroep daarbinnen. Om dat doel te realiseren is gekozen voor een excellentiestrategie om kansrijke en vernieuwende ondernemers te activeren en de kopgroep te vergroten door nieuw verblijfsrecreatief ondernemerschap aan te trekken. • Drenthe zet vijf ontwikkelprincipes centraal: 1. Drenthe biedt ruimte voor excellent verblijfsaanbod dat de recreatieve markt vergroot. 2. Drenthe kiest voor échte recreatieondernemers: ondernemers met een overtuigende focus op langjarige centrale bedrijfsmatige exploitatie. 3. Nieuwe vakantieparken dragen bij aan het realiseren van de Drentse ambitie van Vitale Vakantieparken: ruimtelijk en sociaaleconomisch. 4. Waar mogelijk wordt bestaand recreatie aanbod hergebruikt. 5. Nieuwe vakantieparken worden duurzaam ontwikkeld en geëxploiteerd. • De Drentse ontwikkelprincipes zijn vertaald in een praktische checklist: dé Drentse succesfactoren van nieuwe vakantieparken: 1. Regioversterkend: het initiatief ligt in een uitstekende verblijfsomgeving en versterkt het karakter van de natuur, landschap, cultuur en werkgelegenheid van de regio. 2.
Meerwaarde in de markt: er is ruimte in de markt voor het onderscheidende en karaktervolle concept. 3. Economisch bestendig en gericht op langjarige centrale bedrijfsmatige exploitatie: met voldoende ondernemersprikkels. Financiers weten dat hun investering rendeert omdat de recreatieve markt wordt aangesproken. 4. Duurzaam & circulair: het initiatief wordt duurzaam en waar mogelijk circulair gerealiseerd en geëxploiteerd. • Praktijkcriteria voor nieuwe initiatieven, herontwikkelingen en uitbreidingen in de verblijfsrecreatie in Drenthe. • In het Waterbeheerprogramma werken we de doelen, opgaven en maatregelen voor een periode van zes jaar uit. Binnen het waterbeheer zijn we echter gewend om verder vooruit te kijken dan zes jaar. Onze doelen, opgaven en maatregelen zijn gericht op het toekomstperspectief dat wij hebben voor het waterbeheer in ons beheergebied, onze watervisie. Ons toekomstperspectief is het realiseren en behouden van robuuste en duurzame watersystemen, die passen in de omgeving. • Met ‘robuust’ bedoelen we veilig, ecologisch gezond en klimaatbestendig. • Met ‘duurzaam’ richten we ons op het nemen van ‘geen spijt’ maatregelen, niet afwentelen in tijd en ruimte, duurzaam realiseren en onderhouden en het zoveel mogelijk natuurlijk laten functioneren van de watersystemen. • Wij zoeken, waar mogelijk, de koppeling met deze ontwikkelingen.
Met name ontwikkelingen in het kader van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Natura 2000 overlappen vaak met onze opgaven en de maatregelen die wij voor ogen hebben. • Wij verwachten dat onze omgevingspartners het watersysteembelang serieus nemen.
74
Link https://onzedrentscheaa.nl/wp-content/uploads/2020/06/Jaarverslag-2019UPDA.pdf
Toekomstgerichte landbouw - Provincie Drenthe
https://www.vitalevakantieparkendrenthe.nl/publicaties
(Beleids-)document Programma Toekomstgericht platteland Drenthe Flora en faunabeleidsplan (2014) Drenthe
Programma Natuurlijk Platteland Drenthe
RES Drenthe (Concept)
VN Sustainability goals Groen Manifest Drenthe / Agenda Boer, burger, Biodiversiteit
Ambitie • Programma Toekomstgerichte Landbouw staat voor: innoveren, moderniseren en verduurzamen in de Tuinbouw, Veehouderij, Akkerbouw en Agribusiness. Het gaat om de balans tussen geld verdienen(Profit), een gezonde leefomgeving(Planet) en in goede relatie met ondernemers en inwoners van Drenthe(People). We zetten o.a. in op het sluiten van kringlopen op bedrijfs- en regionaal niveau en het ontwikkelen van meer toegevoegde waarde in de keten. • Ons soortenbeleid staat niet op zichzelf. Het bovenliggende doel is het behoud en versterken van de biodiversiteit en speciaal de karakteristiek Drentse natuur en identiteit. Dit geven wij vorm via verschillende pijlers van ons natuurbeleid. Onze Natuurvisie is hiervoor het verbindende document. Deze nota is voor het onderdeel soortenbeleid een uitwerking daarvan om, naast de wettelijke verplichtingen, het instrumentarium van de andere pijlers aan te vullen en te versterken. • Dit programma nodigt uit tot slimme verbindingen van natuurdoelen met vrijetijdseconomie, landbouw en leefbaarheid. De maatregelen die tot 2027 op het programma staan, vloeien voort uit het Natuurpact dat alle provincies in 2013 met het Rijk hebben gesloten. • Uitvoering van herstelmaatregelen om de effecten van stikstof voor natuur te verminderen met het Programma Aanpak Stikstof (PAS).
• Het behouden en versterken van biodiversiteit is van provinciaal belang en werkt door in meerdere beleidsvelden. Wij zetten ons in om leefgebieden te verbeteren, conform de afspraken in het Natuurpact. Wij zetten ons vooral in voor soorten waarvoor Drenthe een belangrijk leefgebied is. Daarmee zijn de akkervogels voor Drenthe van groter belang dan de weidevogels. Het vlechtwerk van droge en natte landschapselementen (groen-blauwe dooradering) van agrarische gebieden is van provinciaal belang voor de instandhouding van een basiskwaliteit voor de biodiversiteit. Groen-blauwe dooradering zijn landschapselementen, zoals (droge) ruigten, struwelen, bomenrijen en singels, sloten en poelen. Binnen deze basiskwaliteit horen goede leefgebieden voor boerenlandvogels en –vlinders. • Onze ambities voor natuur zijn concreet uitgewerkt in de Natuurvisie 2014 – 2040. Het Programma Natuurlijk Platteland geeft invulling aan de strategie van behoud en herstel van de biodiversiteit binnen het Natuurnetwerk Nederland. • Ecologische verbindingen. • Electriciteit: In de Concept RES regio Drenthe komen de ambities van de verschillende gemeenten samen. Bovenop wat er in de RES-regio Drenthe al is gerealiseerd en in de pijplijn zit, komt er zo’n 42% aanvullende ambitie bij. Het streven is deze ambitie voor zeker de helft in te vullen met grootschalige zon op dak.
Zo kunnen bedrijfspanden worden volgelegd met zonnepanelen. De ambities krijgen verder vorm in samenspraak met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners richting de RES 1.0. Elke gemeente pakt dit zelf op. • Warmte: In de RES-regio Drenthe verbruiken we jaarlijks 14,3 TWh aan energie. De helft hiervan wordt op dit moment gebruikt voor het verwarmen van gebouwen met aardgas. 2,7 TWh komt voor rekening van elektriciteit en 4,4 TWh is aan mobiliteit toe te schrijven. Er moet veel gebeuren om de warmtevraag in de nabije toekomst in te vullen met duurzame energie. Ten eerste moet duurzame energie ergens vandaan komen. Ten tweede moeten veel gebouwen technisch worden aangepast aan de nieuwe warmtebron. Ten derde is het van groot belang dat de warmtevraag zelf aanzienlijk vermindert door gebouwen beter te isoleren. In deze Concept RES regio Drenthe is de warmtevraag geïnventariseerd en zijn de beschikbare, regionale warmtebronnen in kaart gebracht. Denk aan geothermie (warmtebronnen die kilometers diep zijn), aquathermie (oppervlaktewater, riool- en afvalwater), bodemenergie, restwarmte (bijvoorbeeld vanuit de industrie) en biomassa (houtsnippers, groenafval). • Zorgvuldig ruimtegebruik: De ontwikkeling van grootschalige opwek leidt zeker tot verandering van het Drentse landschap. Daarbij dienen we rekening te houden met allerlei aspecten.
In de Concept RES regio Drenthe hanteren we daarom de volgende principes: − zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik; − combineren van opgaven (natuur/biodiversiteit, water, landbouw, recreatie, dorps- en stadsontwikkelingen, − herstructurering bedrijventerreinen); − vraag en aanbod dicht bij elkaar; − aansluiten bij gebied-specifieke kenmerken. • Motie PS Drenthe: Brede welvaart en duurzame ontwikkelingsdoelen VN als koers bij maatregelen economisch herstel. • •