CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2027

RAAD: Raadsvergadering 5 november 2026, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Begroting 202747.062 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 6

nog komende jaren | 2027 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Weerstandsratio | A | 3,40 | 2,83 | 2,92 | 3,02 Netto schuldquote | A | 64% | 69% | 66% | 62% Netto schuldquote (gecorr.) | A | 58% | 63% | 60% | 56% Solvabiliteit | B | 28% | 27% | 27% | 28% Grondexploitatie | A | 1% | 1% | 1% | 1% Structurele exploitatie | A | 2% | 3% | 4% | 5% Belastingcapaciteit (eigenaar) | B | 99% | 99% | 99% | 99% Belastingcapaciteit (huurder) | A | 53% | 53% | 53% | 53% De kengetallen in bovenstaand overzicht zijn voornamelijk gebaseerd op de geprognosticeerde balans. Deze balans is toegelicht in de paragraaf financiering. Voor geïnteresseerden in de berekening van de kengetallen en de interpretatie daarvan volgt hierna een toelichting. Weerstandsratio Onder weerstandsratio verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet-begrote kosten te dekken. De weerstandsratio wordt berekend door het totaalbedrag aan weerstandsvermogen te delen door het totaalbedrag van de risico’s. De berekening levert als uitkomst een getal (ratio) op. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bij de netto schuldquote worden de netto schulden gewogen ten opzichte van de baten. Met andere woorden, het geeft aan in hoeverre de begroting de schulden kan dragen.

Netto schuldquote gecorrigeerd Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen van gelden wordt de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het aandeel van het eigen vermogen wordt afgezet tegen het totaal vermogen. De solvabiliteit wordt berekend over de geprognosticeerde balans per 1 januari. De solvabiliteit 2027 is berekend aan de hand van de balans per 1 januari 2027. De begrote mutaties over 2027 (o.a. bijvoorbeeld VAR, WAR of bestemmingsreserves) zijn niet in de berekening van 2027 meegenomen en hebben effect op de balans van 1 januari 2028 en de solvabiliteit van 2028. Grondexploitatie Grondexploitatie kan een flinke impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze ratio geeft aan in hoeverre de waarde van de gronden kan worden terugverdiend. Een ratio van 0 betekent dat er geen boekwaarde aanwezig is die moet worden terugverdiend. Een ratio van 35 betekent dat de grondexploitatie als kwetsbaar wordt ervaren. 72 73 Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is.

Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Bij een positief percentage zijn de structurele baten toereikend om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft een indicatie van de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in vergelijking tot het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar. Hier geldt dat 100% het landelijke gemiddelde is. Een percentage lager dan 100% betekent dat de belastingdruk lager ligt dan het landelijke gemiddelde. 74 Kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn duurzame goederen (assets) in de openbare ruimte die een lange economische levensduur hebben. Gemeentelijke kapitaalgoederen zijn te verdelen in goederen met maatschappelijk nut of economisch nut. Kapitaalgoederen met economisch nut hebben een winstoogmerk of genereren een opbrengst, terwijl daar bij maatschappelijk nut geen sprake van is. In de paragraaf maken we onderscheid tussen de volgende kapitaalgoederen: 1. Wegen (ook openbare verlichting); 2. Groen (waaronder begraafplaatsen, sportvelden, speeltuinen); 3. Riolering; 4. Gebouwen; 5. Water (waaronder bruggen en duikers en watergangen). IBOR Tijdens de raadsvergadering van 25 november 2021 heeft de raad de beleidsnota Integraal Beheer Openbare Ruimte (hierna te noemen IBOR) vastgesteld.

De nota IBOR gaat in op het onderhoud van wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal, de actuele kwaliteit en de onderhoudsniveaus beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. In 2025 heeft een tussentijdse evaluatie plaatsgevonden. De tussentijdse evaluatie is uitgevoerd op de volgende onderdelen: - zijn de doelen uit IBOR behaald? - in hoeverre is de aanbeveling over de ontwikkelagenda opgepakt? - waren de financiële keuzes toereikend? - geeft IBOR voldoende kaders en handvatten voor de toekomst? Geconcludeerd is dat: - via onze toegepaste werkwijze de doelen voor kwaliteit (gemiddeld niveau C) behaald worden. - de acties van de ontwikkelagenda opgepakt zijn. - de financiële keuzes in IBOR toereikend waren in de afgelopen jaren voor het op peil houden van de kapitaalgoederen volgens het vastgestelde kwaliteitsniveau. - het huidige IBOR niet meer aansluit bij de behoeften van deze tijd en daardoor niet voldoende kaders en handvatten geeft voor de toekomst. Op dit moment gaan we er vanuit dat het totale budget voor groot- en klein onderhoud voldoende is voor de uitvoering van het IBOR beleid binnen de vastgestelde kaders van de raad.

Geen achterstallig onderhoud Volgens de notitie 'Materiële vaste activa' van de commissie BBV is er sprake van achterstallig onderhoud als er kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties voorkomen. Onze werkwijze ten aanzien van onderhoud is als volgt. Jaarlijks vindt een fysieke inspectie van de onderhoudstoestand plaats. Aan de hand van deze inspectie wordt een meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) per kapitaalgoed opgesteld. De MJOP is de basis voor het uit te voeren onderhoud in het begrotingsjaar. Indien kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dreigen te ontstaan, dan wordt in de MJOP een hoge prioriteit hieraan gegeven en wordt dit direct in het begrotingsjaar uitgevoerd. Door deze werkwijze te volgen is er geen achterstallig onderhoud zoals in het BBV is verwoord en is het ook niet noodzakelijk een voorziening achterstallig onderhoud op te nemen. De opgaven in ons onderhoud maken onderdeel uit van het meerjareninvesteringsprogramma. Beleidsstukken In onderstaande tabel is het geldende beleid samengevat. De beleidsstukken zijn nog actueel en de basis voor de diverse omgevingsprogramma's (beheerplannen). Na de vaststelling van IBOR zijn we aan de slag gegaan met de ontwikkelagenda en zal in 2027 vanuit verschillende beleidsvelden (met * aanduiding) geactualiseerd beleid worden voorgelegd.

Kapitaalgoed | Beleidsstuk Algemeen | Kern en kader/leefgebied beleid Leefgebied buitensport Beleidsnota IBOR 2020-2028 Beleidsplan straatmeubilair 2025-2029 Wegen | Beleidsplan wegen 2025-2030 Beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’ 2018-2027 Verkeer | Beleidsplan Gemeentelijk Verkeer- en Vervoersplan 2019-2029 Fietsplan Borger-Odoorn 2025-2035 Groen | Groenvisie Borger-Odoorn Visie Ruimte voor de laatste rustplaats 2008-2018* Riolering | Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2023-2029 Gebouwen | Vastgoedbeleid, deelnota gebouwen Kadernota vastgoedbeleid Water | Beleidsnota grondwater, onderdeel GRP 2023-2029 Beleidsplan droge kunstwerken (bruggen) 2024-2028 Beleidsplan natte kunstwerken (sluizen, duikers, damwanden, beschoeiing)* Investeringen Kapitaalgoederen gaan langere tijd mee, maar daarvoor is onderhoud noodzakelijk. In het BBV is vastgelegd dat groot onderhoud aan kapitaalgoederen met economisch en maatschappelijk nut moet worden geactiveerd. Dat betekent dat de totale last van de investering niet in één keer in de exploitatie wordt gedragen, maar dat het kapitaalgoed als een bezitting op de balans wordt geplaatst en over meerdere jaren wordt afgeschreven in de exploitatie. In onderstaande tabel staan de uitgangspunten omschreven die wij hanteren bij het afschrijven van kapitaalgoederen.

Grens van investeren | Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd. Toerekenen rente | 2,5% Afschrijvingsmethodiek | Lineair afschrijven tot nihil. Afschrijvingstermijn | Varieert van 3 tot 60 jaar. Per type kapitaalgoed is dit vastgelegd in financiële verordening. Start afschrijving | Begroting: Op het moment dat het budget beschikbaar is gesteld. Realisatie: Op 1 januari van het jaar volgend op de afronding/uitvoering van het werk. Restwaarde | Geen, vanwege afschrijving tot nihil. Uitgangspunt in ons beleid is dat investeringen in openbaar gebied (riool, wegen, groen) zoveel mogelijk gecombineerd worden uitgevoerd. 75 Vastgoed & Geld De budgetten vastgoed en geld bestaat uit de onderdelen groen en gebouwen. Het deel wegen is ingezet als dekking om de € 1 miljoen extra structureel mogelijk te maken. Elk jaar voegen we € 25.000 toe voor nieuwe investeringen en/of onderhoud. Hiervan is 60% voor groen en 40% voor gebouwen. Deze bedragen kunnen nog worden ingezet voor nieuwe investeringen of het geven van een kwaliteitsimpuls aan het onderhoud.

Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groen 60% | 206.320 | 221.320 | 236.320 | 251.320 Gebouwen 40% | 146.600 | 156.600 | 166.600 | 176.600 Totaal beschikbaar | 352.920 | 377.920 | 402.920 | 427.920 76 77 Wegen Areaal wegen In onderstaande tabel zijn de weglengten van de verschillende typen verharde wegen weergegeven. Omschrijving Aantal km Doorgaande wegen 143 Kernontsluitingswegen 61 Woonstraten 89 Landbouwontsluitingswegen 52 Landbouwwegen 153 Fietspaden 138 Voetpaden 87 Stand van zaken wegenonderhoud In onderstaande tabel is de stand van zaken met betrekking tot het wegonderhoud zichtbaar. Omschrijving Op orde Doorgaande wegen 90% Kernontsluitingswegen 75% Woonstraten 65% Fietspaden 70% Voetpaden 75% Landbouwontsluitingswegen 35% Landbouwwegen 15% Beleid wegenonderhoud 2025-2030 Uitgangspunt voor het onderhoud van de wegen is gemiddeld kwaliteitsniveau C (laag). Voor de doorgaande asfaltwegen wordt niveau B (basis) aangehouden en bij de plattelandswegen kwaliteitsniveau D (erg laag). Van inspectie naar meerjarenplanning REAL Alle openbare verhardingen zijn opgenomen in het beheersysteem OBSURV. Afhankelijk van de verharding wordt deze jaarlijks of eens per twee jaar visueel geïnspecteerd volgens de CROW-systematiek (publicatie 147). Uit deze inspectiegegevens ontstaat een technische en financiële onderhoudslijst voor de komende drie jaar: de meerjarenplanning REAL.

Ieder voorjaar - na de weginspecties - wordt deze meerjarenplanning aangepast, afgestemd met de andere vakgebieden, en vastgesteld door het college. Deze lijst vormt de basis voor het jaarlijkse onderhoudsinvesteringsprogramma, dat in mei ter informatie aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Conform het inkoop- en aanbestedingsbeleid worden de projecten in de markt gezet. 78 Prioriteringssysteem Om verantwoorde keuzes te kunnen maken uit de lijst van wegenprojecten is een eigen prioriteringssysteem ontwikkeld dat door de gemeenteraad is vastgesteld op 22 mei 2025. Verkeersveiligheid, de kans op mogelijke schadeclaims, comfort en de gevolgkosten bij uitstel van onderhoud zijn betrokken in deze systematiek. Immers, een weg kan er goed uitzien terwijl uitstel van onderhoud leidt tot hogere kosten op langere termijn. De plattelandswegen hebben een eigen prioriteringssysteem, waarbij ook wordt gekeken naar het fietsverkeer en recreatief gebruik. Speerpunt groot onderhoud 2027 1. Herinrichting Zuiderdiep Drouwenermond Dit combinatieproject met verkeer en groen voorziet in een nieuwe inrichting van deze weg naar 60- en 30 km/uur. Verder wordt het verzakte betonfietspad geheel vernieuwd, wordt het groen en de verlichting aangepast.

Financiën Op basis van ons wegenareaal is jaarlijks een budget van € 2.870.000 noodzakelijk om de verhardingen volgens de afgesproken kwaliteitsniveaus te onderhouden. Het wegenbudget sluit hier bij aan. Jaarlijks wordt ca. € 400.000 besteed aan onderhoud van plattelandswegen. Afgesproken is dat restkredieten weer ingezet worden voor groot onderhoud wegen. Hieraan ligt een collegebesluit ten grondslag. 79 Openbare verlichting Areaal en stand van zaken openbare verlichting In de gemeente staan ca. 6.800 lichtpunten met de volgende lichtbronnen: Vervanging van openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructie- werkzaamheden aan de weg. Daarnaast vervangen we, indien mogelijk, op projectbasis conventionele armaturen naar LED. Beleidsplan 'Licht in de openbare ruimte' 2018-2027 Het beleid is erop gericht om in iedere situatie te optimaliseren zodat recht wordt gedaan aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en leefbaarheid. Uitgangspunt is wel dat we alleen verlichten waar nodig en dat we zoeken naar de meest energiezuinige en duurzame oplossingen. U kunt het gehele beleid online raadplegen op beeld en beleid openbare verlichting. Financiën In het gemeentelijke verlichtingsplan zijn de bestaande knelpunten en de reguliere vervangingen van masten en armaturen opgenomen. Het plan voorziet in een financiering tot en met 2027.

80 Groen Onderhoudsniveau Het onderhoudsniveau voor het groen is vastgesteld op niveau C, sierheesters binnen de kom onderhouden we niveau op B en begraafplaatsen onderhouden we op niveau A. In onderstaande tabel zijn de areaalgegevens per groenthema weergegeven. Tabel: Areaal gegevens 2026, bron Obsurv. Omschrijving Eenheid 2027 Bos (plantsoen) en heide m2 2.922.000 Heesters, hagen en vaste planten m2 98.100 Gras, gazon, berm m2 5.246.800 Sportvelden m2 218.500 Waterpartijen, greppels (ged.) m1 663.200 Volkstuinen m2 7.900 In gebruik gegeven grond m2 375.600 Bomen St 42.000 Beleidskader In het eerste kwartaal van 2025 is de nieuwe groenvisie aan de raad aangeboden en vastgesteld. Aan de hand van vier waarden (biodiversiteit, klimaatbestendigheid, identiteit & beleving en gezondheid & welzijn), is de visie op het openbaar groen beschreven. In het openbaar groen streven we naar het beschermen en versterken van de biodiversiteit en zetten we ons in om het groen klimaatbestendig te maken. De identiteit van onze gemeente wordt gekenmerkt door drie landschapstypen; de Hondsrug, het Hunzedal en het Veen. Karakteristiek groen wordt geaccentueerd en versterkt om de identiteit en beleving van de gemeente nog meer tot zijn recht te laten komen. Ook willen we dat het groen bijdraagt aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners.

Financiën De benodigde budgetten zijn afgestemd op de vastgestelde kwaliteitsniveaus in de beleidsnota IBOR (2021) en is toereikend. 81 Begraafplaatsen Onderhoudsniveau Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau vastgesteld op niveau A van het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Omschrijving Aantal 2027 Begraafplaatsen 8 Beleidskader Het staande beleid voor de begraafplaatsen is ‘Begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats’. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke ‘Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn’ voor alle acht begraafplaatsen. In 2025 is gestart met het proces om tot een nieuw begraafplaatsenbeleid te komen. In 2026 is een nieuwe urnengraventuin op de begraafplaats in Borger aangelegd. Met de nieuwe urnengraventuin wordt nieuwe capaciteit gecreëerd en kan aan de rechthebbenden van de huidige urnennissen een vervangend alternatief worden aangeboden. Hiermee behouden we aantrekkelijke begraafplaatsen als laatste rustplaats en als plek om overleden dierbaren te gedenken. Financiën Het budget voor het dagelijkse onderhoud is voldoende. Er is extra budget beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit op de begraafplaatsen, voor het vervangen van urnennissen en het uitwerken van een nieuwe urnengraventuin.

De dekking hiervoor komt vanuit de extra verhogingen van de leges. 82 Sportvelden Onderhoudsniveau Onze voetbalvelden moeten qua kwaliteitseisen voldoen aan de KNVB-norm. De velden worden regelmatig gecontroleerd. Het dagelijks- en groot onderhoud van de sportvelden is uitbesteed. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien, etc. Daarnaast onderhoudt een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken. De veranderende weersomstandigheden zorgen ervoor dat het onderhoud van de natuurgrasvelden steeds uitdagender en complexer wordt. Kengetallen Omschrijving Aantal 2027 Sportparken 8 Wedstrijdvelden 17 Trainingsvelden 7 Beleidskader Het onderhoud van de sportvelden wordt uitgevoerd volgens het beleidskader groenonderhoud en volgens de richtlijnen uit het kader leefgebied en sport. Het sportbeleid valt onder sociaal domein. De afdeling realisatie verzorgt de uitvoering van het onderhoud en houdt toezicht op de onderhoudswerkzaamheden. Financiën Het huidige contract voor het onderhoud van de sportvelden loopt tot maart 2027.

Gezien de nieuwe aanbesteding begin 2027 is de verwachting dat het onderhoudsbudget niet meer toereikend is en het budget verhoogd moet worden. Het huidige budget voor onderhoud bedraagt € 145.000 per jaar. 83 Speeltuinen Onderhoudsniveau Beheer en onderhoud worden zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Uitgangspunt bij het veilig houden van speeltuinen is het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS). Vanaf 2021 wordt met een nieuw beheersysteem gewerkt om de speeltuininspecties in bij te houden. Uit de inspecties komt naar voren dat de speeltoestellen goed onderhouden en veilig zijn. In 2027 zijn 30 speeltuinverenigingen actief. Verdeeld over 54 speellocaties zijn 351 toestellen in beheer bij de gemeente en/of verenigingen. De roep om nieuwe vrijwilligers wordt groter, bij een aantal speeltuinverenigingen zijn succesvolle acties uitgezet om nieuwe bestuursleden te werven zodat de speeltuinen behouden kunnen blijven. In Nieuw-Buinen lopen initiatieven om sport- en speelplekken in de openbare ruimte te ontwikkelen of geheel te vernieuwen. Beleidskader Het beleidskader en het uitvoeringsplan ‘Ruimte voor jou’ stamt uit 2008 en is nog prima uitvoerbaar. Wel verandert de behoefte vanuit de samenleving en er wordt daarbij ingezet op een groene speeltuin en een inclusieve leefomgeving. Dit betekent dat iedereen mee kan doen in een speeltuin.

Vanuit Sociaal Domein is het nieuwe beleidskader BIOR (Bewegen in de openbare ruimte) vastgesteld. Financiën Voor onderhoud en vervanging van toestellen in bestaande speeltuinen is € 69.000 beschikbaar in 2027. Voor de realisatie van nieuwe speeltuinen is geen budget beschikbaar. Dekking hiervoor zal zo nodig ter afweging worden voorgelegd. 84 Riolering Beleidskader Een goed functionerende riolering is essentieel voor de inzameling en het transport van (afval)water. Dit draagt bij aan de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het beperken van wateroverlast. In het Gemeentelijke RioleringsPlan (GRP) staat beschreven hoe de gemeente invulling geeft aan deze zorgplichten. Het GRP 2023-2029 is eind 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. Functiegericht beheer In 2020 is de overgang naar functiegericht beheer gestart. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de fysieke staat van de riolering, maar vooral naar de functie en de mogelijke gevolgen bij falen. Afhankelijk van de functie worden specifieke constructieve eisen gesteld. Sinds 2022 is het functiegericht beheer volledig geïmplementeerd. Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst geïnspecteerd met een video-inspectie. Daarna vindt inspectie om de 10 jaar plaats. Deze inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering.

Op basis van de inspectieresultaten wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgesteld. Klein onderhoud omvat het:  Oplossen van doorstekende inlaten.  Frezen van ingegroeide wortels.  Repareren van kleine scheuren en lekkages. Groot onderhoud betreft vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten zijn opgenomen in de meerjarenplanning REAL. Bij rioolvervanging wordt voorkeur gegeven aan een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Beheer en onderhoud  Kolkenreiniging en onderhoud van gemalen: uitgevoerd door BORG.  Kleine rioolreparaties en vervangingen: uitgevoerd door BORG.  Grote onderhouds- en vervangingswerkzaamheden: uitgevoerd door derden.  Reiniging en inspectie van riolering: uitgevoerd door derden via een meerjarig onderhoudscontract. Klimaatadaptatie Het onderdeel klimaatadaptatie dat samenhangt met de zorgplichten op het gebied van riolering en water is meegenomen in het GRP. Het vakgebied riolering en water is nauw betrokken bij het wateroverlastprogramma. Drinkwater Binnen de discipline Riolering wordt extra gelet op lekkende riolen in drinkwatergebieden. Riolen in deze gebieden worden vaker geïnspecteerd en bij afwijkingen sneller aangepakt. 85 Kengetallen In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen.

Omschrijving Eenheid 2027 Vrijverval riolering km 290 Drukriool (vrijverval) km 23 Persriolering km 110 Rioolgemalen st 47 Minigemalen (buitengebied) st 447 Poldergemalen st 4 Bergbezinkbassin st 1 Overstorten gemengde stelsel st 44 Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) st 12.810 Straatkolken st 11.140 Iba's st 90 Infiltratievoorzieningen st 700 Financiën Het onderhoud en de vervanging van het riool, inclusief afkoppelen, is kostendekkend. Dit is geregeld in het GRP. De financiële paragraaf die bij het GRP hoort, gaat uit van een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van 0,75%. Een financieel overzicht van de riolering voor 2027 vis te vinden in de paragraaf lokale heffingen. Reserves en voorzieningen riolering Voor de opvang van pieken in het toekomstig onderhoud wordt een voorziening opgebouwd. De stortingen hierin zijn opgenomen in het GRP. De verwachte stand van de voorziening per 31-12-2026 bedraagt € 1.569.371. Conform het GRP wordt hier € 214.000 in gestort in 2027. Hiermee komt de stand van de voorziening per 31-12-2027 op € 1.783.371. In de loop van de jaren is ook een reserve opgebouwd. Deze wordt volledig gevoed door efficiencyvoordelen in de kosten. De stand van de reserve per 31-12-2026 bedraagt € 420.144. Aan het einde van het jaar worden voor- en nadelen in de kosten van de riolering verrekend met deze reserve.

In overleg met de toezichthouder is geconstateerd dat de voorschriften vanuit het BBV met betrekking tot de reserves en voorzieningen riolering anders geïnterpreteerd moeten worden. Namelijk dat er voor riolering geen reserves worden gehanteerd, maar uitsluitend met voorzieningen wordt gewerkt. In de jaarrekening 2026 wordt deze wijziging doorgevoerd. 86 Gebouwen Kengetallen gebouwen Omschrijving Aantal 2027 Gemeentelijk vastgoed 5 Maatschappelijk vastgoed 5 Binnensport 6 Buitensport 8 Zwembaden 0 Onderwijs 3 Strategisch vastgoed 8 Diversen 14 Totaal aantal objecten 49 Beleidskader In 2027 zullen de panden op de locatie van het oude Esdal college in Borger worden gesloopt en niet meer tot de gemeentelijke vastgoedportefeuille behoren. De nauwe samenwerking met Emmen wordt voortgezet. De gemeente Emmen zal in 2027 mede adviseren in de keuzes van het planmatig onderhoud. De veiligheid, bedrijfsvoering en technische levensduur zullen primair richtinggevend bij het maken van deze keuzes. Onderhoudsbudget De verwachting is dat met het vernieuwen, afstoten, verhuren en de sloop/nieuwbouw van enkele gebouwen, de totale onderhoudskosten op termijn zullen dalen. Hierdoor zal het onderhoudsbudget de komende jaren beter passend zijn. Met name correctief onderhoud zal lager uitvallen.

De kosten voor planmatig onderhoud zullen op termijn gelijk blijven of hoger uitvallen omdat de technische installaties gecompliceerder zijn en bij vervanging duurder zijn. Financiën Voor het onderhoud van vastgoed is in het jaar 2027 € 830.000 inclusief ambtelijke inzet van de gemeente Emmen beschikbaar. Water Areaal bruggen De gemeente bezit een 70-tal bruggen, waarvan: - 13 verkeersbruggen - 16 perceelsontsluitingsbruggen - 33 fietsbruggen - 8 parkbruggen Meerjarenbeleid bruggen 2024 - 2028 In 2024 is het meerjarenbeleid bruggen vastgesteld. Daarvoor zijn alle bruggen onderworpen aan een 0-meting. Op basis van deze meting heeft een constructieve beoordeling plaatsgevonden en is het toekomstig onderhoud omgezet in een financiële meerjarenplanning voor de komende 5 jaar. Denk hierbij aan vervangen van brughoofden, brugdekken, bekleding, houten damwanden, remmingswerken en schilderwerk. Vervanging van bruggen is hierin niet meegenomen. Het beleidsplan gaat uit van kwaliteitsniveau C (laag). 87 Speerpunten groot onderhoud 2027 De renovatie van alle gemeentelijke perceelbruggen in Valthermond (tussen de Drentse Mondenweg en de Kavelingen). De eerste reparaties zijn in 2026 uitgevoerd. In 2027 worden de overige werkzaamheden opgepakt. Financiën Op dit moment is er vanuit de begroting voor regulier (klein) onderhoud een structureel bedrag beschikbaar van € 70.539.

Groot onderhoud wordt volgens het beleidsplan geraamd op € 170.000 per jaar (looptijd tot en met 2028). Per jaar wordt bekeken of er ruimte is in de begroting om deze financiën vrij te maken (via MJIP). Duikers en watergangen Beheer en onderhoud Het onderhoud aan watergangen en duikers wordt uitgevoerd door BORG. Beleid De watergangen worden onderverdeeld in bermsloten en schouwsloten. Op de belangrijkste waterafvoerende sloten heeft het waterschap een schouwplicht opgelegd. Jaarlijks, voor 15 november, dienen deze watergangen te zijn onderhouden. Financiën De kosten voor het onderhoud aan watergangen en duikers worden gedekt vanuit het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). 88 Financiering, EMU-saldo Voor de financiering van onze bezittingen en onze jaarlijkse kosten heeft de gemeente geld nodig. De gemeente gebruikt hiervoor eigen geld en geleend geld. De wijze waarop zij dit geld leent kan risico’s met zich meebrengen. We hebben beleid om dit op een verantwoorde wijze te doen. In deze paragraaf beschrijven we dit beleid en benoemen we de risico’s die we lopen door geld uit te zetten en aan te trekken. Deze risico’s zijn voorzien en daar kunnen we goed op anticiperen. Met andere woorden: we kunnen deze risico’s goed beheersen. In de paragraaf weerstandsvermogen beschrijven we de risico’s door onvoorziene gebeurtenissen. Deze risico’s zijn niet of heel moeilijk te beheersen.

Beide paragrafen tezamen geven een compleet beeld van de financiële risico’s van de gemeente. Voor een compleet beeld van onze financiering kijken we naar onze risicobeheersing en de wijze waarop we rente betalen en ontvangen. Risicobeheersing Het renterisico is minimaal doordat we een risiconorm voor financiering hanteren en alert zijn op renteontwikkelingen.  Het kredietrisico is minimaal; we wegen maatschappelijk effect en kredietwaardigheid af.  Het liquiditeitsrisico is minimaal door een financiële planning en de kredietfaciliteiten bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG).  De oninbare vorderingen dekken we af met een voorziening. Rente betalen en ontvangen  Onze jaarlijkse rentelast is in balans met onze risico’s.  Rentekosten zijn onderdeel van onze kostprijsberekening en rekenen we daarom toe aan onze taken.  De rente voor investeringen bekostigen we altijd vanuit onze jaarlijks begrote budgetten.  Rentekosten (de omslagrente) zijn onderdeel van onze grondprijzen. Voor geïnteresseerden in meer achtergrondinformatie volgt hierna een toelichting. Risicobeheersing Het renterisico is minimaal doordat we een risiconorm voor financiering hanteren en alert zijn op rente ontwikkelingen. De Wet financiering decentrale overheden (FIDO) schrijft een renterisiconorm voor.

Het doel van de renterisiconorm is het beperken van de gevolgen van een stijgende rente voor langlopende geldleningen. Dit houdt in dat de jaarlijks verplichte aflossingen en effecten van een aangepaste rente niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Renterisiconorm | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 x € 1.000 Berekening norm - Totaal lasten | 116.446 | 98.898 | 98.201 | 99.567 - Renterisiconorm 20% | 23.289 | 19.780 | 19.640 | 19.913 Renterisico's - Aflossingen | 3.717 | 2.592 | 2.217 | 2.217 - Renteherzieningen | - | - | - | - Ruimte onder de norm | 19.573 | 17.188 | 17.424 | 17.697 Uit bovenstaand overzicht blijkt dat het renterisico in alle begrote jaren onder de norm blijft. 89 Het overzicht financiering per 1 januari 2027 tot en met 2030 is zichtbaar in onderstaande tabel. Uit onderstaand overzicht blijkt een geprognosticeerd financieringstekort voor de jaren 2027 tot en met 2030. Indien ook op rekeningbasis een tekort blijkt, gaan we langlopende leningen afsluiten.

Financieringstekort | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 x € 1.000 Boekwaarde alle activa | 120.233 | 118.264 | 115.744 | 113.507 Af: Boekwaarde reserves/voorzieningen* | 46.819 | 47.603 | 48.168 | 48.835 Boekwaarde geldleningen | 68.888 | 65.171 | 62.579 | 60.362 Totaal af: | 115.706 | 112.774 | 110.747 | 109.197 Totaal financieringstekort | 4.527 | 5.490 | 4.997 | 4.310 Rentelasten | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Reserves (0%) | - | - | - | - Geldleningen | 1.990 | 1.919 | 1.857 | 1.794 Financieringstekort (3,50%) | 158 | 192 | 175 | 151 (bij overschot 2%) Totale rente | 2.148 | 2.111 | 2.031 | 1.945 Renteomslagpercentage | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Boekwaarde Model C | 120.233 | 118.264 | 115.744 | 113.507 Totale rente | 2.148 | 2.111 | 2.031 | 1.945 Renteomslagpercentage | 1,79% | 1,79% | 1,76% | 1,71% *Het uitgangspunt voor de boekwaarde van de reserves/voorzieningen is voorafgaand aan wijzigingen vanuit de bestuurlijke voorstellen.

In deze begroting resulteren de bestuurlijke voorstellen in een onttrekking uit de VAR van € 3.794.128 en een storting in de bestemmingsreserve NSL van € 600.000 90 De kasgeldlimiet kan als volgt worden berekend: Kasgeldlimiet | Kwartaal 1 | Kwartaal 2 | Kwartaal 3 | Kwartaal 4 x € 1.000 Toegestane kasgeldlimiet - in percentage | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% - in bedrag | a | 2.474 | 2.474 | 2.474 | 2.474 Vlottende schulden | b | -6.898 | -6.898 | -6.898 | -6.898 Vlottende middelen | c | 5.766 | 5.766 | 5.766 | 5.766 Verwacht financieringstekort | d=c+b | -1.132 | -1.132 | -1.132 | -1.132 Ruimte (+) / Overschrijding (-) | e=a+d | 1.343 | 1.343 | 1.343 | 1.343 Toelichting 1. Om een grens te stellen aan kortlopende leningen is in de wet FIDO de kasgeldlimiet opgenomen. Dit is een belangrijk uitgangspunt om grote fluctuaties in de rentelasten van overheden te vermijden. De kasgeldlimiet is begrensd op 8,5% van de totale lasten. Voor 2027 betekent dit een kasgeldlimiet van afgerond € 9,9 miljoen. Dit is afgerond € 2,5 miljoen per kwartaal. Dit is de norm. 2. Voor 2027 is een financieringstekort geraamd van € 4,5 miljoen, dit is afgerond € 1,1 miljoen per kwartaal. 3. Het financieringstekort wordt berekend door de vlottende middelen te verminderen met de vlottende middelen. 4.

In bovengenoemde tabellen zijn we uitgegaan van een opgenomen langlopende lening in het eerste kwartaal 2026 van € 32 miljoen en van € 10 miljoen om aan de wet FIDO te kunnen blijven voldoen. Geconcludeerd kan worden uit bovenstaand overzicht dat we verwachten dat de kasgeldlimiet in 2027 niet wordt overschreden. Het kredietrisico is minimaal; we wegen maatschappelijk effect en kredietwaardigheid af. Door de gemeente zijn langlopende geldleningen verstrekt. Dit zijn leningen die zijn verstrekt met het oog op volkshuisvesting, duurzaamheid, klimaat en het toekomstbestendig maken van woningen. De gelden zijn in beheer gestort bij de stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVN). Daarnaast zijn er geldleningen verstrekt aan ambtenaren, op basis van vastgestelde arbeidsvoorwaarden. Het risico dat de gemeente loopt bij de uitstaande geldleningen, kan als minimaal worden beschouwd. De gemeente is zeer terughoudend in het verstrekken van deze kredieten. Onze steekwoorden bij het verstrekken van een krediet zijn: 1. In principe niet; 2. Maatschappelijk belang; 3. Onderzoek kredietwaardigheid; 4. Zekerheden en garanties; 5. > 50.000  raad; 6. Geen speculatie. 91 92 Het liquiditeitsrisico is minimaal door een financiële planning en de kredietfaciliteiten bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG).

Kosten en baten worden zo goed mogelijk op elkaar afgestemd zodat we altijd aan onze betalingsverplichtingen kunnen voldoen. Als we teveel geld in onze portemonnee hebben kunnen we geld onderbrengen bij het Rijk (schatkistbankieren). Dit is wettelijk verplicht. Bij een tekort aan middelen kunnen we kortlopende leningen afsluiten. De oninbare vorderingen dekken we af met een voorziening. De gemeente heeft vorderingen op diverse personen, bedrijven en instellingen. Er is sprake van een adequaat invorderingsproces bij niet tijdige betalingen, van aanmaningen tot en met dwangbevelen. De niet tijdige betalingen worden eerst als dubieus aangemerkt. Indien dubieuze vorderingen oninbaar blijken te zijn worden deze vorderingen ten laste van een voorziening gebracht. Rente betalen en ontvangen Onze jaarlijkse rentelast is in balans met onze risico’s. We proberen een zo laag mogelijke rentelast te realiseren en tegelijkertijd de risico’s te verkleinen door tijdig keuzes te maken in de verhouding waarmee we kortlopende en langlopende leningen inzetten. Rentekosten zijn onderdeel van onze kostprijsberekening en rekenen we daarom toe aan onze taken. De rente voor investeringen bekostigen we altijd vanuit onze jaarlijks begrote budgetten. Er wordt geen rente rechtstreeks toegerekend aan investeringen. De rentekosten worden uit de lopende exploitatie gedekt.

Daadwerkelijk betaalde rentekosten zijn onderdeel van onze grondprijzen. Er wordt wel rente rechtstreeks toegerekend aan de te verkopen gronden. De financiering van ontwikkeling en verkoop van onze gronden noemen we grondexploitaties. Uitgangspunt is dat de ontwikkeling en verkoop van onze gronden minimaal kostendekkend is. Door de daadwerkelijk betaalde rente (zoals de fiscus dit voorschrijft) rechtstreeks toe te rekenen aan de lasten binnen de grondexploitatie zorgen we ervoor dat deze kosten 1 op 1 kunnen worden terugverdiend als onderdeel van de totale last binnen de grondexploitatie. Met daadwerkelijk betaalde rente bedoelen we alleen de rente over geldleningen. Niet de rente over eigen geld. EMU-saldo Volgens artikel 20 van de BBV dient in de begroting een berekening van het EMU-saldo te worden opgenomen van het vorig begrotingsjaar, het huidig begrotingsjaar en het jaar volgend op het begrotingsjaar. Daarnaast dient volgens artikel 23 van de BBV de ontwikkeling van het EMU-saldo van de drie jaren volgend op het begrotingsjaar te worden getoond. Bovenstaande wordt in één overzicht getoond. Het EMU-saldo wijkt af van het begrip exploitatiesaldo waar gemeenten mee werken.

Een belangrijk verschil is dat het exploitatiesaldo van gemeenten alleen betrekking heeft op baten en lasten van de exploitatierekening, terwijl bij het bepalen van het EMU-saldo ook kapitaaltransacties zoals investeringen en aan- en verkopen van gronden worden betrokken. Daarnaast verschilt de behandeling van onder meer het interen op reserves, onttrekken van voorzieningen en de opbrengsten uit de verkoop van deelnemingen/aandelen. Voor de berekening van het EMU-saldo van gemeenten moet daarom op het exploitatiesaldo van een gemeente een aantal correcties en aanvullingen worden gemaakt. Onderstaande tabel laat de berekening van het EMU-saldo zien. Omschrijving | Effect | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo na bestemming | 26.628 | 473.715 | 2.326.752 | 2.604.243 | 3.670.502 Mutaties reserves | 4.237.978 | 2.452.759 | -353.239 | -268.266 | -179.808 1. Saldo exploitatie | 4.264.606 | 2.926.473 | 1.973.513 | 2.335.976 | 3.490.694 2. Afschrijvingen | + | 4.815.874 | 5.390.285 | 5.557.300 | 5.658.833 | 5.831.492 3. Storting in voorzieningen | + | 542.322 | 550.000 | 551.000 | 662.000 | 711.000 4. Investeringen | - | -14.520.250 | -4.305.667 | -3.421.250 | -3.421.250 | -3.421.250 5. Baten derden | - | - | - | - | - | - 6. Desinvesteringen | + | - | 808.527 | - | - | - 7. Aankoop gronden | - | - | - | - | - | - 8.

Baten grondexploitatie | + | 329.000 | 292.000 | 124.000 | 49.000 | 34.000 9. Onttrek. voorzieningen | - | -256.902 | -215.000 | -215.000 | -215.000 | -215.000 10. Ten laste van reserves | - | -30.000 | -30.000 | -30.000 | -30.000 | -30.000 11. Verkoop Effecten | - | - | - | - | - | - Totaal | -4.855.350 | 5.416.618 | 4.539.562 | 5.039.559 | 6.400.936 Toelichting Het EMU-saldo is in 2027 ruim positief. Dit houdt in dat we in 2027 op basis van kasstelsel meer opbrengsten verwachten dan kosten. Het werkelijke EMU-saldo wijkt vaak af van de prognose als gevolg van onderuitputting van investeringen. 93 Reserves en voorzieningen Onderstaand een overzicht van de reserves en voorzieningen in de komende jaren. We geven de afzonderlijke mutaties van onze reserves en voorzieningen weer over de periode 2027-2030. In overleg met de toezichthouder is geconstateerd dat de voorschriften vanuit het BBV met betrekking tot de reserves en voorzieningen afval en riolering anders geïnterpreteerd moeten worden. Namelijk dat er voor afval en riolering geen reserves worden gehanteerd, maar uitsluitend met voorzieningen wordt gewerkt. In de jaarrekening 2026 wordt deze wijziging doorgevoerd.

Reserves/voorzieningen | Stand | Toe- | Ont- | Stand | Toe- | Ont- | Stand x € 1.000 | 1-1-2027 | voeging | trekking | 1-1-2028 | voeging | trekking | 1-1-2029 Algemene reserves Weerstandsdeel algemene reserve (WAR) | 14.123 | 532 | - | 14.656 | 556 | - | 15.212 Vrije algemene reserve (VAR) | 5.917 | 525 | -4.404 | 2.038 | - | - | 2.038 Totaal algemene reserves | 20.041 | 1.057 | -4.404 | 16.694 | 556 | - | 17.250 Bestemmingsreserves Bufferreserve grondbedrijf | 769 | 1.217 | 1.986 | 124 | - | 2.110 Nog uit te voeren werken (NUW) | 7.500 | 7.500 | -7.500 | 7.500 | 7.500 | -7.500 | 7.500 BR Generatiepact | 96 | - | -50 | 46 | - | -46 | - BR Onderhoud gemeentelijke gebouwen | 51 | - | - | 51 | - | - | 51 BR Onderhoud zwembaden | 20 | - | -10 | 10 | - | -10 | - BR Dorpshuis Exloo (vh welzijnsacc.) | 32 | - | - | 32 | - | - | 32 BR riolering | 420 | - | - | 420 | - | - | 420 BR Afval | 186 | - | - | 186 | - | - | 186 BR ATC Borger | 170 | - | - | 170 | - | - | 170 BR deelgebiedsvisie "De Monden" | 40 | - | -20 | 20 | - | -20 | - BR Noodopvang | 2.760 | - | - | 2.760 | - | - | 2.760 BR.

Hervormingsagenda jeugdzorg | 750 | -750 | - | - BR Volkshuisvestingsfonds | 270 | - | -30 | 240 | - | -30 | 210 BR wijkrenovatie | 450 | 450 | - | - | 450 BR Nedersaksenlijn | 350 | 600 | - | 950 | - | - | 950 BR betaalbare starterskavels | 280 | - | - | 280 | - | - | 280 BR Onderwijshuisvesting | 25 | - | - | 25 | - | - | 25 Gekoppelde reserves | 5.785 | - | -355 | 5.430 | - | -344 | 5.086 Totaal bestemmingsreserves | 19.954 | 9.317 | -8.715 | 20.556 | 7.624 | -7.951 | 20.230 Voorzieningen Voorziening wethouderspensioenen | 3.957 | 154 | -215 | 3.896 | 154 | -215 | 3.835 Voorziening afval | 150 | - | - | 150 | - | - | 150 Voorziening riolering | 1.569 | 214 | - | 1.783 | 215 | - | 1.998 94 Voorziening verlofsparen | 73 | - | - | 73 | - | - | 73 Voorziening overmatig verlof | 867 | 172 | - | 1.039 | 172 | - | 1.211 Voorziening IKB-verlof | 75 | - | - | 75 | - | - | 75 Voorziening grafonderhoud Aukje Wolf | 12 | - | - | 12 | - | - | 12 Voorziening ontwikkeling Poelkampen Ellertshaar | 120 | 10 | - | 130 | 10 | - | 140 Totaal voorzieningen | 6.824 | 550 | -215 | 7.159 | 551 | -215 | 7.495 Totaal reserves & | 46.819 | 10.924 | -13.334 | 44.409 | 8.731 | -8.166 | 44.974 voorzieningen Reserves/voorzieningen | Stand | Toe- | Ont- | Stand | Toe- | Ont- | Stand x € 1.000 | 1-1-2029 | voeging | trekking | 1-1-2030 | voeging | trekking | 1-1-2031 Algemene reserves Weerstandsdeel

algemene reserve (WAR) | 15.212 | 543 | - | 15.755 | 485 | - | 16.239 Vrije algemene reserve (VAR) | 2.038 | - | - | 2.038 | - | - | 2.038 Totaal algemene reserves | 17.250 | 543 | - | 17.793 | 485 | - | 18.278 Bestemmingsreserves Bufferreserve grondbedrijf | 2.110 | 49 | - | 2.159 | 34 | - | 2.193 Nog uit te voeren werken (NUW) | 7.500 | 7.500 | -7.500 | 7.500 | 7.500 | -7.500 | 7.500 BR Generatiepact | - | - | - | - | - | - | - BR Onderhoud gemeentelijke gebouwen | 51 | - | - | 51 | - | - | 51 BR Onderhoud zwembaden | - | - | - | - | - | - | - BR Dorpshuis Exloo (vh welzijnsacc.) | 32 | - | - | 32 | - | - | 32 BR riolering | 420 | - | - | 420 | - | - | 420 BR Afval | 186 | - | - | 186 | - | - | 186 BR ATC Borger | 170 | - | - | 170 | - | - | 170 BR deelgebiedsvisie "De Monden" | - | - | - | - | - | - | - BR Noodopvang | 2.760 | - | - | 2.760 | - | - | 2.760 BR.

Hervormingsagenda jeugdzorg | - | - | - | - | - | - | - BR Volkshuisvestingsfonds | 210 | - | -30 | 180 | - | -30 | 150 BR wijkrenovatie | 450 | - | - | 450 | - | - | 450 BR Nedersaksenlijn | 950 | - | - | 950 | - | - | 950 BR betaalbare starterskavels | 280 | - | - | 280 | - | - | 280 BR Onderwijshuisvesting | 25 | - | - | 25 | - | - | 25 Gekoppelde reserves | 5.086 | - | -343 | 4.743 | - | -343 | 4.400 Totaal bestemmingsreserves | 20.230 | 7.549 | -7.873 | 19.906 | 7.534 | -7.873 | 19.567 Voorzieningen Voorziening wethouderspensioenen | 3.835 | 154 | -215 | 3.774 | 154 | -215 | 3.713 Voorziening afval | 150 | - | - | 150 | - | - | 150 Voorziening riolering | 1.998 | 326 | - | 2.324 | 375 | - | 2.699 95 Voorziening verlofsparen | 73 | - | - | 73 | - | - | 73 Voorziening overmatig verlof | 1.211 | 172 | - | 1.383 | 172 | - | 1.555 Voorziening IKB-verlof | 75 | - | - | 75 | - | - | 75 Voorziening grafonderhoud Aukje Wolf | 12 | - | - | 12 | - | - | 12 Voorziening ontwikkeling Poelkampen Ellertshaar | 140 | 10 | - | 150 | 10 | - | 160 Totaal voorzieningen | 7.495 | 662 | -215 | 7.942 | 711 | -215 | 8.438 Totaal reserves & | 44.974 | 8.754 | -8.088 | 45.640 | 8.730 | -8.088 | 46.282 voorzieningen MUTATIES IN DE RESERVES INGEDEELD NAAR INCIDENTEEL EN STRUCTUREEL Naam reserve | Soort | Toevoeging | Onttrekking | Toevoeging | Onttrekking 2027 | 2027 | 2028 | 2028 Weerstandsdeel alg.

reserve (WAR) | Incidenteel | 532.132 | - | 556.007 | - Vrije algemene reserve (VAR) | Incidenteel | 525.000 | -4.404.128 | - | - Bufferreserve grondbedrijf | Incidenteel | 1.217.000 | - | 124.000 | - Nog uit te voeren werken (NUW) | Incidenteel | 7.500.000 | -7.500.000 | 7.500.000 | -7.500.000 BR Generatiepact | Incidenteel | - | -50.000 | - | -45.928 BR Onderhoud gemeentelijke | Incidenteel | - | - | - | - gebouwen BR Onderhoud zwembaden | Incidenteel | - | -10.000 | - | -10.412 BR Dorpshuis Exloo (vh | Incidenteel | - | - | - | - welzijnsaccomm.) BR riolering | Incidenteel | - | - | - | - BR afval | Incidenteel | - | - | - | - BR ATC Borger | Incidenteel | - | - | - | - BR deelgebiedvisie "De Monden" | Incidenteel | - | -20.000 | - | -20.000 BR noodopvang ontheemden | Incidenteel | - | - | - | - BR hervormingsagenda jeugdzorg | Incidenteel | - | -750.000 | - | - BR volkshuisvestingsfonds | Incidenteel | - | -30.000 | - | -30.000 BR wijkrenovatie | Incidenteel | - | - | - | - BR Nedersaksenlijn | Incidenteel | 600.000 | - | - | - BR betaalbare starterkavels | Incidenteel | - | - | - | - BR Onderwijshuisvesting | Incidenteel | - | - | - | - Totaal incidenteel | 10.374.132 | -12.764.128 | 8.180.007 | -7.606.340 Gekoppelde reserves | Structureel | - | -354.762 | - | -344.428 Totaal structureel | - | -354.762 | - | -344.428 Totaal mutaties | 10.374.132 | -13.118.891 | 8.180.007

| -7.950.768 96 MUTATIES IN DE RESERVES INGEDEELD NAAR INCIDENTEEL EN STRUCTUREEL Naam reserve | Soort | Toevoeging | Onttrekking | Toevoeging | Onttrekking 2029 | 2029 | 2030 | 2030 Weerstandsdeel alg. reserve (WAR) | Incidenteel | 543.280 | - | 484.530 | - Vrije algemene reserve (VAR) | Incidenteel | - | - | - | - Bufferreserve grondbedrijf | Incidenteel | 49.000 | - | 34.000 | - Nog uit te voeren werken (NUW) | Incidenteel | 7.500.000 | -7.500.000 | 7.500.000 | -7.500.000 BR Generatiepact | Incidenteel | - | - | - | - BR Onderhoud gemeentelijke | Incidenteel | - | - | - | - gebouwen BR Onderhoud zwembaden | Incidenteel | - | - | - | - BR Dorpshuis Exloo (vh | Incidenteel | - | - | - | - welzijnsaccomm.) BR riolering | Incidenteel | - | - | - | - BR afval | Incidenteel | - | - | - | - BR ATC Borger | Incidenteel | - | - | - | - BR deelgebiedvisie "De Monden" | Incidenteel | - | - | - | - BR noodopvang ontheemden | Incidenteel | - | - | - | - BR hervormingsagenda jeugdzorg | Incidenteel | - | - | - | - BR volkshuisvestingsfonds | Incidenteel | - | -30.000 | - | -30.000 BR wijkrenovatie | Incidenteel | - | - | - | - BR Nedersaksenlijn | Incidenteel | - | - | - | - BR betaalbare starterkavels | Incidenteel | - | - | - | - BR Onderwijshuisvesting | Incidenteel | - | - | - | - Totaal incidenteel | 8.092.280 | -7.530.000 | 8.018.530 | -7.530.000 Gekoppelde reserves | Structureel |

- | -343.014 | - | -342.722 Totaal structureel | - | -343.014 | - | -342.722 Totaal mutaties | 8.092.280 | -7.873.014 | 8.018.530 | -7.872.722 97 Geprognosticeerde balans Volgens artikel 20 van de BBV dient in de begroting een geprognosticeerde balans van het begrotingsjaar te worden opgenomen. Ook moet volgens artikel 22 van het BBV in de meerjarenbegroting voor de drie jaren volgend op het begrotingsjaar een geprognosticeerde balans worden opgenomen. Hieronder zijn de geprognosticeerde balansen weergegeven. Het balanstotaal per 1 januari 2027 is zowel voor de activa als de passiva fors hoger dan de jaarrekening 2025. Dit betreffen o.a. investeringen in scholen en het gemeentehuis.

ACTIVA x € 1.000 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 | 1-1-2031 Vaste activa: Immateriële vaste activa | 324 | 324 | 100 | 100 | 100 Materiële vaste activa | 113.514 | 111.545 | 109.409 | 107.171 | 104.761 Financiële vaste activa | 6.395 | 6.395 | 6.236 | 6.236 | 6.236 Totaal vaste activa: | 120.233 | 118.264 | 115.744 | 113.507 | 111.096 Vlottende activa: Voorraden | 1.218 | 1.218 | 1.218 | 1.218 | 1.218 Uitzettingen | 14.876 | 12.797 | 13.044 | 13.387 | 13.805 Liquide middelen | 96 | 96 | 96 | 96 | 96 Overlopende activa | 6.876 | 6.876 | 6.876 | 6.876 | 6.876 Totaal vlottende activa: | 23.065 | 20.986 | 21.232 | 21.576 | 21.994 Totaal activa: | 143.297 | 139.250 | 136.977 | 135.083 | 133.090 PASSIVA x € 1.000 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 | 1-1-2031 Vaste passiva: Eigen vermogen | 39.995 | 37.250 | 37.480 | 37.699 | 37.845 Voorzieningen | 6.824 | 7.159 | 7.495 | 7.942 | 8.438 Vreemd vermogen | 68.888 | 65.171 | 62.579 | 60.362 | 58.146 Totaal vaste passiva: | 115.706 | 109.580 | 107.553 | 106.003 | 104.428 Vlottende passiva: Financiering/kasgeld | 2.199 | 4.277 | 4.031 | 3.687 | 3.270 Bank en girosaldi | 1.107 | 1.107 | 1.107 | 1.107 | 1.107 Overige vlot.

schulden | 6.782 | 6.782 | 6.782 | 6.782 | 6.782 Overlopende passiva | 17.504 | 17.504 | 17.504 | 17.504 | 17.504 Totaal vlottende passiva: | 27.591 | 29.670 | 29.423 | 29.080 | 28.662 Totaal passiva: | 143.297 | 139.250 | 136.977 | 135.083 | 133.090 98 99 Bedrijfsvoering Deze paragraaf beschrijft hoe we invulling geven aan de bedrijfsvoering van onze organisatie. Een goede bedrijfsvoering is een basisvoorwaarde om de organisatie- doelstellingen te behalen. In de thema’s is beschreven ‘Wat we willen bereiken’ en ‘Wat we daarvoor gaan doen’. In deze paragraaf geven wij aan ‘Hoe’ we de dingen doen, vanuit welke filosofie we dat doen en welke instrumenten wij hiervoor inzetten. De bedrijfsvoering is ondersteunend aan de bestuurlijke ambities. Door de complexiteit van de samenleving en de ontwikkelingen waar wij mee te maken hebben, vraagt dit steeds meer van onze ambtelijke organisatie. Organisatieontwikkeling De complexiteit van maatschappelijke opgaven is aan het toenemen. Denk aan thema's als wonen, duurzaamheid, regionale samenwerking, druk op het sociaal domein en verwachtingen van inwoners. Ook gaan ontwikkelingen sneller. Dit vraagt om een organisatie die wendbaar is, integraal werkt en tegelijk ruimte biedt voor medewerkers om zich te ontwikkelen.

‘Dienstverlening’, ‘werkgeluk’, ‘integraal werken’ en ‘zelforganisatie‘ blijven de vier samenhangende speerpunten waaraan we onze doorontwikkeling naar meer wendbaarheid koppelen. Om maatschappelijke opgaven effectief aan te pakken, werken we in 2027 vanuit een combinatie van basisteams en flexibele teams. Basisteams vormen de stabiele basis van onze organisatie en voor onze medewerkers en vanuit hier wordt vooral gewerkt aan de going concern werkzaamheden. Daarnaast werken medewerkers steeds vaker in tijdelijke of meerjarige teams waarin verschillende disciplines samenkomen rond een specifieke (maatschappelijke) opgave of project aan de hand van een concrete opdracht. Deze manier van werken sluit aan bij deze werkwijze aan op het portfolio-, programma- en projectmatig werken dat de afgelopen jaren is ontwikkeld. Door dit te versterken kan nog beter worden gestuurd op capaciteit, prioriteiten en resultaten. De afgelopen jaren is het aantal medewerkers gestegen van 230 naar 280. Om de verantwoordelijkheden beter te verdelen en voldoende aandacht te kunnen geven aan zowel sturing als begeleiding, ontwikkeling en werkgeluk, wordt het management uitgebreid van 5 naar 6 managers. Een aantal basisteams krijgt een andere manager.

Ook versterken we ons concern control om goed in zicht te houden hoe we ervoor staan en tijdig te kunnen bijsturen Ook de doorontwikkeling zelf vraagt afstemming en prioritering. We doen dit stap voor stap in afstemming met de coördinatoren en de input van de teams. 100 BOCE Samenwerking Een aantal (uitvoerende) taken hebben we ondergebracht in de BOCE samenwerking. Naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek samenwerkingsverband BOCE uit 2024 en een aanvullende rapportage is vastgesteld dat: - De BOCE samenwerking zowel voor de ICT en Sociale Zaken een meerwaarde oplevert; - De meerwaarde is voor alle 3 zogenaamde K's: Kosten, Kwaliteit en Kwetsbaarheid; - De meerwaarde is met name voor het onderdeel Kwetsbaarheid; - BOCE samenwerking een adequate oplossing is voor het reduceren van de kwetsbaarheid, namelijk zowel ICT als Sociale Zaken zijn erg specialistische taken van de gemeente. In 2024 hebben we een nieuwe deelovereenkomst ICT met de gemeente Emmen afgesloten. Naast contractuele afspraken is daarbij een fundament gelegd om met de 3 gemeenten samen richting te geven aan de ICT van de toekomst. We staan hierbij voor grote uitdaging op een domein dat behoorlijk gebukt gaat onder schaalvergroting, krapte op de arbeidsmarkt en kostenstijgingen.

Informatisering Onze strategie en de ontwikkelingen op gebied van informatisering en automatisering vloeien voort uit landelijke ontwikkelingen en behoeften van de organisatie. We hebben de automatisering uitbesteed bij de gemeente Emmen en bij informatisering kiezen we waar mogelijk voor standaardisatie en samenwerking met andere gemeenten. Landelijke ontwikkelingen - VNG agenda digitale samenleving 2028 Onze leidraad voor de inzet op het gebied van informatisering en digitalisering is gebaseerd op de “Digitale Agenda Gemeenten 2028” die door de VNG is opgesteld. In essentie gaat het hierin om het versterken van de regie op de digitale transformatie van de samenleving door het collectief van gemeenten. De agenda is opgebouwd uit drie doelstellingen: 1. Normeren en democratiseren – o.a. bescherming van digitale grondrechten van inwoners en ethische kaders van technologiegebruik. 2. Mogelijk maken – o.a. collectieve transformatie van de informatiehuishouding (zoals Common Ground) en versterken van digitale veiligheid en privacy. 3. Kansen benutten – het verantwoord inzetten van technologie voor maatschappelijke opgaven (zoals innovatie met generatieve AI en datagedreven werken) De agenda benadrukt dat de digitalisering niet alleen heel veel kansen biedt, maar ook risico’s zoals cybercrime, desinformatie, polarisatie en democratische ondermijning.

Meer en meer ontstaat het besef dat standaardisatie en grootschalige samenwerking op gebied van digitalisering noodzakelijk is in een tijd van schaarste van mensen en middelen. Wij spelen in op deze ontwikkelingen. We gaan voor een kwalitatief goede digitale dienstverlening. De informatievoorziening moet hierbij voldoen aan actuele eisen op het gebied van informatieveiligheid en privacy en we willen samenwerken en innoveren. Maar ook onze medewerkers moeten in staat zijn in deze ontwikkelingen mee te gaan. Om onze doelstellingen te behalen is een gerichte aanpak nodig. Dit doen we o.a. door steeds meer samen te werken in BOCE- en Dimpactverband. 101 Visie “Common Ground” Informatie en uitwisseling van gegevens zijn essentiële onderdelen van de overheid. De manier waarop de (lokale) overheid dit tot op heden in haar ICT systemen heeft gebouwd is te complex geworden en niet langer houdbaar. De gegevensuitwisseling verloopt traag en is bovendien nog eens kostbaar en fout- en privacygevoelig. De toeslagenaffaire heeft laten zien waar het o.a. goed fout kan gaan bij de huidige ICT systemen van de overheid. Vandaar dat er landelijk een nieuwe informatiekundige visie is gemaakt waaraan gemeenten zich collectief hebben verbonden; “Common Ground”. Met “Common Ground” gaan we af van ingewikkelde koppelingen tussen grote ICT systemen en het veelvuldig kopiëren van gegevens.

In plaats daarvan komt er een landelijk basislandschap, waar met behulp van kleine stukjes generieke software (API’s) alle openbare gegevensbronnen bevraagd kunnen gaan worden die nodig zijn voor de processen. Dit moet de overheid in staat stellen om de dienstverlening en bedrijfsvoering aanzienlijk te verbeteren en op een moderne en flexibele manier in te spelen op maatschappelijke opgaven. Bij deze ontwikkeling (die een flink aantal jaren zal duren) zullen nieuwe en oude toepassingen naast elkaar komen te staan, wat de complexiteit groter zal maken en tijdelijk een grotere aanslag op de beheercapaciteit zal hebben. De ontwikkelingen bij Dimpact maken dat wij al vrij snel met Common Ground geconfronteerd worden. Ook andere ICT-leveranciers stappen steeds vaker over op de nieuwe wijze van gegevensuitwisseling. Digitale dienstverlening en DIMPACT Binnen de vereniging Dimpact wordt gewerkt aan de vernieuwing van het centrale dienstverleningsportaal /zaaksysteem op basis van de principes van Common Ground (PodiumD). We trekken hier zoveel mogelijk samen in op met de gemeente Emmen. Gebleken is dat we als Borger-Odoorn nog behoorlijk moeten bijtrekken om een goede rol binnen de vereniging te pakken, maar ook om ons voor te bereiden op de komende veranderingen. Uiteindelijk zullen we in 2027 de nieuwe toepassing in gebruik moeten gaan nemen.

De centrale “mijn omgeving” is inmiddels technisch beschikbaar. In de komende jaren willen we steeds meer klantprocessen via dit digitale kanaal beschikbaar stellen aan onze inwoners en bedrijven. Het uiteindelijke doel van de vernieuwing is het optimaliseren van de digitale dienstverlening en het vereenvoudigen van de werkprocessen. Digitale transformatie Naast de informatiekundige visie "Common Ground" zien we dat robotisering, taalmodellen (zoals ChatGPT en CoPilot) en Artificial Intelligence (AI) een enorme vlucht nemen in de (informatie)samenleving. Dit biedt enorme toekomstige mogelijkheden en kansen binnen onze bedrijfsvoering. Maar het heeft ook ethische kanten waar we oog voor moeten houden. Europese en landelijke wetgeving zijn nagenoeg afgerond om deze nieuwe technologieën te reguleren. De impact op de organisatie zal groot zijn, maar is op dit moment nog moeilijk in te schatten. We gaan ons hier de komende tijd op richten en de organisatie hierop voorbereiden. We krijgen te maken met andere ICT-oplossingen, processen die nieuw en anders worden; een beheerorganisatie die erop ingericht moet worden en wellicht nog andere/nieuwe samenwerkingsvormen. En onze medewerkers moeten tenslotte in staat worden gesteld om hierin mee te gaan en mee te kunnen.

In 2026 is met een grote groep medewerkers gekeken naar de impact van de digitale transformatie op onze organisatie; wat kan ons hierbij helpen en wat moeten hiervoor organiseren? Hier gaan we in 2027 mee verder bij de doorontwikkeling van de organisatie. 102 Datagedreven werken De kern van datagedreven werken is dat je snellere én betere op data-gebaseerde beslissingen kunt nemen. Een datagedreven organisatie maakt goed gebruik van beschikbare data om beleidskeuzes te onderbouwen, om de effecten te volgen en om dat doelmatig te doen. Binnen het Sociaal Domein hebben we de eerste ervaringen opgedaan met datagedreven werken; het gebruik van data bij het ondersteunen van onze beslissingen, het maken van beleid en de uitvoering van onze processen. De raad wordt hierin periodiek meegenomen via de klankbordgroep Sociaal Domein. In 2025 en een deel van 2026 zijn we met behulp van externe ondersteuning aan het leren hoe we datagedreven werken breder kunnen toepassen in onze processen. Op deze wijze proberen we een vorm te vinden zodat we datagedreven werken breder kunnen inzetten en verbinden aan onze maatschappelijke opgaven. En wat daarvoor nodig is aan o.a kennis, middelen, organisatie en techniek. We hebben geconstateerd dat deze manier van werken van grote toegevoegde waarde is. We gaan de opgedane ervaringen van de pilot structureel inbedden in de organisatie.

Dit doen we laagdrempelig en binnen de bestaande formatieruimte. Wet- en regelgeving De digitalisering van de samenleving en de overheid leidt tot een voortdurende ontwikkeling van Europese en landelijke wet- en regelgeving. Ook in 2027 heeft deze regelgeving invloed op de gemeentelijke informatievoorziening, dienstverlening, gegevensverwerking en bedrijfsvoering. Het gaat onder andere om regelgeving op het gebied van cybersecurity, privacy, kunstmatige intelligentie, gegevensuitwisseling, digitale toegankelijkheid, digitale dienstverlening, archivering en transparantie. Informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid De toenemende digitalisering van de gemeentelijke dienstverlening en bedrijfsvoering brengt kansen met zich mee, maar maakt de gemeente ook kwetsbaarder voor cyberaanvallen, verstoringen en misbruik van informatie. Een goede informatieveiligheid en digitale weerbaarheid zijn daarom belangrijke voorwaarden voor een betrouwbare overheid en een goede dienstverlening aan inwoners, bedrijven en samenwerkingspartners. Bij informatiebeveiliging gaat het om de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie. Informatie moet beschikbaar zijn wanneer dat nodig is, juist en betrouwbaar zijn en alleen toegankelijk zijn voor personen die daartoe bevoegd zijn. Dit vraagt om een samenhangende aanpak van techniek, processen en menselijk handelen.

In 2027 richten we ons op het verder structureel versterken en borgen van informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid. Daarbij werken we risicogestuurd en sluiten we aan bij de wettelijke en landelijke kaders, waaronder de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO 2) en de Cyberbeveiligingswet (Cbw). De samenwerking met leveranciers en ketenpartners krijgt hierbij nadrukkelijk aandacht, omdat de continuïteit en veiligheid van gemeentelijke dienstverlening mede afhankelijk zijn van deze partijen. 103 We versterken onze digitale weerbaarheid concreet door: 1. Het verder implementeren en borgen van maatregelen voor informatiebeveiliging; 2. Het versterken van bewustwording en veilig gedrag bij medewerkers, bestuur en waar passend inwoners; 3. Het verder op orde brengen en beheersen van processen, waaronder incidentmanagement en bedrijfscontinuïteit; 4. Het versterken van inzicht en grip op risico’s bij leveranciers, ketenpartners en andere afhankelijkheden; 5. Het verder ontwikkelen van risicomanagement en de monitoring en verantwoording van informatiebeveiliging. De gemeente hanteert de BIO 2 als belangrijk kader voor informatiebeveiliging en werkt hierbij volgens het principe “pas toe of leg uit”. De invoering en verdere borging van informatiebeveiliging vindt planmatig plaats op basis van risico’s en prioriteiten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://borgerodoorn.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/5884e527-4a80-4782-b28f-d99d20714871?agendaItemId=732642a9-47c6-48ee-86e8-ced208552b11