Bijlage 2- Bio-plan Nationaal Park Drentsche Aa
Tekst van het document
Energie
Wonen/leefbaarheid/gezondheid
In 2050 draagt het Drentsche Aa-gebied naar vermogen bij aan een duurzame energievoorziening. Het landschap staat daarbij centraal en daar passen in principe geen windmolens en zonneparken bij. Zonnepanelen worden alleen gezien op de daken en zonneparken kunnen alleen met een goede landschappelijke inpassing kleinschalig zijn geplaatst in de rand of in de buurt van een dorp, als daar van uit de gemeenschap draagvlak voor is en het initiatief wordt genomen. Het gebied levert een belangrijke bijdrage aan het vastleggen van CO2 in bijvoorbeeld bos en veen, maar alleen als dit te realiseren is met behoud of versterking van de landschappelijke waarden. De bebouwing in het gebied is energieneutraal.
Het gebied staat landelijk in de top 3 van brede welvaart en de waarde van het gebied wordt op dat vlak erkend: de bewoners van het gebied voelen zich verbonden en zijn er trots op om in het nationaal park te wonen. De dorpsgemeenschappen zijn actief betrokken bij het behoud en de ontwikkeling van het landschap. Er is veel aandacht voor initiatieven en instrumenten die de saamhorigheid, gezondheid, de culturele identiteit van en de leefbaarheid in de dorpen bevorderen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: lokale initiatieven voor landschapsbeheer en biodiversiteitsherstel en het belang van ontmoetingsplekken binnen de dorpen. Beheerste groei van de levensloopbestendige woningvoorraad zijn mogelijk voor zover nodig om de dorpen leefbaar en vitaal te houden. Hierbij wordt gezocht
38
binnen de kernen door bijvoorbeeld splitsing van grotere gebouwen/monumenten in kleinere wooneenheden. Uitgangspunt hierbij is steeds: de kernkwaliteit van het landschap, duurzaamheid en leefbaarheid. Het gebied herbergt een woonomgeving en toegankelijke plekken voor alle leeftijden. Alle kernen zijn goed bereikbaar met de fiets en digitaal ontsloten. Langs de A28, N34 en N33 zijn OV-hubs. Bedrijven zijn geconcentreerd op bestaande terreinen die daarvoor zijn ingericht en waar de activiteit passend is. Specifiek voor het Nationaal Park Drentsche Aa is het deelproject Biodiversiteit en Participatie (2021 – 2023) gestart. Het project richt zich in de kern op het verleiden, begeleiden en ondersteunen van bewoners die zich willen inzetten voor landschap en natuur in hun leefomgeving. Bewoners krijgen inzicht in het ontstaan van het landschap waarin ze wonen en worden zich bewust van specifieke landschappelijk, cultuurhistorische en ecologische kwaliteiten van hun directe woonomgeving. Ze worden actief uitgedaagd om mee te denken aan het behoud en ontwikkelen van deze kwaliteiten en dragen daar zelf aan bij. Hierbij worden verbindingen gelegd tussen bewoners en eigenaren van (natuur)terreinen en landschappelijke objecten.
6
Wat gaat goed en wat zijn de opgaven?
Om acties te kunnen formuleren om de stip op de horizon te kunnen bereiken, wordt in dit hoofdstuk eerst beschreven wat er zoal goed gaat en vervolgens wat de voornaamste opgaven zijn binnen en tussen de thema’s.
Wat gaat er goed? •
•
Ambitieuze voorloper/continuïteit: Het Drentsche Aa-gebied loopt voorop als nationaal park, het wordt nationaal gezien als succesvol voorbeeld, met continuïteit in beleid, menskracht en middelen. Het is niet nodig om een revolutionair andere weg in te slaan, maar stil gaan zitten in een veranderende context is achteruitgang. In andere nationale parken is men aan het kijken hoe men kan opschalen, de koppeling kan maken met omliggende terreinen om tot een sterkere landschappelijke eenheid te komen. Dit hoeft voor het Nationaal Park Drentsche Aa niet, de begrenzing is gekoppeld aan het eigen watersysteem en vanaf de start in 2002 is gewerkt met een verbrede doelstelling. Het is zaak om te blijven investeren in de samenhangende kwaliteiten, zoals dit al ruim 50 jaar is gedaan. Het veranderende en vigerende beleid worden gebruikt om nieuwe stappen te zetten. Continuïteit binnen het Overlegorgaan en een gedragen lange termijnvisie zijn zeer belangrijk. Dit Beheer-, Inrichtings- en Ontwikkelingsplan Drentsche Aa (2021 - 2030) is daarbij een bewezen concept. Het Overlegorgaan: Waarbij de 23 partijen die telkens samen tot besluiten komen. Continuïteit wordt mede bepaald door de mensen: houdt deze mensen op hun posities. Mogelijk
•
•
•
•
3 verdiepende bijeenkomsten zijn deze opgaven voor de komende jaren geïnventariseerd. De hoofdopgaven voor en tussen de thema’s Landbouw, Water en Natuur zijn: 1. Het bereiken van bodemvitaliteit en een klimaatrobuust water- en natuursysteem. Onder klimaatrobuust wordt onder meer verstaan: niet afwentelen op de omgeving en het voorkomen van droogteschade door een grotere watervoorraad. Om de juiste maatregelen te kunnen nemen, is nog wel nader inzicht in de (grond-)waterbalans nodig. 2. Uniek aan het Drentsche Aa-gebied is de benedenstroomse oppervlaktewaterwinning bij het innamepunt De Punt. De Drentsche Aa als duurzame drinkwaterbron. De drinkwatervraag zal toenemen en de waterhuishouding en de waterkwaliteit vragen speciale maatregelen om te voorkomen dat de opgave van het watersysteem in het stroomgebied negatief wordt beïnvloed. Onder regie van de provincie Drenthe is samenwerking met waterbedrijf Groningen, provincie Groningen én waterschap Hunze en Aa’s relevant om gezamenlijk een bijdrage te leveren aan het opstellen van een waterbalans om de zoetwatervoorraad in het Drentsche Aa gebied optimaler te gaan beheren voor verschillende waterbelangen waaronder nadrukkelijk het drinkwaterbelang. De uitkomsten zullen bepalend zijn voor een duurzame (al dan niet) seizoensgebonden waterwinning in het Drentsche Aa-gebied.
Voortzetten van het UPDA 2015-2021, zie paragraaf 7.1, is hierin essentieel. De inhoud en vorm van een “UPDA 2.0” of een “UPDA 2022-2027” wordt nader ingevuld eind 2021.
kan het Overlegorgaan uitgebreid worden met de Provincie Groningen. Wel hebben we de Visitatiecommissie Nationale Parken gevraagd om op het functioneren van het Overlegorgaan en de ondersteunende organisatie te reflecteren. Voorstel is om hangende het advies geen andere vorm van governance te introduceren De visitatiecommissie kijkt bovendien ook naar de standaard ‘Nationale Parken Nieuwe stijl’. Deze aanbeveling zal te zijner tijd op zijn meritus beoordeeld worden. Collectieve betrokkenheid/draagvlak: De omgeving en daaromheen wordt goed geïnformeerd over ontwikkelingen in het gebied. Grote participatie van onderaf, mensen in het gebied hebben ook een signalerende functie m.b.t zaken in het landschap (het kan beter, zie onder). De afspraken tussen landbouw een natuur: Deze borduren voort op een lange geschiedenis en voortdurende dialoog (het kan beter, zie onder). Intensieve monitoring zodat trends en effectiviteit van maatregelen kunnen worden bepaald en indien nodig nieuwe, effectievere, maatregelen kunnen worden ingezet. Veel onderdelen uit de stip op de horizon zijn verankerd in vastgesteld beleid en in lopende programma’s en projecten zijn projecten gedefinieerd waarmee de stip op de horizon (gedeeltelijk) gerealiseerd kan worden.
De opgaven voor 2021-2030 Ook al gaat er veel goed in het Nationaal Park Drentsche Aa er zijn zeker ook opgaven die opgepakt zullen moeten worden om de ambitieuze stip op de horizon te kunnen realiseren. Tijdens 39
3. Het beschermen en ontwikkelen van robuuste Natura2000- en NNN-gebieden en versterken van de biodiversiteit. Een belangrijke manier om de biodiversiteit binnen en buiten de natuurgebieden te verbeteren is het herstellen van gradiënten rond kwetsbare beekdalnatuur op basis van het watersysteem: want voldoende water van voldoende kwaliteit is voorwaarde voor een gezonde natuur. Als basis van dit herstel kan het voorstel vanuit het Verslag ‘Werkplaats klimaatadaptatie Drentsche Aa’ worden gebruikt. Bovenloop
Middenloop
Benedenloop
Hoge gronden Overgangsgebied Beekdal 4. In de beekdalen en overgangsgebieden doen zich ook kansen voor bosontwikkeling voor, zoals nagestreefd in de Bossenstrategie. De komende tijd zullen de gebruikskansen en -beperkingen nader moeten worden uitgewerkt door de stakeholders. 5. Om overgangsgebieden te kunnen realiseren van de beekdalen naar de hoge gronden zal mogelijk grondruil en meer natuurinclusieve landbouw nodig zijn. 6. De landbouw behoudt haar volwaardige plaats in het gebied, als voedselproducent, maar levert ook diensten op het gebied van landschapsbeheer, biodiversiteit en water. Daartoe moeten realistische verdienmodellen worden uitgewerkt, waarin de aspecten economisch rendabele bedrijfsvoering, ruimtelijk gedifferentieerde aanpak en afstemming op toegevoegde (systeem-)waarden (bv. landschap – biodiversiteit – water) worden uitgewerkt. Verspreid over Nederland en in Drenthe worden succesvolle modellen ontwikkeld, die als inspirerende voorbeelden kunnen dienen. De uitdaging is niet te veel in de modellen te blijven steken, maar met boeren in de praktijk starten om te bezien wat kan en wat niet in de Drentsche Aa. Om tot realistische verdienmodellen te kunnen komen, lijkt een gebiedsproces, waarin alle opgaven een plek hebben, een goede aanpak.
In het deelproject Transitie Landbouw 2021-2023, gekoppeld aan de Agenda Boer, Burger, Biodiversiteit, is hiermee een eerste start gemaakt.
40
Citaat brochure ‘Verdienmodellen natuurinclusieve landbouw’, WUR en LNV, april 2019 (https://edepot.wur.nl/501143) De succesfactor voor de combinatie van landbouw met natuur is een effectief verdienmodel waar de natuur onderdeel van is. Kern van het verdienmodel is dat niet alleen geld wordt verdiend met agrarische productie. Tegelijkertijd wordt ook waarde gecreëerd voor en mèt de natuur. Dit kan door de natuurwaarden of opbrengsten uit de natuur te vermarkten en door eigenschappen van de natuur te benutten in de bedrijfsvoering en daarmee bedrijfskosten uit te sparen. Doordat bedrijfsstructuur, ontwikkelmogelijkheden en eigenschappen van de omgeving van het bedrijf verschillen, is het verdienmodel voor elk bedrijf uniek. In de brochure zijn op toegankelijke wijze diverse concrete verdienmodellen opgenomen. En via www.groenkennisnet.nl zijn recente ontwikkelingen rond nieuwe verdienmodellen te raadplegen.
7. Het realiseren van de ambities staat of valt met samenwerking binnen het Nationaal Park Drentsche Aa tussen terreinbeheerders (Staatsbosbeheer, Het Drentse Landschap, Natuurmonumenten en particulieren), waterschap, drinkwaterbedrijf, boeren, bewoners, gemeenten en provincies. De samenwerking kan versterkt worden door onder meer de bekendheid van succesvolle samenwerkingspilots te vergroten en voorbeelden van elders in het land te laten zien. De hoofdopgaven Landbouw – Water - Natuur zijn in onderstaande tabel uitgewerkt in deelopgaven. Hoofdopgaven
Deelopgaven
Bodemvitaliteit en klimaatrobuust systeem
1. Optimalisatie bodemvitaliteit 2. Niet afwentelen van effecten naar benedenstrooms (nutriënten/verontreiniging/ kwantiteit) 3. Voorkomen van droogteschade 4. Grondwatersysteem op orde (diep, opdiep, kwel) 5. KRW-doelen halen (waterkwaliteit) 6. Stroomgebiedsbenadering (inclusief Assen)
Duurzame drinkwatervoorziening (uitdagingen samengevat in Routekaart Watertransitie Groningen)
1. Meer drinkwatergebruik op basis van ‘global economy’ klimaatscenario en demografie 2. Noodzaak aanleg aanvullende strategische reserves 3. Noodzaak aanvullen grondwatervoorraad 4. Kwantiteit issue op basis van 3 droge zomers à aftoeren, minder inname 5. Kwaliteit issue: KRW-vereisten en Drinkwaterwet
Hoofdopgaven Overgangsgebieden rond beekdalnatuur
Realistische verdienmodellen
Samenwerking
Deelopgaven 1. Instandhouding Habitattypen en soorten 2. Recreatiedruk/functie 3. Bijdrage robuust watersysteem, en/of bijdrage transitie landbouw 4. Grondposities 5. Kansen voor bijdragen aan biodiversiteit 6. Verwevenheid belangen en functies 7. Waterbeschikbaarheid 1. Breed scala aan duurzame landschapsinclusieve verdienmodellen/ verbredingspakketten 2. Transitie in de landbouw is een breed maatschappelijk vraagstuk, inclusief spanningsveld milieu – dierenwelzijn 1. Gebiedsgerichte gezamenlijke aanpak 2. Houd ook rekening met stedelijk gebied
De opgaven voor en tussen de thema’s Wonen, Leefbaarheid en landschap zijn: 7. Bewoners voelen zich trots op hun leefomgeving, voelen zich medeverantwoordelijk voor het landschap en vormen samen een sterk fundament voor het behoud van de kwaliteit nu en in de toekomst. 8. Het landschap is leidend. Daar wordt invulling aangegeven door de 12 leidende principes uit de Landschapsvisie en Inrichtingsvisie beekdalen te volgen. Speciale aandacht is aanvullend nodig voor zorgvuldige locatiekeuzes voor eventuele woningbouw en andere ruimteclaims. 9. Vitaliteit van de kernen gaat om voorzieningen, ontmoetingsplekken en bereikbaarheid. Er zijn mogelijkheden vanuit gemeenten, maar ook specifiek vanuit het Gebiedsfonds Drentsche Aa. Daar zou meer bekendheid aangegeven kunnen worden om samen met bewoners en bedrijven gezamenlijk de juiste zaken te realiseren die de vitaliteit en leefbaarheid versterken. 10. Bewoners en bewonerscollectieven kunnen intensiever worden betrokken bij visievorming, beleidsontwikkeling en vervolgens het beheer van het Nationaal Park Drentsche Aa. Zo wordt draagvlak voor maatregelen en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor behoud en ontwikkeling verbeterd. En kan ook de ‘samenhang der dingen’ in het gebied worden versterkt. 11.
Een grote kracht van het gebied is gaafheid, kleinschaligheid en de herkenbaarheid van onderdelen in het landschap: de beekdalen, essen en veldontginningen. Behoud hiervan blijft een belangrijke uitdaging. 12. Er is behoefte aan enige ruimte voor woningbouw voor jongeren en ouderen. Zie punt 1: de locatiekeuze moet nadrukkelijk afgestemd zijn op de landschappelijke, stedenbouwkundige en architectonische kwaliteiten. Monumenten en andere grotere gebouwen, zoals boerderijen, kunnen mogelijk invulling geven aan de lokale woonopgave. Zo wordt behoud en ontwikkeling gecombineerd, met landschapsversterking als uitgangspunt.
13. Op gebied van de energietransitie is de opstelling binnen het Nationaal Park Drentsche Aa dat kleinschaligheid en landschappelijke inpassing centraal staan. En dat initiatieven van onderop moeten komen. De hoofdopgaven Landschap – Wonen - Leefbaarheid zijn in onderstaande tabel uitgewerkt in deelopgaven en toegelicht. Hoofdopgave
Toelichting en/of deelopgaven
Zorgvuldige locatiekeuze nieuwe ontwikkelingen
Ondanks de kaders gaat er toch nog wel eens iets mis
Vitaliteit
1. Voldoende voorzieningen en ontmoetingsplekken 2. Bereikbaarheid
Trots en betrokkenheid bewoners/Betrekken Bewoners en -collectieven
Kennis over het gebied maakt trots en betrokkenheid
Behoud kleinschaligheid
De kracht van het gebied is kleinschaligheid: ook hier geldt: behoud door ontwikkeling
Beperkte ruimte voor woningbouw
Voldoende woningbouw voor jongeren-ouderen met behoud van karakter dorpen
Energietransitie
Spanningsveld landelijke opgave en kleinschalige, landschappelijke inpassing
De opgaven voor en tussen de thema’s Recreatie en Natuur zijn: 3. Het neerzetten van het verhaal van de Drentsche Aa door duidelijke positionering, uitdragen van de gezamenlijke identiteit en de diversiteit deelgebieden kan beter. De plannen hiervoor liggen klaar. Samenwerking met het Geopark is hierbij een aandachtspunt. 4. Marketing, communicatie en educatie zal vooral gericht zijn op duurzaam toerisme en recreatie binnen en buiten het nationaal park. Belangrijk aandachtspunt is het dagtoerisme waarvan de meeste mensen uit de regio komen. Het grootste deel van de nationaal park bezoekers zijn dagtoeristen en maken veelal geen gebruik van de recreatiefaciliteiten en de opgave is dus om hen wel te bereiken. 5. Duurzaam toerisme en recreatie hangt samen met de bestemmings- en aanbodontwikkeling, de aanwezige en gewenste voorzieningen, infrastructuur en producten. Beoogde ontwikkelingen moeten in dit brede perspectief worden afgewogen. 6. Zonering en sturen van bezoekersstromen wordt nu al gedaan. Met oog op enerzijds het beschermen van de natuur en anderzijds de diverse belevingsbehoefte van bezoekers is de komende jaren een nadere uitwerking gewenst. Bij zonering dient te worden ingezet op optimale beleving van de waarden in het totale gebied, dus ook buiten de natuurgebieden. De bijbehorende voorzieningen moeten aansluiten bij de waarden, en deze het liefst versterken. 7.
Speciale aandacht zal de komende tijd gaan naar het agrarisch gebied en de overgangsgebieden naar natuur. Hier zijn koppelkansen te vinden. 41
8. Om de ambitieuze stip op de horizon te kunnen realiseren, zal meer aan handhaving en toezicht gedaan moeten worden, dan nu wordt gedaan. 9. Voor punt 1 t/m 6 geldt: Samenwerking tussen de verschillende betrokkenen, van visievorming tot en met de uitvoering van plannen en beheer, versterkt draagvlak en verantwoordelijkheidsgevoel. Dit brengt de ambitieuze stip een stuk dichterbij. 10. Om in te kunnen spelen op ontwikkelingen is monitoring van bezoekersstromen een belangrijk aandachtspunt. Op dit moment is hier onvoldoende zicht op. De hoofdopgaven Recreatie - Natuur zijn in onderstaande tabel uitgewerkt in deelopgaven en toegelicht. Hoofdopgave
Toelichting en/of deelopgaven
Het verhaal van de Drentsche Aa
Heldere boodschap afstemmen op de beoogde doelgroepen, hetzelfde verhaal door alle partijen
Bereiken bezoekers en recreanten
Hoe bereiken we de dagtoeristen met het verhaal van de Drentsche Aa?
Koppelkansen agrarisch gebied en overgangsgebieden
Kansen benutten voor mogelijkheden nieuwe verdienmodellen agrarische sector (zie uitdagingen ‘landbouw-water-natuur’)
Handhaving en toezicht
1. Zwerfvuil 2. Drones 3. Loslopende honden 4. Permanente bewoning recreatiewoningen
Samenwerking Monitoring bezoekersstromen en bezoekersmanagement
1. Verbeteren samenwerking tussen de partners 2. Aangaan nieuwe samenwerkingsverbanden Met name dagtoeristen uit de directe omgeving zijn onvoldoende in beeld
42
7
Meerjarenactieprogramma
Het meerjarenactieprogramma is de voorlopige keuze van het Overlegorgaan voor de in te zetten acties. In de komende jaren zal het Overlegorgaan, net als in de voorafgaande periode, jaarlijks een meer gedetailleerde en voortschrijdende (meerjaren)begroting opstellen (vóór 1 december). Daarbij kunnen, al naar gelang de inzichten van dat moment, andere prioriteiten worden gesteld. Ook kunnen desgewenst nieuwe projecten worden toegevoegd of genoemde projecten worden afgevoerd. De te financieren projecten moeten passen binnen het jaarlijks te besteden budget. Het Overlegorgaan zal jaarlijks bepalen welk overleg er met de Provincie Drenthe en anderen nodig is over de (mede)financiering van de voornemens. Er is op dit moment over de financiering van projecten nog geen zekerheid te geven. Het meerjarenactieprogramma is met opzet ambitieus. Er is geen sprake van een resultaatsverplichting. Tegelijkertijd is het meerjarenactieprogramma niet vrijblijvend. Alle partners hebben de intentie om het programma uit te voeren. Dit vraagt om de inzet van alle partners bij de uitvoering, niet op de laatste plaats ook bij de financiering ervan.
De Provincie Drenthe heeft voor het Nationaal Park Drentsche Aa een eenmalig investeringsbudget beschikbaar gesteld met als voorwaarde dat hiermee een drievoudige investering wordt gerealiseerd door cofinanciering van onder meer de partners uit het Overlegorgaan. De besluitvorming hierover gebeurt op projectbasis. Achteraf is de conclusie dat in de periode 2002 – 2020 deze werkwijze een investeringsvolume van € 49 miljoen heeft opgeleverd (bron: jaarverslag 2020).
verantwoordelijkheid in het beschermen van deze drinkwaterbron inclusief de waterkwaliteit. Gezamenlijk is vormgegeven aan het Uitvoeringsprogramma oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa (UPDA) en is er vanaf het begin in nauwe samenwerking met diverse gebiedspartners volledige aandacht voor en focus op de verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater uit de Drentsche Aa. Belangrijk in dit programma is samenwerking, communicatie en het vergaren van kennis. Jaarlijks wordt het Overlegorgaan geïnformeerd over de resultaten van de UPDA-projecten en wordt een doorkijk gegeven op projectactiviteiten in het jaar daaropvolgend. We staan aan de vooravond van de afronding van dit programma én aan het begin van een nieuwe invulling van dit programma. Het lijkt erop dat de huidige doelstelling niet geheel wordt gehaald. Naast waterkwaliteit zijn klimaattrends en de daaruit voortvloeiend transities op het gebied van landbouw, energie, natuur en water nieuwe elementen voor een UPDA 2.0/UPDA 2022-2027.
In dit hoofdstuk zijn de diverse acties en maatregelen uit de voorgaande hoofdstukken samengevat in een meerjarenactieprogramma. Als prioritair zijn met name acties benoemd die tijdens de verdiepende themabijeenkomsten in 2021 naar voren zijn gekomen. Het programma geeft aan wie voor de uitvoering de eerstverantwoordelijke instantie is en wie bij de uitvoering dienen te worden betrokken. Ook benoemt het programma de prioritaire acties van het Overlegorgaan. Veel van de in dit BIO-plan genoemde acties zijn nog niet voldoende concreet om de kosten ervan nauwkeurig te kunnen schatten. In vrijwel alle gevallen zal cofinanciering vanuit andere bronnen noodzakelijk zijn. De opgaven, die in dit BIO-plan zijn beschreven, hebben raakvlakken met lopende programma’s, projecten en financieringsbronnen. In paragraaf 7.1 zijn de belangrijkste genoemd. In paragraaf 7.2 zijn projecten opgenomen.
Lopende uitvoeringsprogramma’s en fondsen
Programma Natuur en Programma Natuurlijk platteland
Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa 2015-2021
Binnen het Programma Natuurlijk Platteland worden de opgaven voor het Natuur Netwerk Nederland (NNN), Natura2000, Kaderrichtlijn Water en Natuur buiten de NNN opgepakt met de partners en stakeholders in gebiedsgerichte projecten/processen. Vanuit het landelijk programma Natuur is in 2021 extra geld beschikbaar gekomen voor de versnelling van de uitvoering van de projecten en processen. Om deze doelen binnen het beschikbare budget en bijbehorende tijdsplanning te realiseren hebben GS al in 2016 de Bestuurlijke Adviescommissie Drentsche Aa ingesteld.
Dit programma richt zich op het verminderen van potentiële risico’s (preventie) en het beperken van de actuele risico’s van het oppervlaktewater Drentsche Aa in overeenstemming met de eisen van de Europese Kaderrichtlijn Water. De rode draad in dit programma is het verminderen van het aantreffen van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater. De provincie Drenthe, het Waterbedrijf Groningen en het waterschap Hunze en Aa’s hebben hierin een gezamenlijke 43
De uitvoeringsdienst Prolander zorgt voor de realisatie.
van omschakelen naar natuurinclusieve landbouw. Ook de mogelijkheden voor overgangsgebieden hebben een plaats in de gebiedsprocessen. Daarnaast wordt rekening gehouden met archeologische, aardkundige en cultuurhistorische waarden als gestart wordt met inrichten van gebieden. Soms geeft dit beperkgingen, maar soms ook kansen door zaken zichtbaar te maken.
Vanuit het Programma Natuurlijk Platteland worden in lopende gebiedsprocessen de uitdagingen, zoals genoemd in dit BIO-plan, al zoveel mogelijk integraal meegenomen. Enkele voorbeelden zijn Roodzanden, Polders LappenvoortOosterlanden, Elperstroom, Rolderdiep en Amerdiep. Zie voor een compleet overzicht de website: https://www.drentscheaa.nl/ pnp. In de periode 2021 – 2027 zullen meerdere gebiedsprocessen worden opgestart, waarin een integrale gebiedsgerichte benadering per deelproject vanuit dit programma Natuur wordt gerealiseerd.
Waterbeheerprogramma 2022-2027 In het waterbeheerprogramma van waterschap Hunze en Aa’s staan de visie, doelen, opgaven en maatregelen voor de komende periode. In het ontwerp zijn de volgende uit te voeren maatregelen opgenomen voor de Drentsche Aa tot en met 2027: Vasthouden 1,0 mln. m³ water Herstellen beken: Rolderdiep 2,5 km, Amerdiep 2,5 km Realisatie van vier vispassages Evalueren effecten beekverhogingen Anloërdiepje, Zeegserloopje, Taarlosche diep Aanleggen 3 km natuurvriendelijke oevers in Noord-Willemskanaal Optimalisatie fosfaat-verwijdering RWZI Assen Voorbereiden en vaststellen nieuw beleid voor grondwateronttrekkingen Evaluatie Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa Nader onderzoek en aanpak overschrijdende stoffen Bij de uitvoering van deze maatregelen zijn meekoppelkansen voor de uitdagingen, zoals gesignaleerd in het BIO-plan. • •
• •
•
In al deze gebieden speelt niet alleen het realiseren van natuur, maar ook de wateropgave zoals het bijdragen aan een robuust klimaatbestendige waterhuishouding in situaties van zowel wateroverlast als watertekort, maar ook verbeteren van de waterkwaliteit ten behoeve van natuur en bereiding van drinkwater. Hierbij is het nodig om het ecohydrologisch systeem van de verschillende beekdalen goed te begrijpen en kijken we verder dan de grenzen van Natura2000 en NNN. Ook de hogere gronden en de lagere gronden buiten de NNN-begrenzing zijn onderdeel van het beeksysteem en worden in beschouwing genomen.
•
•
•
•
Gebiedsfonds Drentsche Aa
De verbinding met de landbouw is in deze gebieden op verschillende manieren aanwezig. Zo gaat het over grondposities en het verbeteren van de landbouwstructuur, de rol van landbouw in particulier natuurbeheer, over het zoeken naar oplossingen voor het verminderen van de instroom van meststoffen en bestrijdingsmiddelen in de beekdalen en het stimuleren 44
Figuur 14: Kaart ‘Opgave Drentsche Aa’ (bron: Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe 2021-2023)
Het Gebiedsfonds Drentsche Aa biedt iedereen die zich met het gebied verbonden voelt, de kans om een steentje bij te dragen aan de ontwikkeling ervan. Door bijdragen aan het fonds kunnen bedrijven, instellingen en burgers hun betrokkenheid uiten en helpen het gebied mooi te houden. Het Gebiedsfonds Drentsche Aa ondersteunt concrete projecten of werkzaamheden die bijdragen aan het mooi houden van het Drentsche Aa-gebied. Het kan
bijvoorbeeld gaan om financiering van een rondtrekkende schaapskudde met een herder. Maar het fonds kan ook het opknappen van monumentale bomen ondersteunen, of het plaatsen van bankjes op de plekken met het mooiste uitzicht. Bij de versterking van de gebiedskwaliteit zijn we toekomstgericht. We hebben open oog voor de grote transities waar wij voor staan zoals klimaatverandering, verduurzaming van de landbouw, gezondheid en instandhouding van de biodiversiteit. We steunen het streven van het Nationaal Park Drentsche Aa naar een robuust natuuren watersysteem. Binnen de kwaliteitsdoelen zoeken we naar passend gebruik door landbouw en recreatie. De projecten waaraan we een bijdrage toekennen, dragen bij aan een evenwichtige balans in het gebied. We beogen met onze steun
met name om projecten op gang te helpen die bewoners betrekken bij het gebied. Dat zien we breed: met aandacht en ruimte voor boer, burger en biodiversiteit. Het gaat om de volgende doelstellingen: Bevordering van inclusieve landschappen waar kwaliteit van water, bodem en natuur centraal staan. Behoud en herstel van cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden. Binnen de kwaliteitsdoelen zoeken naar duurzame exploitatiemogelijkheden door landbouw en recreatie. Bevordering van de leefbaarheid in de dorpen. Zoeken naar projecten die bijdragen aan versterking van identiteit en kwaliteit van het gebied. Het Gebiedsfonds Drentsche Aa heeft als •
missie om nieuwe ontwikkelingen en lokale en/of particuliere initiatieven die passen binnen de doelstellingen door middel van financiële bijdragen te stimuleren en te faciliteren. Dat doet zij in de vorm van eenmalige, niet-structurele bijdragen. Bij de keuze van projecten wordt een spreiding over het hele Drentsche Aa-gebied in acht genomen. Een subsidie zal in principe niet de volledige projectkosten dekken, maar als cofinanciering werken. Dat betekent dat een bijdrage nagestreefd wordt van andere financier(s) en een eigen bijdrage van initiatiefnemer(s) verlangd wordt.
•
Monitoring
•
•
•
oplossingen voor de grootste knelpunten: Prioritaire projecten op raakvlakken van de thema’s landbouw – water – natuur Prioritaire projecten op raakvlakken van de thema’s recreatie – natuur Prioritaire projecten op raakvlakken van de thema’s landschap – wonen – leefbaarheid •
•
•
Vervolgens zijn de overige acties (7.2.2) benoemd, onderverdeeld naar: Algemene projecten Watersysteem Landbouw Natuur en landschap Recreatie en toerisme Communicatie en educatie Wonen en leefbaarheid in de dorpen Organisatie van beheer en bestuur Monitoring • • • • • •
In de Drentsche Aa wordt iedere vijf jaar een effect monitoringsrapportage opgesteld. Begin 2019 is de derde monitoringsrapportage opgeleverd. Met oog op de oplossing van gesignaleerde knelpunten geeft de monitoringsrapportage concrete meekoppelkansen met de volgende lopende processen: Agenda Boer, burger, biodiversiteit Programma Natuurlijk Platteland UPDA Natuurbeheerplannen In de bijlage ‘Vertaling uitkomsten monitoring Drentsche Aa’ zijn de knelpunten en meekoppelkansen uitgewerkt.
• • •
• • • •
Van opgaven naar Actie: een aanzet voor het meerjarenactieprogramma In deze paragraaf zijn de opgaven nader uitgewerkt in het meerjarenactieprogramma. In het meerjarenactieprogramma zijn eerste prioritaire acties (7.2.1) beschreven die tijdens de verdiepende bijeenkomsten zijn benoemd als mogelijke 45
7.2.1 Prioritaire acties Prioritaire Projecten op raakvlakken van thema’s
Landbouw – water - natuur Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
1
Project Transitie Landbouw (2021 – 2023) gekoppeld aan de Agenda Boer, Burger en Natuur Drenthe – Een proeftuin Drentsche Aa: Ontwikkelen verdienmodellen Drentsche Aa (Groenblauwe diensten)
AND in opdracht van het Overlegorgaan
Rijk, LTO-Noord, Agenda BBN, individuele boeren
Lopend
2
Grondinstrument t.b.v. realisatie doelen NNN, Natura2000 en Drentse Aanpak Stikstof – Transitie Landbouw
Provincie Drenthe vanuit Programma Natuurlijk platteland, Adviescommissie Drentsche Aa, Prolander
Rijk, Werkgroep Grond, individuele grondeigenaren
Lopend
3
Volgen landelijke beleidsontwikkelingen (omgevingsvisie, drinkwaterwet, omgevingswet, GLB).
Overlegorgaan/Secretariaat
Leden van het Overlegorgaan
Lopend
4
Inbreng belang Nationaal Park bij provinciale, waterschap en gemeentelijke beleidsontwikkelingen (omgevingsvisies, bodembeleid, waterbeleid, omgevingsverordening, beregeningsbeleid).
Overlegorgaan/Secretariaat
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
5
Vervolg op Uitvoeringsprogramma oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa (UPDA)
Provincie Drenthe, Waterschap Hunze en Aa’s, Waterbedrijf Groningen
Gemeenten, LTO-Noord, Boermarken, leden van het Overlegorgaan
Korte termijn
6
Klimaatadaptief inrichting Drentsche Aa (richting 2050) als uitwerking van werkplaats Klimaatadaptatie Drentsche Aa (2021) àAls ‘Koplopergebied’ een ontwikkelen / via een gebiedsgerichte aanpak inzetten op een klimaatrobuust (grond-)watersysteem met overgangsgebieden
Rijk, Provincie Drenthe (o.a. Koersdocument Drentse Aanpak Stikstof), Waterschap Hunze en Aa’s
Adviescommissie Drentsche Aa, leden van het Korte termijn Overlegorgaan, AND, NMFD, Het Drentse Landschap, Natuurmonumenten
7
Lopend onderzoek grondwaterbalansstudie
Waterschap Hunze en Aa’s/ Provincie Drenthe
Waterbedrijf Groningen, Provincie Drenthe, leden van het programmateam Drentsche Aa
46
Korte termijn
Prioritaire Projecten op raakvlakken van thema’s
Recreatie - natuur Nr.
Activiteit/Project
8
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
Project Duurzaam Toerisme (2021 – 2023): zichtbaarheid, gastheerschap, Recreatieschap in opdracht van het Overlegorgaan locaties voor ontvangst en beleving en samenwerking rondom bestemmingsontwikkeling. Koppeling met Activiteit/Projecten 13, 14, 17, 58, 59, 60, 61 en 62
IVN, gemeenten, Marketing Drenthe, ondernemers
Lopend
9
Door ontwikkelen toegangspoorten, ‘Huis van de Drentsche Aa’
Leden van het Overlegorgaan, Gemeenten, Staatsbosbeheer
Recreatieschap, IVN
Structureel
10
Het verhaal van de Drentsche Aa uitdragen in overeenstemming met Communicatieplan, Educatieve programma’s, Merkgids Drentsche Aa
IVN in opdracht van het Overlegorgaan
Werkgroep ECR, Geopark
Structureel
11
Bereiken inwoners, bezoekers en recreanten in overeenstemming met Activatieplan Drenthe
IVN in opdracht van het Overlegorgaan
Marketing Drenthe, Werkgroep ECR
Structureel
12
Opzetten goede methodiek voor recreatieonderzoek en monitoring bezoekers- Staatsbosbeheer in opdracht van het Overlegorgaan aantallen en -stromen en vervolgens uitvoeren onderzoek
Natuurmonumenten, Gemeenten, Recreatieschap, Dorpsorganisaties, werkgroep ECR
Korte termijn
Prioritaire Projecten op raakvlakken van thema’s
Landschap – wonen - leefbaarheid Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
13
Deelproject Biodiversiteit en Participatie (2021 – 2023)
Landschapsbeheer Drenthe/BOKD in opdracht van het Overlegorgaan
Dorpsorganisaties, leden Programmateam Drentsche Aa
Lopend
14
Deelprojecten Energietransitie & Participatie (2021 – 2023)
NMFD in opdracht van het Overlegorgaan
Dorpsorganisaties, leden van het Programmateam Drentsche Aa
Lopend
15
Zorgvuldige locatiekeuze, behoud kleinschaligheid en beperkte ruimte voor woningbouw. Landschapsvisie Drentsche Aa 2.0 als basis voor visies en gebiedsprocessen. Borging d.m.v. de Provinciale Omgevingsverordening
Provincies, gemeenten
Leden van het Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa, dorpsorganisaties
Structureel
16
Trots en betrokkenheid bewoners/betrekken bewoners en -collectieven door burgerparticipatie bij beleid- en planvorming, door burgerparticipatie bij natuur- en landschapsbeheer.
Provincies, gemeenten
Leden van het Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa, Werkgroep ECR, dorpsorganisaties
Structureel
17
Behoud kleinschaligheid: opstellen kaders/handreiking kleinschalige structuren Drentsche Aa op basis van de Provinciale Omgevingsverordening
Gemeenten, provincies
Leden van het Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa
Structureel
18
Een jaarlijkse schouw Drentsche Aa als invulling van het Kennis- en kwaliteitsnetwerk. Elk jaar zal er worden ingezoomd op een aantal specifieke onderwerpen, zoals dorpsuitbreidingen, infrastructuur, bebording en bijvoorbeeld verlichting.
Secretariaat in opdracht van Overlegorgaan, Natuuren Milieufederatie Drenthe en gemeenten
Leden van het Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa
Structureel
47
7.2.2 Overige acties
Algemene projecten Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
19
Zoeken naar nieuwe financieringsvormen via het Gebiedsfonds Drentsche Stichting Gebiedsfonds Drentsche Aa Aa
Leden van het Overlegorgaan en programmateam Drentsche Aa
Structureel
20
Inspelen op RO-ontwikkelingen, zoals Regio Groningen-Assen en/ Groeningen.nu
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
21
Investeren in cultuur van samenwerking
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
22
Contact onderhouden met Provincie Groningen
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
Provincie Groningen, Gemeente Groningen
Structureel
23
Nieuwsbrief, website en sociale mediakanalen blijven inzetten
IVN in opdracht van het Overlegorgaan
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
24
Visie en belang Nationaal Park Drentsche Aa inbrengen in beleids- en uitvoeringsplannen: Omgevingstafels nieuwe Omgevingswet
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
Waterschap, gemeenten, Provincies
Structureel
Water: Het watersysteem centraal Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
25
Uitvoeren waterbergingsopgave WB21
Waterschap Hunze en Aa’s (als onderdeel Waterbeheerprogramma 2022-2027)
Provincie Drenthe, Staatsbosbeheer, LTO-Noord, Prolander
Structureel
26
Prioriteiten verdrogingsbestrijding
Provincie Drenthe
Waterschap in samenwerking met terreinbeheerder en overige leden Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa
Korte termijn
27
Beregeningsbeleid
Waterschap Hunze en Aa’s en Provincie Drenthe
Leden van het Overlegorgaan en programmateam Drentsche Aa
Korte termijn
28
Projectmatig herstel genormaliseerde beken (KRW)
Waterschap als onderdeel Waterbeheerprogramma 2022-2027
Prolander
Korte termijn
29
Opstellen waterbalans in overeenstemming met klimaatscenario’s, op basis daarvan aanpassing beleid en UPDA 2.0
Waterschap, Waterbedrijf Groningen, Provincie Drenthe
Leden van het Overlegorgaan en programmateam Drentsche Aa
Korte termijn
48
Water: Het watersysteem centraal 30
Uitvoeren projecten Landschapsvisie, onderdeel zichtbaarheid beken
Provincie. Gemeenten, Staatsbosbeheer
Leden van het Overlegorgaan en programmateam Drentsche Aa
Lange termijn
31
Plaatsing naambordjes beeklopen bij kruisingen met wegen
Secretariaat
Waterschap Hunze en Aa’s, Provincie Drenthe en gemeenten
Korte termijn
Landbouw: Kiezen voor perspectief Nr.
Activiteit/Project
32
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
Inzet op structuurversterking d.m.v. kavelruil, met aandacht voor de identi- Provincie, Adviescommissie Drentsche Aa, teit en kernkwaliteiten van het landschap Prolander Als onderdeel Programma Natuurlijk Platteland
LTO-Noord
Structureel
33
Stimuleren ‘Kwaliteit in bouwen’
Gemeenten
Kennis- en Kwaliteitsteam Drentsche Aa
Structureel
34
Innovatieve en bijzondere teelten, met behoud van landschappelijke kwaliteit
AND in opdracht van het Overlegorgaan, in deelproject Transitie landbouw
LTO-noord
Structureel
35
Leren van GLB-pilots en inspelen op mogelijkheden GLB voor landbouw + koppeling Agenda Boer, Burger en Natuur Drenthe en benutten voor een aantrekkelijk Drentsche Aa-gebied
AND, NMFD
LTO-Noord, Staatsbosbeheer
Korte termijn
36
Vermarkten streekproducten Drents Goed/Dubbel Drents: ‘Proef de Drentsche Aa’ – Oprichting Gebiedscoöperatie Drentsche Aa
AND in opdracht van het Overlegorgaan
Gastheren & Gastvrouwen, overige ondernemers
Lange termijn
37
Inventarisatie recreatieve koppelkansen agrarisch gebied en overgangsgebieden, bijvoorbeeld klompenpaden, fietsroutes, parkeren bij de boer
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
LTO-Noord, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Lange termijn Het Drents Landschap, Recreatieschap, werkgroep ECR
38
Uitplaatsing stimuleren voor boeren die dit willen
Provincie, Adviescommissie Drentsche Aa, Prolander
LTO-Noord, Staatsbosbeheer
Lange termijn
39
Uitplaatsen varkens- en pluimveehouderijen
Rijk, Provincie
LTO-Noord, Staatsbosbeheer, gemeenten
Lange termijn
49
Natuur en landschap: Landschap als strategie Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
40
Inzet op ‘Behoud door ontwikkeling’, vanuit de basisfilosofie ‘kwaliteit in ontwerp’ bij nieuwe ruimtelijke ingrepen
Gemeenten namens Overlegorgaan
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
41
Samenwerking in beheer ‘Nieuwlanden’ – Gasterse Duinen
Staatsbosbeheer
Het Drentse Landschap, Stichting Schaapskudde ‘het stroomdal’
Structureel
42
Aandacht voor archeologische, aardkundige en cultuurhistories waarden bij planvorming
Gemeenten, Provincie, Prolander
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
43
Handhaven op illegale en ontsierende reclame en uitwerken projecten die bijdragen aan behoud en beleving van duisternis
Gemeenten namens het Overlegorgaan
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
44
Afvoer illegale afvalstortingen uit het landelijk gebied en natuur naar gemeentelijke stortlocaties, in overeenstemming met gemaakte afspraken
Gemeenten en Staatsbosbeheer
Overige TBO’s
Structureel
45
Uitvoeren visie De Strubben-Kniphorstbosch (fase 2) en vervolg uitvoering Belvedères
Staatsbosbeheer
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Korte termijn
46
Actieve inbreng in herziening Natura 2000 beheerplan (2e planperiode) à Resultaten project evaluatie 35 jaar vegetatieonderzoek inbrengen
Provincie, Staatsbosbeheer
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Korte termijn
47
Ontwikkelen Biodiversiteitsmonitor (grasland en bodemleven) Drentsche Aa
Provincie Drenthe
LTO-Noord, AND
Lange termijn
48
Handhaving en toezicht: pilot met bewoners/ betrokkenen
Provincie Drenthe, gemeenten
Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Het Drentse Landschap, Dorpsorganisaties, Drents particulier grondbezit
Lange termijn
49
Behoud kleinschaligheid: Herstel houtwallen en andere landschapsstructuren
Provincie Drenthe, Gemeenten
Leden van het Overlegorgaan, Werkgroep ECR, Lange termijn Landschapsbeheer Drenthe, BOKD, Landschapsbeheer Groningen, Collectief Groningen West
50
Ontwikkeling vitale natuur/natuurlijk boslandschap in brongebied Geelbroek en ‘Hart van Drenthe (voorheen boswachterijen Hooghalen-Grolloo-Schoonloo)
Staatsbosbeheer
Prolander
Lange termijn
51
Invloed uitoefenen op benedenstroomse planvorming i.v.m. optrekmogelijkheden vis en andere dieren (KRW-opgave)
Waterschap Hunze en Aa’s
Provincie Groningen
Lange termijn
50
Recreatie en toerisme: Duurzaam toerisme Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
52
Herijken promotieactiviteiten en taakverdeling
Recreatieschap in opdracht van het Overlegorgaan, vanuit deelproject Duurzaam toerisme
Werkgroep ECR
Lopend
53
Ontwikkelen visie op dagrecreatieve activiteiten
Recreatieschap in opdracht van het Overlegorgaan, vanuit deelproject Duurzaam toerisme
Recreatieondernemers, werkgroep ECR
Lopend
54
Bezoekersmanagementplan ‘Levend bezoekersnetwerk Drentsche Aa 2.0’ – [zie ook 70]
Recreatieschap in opdracht van het Overlegorgaan, vanuit deelproject Duurzaam toerisme
Werkgroep ECR
Lopend
55
Ontwikkelen nieuwe toeristische Drentsche Aa-producten, in relatie tot verdienmodellen en Drents Goed
Recreatieondernemers
Werkgroep ECR
Structureel
56
Afstemming beleid over zwerfvuil à promoten opschoonacties
Overlegorgaan
Gemeenten
Structureel
57
Activeren ondernemers tot deelname en promotie NP en NP activiteiten.
IVN, (Recreatie)ondernemers
Gemeenten, toeristische platforms
Structureel
58
Afsluiten zandwegen voor gemotoriseerd verkeer
Gemeenten, namens het Overlegorgaan
Staatsbosbeheer, boermarken
Structureel
59
Uitwerken thema water bij/op Toegangspoort Deurze
Gemeente en Overlegorgaan
Waterschap en Waterbedrijf Groningen, IVN, werkgroep ECR, Provincie Drenthe
Korte termijn
60
Uitvoeren Project Kwaliteitsimpuls Ruiterweg - Zeegsersteeg
Gemeente Tynaarlo
Secretariaat, Gemeente Aa en Hunze
Korte termijn
61
Aansluiten wandel- en fietspaden op dagrecreatieve voorzieningen in combinatie met een goede bewegwijzering ernaartoe à koppeling met zonering
Staatsbosbeheer, gemeenten
Secretariaat
Lange termijn
62
Kansen benutten om kerkpaden en schouwpaden voor wandelaars open te stellen
Gemeenten, BOKD
Staatsbosbeheer, Waterschap, Recreatieschap
Lange termijn
63
Uitrollen wandelknooppunten netwerk
Recreatieschap
Staatsbosbeheer, gemeenten, waterschap
Lange termijn
51
Recreatie en toerisme: Duurzaam toerisme Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
64
Voorlichting over permanente bewoning recreatiewoningen en stacaravans en geld en middelen vrijmaken voor handhaving, koppeling met Vitale vakantieparken
Gemeenten
Leden van het Overlegorgaan en programmateam Drentsche Aa
Lange termijn
65
Opzetten Recreatiefonds voor warme sanering, koppeling met Vitale vakantieparken
Provincie
SNN, Recreatieondernemers, gemeenten
Lange termijn
66
Onderzoek waardering bezoekers voor communicatie en educatie
IVN in opdracht van het Overlegorgaan
Marketing Drenthe
Lange termijn
Communicatie en educatie: Beleving, betrokkenheid en participatie Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
67
Omwonenden nog intensiever betrekken bij beheer natuur en landschap en bij waterbeheer
Landschapsbeheer Drenthe en BOKD in opdracht van het Overlegorgaan, vanuit deelproject ‘Biodiversiteit en participatie’
Staatsbosbeheer, Prolander, waterschap, gemeenten
Lopend
68
Onderhouden, stimuleren en uitbouwen Levend bezoekersnetwerk Drentsche IVN en secretariaat Aa – verzorgen cursussen Gastheerschap
(Recreatie-)ondernemers, LTO-NOORD
Structureel
69
Breed pakket van communicatie- en educatieproducten
IVN
Werkgroep ECR
Structureel
70
Bezoekersmanagementplan ‘Levend bezoekersnetwerk Drentsche Aa 2.0’ (o.a. acties gericht om mensen, cursussen en netwerken onderhouden) [zie ook 54]
IVN in opdracht van het Overlegorgaan
Werkgroep ECR
Structureel
71
Inventarisatie bestaande netwerken met oog op burgerparticipatie
Leden van het Overlegorgaan
Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Het Drentse Landschap, IVN, dorpsorganisaties, Boermarken
Structureel
72
Voortzetten Drentsche Aa-gidsennetwerk en Drentsche Aa Junior Rangers
IVN
Leden Overlegorgaan, AND
Structureel
73
Continueren (financiële) inzet IVN voor Nationaal Park Drentsche Aa
Ministerie LNV, Overlegorgaan
Provincie Drenthe, gemeenten
Structureel
52
Communicatie en educatie: Beleving, betrokkenheid en participatie Nr.
Activiteit/Project
74
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
Onderhouden, uitvoeren bestaande en ontwikkelen en vernieuwen communi- IVN catie- en educatieactiviteiten
Werkgroep ECR
Structureel
75
Trots en betrokkenheid bewoners door cursussen, bewonersdagen en andere activiteiten
IVN
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
76
Jaarlijks organiseren van een Ondernemersdag voor Drentsche Aa gastheren & gastvrouwen
IVN en secretariaat
77
Jaarlijks promoten van en stimuleren deelname aan de landelijke ‘Natuurwerkdag’ (najaar).
IVN en secretariaat
Werkgroep ECR
Structureel
78
Aansluiten bij open monumentendag (bv Strubben-Kniphorstbosch)
Staatsbosbeheer, gemeente
IVN
Structureel
79
Opstellen/actualiseren Educatie (o.a. onderwijs) en communicatiestrategie
IVN en secretariaat
Werkgroep ECR
Korte termijn
80
Informatievoorziening via (sociale) media, mogelijk vernieuwen website
IVN + secretariaat
Werkgroep ECR
Korte termijn
81
Vrijwilligerskaart Drentsche Aa → samenwerking tussen partijen om zo gebiedsgericht vrijwilligers te ondersteunen.
Secretariaat
IVN, Landschapsbeheer Drenthe, Natuur- en Milieufederatie Drenthe, Het Drentse landschap en Natuurmonumenten
Lange termijn
82
Educatieve arrangementen met kenniscentra
IVN
Werkgroep ECR
Lange termijn
83
Benutten OV-knooppunten met oog op zonering
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
Lange termijn
Wonen en leefbaarheid in de dorpen Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
84
Beperkte ruimte voor woningbouw: inventarisatie kansrijk vastgoed
Gemeenten
Leden van het Overlegorgaan, dorpsorganisaties
Structureel
85
Realiseren kleinschalige projecten i.s.m. dorpsbelangen, boermarken en/of vrijwilligersgroepen.
Dorpsbelangen, Boermarken en Overlegorgaan
Staatsbosbeheer, gemeenten, Gebiedsfonds Drentsche Aa, IVN, werkgroep ECR
Structureel
53
Wonen en leefbaarheid in de dorpen 86
Jaarlijks promoten van en stimuleren deelname aan de landelijke ‘Opschoondag’ (voorjaar) van de stichting Nederland Schoon en/of World Cleanup Day (september)
Secretariaat, IVN, gemeenten,
Dorpsbelangen, Boermarken, Junior Rangers
Structureel
87
Uitwerken of actualiseren dorpsomgevingsplannen
Gemeenten, BOKD
Dorpsorganisaties
Korte termijn
88
Herhaling bewonersonderzoek uit 2010: Secretariaat https://www.drentscheaa.nl/publish/pages/115332/bewonersonderzoek-nationaal-landschap-drentsche-aa-kien-juli-2010.pdf
BOKD, dorpsbelangen
Korte termijn
89
Vitaliteit dorpen door inzet van dorpsplannen
Gemeenten
Leden van het Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa, gebiedsfonds Drentsche Aa, Dorpsorganisaties, Boermarken
Lange termijn
90
Onderzoek inbreidingsmogelijkheden, opstellen kansenkaarten initiatieven zoals bijvoorbeeld ecodorpen en voedselbossen
Provincies, gemeenten
Leden van het Overlegorgaan, dorpsorganisaties
Lange termijn
91
Instellen 60-km zones buiten bebouwde kom
Gemeenten
92
Beleidsontwikkelingen bespreken met dorpsgemeenschappen en sociale netwerken
Gemeenten, waterschap, Provincie, Overlegorgaan
Dorpsorganisaties
Lange termijn
Herstel wandelrondje Eldersloo
Prolander
Bewoner(s) Eldersloo, Staatsbosbeheer
Lange termijn
Lange termijn
Organisatie van beheer en bestuur Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
93
Voortzetting ambtelijke ondersteuning Overlegorgaan (zie advies visitatiecommissie)
Provincie Drenthe
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
94
Actieve inzet en promotie Gebiedsfonds Drentsche Aa
Leden van het Overlegorgaan
Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
95
Voortzetting huidige transparante werkwijze
Leden van het Overlegorgaan
96
Jaarlijkse verantwoording Gebiedsfonds Drentsche Aa
Stichting Gebiedsfonds Drentsche Aa
54
Structureel
Overlegorgaan
Structureel
Organisatie van beheer en bestuur Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
97
Extra capaciteit voor ambities BIO-plan à zie ook advies Visitatiecommissie Nationale Parken: versterken organisatie Nationaal Park Drentsche Aa
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
98
Extra capaciteit handhaving in natuurgebieden
Staatsbosbeheer
Leden van het Overlegorgaan
Structureel
99
Herbevestiging opdracht Overlegorgaan door vaststellen Beheer-, Inrichtings- Gedeputeerde Staten van Drenthe, en Ontwikkelingsplan Drentsche Aa (2021 - 2030) door GS Overlegorgaan
Provincie Groningen
Korte termijn
100
Uitwerken advies Visitatiecommissie Nationale Parken (november 2021) voor het Nationaal Park Drentsche Aa: de organisatie, ‘status aparte’, taken en verantwoordelijkheden, landschapsadviseur, projectorganisatie, verevening van inkomsten en versterken regionale verbondenheid.
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
Leden Overlegorgaan en Programmateam Drentsche Aa
Korte termijn
101
Presentaties houden op dorpsavonden
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
IVN
Lange termijn
102
Provincie Groningen deelnemer Overlegorgaan
Overlegorgaan
Lange termijn
Monitoring Nr.
Activiteit/Project
Initiatiefnemer/Trekker
Overige betrokkenen (niet uitputtend/ indicatief)
Planning/Inzet
103
Monitoring waterkwaliteit à Drentsche Aa als schone bron voor drinkwaterwinning
Waterschap, Waterbedrijf Groningen
Provincie Drenthe
Lopend
104
Opzetten meetnet en monitoring bodemkwaliteit
Provincie Drenthe
105
Continuering 5-jaarlijkse monitoringrapportage (2007-2012-2017) à 4e meting Secretariaat in opdracht van het 2022 (uit te voeren in 2023) Overlegorgaan
106
RO-druk: in beeld brengen overzicht van beeldbepalende ruimtelijke ingrepen/ontwikkelingen i.r.t. gewenste ruimtelijke kwaliteit à periodiek bespreken notitie RO-ontwikkelingen in het Nationaal Park Drentsche Aa in het Overlegorgaan.
Secretariaat in opdracht van het Overlegorgaan
Lopend Leden van het programmateam Drentsche Aa
Structureel
Gemeenten
Korte termijn
55
8
Bijlagen
1. Toeristische kaart uit opstap-krant
2. Kaart beleidscategorieen drentsche aa
3. Kaart landschapsvisie drentsche aa
4. Kaart bezoekersmanagementplan lbn drentsche aa
Vanwege de omvang zijn de bijlagen 1 t/m 6 als aparte documenten te raadplegen op https://www.drentscheaa.nl/ bioplan/bijlagen
Door op de afbeelding van de bijlage te klikken wordt het betreffende document direct gedownload.
56
5. Kaart ontwikkeling bebouwing 1990-2020
7. Basisgegevens inwoners_grondgebruik nationaal park drentsche aa Aantal inwoners Nationaal Park Drentsche Aa
6. Verslag werkplaats klimaatadaptatie drentsche aa
Buurt Anderen Anloo Annen Balloo Eext Ekehaar Elp Gasselte Gasteren Gieten Glimmen Grolloo Loon Midlaren Noordlaren Rolde Schipborg Schoonloo Tynaarlo Zeegse Zuidlaren
2004 230 340 3550 150 1210 270 370 1340 420 4750 1130 660 275 180 450 3830 610 170 1540 210 10130
2011 235 380 3.545 155 1.275 255 340 1.435 410 4.990 1.125 650 260 180 415 3.885 535 175 1.590 215 9.545
2012 235 380 3.525 160 1.270 255 335 1.435 400 4.995 1.115 635 260 190 410 3.865 535 175 1.580 210 9.500
2013 235 310 3.490 160 1.240 260 330 1.460 395 4.950 1.105 645 250 195 405 3.860 540 170 1.555 205 9.550
2014 235 320 3.445 155 1.235 255 330 1.470 380 4.925 1.085 650 255 190 395 3.785 540 175 1.550 210 9.465
2015 245 330 3.395 155 1.225 255 325 1.490 385 4.930 1.075 635 250 185 395 3.740 545 180 1.545 195 9.510
2016 245 325 3.405 150 1.225 255 330 1.495 395 4.885 1.065 635 265 185 390 3.740 530 175 1.530 200 9.535
2017 240 335 3.395 150 1.245 260 335 1.475 400 4.895 1.065 650 265 190 400 3.750 545 180 1.550 210 9.660
2018 230 325 3.415 150 1.260 270 340 1.515 390 4.870 1.090 635 270 190 385 3.760 540 190 1.570 215 9.665
2019 225 335 3.450 160 1.245 270 330 1.505 395 4.845 1.085 625 260 185 395 3.740 535 190 1.585 215 9.730
2020 220 320 3.460 160 1.255 275 335 1.510 390 4.885 1.065 620 265 185 365 3.770 535 185 1.580 215 9.635
Verspreid gebied
4275
2.445
2.470
2.555
2.570
2.540
2.595
2.735
2.680
2.645
2.675
Totaal gebied Bron: CBS
36090
34.040
33.935
33.865
33.620
33.530
33.555
33.930
33.955
33.950
33.905
GrondgebruikPark Nationaal Park Drentsche Aa Nationaal Drentsche Aa (2020)
Oppervlakte met natuurbestemming (Omgevingsvisie) icm grondgebruik (LGN2020) Klassenindeling
Werkplaats Landelijk Gebied & Klimaat Drentsche Aa / Hoge Zandgronden
Verslag
Ha
%
Bebouwing 369 1% Groen in bebouwing 2248 7% Infrastructuur 1893 6% Landbouw 13726 41% 1. Totale oppervlakte13381 Nationaal Park Natuur 40% Drentsche Aa Overig 877 3% 2. Oppervlakte van de 3 Natura2000-gebieden samen: Water 630 2%
Subtotalen Ha %
33.123 100,0%
2.1. Natura 2000 Drentsche Aa-gebied: TOTAAL 33124 100% 2.2. Natura 2000 Drouwenerzand: Bron: LGN7_2019 2.3. Natura 2000 Elperstroomgebied: 3. Oppervlakte NNN in Nationaal Park Drentsche Aa: 3.0 NNN (geen Natura2000) 4. Overige functies volgens LGN (buiten NNN en Natura2000): 4.1 Landbouw 4.2 Groen in bebouwing 4.3 Bebouwing 4.4 Infrastructuur 4.5 Water 4.6 Overig 4.7 Natuur volgens LGN2020 (deels ruis/slivers) TOTAAL
4.475
13,5%
12.562 16.086
37,9% 48,6%
33.123 100,0%
Onderverdeling Ha %
3.902 222 351
11,8% 0,7% 1,1%
12.562
37,9%
11.256 1.995 350 1.002 198 437 848 33.123
34,0% 6,0% 1,1% 3,0% 0,6% 1,3% 2,6% 100,0%
57
8. Pov Drenthe en Groningen_ artikel 2.27 Nationaal park drentsche aa Artikel 2.27 Nationaal Park Drentsche Aa 1. Een ruimtelijk plan kan, voor zover dit plan betrekking heeft op gronden aangeduid op kaart D2 (Nationaal Park Drentsche Aa), alleen voorzien in ruimtelijke ontwikkelingen voor zover deze bijdragen aan het behoud en het versterken van en niet in strijd zijn met de doelstellingen, kwaliteiten en kenmerken van het Nationaal Park Drentsche Aa zoals deze zijn opgenomen in het BIO-plan Drentsche Aa. 2. In afwijking van het eerste lid kan een ruimtelijk plan voor zover dit plan betrekking heeft op een gebied dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal Park Drentsche Aa in ruimtelijke ontwikkelingen voorzien wanneer: a. de kenmerken van het landschap worden versterkt en er rekening wordt gehouden met het draagvermogen van het landschap gelet op de bouwvolumes, schaalgrootte en verschijningsvormen, en; b. het ruimtelijk plan vergezeld gaat van een beeldkwaliteitsplan en landschappelijk inpassingsplan die juridisch verbonden zijn aan het desbetreffende ruimtelijke plan. 3. In afwijking van het eerste lid kan een ruimtelijk plan voor zover dit plan betrekking heeft op een gebied dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal Park Drentsche Aa in ruimtelijke ontwikkelingen voorzien wanneer: a.
er sprake is van een groot maatschappelijk belang met het oog op duurzame energieontwikkeling; b. er geen reële andere mogelijkheden zijn; c. er rekening wordt gehouden met het landschap en de eventuele nadelige gevolgen voor het landschap en tot de verhouding van het rendement; d. de nadelige effecten op het behoud of de versterking van de kwaliteiten kenmerken van het Nationaal Park Drentsche Aa als bedoeld in het eerste lid waar mogelijk worden gemitigeerd en voor het overige worden gecompenseerd, waarbij: i. de compensatie niet mag leiden tot een nettoverlies van areaal, samenhang en kwaliteit van de kenmerken en kwaliteiten; en ii. de compensatie plaatsvindt: • aansluitend aan of, als dat niet mogelijk is, nabij het aangetaste gebied; • door realisering van kwalitatief gelijkwaardige waarden of fysieke compensatie op afstand van het gebied; of • op financiële wijze; en e. de aard van de effectbeperkende of compenserende maatregelen, de begrenzing van het compensatiegebied en de compensatie duurzaam zijn verzekerd.
58
TOELICHTING - Regeling Het gehele stroomgebied – van brongebied tot benedenloop - van de Drentsche Aa is als Nationaal Park aangewezen, inclusief het Groningse deel in de gemeenteGroningen. De Drentse begrenzing (artikel 2.27) sluit op de Groningse aan. Doel van een Nationaal Park is de kwaliteiten te behouden, duurzaam te beheren en te versterken. Uitgangspunt voor het ruimtelijk beleid is behoud door ontwikkeling. Ruimtelijke ontwikkelingen zijn mogelijk, mits de kwaliteiten worden behouden of versterkt. Het is verder belangrijk om de verhouding van deze bepaling tot het gestelde in Titel 2.2 Ruimtelijke Kwaliteit te verhelderen. Die bepalingen zijn immers onverkort van toepassing op Titel 2.3 (artikel 2.10, eerste lid). Het gebied kenmerkt zich bovendien door aanwezigheid van veelal zeer waardevolle kernkwaliteiten. Dit kan voor regelgeving met betrekking tot het Nationaal Park Drentsche Aa tot verwarring leiden. De bepalingen voor Nationaal Park Drentsche Aa gelden bovenop de bepalingen uit Titel 2.2 en hebben - bij strijdigheid - voorrang daarop. Nationaal Park Drentsche Aa en het Natuurnetwerk Nederland vallen ook deels samen. Beide bepalingen gelden in dat gebied. De voornaamste kenmerken van het Nationaal Park Drentsche Aa zijn uitgewerkt in de Landschapsvisie Drentsche Aa.
Daarenboven hechten wij eraan de cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden van het gebied te benadrukken. Dit Nationaal Park is een gebied met een grote cultuurhistorische tijddiepte, zoals ook blijkt uit de kaarten met Kernkwaliteiten. De beekdalen zelf kenmerken zich door, met vaak door wallen en singels omzoomde, weiden en hooilanden. Op de hogere gronden bevinden zich de essen en dorpen, omgeven door grotere ontginningen en de vroegere woeste gronden in de vorm van bossen en heides. De agrarische geschiedenis is goed te herkennen in dit landschap door de samenhang tussen verschillende elementen. Zeer bijzonder zijn de opvallend lineair gegroepeerde grafheuvels langs prehistorische wegen. In lid 3 wordt gerefereerd aan een ‘groot maatschappelijk belang’ met het oog op duurzame energieontwikkeling. Hierbij denken we specifiek aan de opslag van duurzame energie in zoutkoepels. Dit wordt ook in de Structuurvisie Ondergrond genoemd. Compensatie moet bij vaststelling van een ruimtelijk plan ‘hard’ worden geregeld. Vast moet staan dat deze daadwerkelijk uitgevoerd wordt.
Achtergrond De kernkwaliteiten van het Nationaal Park Drentsche Aa zijn vanuit het Beheer-, Inrichtings-en Ontwikkelingsplanplan (BIO-plan) uitgewerkt in de Landschapsvisie Drentsche Aa voor het gehele stroomgebied. Het BIO-plan blijkt in combinatie met de landschapsvisie in de praktijk een goed kader te bieden voor beoordeling van activiteiten in het gehele Drentsche Aa-gebied. Het vormt het fundament voor uitvoering en beoordeling van plannen in het nationaal park en past binnen de beleidsmatige kaders. Als basisfilosofie geldt ‘kwaliteit in ontwerp’. Een ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie. In de aanloop naar de oprichting van het nationaal beek- en esdorpenlandschap is als een van de uitgangspunten een basisfilosofie ontwikkeld, die erop neer komt dat het behoud van het gebied gebaat is bij een verdere ontwikkeling in plaats van conservering. Het bestaande landschap is in deze filosofie het vertrekpunt voor het nieuwe. Ontwikkelingen zijn toegestaan en zelfs gewenst, maar moeten in het verlengde liggen van de ontstaansgeschiedenis en de onderliggende structuren. De kenmerken van het landschap worden versterkt in plaats van afgevlakt door een vermenging met oneigenlijke elementen. Wij verwachten ook van gemeenten dat ze opkomen voor de doelen die voor het gebied zijn gesteld. De voorliggende bepalingen kunnen daaraan bijdragen.
POV- Groningen Artikel 3.74 Nationaal Park Drentsche Aa 1. Het Nationaal Park Drentsche Aa is aangewezen en geometrisch begrensd in bijlage 2. 2. Gelet op het beschermen van landschappelijke of stedenbouwkundige waarden en ten behoeve van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties bevat een omgevingsplan over het Nationaal Park Drentsche Aa regels gericht op bescherming van de inrichting van de landgoederen. Artikel 3.75 (Nationaal Snelwegpanorama Drentsche Aa) 1. Het Nationaal Snelwegpanorama Drentsche Aa is aangewezen en geometrisch begrensd in bijlage 2. 2. Gelet op het beschermen van landschappelijke of stedenbouwkundige of cultuurhistorische waarden en ten behoeve van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties bevat een omgevingsplan over het Nationaal snelwegpanorama Drentsche Aa langs de snelweg A28 regels gericht op bescherming van het vrije uitzicht vanaf deze weg op het op het Nationaal Park Drentsche Aa.