Begroting 2025
Tekst van het document
Zowel het landelijke actieprogramma ‘Tel mee met Taal’ als de regionale en lokale plannen voor Laaggeletterdheid lopen dit jaar af. De eerste stappen zijn gezet om een nieuwe visie voor de komende periode te ontwikkelen, waarbij niet alleen laaggeletterdheid, maar alle basisvaardigheden breed worden aangepakt. Sport en Gezondheid Sport, bewegen en preventie zijn beperkt genoemd in het Hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet. Preventie moet meer centraal komen te staan, inclusief sport en bewegen om de gezondheidsverschillen te verkleinen en de zorgvraag te beheersen. Onze combi- en cultuurcoaches spelen hier in een belangrijke rol. Ook in onze gemeente vinden we preventie erg belangrijk. Zo willen we dat jongeren opgroeien in een kansrijke omgeving en zetten we in op positieve gezondheid om o.a. middelengebruik tegen te gaan. We vinden het belangrijk dat onze inwoners (mentaal) weerbaar zijn en onze senioren langer in goede gezondheid thuis kunnen blijven wonen. In 2024 hebben we de inclusie agenda opgesteld. Die gaan we in 2025 uitvoeren. Onze focus ligt in 2025 op bewustwording. Ook gaan we weer een regenboogweek organiseren samen met organisaties en inwoners.
We doen mee aan de verkiezing “Meest toegankelijke gemeente” Opvallend voor Borger-Odoorn: • In Borger-Odoorn ervaart 82% van de volwassen inwoners zijn/haar gezondheid als (zeer) goed, dat is boven het Drentse gemiddelde van 80%. • 99% van de kinderen zit op zwemles of heeft al een zwemdiploma. • Onze gemeente scoort slecht op het gebied van beweegvriendelijke omgeving. Dit is in Drents verband het laagste van alle gemeenten.
34
Ontwikkelingen: In 2020 heeft de raad het sport- en gezondheidsbeleid “Gezonde Leefstijl Borger-Odoorn” vastgesteld. Volgens dit beleid zetten we in op 3 pijlers: Sport en bewegen, gezondheid en gezonde omgeving. Daarnaast stimuleren we graag eigen initiatief dat hieraan bijdraagt. Iedereen in de gemeente kan subsidie aanvragen voor de organisatie van activiteiten die sport, gezondheid en inclusiviteit stimuleren. In 2025 zetten we dit initiatief door. De landelijke subsidieregeling ‘school en omgeving’, in Borger-Odoorn bekend als Backpack, stopt na 2025. In 2025 wordt er samen met de partners in de lokale coalitie nagedacht hoe Backpack toch voortgezet kan worden. Backpack is inmiddels in het hele ‘veengebied’ uitgerold. Ambitie Naast alle wettelijke taken die we in het sociaal domein moeten uitvoeren en de ontwikkelingen die zich op dat vlak voordoen, ligt er ook een coalitieakkoord met belangrijke ambities die we willen realiseren. Eind 2022 is hier door het opstellen van urgente maatschappelijke opgaven prioritering in aangebracht. Voor de afdeling sociaal domein zijn dit de UMO’s: 1. Armoede en bestaanszekerheid 2. Zorg en voorzieningen dichterbij 3. Preventie en inclusie Armoede en bestaanszekerheid Kansengelijkheid is de rode draad door ons beleid. Dit doen we bijvoorbeeld door de Kansencoach te introduceren in het voortgezet onderwijs.
Initiatieven vanuit inwoners die bijdragen aan kansengelijkheid/bestaanszekerheid blijven we stimuleren. Geletterdheid en basisvaardigheden zijn van groot belang voor de kansengelijkheid. We gaan daarom een nieuw lokaal vierjarenplan opstellen. Zorg en voorzieningen dichterbij We willen de toegang tot zorg en voorzieningen in Borger-Odoorn voor onze inwoners behouden en versterken. Op het moment van schrijven zijn we bezig met de evaluatie van de buurtkamers. Dit is een mooi voorbeeld van het dichterbij brengen van de zorg en laagdrempelig aanwezig zijn in de gemeente. Op basis van de evaluatie zal worden gekeken wat er nodig is om onze doelstelling vast te houden: we organiseren de zorg en voorzieningen dichtbij Preventie en inclusie We willen dat jongeren opgroeien in een omgeving die positieve kansen biedt. We doen dit door te versterken wat er is, zoals de combicoaches en cultuurcoaches. Daar waar nodig voegen we interventies toe. Zo zetten we actief in op een aanpak voor overgewicht bij kinderen en het stimuleren van positieve gezondheid bij jongeren. Deze activiteiten vloeien voort uit de ketenaanpakken in het gezond en actief leven akkoord. Daarnaast vraagt de hervormingsagenda Jeugd en het toekomstscenario gericht op jeugd en gezinsbescherming een andere aanpak. Dit is meer gericht op collectieve, preventieve inzet.
Om de zorg kwalitatief goed, betaalbaar en uitvoerbaar te houden wordt gewerkt aan andere vormen van zorg. Al deze activiteiten dragen bij aan het mee doen en kunnen doen in de samenleving. Verder zetten we actief in op de uitvoering van onze inclusieagenda waarbij we in eerste instantie focussen op bewustwording.
35
Doelstellingen Sociaal domein Wat willen we bereiken? 1. We willen laten opgroeien in een omgeving die positieve kansen biedt.
2. Alle inwoners tellen mee. 3. Kansengelijkheid als rode draad door ons beleid.
4. We willen de toegang tot zorg en voorzieningen in Borger-Odoorn voor onze inwoners behouden en versterken.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Overgewicht bij kinderen verminderen. 1.2 Inzetten op een aanpak van de positieve gezondheid van jongeren om middelengebruik tegen te gaan. 1.3 Naschoolse activiteiten structureel maken (backpack). 1.4 Voorbereiden, inspelen en uitvoering geven aan de hervormingsagenda jeugd inclusief het Toekomstscenario. 2.1 Uitvoering geven aan de inclusieagenda. 3.1 Kansencoach in primair (borgen) en voortgezet onderwijs (starten). 3.2 Initiatieven vanuit inwoners die bijdragen aan kansengelijkheid/bestaanszekerheid stimuleren. 3.3 We stellen een nieuw lokaal vierjarenplan op voor laaggeletterdheid. 4.1 Stimuleren van het omvormen van individuele naar meer collectieve vormen van zorg en ondersteuning. 4.2 Doorontwikkelen Buurtkamers
36
Dienstverlening Ambitie Wij zijn pas tevreden als onze inwoners, ondernemers en bezoekers tevreden zijn over de dienstverlening en de communicatie van de gemeente. Dit betekent dat we continu inzetten op het verbeteren daarvan. Dit doen we langs verschillende lijnen. We gaan een onderzoek doen naar de mogelijkheid van een ‘Mijn Omgeving’, waardoor de inwoners 24/7 beter en sneller inzicht kunnen krijgen in hun lopende zaken en aanvragen. Ook loopt momenteel een project om de subsidieprocessen te verbeteren. De resultaten daarvan zullen in 2025 effect krijgen. We kijken ook naar klantbeloftes, beloftes die we waar willen en gaan maken in onze dienstverlening. Bij dit laatste hoort ook dat we onderzoek doen naar de mogelijkheden waarop de inwoners bediend willen worden. Dit is een basis voor onze nieuw op te stellen visie op dienstverlening.
Doelstellingen Dienstverlening Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Een efficiënte en excellente 1.1 We gaan verder met de dienstverlening van de gemeenteontwikkeling van onze (digitale) richting haar inwoners, dienstverlening. Hierbij gaan we onder ondernemers en bezoekers. andere kijken naar een ‘Mijn Omgeving’. 1.2 We monitoren periodiek onze dienstverlening (servicenormen) en brengen dit onder in dashboards. 1.3 We gaan aan de slag met onze kanalenstrategie. Dit doen we onder andere met behulp in beeld brengen van klantreizen. 1.4 We optimaliseren het proces Melding Openbare Ruimte. 1.5 We rollen de opgehaalde klantbeloften uit. 1.6 We leggen onze communicatieinfrastructuur vast in een contentstrategie: welke bestaande en nieuwe communicatiemiddelen zetten we in voor welke informatie en doelgroepen. 1.7 We ronden het traject begrijpelijk schrijven af en beleggen dit structureel in de organisatie. 1.8 We actualiseren in 2025 onze visie op Dienstverlening, waarin we bovenstaande punten gaan meenemen en daarna verwerken tot een uitvoeringsprogramma voor de rest van 2025 en verder.
37
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2023 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2023. De cijfers van de begroting 2024 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2024-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2025 zijn zoals de begroting 2025 is opgesteld. Onze inwoners
Begroting 2025 Lasten Baten
Totaal x € 1.000
Begroting 2024 Saldo Lasten
Baten
Rekening 2023 Saldo Lasten
Baten
Saldo
46.196 9.273 36.922 47.517 10.767 36.749 47.506 18.012 29.493
38
Onze economie
Subthema’s: - Economische ontwikkeling; - Recreatie en toerisme.
39
Economische ontwikkeling Ambitie We zijn een ondernemersvriendelijke en verbindende gemeente met aandacht voor het lokale bedrijfsleven. We zijn laagdrempelig benaderbaar en denken daar waar het kan proactief mee met de plannen van ondernemers. Door de organisatie van (lokale) netwerkbijeenkomsten en bedrijfsbezoeken weten we ook wat er bij ondernemers leeft. Ten behoeve van de landbouwsector doen we in 2025 nader onderzoek naar de mogelijkheid voor plaatsing van kleine windmolens op onder andere boerenerven. Ook zijn we bezig met de agrarische verkenning en gaan we in 2025 ons economisch beleid actualiseren. We brengen de vestigingsbehoefte van lokale ondernemers verder in beeld en gaan voorbereidingen treffen voor uitbreiding van de beschikbare uit te geven bedrijfskavels. Omdat onze invloed op het ontwikkelen van de economie beperkt is, gaan we onze ondernemers actief verbinden met regionale netwerken zoals bijvoorbeeld de Dutch Tech Zone en Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe. Hier liggen (financiële) kansen voor bedrijven en instellingen om innovatie en ontwikkeling te stimuleren.
40
Doelstellingen Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? 1. Een laagdrempelige, verbindende en faciliterende gemeente.
2. Het vestigingsklimaat is passend bij de behoefte ondernemers.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We gaan ondernemers en instellingen actief verbinden aan lokale, regionale en landelijke programma’s en netwerken. Voorbeelden hiervan zijn Leader, Dutch Tech Zone, Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe en Growing Emmen. 1.2 We organiseren op structurele basis ambtelijke en bestuurlijke bedrijfsbezoeken bij lokale ondernemers. 1.3 We gaan het beleid op het gebied van Economie en Recreatie en Toerisme actualiseren. 2.1 We gaan met ondernemers en ondernemersverenigingen op bedrijventerreinen aan de slag om te komen tot Toekomkomst Bestendige Bedrijventerreinen. 2.2 We gaan bedrijven stimuleren om gebruik te maken van regelingen op het gebied van duurzaamheid. 2.3 We gaan i.v.m. de vestigingsen/of uitbreidingsbehoefte van ondernemers onderzoeken of er mogelijkheden zijn de bedrijventerreinen op termijn uit te breiden of dat er elders nog gronden beschikbaar kunnen komen voor bedrijfshuisvesting.
41
Recreatie en Toerisme Ambitie De ambitie is het behoud van de toppositie van Borger-Odoorn als Drentse gemeente met veel R&T-werkgelegenheid en voorzieningen die belangrijk zijn voor onze leefbaarheid en aantrekkingskracht. De balans tussen sector, gasten, inwoners en omgeving neemt in belang toe waardoor thema’s als duurzaamheid, kwaliteit en spreiding in tijd en ruimte een grotere rol gaan spelen. Fietsen en een goede bereikbaarheid en infrastructuur speelt een essentiële rol in deze ontwikkelingen.
Doelstellingen Recreatie en Toerisme Wat willen we bereiken? 1. Een laagdrempelige, verbindende en faciliterende gemeente.
2. Het vestigingsklimaat is passend bij de behoefte ondernemers.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We faciliteren de sector middels promotie, routes en informatievoorziening zowel voor gasten als inwoners. 1.2 We nemen deel aan regionale, landelijke programma’s en netwerken om de lokale economie te versterken. Denk aan het Recreatieschap Drenthe, Vitale Vakantieparken Drenthe, BOCE, samenwerkingsverband De Hondsrug, Unesco Global Geopark en Cittaslow. 1.3 We ontwikkelen doorfietsroutes in BOCE-verband. 1.4 We vervolgen de stimulering van R&T in de veenkoloniën o.a. in samenwerking met andere (Groningse/Drentse) Veenkoloniale gemeenten en Marketing Drenthe. 1.5 We stimuleren de duurzaamheid van de R&T sector (mede i.s.m. Recreatieschap). 1.6 We nemen deel aan het vervolgprogramma Vitale Vakantieparken Drenthe. 2.1 We gaan de visie R&T afronden en in 2025 verwerken in een uitvoeringsprogramma. 2.2 We stellen als onderdeel van de visie R&T een afwegingskader verblijfsrecreatie op. 2.3 We faciliteren de ontwikkeling van het ‘UNESCO Geopark Hunebedcentrum’, een vernieuwd bezoekerscentrum en museum op de locatie van het Hunebedcentrum.
42
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2023 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2023. De cijfers van de begroting 2024 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2024-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2025 zijn zoals de begroting 2025 is opgesteld. Onze economie
Begroting 2025 Lasten Baten
Totaal x € 1.000
Begroting 2024
Rekening 2023
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
763 2.268 -1.505
43
701
2.167 -1.466
1.010
Baten
Saldo
2.932 -1.920
Onze toekomst
Subthema’s: - Duurzame ontwikkeling;
44
Duurzame ontwikkeling Ambitie We willen een vitale, duurzame en toekomstbestendige woon- en leefomgeving, waarbij duurzaamheid, klimaat, milieu en biodiversiteit voorop staan. In 2024 is daarvoor een strategische visie opgesteld – De Duurzaamheidsagenda Borger-Odoorn 2024-2030 – Samen duurzaam doen – om -hier tot en met 2030 vorm aan te kunnen geven. In het najaar van 2024 hebben we dit nader gespecificeerd in onze uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2024-2026. We werken hierbij aan de hand van 5 thema's: 1. Energietransitie; 2. Klimaatadaptatie; 3. Duurzaam ondernemen en circulariteit; 4. Natuur en biodiversiteit; 5. Duurzame mobiliteit. We gaan ons in 2025 blijven inzetten voor het bereiken van alle inwoners om invulling te geven aan onze ambities op het gebied van isolatie. We gaan door met de ingezette koers voor energiearmoede en werken verder samen met de energiecoaches. We werken zowel regionaal als lokaal aan klimaatadaptatie. We willen diverse vormen van duurzame mobiliteit stimuleren. Als laatste zetten we ons in voor behoud en bescherming van natuur en biodiversiteit binnen ons uniek (agrarisch) landschap. Ons land robuust en duurzaam inrichten is een uitdagende puzzel. Voldoende duurzame, betaalbare en bereikbare woningen, schone energie en gezonde natuur is de uitdaging. In het programma Novex werken alle overheden samen aan een plan voor de inrichting van Nederland.
Het Drents Programma Landelijk Gebied (DPLG) wil de provincie Drenthe toekomstbestendig en gezond maken voor haar inwoners. De basis hiervoor is een gezonde bodem, rijke natuur, een schone lucht en voldoende (drink)water. Het nieuwe kabinet heeft weliswaar de NPLG ingetrokken, maar de werkzaamheden die hieruit voortvloeien blijven actueel. We willen als gemeente een pro actieve rol vervullen ten aanzien van de Novex en DPLG.
Doelstellingen Duurzame ontwikkeling Wat willen we bereiken? 1. Onze gebouwde omgeving is energiezuiniger en wordt in toenemende mate verwarmd op basis van duurzame warmtebronnen.
2. We zetten ons in voor het realiseren van structurele oplossingen voor knelpunten in het elektriciteitsnet.
3. We stimuleren duurzame mobiliteit.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Werven en opleiden van energiecoaches-plus. 1.2 Uitvoering geven aan de gebiedsgerichte aanpak voor het verduurzamen van woningen voor het veengebied. 1.3 Uitvoering geven aan de Wijk Uitvoeringsplannen Valthe en BorgerNoord. 2.1 In samenwerking met partners pMIEK 2.0 opstellen. 2.2 In samenwerking met partners een regionaal kader energieopslag ontwikkelen. 2.3 Uitwerken beleid kleine windmolens op boerenerven. 3.1 Opstellen CO2-rapport woonwerkverkeer.
45
3.2 Starten onderzoek naar de mogelijkheden om het wagenpark van de buitendienst te verduurzamen. 3.3 Laadpalen plaatsen op strategische plekken in gemeente. 4. We houden rekening met 4.1 Starten met het vertalen van een klimaatadaptatie bij de inrichting Regionale Adaptatie Strategie naar van de openbare ruimte en een lokale aanpak voor de gemeente gebouwde omgeving. Borger-Odoorn. 5.1 We scheppen randvoorwaarden 5. We werken aan behoud en voor het natuurvriendelijk isoleren; bescherming van natuur en waaronder het plaatsen van biodiversiteit. alternatieve verblijven voor vleermuizen en vogels. 5.2 We starten met het opstellen van een plan ‘Basiskwaliteit natuur’, voor een meer biodiverse inrichting en beheer van landschap en natuur. 5.3 We ontwikkelen een beleidskader voor voedselbossen.
46
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2023 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2023. De cijfers van de begroting 2024 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2024-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2025 zijn zoals de begroting 2025 is opgesteld. Onze toekomst
Totaal x € 1.000
Begroting 2025
Begroting 2024
Rekening 2023
Lasten Baten
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
6.032
5.487
1.073
4.591
544
47
8.040
2.053 5.986
5.664
Onze leefomgeving
Subthema’s: - Ruimte en groen; - Wonen en leefbaarheid; - Wegen en verkeer; - Openbare orde en veiligheid.
48
Ruimte en groen Ambitie Borger-Odoorn is een groene plattelandsgemeente met een toeristisch karakter. De gemeente streeft naar behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk, eenvoudig en karakteristiek openbaar groen dat aansluit bij de verschillende kenmerken van het zand en het veen. Aantrekkelijk wonen en leefbaarheid zijn waarden die we willen versterken.
Doelstellingen Ruimte en groen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Het beheren van de openbare 1.1 Uitwerken van beheerplannen ruimte op grond van de binnen de kaders van de groenvisie. beleidsnota IBOR. 2. Verbeteren van de groene 2.1 Uitvoeren van projecten binnen de leefomgeving. kaders van de groenvisie.
49
Wonen en leefbaarheid Ambitie Op het gebied van wonen staan we voor een grote opgave. Deze is binnen BorgerOdoorn ook als urgente opgave genoemd. De concrete ambitie van het college is om binnen die opgave in deze bestuursperiode 200 woningen te bouwen. Maar we kijken ook wat er nodig is, om na 2026 een kwalitatieve en goed afgestemde woningvoorraad te hebben. We werken intensief samen met de woningcorporaties met als doel om voldoende sociale huurwoningen te realiseren. Zo willen we een minimumpercentage sociale huur bij nieuwbouw realiseren en onze eigen inwoners zoveel mogelijk voorrang geven. Ook jongeren willen we stimuleren om zich tijdig bij woningcorporaties aan te melden. Het maatschappelijk vastgoed in onze gemeente is speerpunt van beleid. We geven uitvoering aan dit beleid om met name de onderwijs- en sportaccommodaties te vernieuwen en/of te privatiseren. In 2025 wordt de vernieuwing van de sport kerncomplexen in Odoorn en Borger afgerond en daarna de privatisering van deze kerncomplexen. Daarnaast gaan we ook het kerncomplex Nieuw Buinen privatiseren. De niet-kerncomplexen in Ees en Buinerveen gaan we tevens privatiseren. De plannen voor de vernieuwing van de onderwijsaccommodaties in Buinerveen / Nieuw-Buinen west,Valthermond en 2e Exloërmond gaan we uitwerken. Het draagvlakonderzoek naar een MFA in 2e Exloërmond wordt afgerond.
Ook gaan we verder met de herschikking van maatschappelijke voorzieningen in Borger.
Doelstellingen Wonen en leefbaarheid Wat willen we bereiken? 1. Woningtekort verminderen: voldoende (sociale) huur- en koopwoningen en daarmee de betaalbare woningvoorraad vergroten. 2. Bouwen voor bepaalde doelgroepen (ouderen, starters en bijzondere woonvormen).
3. Kwaliteit verbeteren woningvoorraad/goed geïsoleerde woningen. 4. Voorbereiden nieuw woonbeleid.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Daar waar mogelijk versnellen van bestaande processen en nieuwe initiatieven t.o.v. bestaande projecten te prioriteren. 2.1 Minimaal 50 woningen realiseren in Borger- Odoorn, overeenkomstig de Woondeal. 2.2 We gaan binnen deze 50 woningen een gedeelte bouwen voor deze doelgroepen. 3.1 Een aantal buitenplanse omgevingsactiviteiten (BOPA) gaan we voorleggen aan de raad. Een voorbeeld zal de ontwikkeling van het Esdalcollege zijn. 4.1 Uitvoeren woningmarktonderzoek. 4.2 Aansluiten bij nieuwe wet Volkshuisvesting. 4.3 Opstellen urgentieverordening. 4.4 Actualiseren grondbeleid.
5. Verbeteren voorzieningen sport.
5.1 Afronden privatisering kerncomplexen Nieuw-Buinen.
50
6. Actuele voorzieningen voor het basisonderwijs realiseren.
5.2 Afronden nieuwbouw en privatisering clubgebouw S.V. Borger en Odoorn. 5.3 Privatiseren niet-kerncomplexen voetbal. 6.1 Realiseren extra ruimte voor het onderwijs in Borger. 6.2 Verder uitwerken businesscase Buinerveen/Nieuw-Buinen -West. 6.3 Verder uitwerken businesscase De Aanloop Valthermond. 6.4 Verder uitwerken businesscase MFA/scholen 2e Exloërmond. 6.5 Herschikken van het maatschappelijk vastgoed in Borger.
51
Openbare orde en veiligheid Ambitie De weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit is in 2025 de rode draad in de werkzaamheden. Het begin 2024 door de provincie Drenthe, de twaalf inliggende gemeenten en de vier inliggende waterschappen aangegane convenant Drentse Aanpak Ondermijning is daarbij het instrument.
Doelstellingen Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Een gemeente Borger-Odoorn 1.1 Realiseren van de in de Drentse die weerbaar is tegen Aanpak Ondermijning aangegeven ondermijnende criminaliteit. concrete ambities. 1.2 Actieve deelname van de gemeente Borger-Odoorn aan de (sub)werkgroep(en) Drentse Aanpak Ondermijning die ten behoeve van de gezamenlijkheid van convenantpartners producten, campagnes, regelgeving en beleidsdocumenten ontwikkelen.
52
Wegen en verkeer Ambitie Borger-Odoorn is een groene plattelandsgemeente met een toeristisch karakter. De gemeente streeft naar behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk, eenvoudig en karakteristiek openbaar groen dat aansluit bij de verschillende kenmerken van het zand en het veen. Woonaantrekkelijkheid en leefbaarheid zijn waarden die we willen versterken. Ook wil de gemeente over een veilig en goed onderhouden wegennet beschikken.
Doelstellingen Wegen en verkeer Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Verbeteren 1.1 Uitvoeren van projecten binnen de verkeersveiligheid, leefbaarheid kaders van het GVVP. 1.2 Verdere ontwikkeling HUB Borger. en bereikbaarheid. 1.3 Inzet om samen met andere stakeholders de Nedersaksenlijn te realiseren. 2. Het beheren van de openbare 2.1 Uitvoeren van projecten op basis ruimte op grond van de van het beleidsnota IBOR. meerjareninvesteringsprogramma.
53
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2023 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2023. De cijfers van de begroting 2024 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2024-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2025 zijn zoals de begroting 2025 is opgesteld. Onze leefomgeving
Begroting 2025 Lasten Baten
Totaal x € 1.000
Begroting 2024
Rekening 2023
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
25.628 9.968 15.661 31.750
54
Baten
Saldo
8.449 23.302 24.975 11.198 13.777
Onze portemonnee
Thema Onze portemonnee bevat de volgende onderdelen: - Overzicht van baten en lasten; - Financiële beleidskaders; - Bezuinigingen; - De Knoppen; - Financiële begroting; - Wat mag het kosten?
55
Overzicht van baten en lasten
De gemeente heeft in 2025 ca. € 104,5 miljoen aan baten. Het grootste deel hiervan komt van het Rijk, namelijk ca. € 70,1 miljoen. Daarnaast ontvangen wij ongeveer € 15,4 miljoen aan heffingen (OZB, afvalstoffenheffing, rioolrechten, toeristenbelasting e.d.). De overige opbrengsten zijn onder andere opbrengsten voor leges, rente, huren en pachten. Met deze totale opbrengsten kunnen we uitvoering geven aan de ambities en doelen die in de thema’s benoemd zijn.
De gemeente is niet uit op het maken van winst. Daarom zijn de totale lasten gelijk aan de totale baten, dus ook ca. € 104,5 miljoen. Aan het thema ‘Onze inwoners’ wordt ca. € 46,2 miljoen uitgegeven. Aan het thema ‘Onze leefomgeving’ ruim € 25,6 miljoen, het thema ‘Onze toekomst’ ca. € 6 miljoen en aan ‘Onze economie’ circa € 0,7 miljoen. Daarnaast is er nog een thema ‘Onze portemonnee’ waar ca. € 25,9 miljoen aan wordt uitgegeven.
56
Financiële Beleidskaders In bijlage 2 geven we de financiële kaders weer. In de Kadernota 2025 zijn deze kaders geactualiseerd. Deze begroting is op basis van de meest recente financiële kaders opgesteld. In de Kadernota 2025 is besloten om in te stemmen met de financiële kaders en expliciet af te wijken van het kader leges in relatie tot het voornemen om de leges voor lijkbezorging per 1 januari 2025 te verhogen.
Bezuinigingen Deze begroting 2025 bevat geen incidentele of structurele bezuinigingen voor 2025 en meerjarenraming.
57
De Knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor het begrotingsjaar 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2029. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de Kadernota 2025. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven.
Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven.
Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen. Knop bezuinigingen: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren.
Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend beschikbaar hebben om onze ambities te realiseren.
58
2.1 Knop 1: Saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar. Knop 1
Saldo begroting (x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
2029
Stand Kadernota 2025
146.731
588.897
113.886
49.701
49.701
Ontwikkelingen -29.439
1. Indexaties 2029 2. Financiering 3. Actualisatie kleinere budgetten
3.216
-5.240
21.840
-1.563
-46.645
119.681
138.041
97.218
88.649
70.353
4. Autonome bestedingsvoorstellen 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen
0
0
0
0
0
-43.000
-43.000
-43000
-43.000
-43.000
6. Overheveling naar knop 2
-200.000
0
0
0
0
26.628
678.698
189.944
93.787
970
Stand begroting 2025
Toelichting De in de Kadernota 2025 vermelde mutaties zijn verwerkt in het saldo van de "Stand Kadernota 2025". Ten opzichte van de Kadernota 2025 is jaarschijf 2029 toegevoegd. Het netto effect voor jaarschijf 2029 wordt hier gepresenteerd. De onderstaande zaken zijn toegevoegd sinds de Kadernota 2025: 1. Indexatie 2029: ten opzichte van de Kadernota 2025 is jaarschijf 2029 toegevoegd. Conform financieel kaders zijn diverse lasten en baten geïndexeerd, zoals bedrijfsvoering, algemene uitkering, OZB, gemeenschappelijke regelingen etc. Het netto effect voor jaarschijf 2029 wordt hier gepresenteerd. 2. Financiering: dit betreft aanpassingen als gevolg van renteaanpassingen, toevoegingen en onttrekking reserves en de winstneming bij de bouwgrondexploitatie. 3. Actualisatie kleinere budgetten: dit betreft de aanpassing van onder meer het budget voor personele voorzieningen, kapitaallasten, plantsoenonderhoud en stelposten. 4. Autonome bestedingsvoorstellen: er zijn geen aanvullende autonome bestedingsvoorstellen. 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen: dit betreft de verduurzaming brandstof voertuigen. 6. Overheveling naar knop 2; we hevelen € 200.000 over naar het budget voor beleidsintensivering. Hiermee beperken we de onttrekking uit de VAR.
59
2.2 Knop 2: Budget beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar. Knop 2
Beleidsintensivering (x € 1.000) Stand Kadernota 2025
2025
2026
2027
2028
2029
1.153.272
Ontwikkelingen 1. Wijkrenovatie
-250.000
2. Kansencoach
-210.000
3. Nedersaksenlijn
-100.000
4. Hunzehuys
-900.000
5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen
-1.276.500
totaal mutaties 6. Overheveling van knop 1
200.000
7. Onttrekking uit de VAR
1.650.000
Stand begroting 2025
266.772
0
0
0
Toelichting De onderstaande zaken zijn toegevoegd sinds de Kadernota 2025: 1. Wijkrenovatie: bij besluitvorming over de Kadernota 2025 is een motie een over Wijkrenovatie aangenomen. In deze begroting wordt op basis daarvan voorgesteld een bestemmingsreserve Wijkrenovatie in te stellen en hiervoor incidenteel voor 2025 € 250.000 te doteren. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage Dynamische prioriteitenlijst. 2. Kansencoach: In de Kadernota 2025 is het voorstel Kansencoach PM geraamd, namelijk de verwachting was dat de kosten uit de Regiodeal of uit een andere subsidie, kon worden gefinancierd. Dit is helaas niet mogelijk en daarom komen we in deze begroting met het voorstel om voor 2025 € 210.000 uit de algemene middelen voor de kansencoach te financieren. Inmiddels hebben alle basisscholen en het voortgezet onderwijs een Kansencoach. De Kansencoach biedt laagdrempelig, dichtbij advies en ondersteuning aan kinderen, hun ouders en de leerkrachten. Voor 2026 gaan we dit verwerken in de Kadernota 2026. 3. Nedersaksenlijn. In de Kadernota 2025 is voorgesteld een bedrag van € 50.000 beschikbaar te stellen. In deze begroting 2025 stellen we voor om aanvullend nog een bedrag van € 100.000 te reserveren voor de Nedersaksenlijn, zodat in totaal € 150.000 hiervoor beschikbaar is. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage Dynamische prioriteitenlijst.
60
0
4. Hunzehuys; in de Kadernota 2025 is PM geraamd voor het Hunzehuys. Op dat moment was niet bekend hoeveel de kosten van de verbouwing gaan kosten. Inmiddels is daar wel meer zicht op en we stellen voor om € 900.000 hiervoor beschikbaar te stellen. 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen Kadernota 2025: dit betreffen de incidentele bestedingsvoorstellen uit de Kadernota 2025. Voor verdere informatie wordt verwezen naar de DPL. 6. Overheveling van knop 1: dit betreft de overheveling van € 200.000 om de onttrekking uit de VAR te beperken. 7. Onttrekking uit de VAR: we halen € 1.650.000 uit de VAR zodat er weer € 250.000 beschikbaar is voor BERAP 2025 - I. 2.3 Knop 3: Belastingen Hieronder het verloop van knop 3 belastingen. Knop 3
Belastingen (x € 1.000)
2025
Stand Kadernota 2025
2026
2027
2028
2029
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Ontwikkelingen
Stand begroting 2025
Toelichting We verhogen in deze begroting de OZB op basis van het coalitieakkoord met 2,75%. Dit leidt niet tot extra verhoging van de gemeentelijke belastingen. Over het tarief toeristenbelasting is in de Kadernota 2025 al een besluit genomen.
61
2.4 Knop 4: Bezuinigingen Hieronder de opgenomen bezuinigingen. Knop 4
Bezuinigingen (x € 1.000)
2025
Stand Kadernota 2025
2026
2027
2028
2029
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Ontwikkelingen
Stand begroting 2025 Toelichting Deze begroting bevat geen bezuinigingen.
62
2.5 Knop 5: Vrije Algemene Reserve (VAR) Uit onderstaand overzicht blijkt het verloop van de VAR. In de paragraaf Weerstandsvermogen is een toelichting gegeven.
Het verloop van de VAR is als volgt: Stand per 1 januari 2024 Af: bestuurlijke voorstellen Berap 2024-I Af: MJIP Begroting 2024 Af: Aanvulling knop 2 Begroting 2024 Af: Nieuw clubgebouw S.V. Borger BOSA subsidie Bij: uit bufferreserve gronden Bij: rekeningresultaat 2023 Bij: opheffen reserve Covid Stand per 1 januari 2025 Af: Vervroegde afschrijving Kadernota 2025 Stand voor Begroting 2025 AF: bestuurlijke voorstellen Begroting 2025 Stand na vaststelling Begroting 2025
Bedrag € 7.404.807 - € 750.000 -1.622.000 -€ 800.000 -€ 525.000 € 300.000 € 1.383.332 € 416.676 € 5.807.815 -2.000.000 € 3.807.815 -€1.650.000 € 2.157.815
Knop 5
Vrije reserve (x € 1.000)
2025
Stand Kadernota 2025
5.807.815
Ontwikkelingen -3.650.000
Stand begroting 2025
2.157.815
Toelichting De stand per 1 januari 2024 is € 7.405.000. In deze begroting worden er voorstellen gedaan om in totaal € 1.650.000 (aanvullend) aan de VAR te onttrekken. De stand na vaststelling van de begroting 2025 bedraagt € 2.157.815.
63
Financiële begroting In dit onderdeel komen verschillende financiële onderdelen aan bod, zoals de invulling van de stelpost indexatie en een specificatie van het Gemeentefonds.
Vennootschapsbelasting en overhead Vennootschapsbelasting Door de inwerkingtreding van de ‘Wet modernisering Vennootschapsbelasting (VPB) overheidsondernemingen’ zijn gemeenten per 1-1-2016 VPB verschuldigd over winstgevende ondernemersactiviteiten. Alleen de activiteiten binnen de grondexploitaties zijn voor de gemeente Borger-Odoorn VPB plichtige activiteiten. We hebben geen raming opgenomen voor te betalen VPB. Als wij over 2025 VPB verschuldigd zijn dan wordt deze gedekt uit de bufferreserve gronden. Overhead Sinds het jaar 2017 presenteren gemeenten conform BBV wetgeving een overzicht van de overheadkosten in hun begroting. Voor de overhead is een landelijk verplicht gestelde definitie gemaakt. De definitie van overhead luidt: ‘alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.’ Het uitgangspunt is dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en/of activiteiten. De overhead bedraagt in 2025: € 13.661.374. Onder de overhead vallen bijvoorbeeld de kosten van het gemeentehuis, maar ook de salariskosten van de ondersteunende afdelingen, zoals financiën, juridische zaken en communicatie. Overheadpercentage Voor het bepalen van bepaalde tarieven, zoals de kosten van de reinigingsheffingen en riolering, wordt het overheadpercentage gebruikt. Voor 2025 is het overheadpercentage berekend op 15,33%.
Overheadpercentage per jaar Overheadpercentage
2020
2021
2022
2023
2024
2025
14,52% 15,24% 13,51% 13,79% 15,67% 15,33%
Het overheadpercentage wordt berekend door de overhead te delen door de totale lasten minus de overhead. Ten opzichte van andere gemeenten is het lastig aan te geven of het percentage hoog of laag is, omdat gemeenten hun eigen interpretatie geven aan het toerekenen van overheadkosten volgens het BBV.
64
Specificatie Gemeentefonds Hieronder een overzicht van de algemene uitkering. De raming van de meicirculaire 2024 en de septembercirculaire 2024 zijn weergegeven. De raming van de begroting 2025 komt overeen met de raming die is weergegeven voor de septembercirculaire. Gemeentefonds 2025
Mei
September Verschil
I: Algemene Uitkering
circulaire
circulaire
Algemene Uitkering
54.840.002
54.850.536
10.534
Raming onderuitputting
-150.000
-150.000
0
Behoedzaamheid
-200.000
-200.000
0
Raming BTW compensatiefonds
760.000
760.000
0
Subtotaal onderdeel I 55.250.002 55.260.536 II: Decentralisatie- en integratieuitkeringen
10.534
Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Correctie extrapolatie participatie
47.545
47.545
0
Werkdrukverlaging jeugdbescherming
44.729
44.729
0
Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ Besparingsverlies Jeugd
46.264
46.264
0
720.269
720.269
0
Wmo hulpmiddelen
10.257
10.257
0
Armoedebestrijding kinderen (DU)
-8.412
-8.412
0
513.950
513.950
0
100.000
100.000
1.374.602
1.474.602
100.000
5.065.253
5.112.558
47.305
5.065.253
5.112.558
47.305
Totaal onderdeel I
55.250.002
55.260.536
10.534
Totaal onderdeel II
1.374.602
1.474.602
100.000
Totaal onderdeel III
5.065.253
5.112.558
47.305
Totaal I t/m III 61.689.857 61.847.696
157.839
0
Participatie (IU)
Openbare bibliotheken Subtotaal onderdeel II III: Sociaal Domein 3D's Participatie Subtotaal onderdeel III Totaal per onderdeel
Toelichting De septembercirculaire 2024 viel in totaliteit voor 2025 € 157.839 hoger uit dan de meicirculaire 2024. Dit is voornamelijk een gevolg van de extra middelen (€ 100.000) die we hebben ontvangen voor de bibliotheek. We hebben deze middelen in de begroting 2025 toegevoegd aan het bibliotheekbudget, waardoor het netto gevolg voor de exploitatie € 57.839 bedraagt.
65
Het gemeentefonds wordt geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Dat betekent dat de groei van de algemene uitkering niet langer gekoppeld is aan de rijksuitgaven (samen trap op, samen trap af), maar aan economische groei. We hebben ervoor gekozen om, conform financieel kader, een behoedzame raming van de algemene uitkering op te nemen in de meerjarenbegroting, omdat de economische groei met de huidige economische ontwikkelingen lastig te voorspellen is. Voor de jaren 2026 en verder hebben we meer ontvangen dan werd voorzien in de meicirculaire 2024. Dat schommelt tussen de € 500.000 en € 800.000. Het is een gevolg van de extra bijdragen die we ontvangen voor de jeugd en wmo. Deze hebben we toegevoegd aan het budget voor de indexaties.
Stelpost indexatie prijsstijgingen Met de huidige hoge indexatie dienen diverse budgetten te worden geïndexeerd. In de begroting 2025 hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er een sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10% of een andere autonome oorzaak. Zo komen bijvoorbeeld verhogingen van externe partijen zoals GR’en ten laste van deze stelpost. Hieronder het voorstel voor invulling in deze begroting en een toelichting per onderdeel. STELPOST INDEXATIE STAND KADERNOTA 2025
2025
2026
2027
2028
2029
-990.037 -1.076.055 -1.096.874 -1.097.667 -1.097.667
mutaties 1. Indexatie Sociale teams
-160.000
-160.000
-160.000
-160.000
-230.000
2. Indexatie Stichting Andes
-352.000
-352.000
-352.000
-352.000
-373.500
-1.900.000
-300.000
-300.000
-300.000
-300.000
3. Jeugd 4. Jeugd extra budget gemeentefonds
720.269
5. Onttrekking Bestemmingsreserve Jeugd
979.000
6. WMO
-700.000
-200.000
-200.000
-200.000
-200.000
7. Effecten gemeentefonds meicirculaire 2024
2.740.093
1.283.675
2.379.563
3.053.347
3.053.347
8. Overige mutaties
-8.514
-9.244
-9.992
-10.759
-621.599
9. Effecten gemeentefonds septembercirculaire 2024
57.839
503.941
700.021
657.121
852.503
STAND begroting 2025
386.650
-309.683
960.718 1.590.042 1.083.084
Toelichting: 1. Indexatie Sociale teams: De begroting 2025 van de Stichting Sociale teams valt hoger uit door stijging van de personeelskosten door de CAO Sociaal Werk. In de CAO zijn meerdere loonstijgingen en wijzigingen in salarisschalen opgenomen. 2. Indexatie Stichting Andes: De bijdrage aan de stichting Andes wordt verhoogd. De oorzaken zijn de gestegen loonkosten als gevolg van de wijzigingen in de CAO Sociaal Werk en het zorgen voor structurele dekking van een deel van de formatie, hierbij gaat het om extra jongerenwerk. De indexatie is nodig voor de continuering van de huidige omvang van de welzijnsactiviteiten en het jongerenwerker.
66
3, 4 en 5. De kosten Jeugd zijn in 2024 enorm gestegen door loon- en prijsindexaties, alsmede door maatregelen vanuit de Hervormingsagenda die al in gang worden gezet. Hierdoor worden we in de eerste jaren geconfronteerd met hogere kosten, die in de latere jaren moeten leiden tot een structurele verlaging. Ook door complexere en daarmee kostbaardere dossiers zijn de uitgaven met betrekking tot Jeugdhulp gestegen, een groot deel van onze kosten wordt bepaald voor een klein aantal dossiers. De verwachting is met de op dit moment beschikbare informatie dat de kosten in 2025 in ieder geval nog niet zullen dalen ten opzichte van 2024. Deze extra kosten ten op zichte van de originele begroting worden deels gecompenseerd door extra budget vanuit het gemeentefonds. Daarnaast willen we de Bestemmingsreserve Hervormingsagenda Jeugdzorg die in 2023 is gevormd inzetten voor de te verwachten hogere kosten in 2025. In de meerjarenraming wordt het budget met structureel €300.000 verhoogd. Dit doen we omdat we kijkend, naar alle ontwikkelingen die er nog zijn, verwachten dat het benodigde budget structureel niet voldoende zal dalen ten opzichte van 2025. 6. De kosten WMO zijn gestegen ten opzichte van de prognose in de kadernota. Dit laat zich deels verklaren door uitschieters in casuïstiek en voor het grootste deel door de stijging van de prijs naar aanleiding van de indexatie.
Omdat de prijsstijging een landelijk beeld is, heeft het Rijk het voornemen om gemeenten een compensatie te betalen. In de meerjarenraming wordt daarom met een structureel lager bedrag rekening gehouden dan we voor de bijgestelde prognose doen. Tot slot gaan wij er ook vanuit dat er duidelijkheid komt over de aanpassing van het abonnementstarief, ook daar verwachten we dat dit effect positief is voor onze gemeente. 7. Effecten gemeentefonds meicirculaire 2024. We hebben de uitkomsten van de meicirculaire verwerkt in de begroting 2025. Zichtbaar is het Ravijnjaar 2026. Voor dit jaar ontvangen we minder middelen. 8. Overige mutaties. Dit betreft kleine aanpassingen zoals de toepassing van de index voor huren, verzekeringen en deelname gevonden voorwerpen. 9. Effecten van de septembercirculaire. De uitkomsten van de septembercirculaire zijn verwerkt in deze begroting. De septembercirculaire heeft een licht positief effect. 2025
2026
2027
2028
2029
Stand meicirculaire 2024
61.689.857 59.268.829 60.627.634 61.840.531 61.840.531
Stand septembercirculaire 2024
61.847.696 59.872.770 61.327.655 62.497.652 62.693.034
Effect septembercirculaire 2024
157.839
603.941
openbare bibliotheken
100.000
100.000
Netto resultaat
57.839
503.941
700.021
657.121
852.503
700.021
657.121
852.503
af taakmutaties:
Het netto-resultaat is mede ontstaan door de extra middelen die we vanaf 2026 hebben ontvangen voor de jeugd en de wmo. Deze middelen hebben we toegevoegd aan het budget voor de indexaties. De extra middelen de we hebben ontvangen voor de bibliotheek in 2025 en 2026 hebben we toegevoegd aan het budget voor de bibliotheek.
67
Overzicht van incidentele baten en lasten In onderstaand overzicht hebben we de totale incidentele baten en lasten weergegeven. De incidentele reservemutaties zijn hier onderdeel van. Mutaties van de reserves beschouwen we in principe als incidenteel. Behalve als het gaat om reguliere stortingen en/of onttrekkingen die van toepassing zijn op alle jaarschijven en waarvan we niet weten wanneer de storting en/of onttrekking eindigt. Dan beschouwen we de mutatie als structureel. In de tabel daaronder is ook het structureel begrotingssaldo zichtbaar. Zichtbaar is dat het structureel begrotingssaldo in alle jaren positief is. Onder de tabellen lichten we de incidentele lasten en baten toe. 2025
2026
2027
2028
2029
308.000
422.000
83.000
35.000
38.000
Incidentele lasten 1. Storting Bufferreserve gronden 2. Budget beleidsintensivering 3. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen uit Kadernota)
266.772 1.115.772 1.115.772 1.115.772 1.115.772 1.276.500
4. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen (nieuw)
1.460.000
5. Sociaal domein (jeugd en wmo)
2.600.000
Saldo incidentele lasten
5.911.272 1.537.772 1.198.772 1.150.772 1.153.772
Incidentele baten 1. Onttrekking bufferreserve gronden 2. Onttrekking VAR 3. Onttrekking Bestemmingsreserve Jeugd Saldo incidentele baten Saldo incidentele baten en lasten
-500.000
-600.000
0
0
0
-600.000
0
0
0
-3.650.000 -979.000 -5.129.000 782.272
937.772 1.198.772 1.150.772 1.153.772
(incl. mutaties reserves) Omschrijving Saldo van baten en lasten Saldo mutaties reserves
2025
2026
2027
2028
2029
-4.141.602 1.204.103
506.577
402.319
331.601
4.168.231
-525.404
-316.633
-308.532
-330.631
Begrotingssaldo na bestemming
26.628
678.699
189.944
93.787
971
Incidentele baten en lasten (saldo)
782.272
937.772 1.198.772 1.150.772 1.153.772
Structureel begrotingssaldo
808.900 1.616.470 1.388.716 1.244.559 1.154.742
Toelichting incidentele baten en lasten Incidentele lasten 1. Dit zijn de stortingen in de bufferreserve gronden voor de verwachte winsten. 2. Dit is budget beleidsintensivering. Het budget dat beschikbaar is in de begroting voor incidentele bestedingsvoorstellen. 3. Dit betreft de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen uit de Kadernota 2025. Deze zijn hieronder toegelicht:
68
3.1
Beleidsmatige voorstellen Trainees
3.2
Uitvoeringsbudget bewegen in de openbare ruimte
3.3
Formatie griffie
3.4
Nedersaksenlijn
3.5
Novex/DPLG
3.6
Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval
3.7
Kansencoach
3.8
Verduurzaming brandstof voertuigen BORG (HVO100) 3.9 Budgetcoaches en projectcoördinator Financieel Team 3.10 Cultuurcoach 3.11 LEADER bijdrage Oost-Drenthe 2024-2027 3.12 Dutch TechZone
3.13 Economische beleidsvisie 2025-2030
3.14 Bijdrage programma Vitale Vakantieparken(VVP) Drenthe 2025-2027
3.15 Uitvoering Omgevingsprogramma Exloo Subtotaal:
2025 waarom incidenteel? 265.000 Trainees geven een tijdelijke impuls aan de organisatie. Het is geen structurele vacatureruimte. 100.000 Dit budget is alleen voor 2025 beschikbaar gesteld. De komende jaren is afhankelijk van de mogelijkheid van cofinanciering. 96.000 Dit betreft de lasten van de incidentele formatieuitbreiding van de griffie. 50.000 Dit betreft de incidentele kosten voor een onderzoek naar de gebiedsontwikkeling gekoppeld aan een nieuwe stationsomgeving op de gremns van Stadskanaal en Nieuw Buinen. 50.000 Dit budget is incidenteel en bedoeld voor het vervullen van een pro-actieve rol ten aanzien van Novex / DPLG. 90.000 Het betreft een incidenteel budget voor peer to peer coaching voor jonger door jongeren. n.v.t n.v.t n.v.t n.v.t 175.000 Dit betreft een tijdelijk budget voor 2025. 36.500 Incidenteel beschikbaar gesteld voor het stimuleren 38.000 Dit is een eenmalige aanvullend bijdrage. 26.000 Dit betreft een eenmalige bijdrage om de deelname aan de Dutch Techzone voort te zetten in 2025. 30.000 Is bedoeld voor het ontwikkelen van een beleidsvisie. 20.000 Budget is eenmalig beschikbaar gesteld voor de verlenging van het programma. pm 976.500
Bestuursprogramma 3.16 Preventie en inclusie
25.000 Dit betreft een eenmalig uitvoeringsbudget.
69
3.17 Duurzaamheid
250.000 Het gaat om een incidenteel uitvoeringsbudget. 25.000 Dit budget is incidenteel voor de ondersteuning van een pilot.
3.18 Participatie
Subtotaal:
300.000 Totaal: 1.276.500
4. Dit betreft de incidentele Bestedingswensen die zijn ontstaan na de besluitvorming over de Kadernota 2025. Deze zijn hieronder toegelicht: Incidenteel
1
Nieuwe Bestedingsvoorstellen (na de Kadernota 2025) Wijkrenovatie
2
Kansencoach
3
Nedersaksenlijn
4
Hunzehuys
TOTAAL
waarom incidenteel?
2025 250.000 Dit betreft een eenmalige storting in de (nog te vormen) Bestemmingsreserve Wijkrenovatie 210.000 Eenmalige dekking van de kosten van de Kansencoach in 2025. 100.000 Dit is een eenmalig budget voor het doen van een onderzoek en de inhuur van expertise voor de ontwikkeling van het gebied. 900.000 Dit betreft de eenmalige bijdrage in de kosten van de verbouwing van het gebouw. 1.460.000
5. Sociaal Domein. Dit betreft de incidentele verhoging van de budgetten voor de uitvoering van de jeugd en de Wmo in 2025. Incidentele baten 1. Dit zijn de onttrekkingen aan de bufferreserve gronden. Deze worden in de VAR gestort. 2. We onttrekken incidenteel € 3.650.000 aan de VAR voor de incidentele afboeking van de activa met een boekwaarde die lager is dan € 25.000 hiervoor wordt € 2.000.000 onttrokken uit de VAR en we onttrekken € 1.650.000 voor de beleidsintensivering. 3. We onttrekken € 979.000 uit de Bestemmingsreserve jeugd om de snel stijgende lasten voor de uitvoering van de jeugdbudget enigszins te temperen voor 2025.
70
Meerjarenbegroting 2025 - 2029 De meerjarenbegroting 2025 t/m 2029 is opgesteld zodat de presentatie van de vier thema’s met aanvullend de afzonderlijke taakvelden die tot Onze Portemonnee behoren inzichtelijk zijn. Hiermee wordt tevens voldaan aan de BBV voorschriften die van toepassing zijn op de weergave van de recapitulatie van onze baten en lasten. In onderstaande twee overzichten geven we in het eerste overzicht inzicht in de baten en lasten van de thema’s en van de taakvelden van Onze Portemonnee voor de jaren 2026 tot en met 2029. Voor 2025 wordt verwezen naar de recapitulatie van baten en lasten. In het tweede overzicht worden niet de baten en lasten per jaar maar de mutaties in de saldi van de thema’s en taakvelden weergegeven van de betreffende jaren. Overzicht I MEERJARENBEGROTING X € 1.000 THEMA'S / TAAKVELDEN
2026 Lasten
2027
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Thema 1 Onze inwoners
42.936
9.285
-33.651
42.930
9.302
-33.629
Thema 2 Onze economie
571
2.123
1.552
575
2.123
1.548
Thema 3 Onze toekomst
5.285
544
-4.740
5.275
544
-4.731
Thema 4 Onze leefomgeving
23.067
8.652
-14.415
23.245
8.361
-14.884
Totaal thema's
71.859
20.604
-51.255
72.025
20.330
-51.695
1.033
1.259
227
1.021
1.248
227
OZB woningen
103
5.614
5.511
103
5.776
5.673
OZB niet-woningen
57
1.844
1.787
57
1.887
1.830
Belastingen overig
168
-
-168
168
-
-168
Algmene uitkering gemeentefonds
150
55.667
55.517
150
57.176
57.026
-
4.355
4.355
-
4.302
4.302
Totaal algemene dekkingsmiddelen
1.510
68.740
67.230
1.498
70.388
68.889
Overhead
14.044
108
-13.936
14.652
108
-14.544
Algemene lasten, baten
-381
-50
331
927
-50
-977
Vennootschapsbelasting
-
-
-
-
-
-
1.116
-
-1.116
1.116
-
-1.116
50
-
-50
50
-
-50
88.198
89.402
1.204
90.269
90.776
507
8.924
8.398
-525
8.115
7.798
-317
97.121
97.800
679
98.384
98.574
190
Treasury
Overige uitkeringen gemeentefonds
Beleidsintensivering Calamiteiten, onvoorzien Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
71
MEERJARENBEGROTING X € 1.000 THEMA'S / TAAKVELDEN
2028 Lasten
2029
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Thema 1 Onze inwoners
42.808
9.314
-33.494
42.914
9.327
-33.587
Thema 2 Onze economie
579
2.123
1.545
583
2.123
1.541
Thema 3 Onze toekomst
5.342
544
-4.798
5.460
544
-4.916
Thema 4 Onze leefomgeving
23.537
8.357
-15.180
23.731
8.434
-15.297
Totaal thema's
72.265
20.339
-51.926
72.687
20.429
-52.259
1.023
1.249
227
975
1.202
227
OZB woningen
103
5.931
5.828
103
6.094
5.991
OZB niet-woningen
57
1.940
1.883
57
1.993
1.936
Belastingen overig
168
-
-168
168
-
-168
Algmene uitkering gemeentefonds
150
58.600
58.450
150
58.795
58.645
-
4.048
4.048
-
4.048
4.048
Totaal algemene dekkingsmiddelen
1.500
71.767
70.267
1.452
72.131
70.679
Overhead
15.268
108
-15.160
15.880
108
-15.773
Algemene lasten, baten
1.563
-50
-1.613
1.100
-50
-1.150
Vennootschapsbelasting
-
-
-
-
-
-
1.116
-
-1.116
1.116
-
-1.116
50
-
-50
50
-
-50
91.761
92.164
402
92.286
92.618
332
8.091
7.782
-309
8.081
7.751
-331
99.852
99.946
94
100.367
100.368
1
Treasury
Overige uitkeringen gemeentefonds
Beleidsintensivering Calamiteiten, onvoorzien Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
72
Overzicht II (Mutaties) MEERJARENBEGROTING Mutaties 2025 - 2029
Saldi
Mutaties
Mutaties
Mutaties
Mutaties
Begr. 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
26.628
678.699
189.944
93.787
Saldo jaarschijf T-1 Thema's / Taakvelden: - Thema 1: Onze Inwoners
-36.925.550
3.274.310
22.270
135.226
-92.789
- Thema 2: Onze Economie
1.505.519
46.460
-3.710
-3.750
-3.902
- Thema 3: Onze Toekomst
-5.488.584
748.261
9.310
-66.513
-118.607
- Thema 4: Onze Leefomgeving
-15.661.941
1.246.528
-468.148
-296.027
-116.959
-56.570.556
5.315.558
-440.278
-231.065
-332.257
226.712
-108
-6
-37
62
- OZB woningen (0.61)
5.364.104
147.303
161.316
155.000
162.829
- OZB niet woningen (0.62)
1.739.635
47.360
42.966
53.000
53.337
- Belastingen overig (0.64)
-167.603
0
0
0
0
- Algemene uitkering GF (0.7)
57.296.393
-1.779.119
1.508.420
1.424.040
195.382
- Overige uitkeringen GF (0.7)
4.551.303
-195.807
-53.535
-254.043
0
69.010.544
-1.780.371
1.659.162
1.377.960
411.609
- Overhead (0.4)
-13.661.374
-274.604
-608.306
-615.482
-612.749
- Algemene lasten, baten (0.8)
-2.353.444
2.684.121
-1.308.104
-635.671
462.679
- Vennootschapsbelasting (0.9)
0
0
0
0
0
- Beleidsintensivering (0.8)
-516.772
-599.000
0
0
0
- Calamiteiten, onvoorzien (0.8)
-50.000
0
0
0
0
-4.141.602
5.345.705
-697.525
-104.258
-70.718
4.168.231
-4.693.635
208.771
8.101
-22.099
26.628
678.699
189.944
93.787
971
Totaal Thema's
- Treasury (0.5)
Totaal Alg.Dekkingsmiddelen
- nog te verwerken mutaties
Saldo van Baten en Lasten - Mutatie Reserves (0.10) Resultaat
73
Toelichting Mutaties 2025 – 2029 Thema’s 1 t/m 4: Beleidsinhoudelijke thema’s: De mutaties betreffen de beleidsinhoudelijke thema’s waarvan in de onderdelen 'Wat mag het kosten?' de taakvelden per thema nader zijn gespecificeerd. Om meer inzicht te geven in de belangrijkste mutaties van overzicht II worden deze hieronder nader gespecificeerd in mutaties van de lasten en mutaties van de baten van het thema. Thema 1 Onze inwoners
2025
2026
2027
2028
2029
- Lasten
46.198.772
42.936.466
42.930.486
42.807.814
42.913.502
- Baten
9.273.223
9.285.226
9.301.515
9.314.069
9.326.968
-36.925.550
-33.651.240
-33.628.970
-33.493.745
-33.586.533
3.274.310
22.270
135.226
-92.789
2025
2026
2027
2028
2029
- Lasten
762.400
570.607
574.686
578.542
582.797
- Baten
2.267.919
2.122.586
2.122.955
2.123.061
2.123.414
1.505.519
1.551.979
1.548.269
1.544.519
1.540.617
46.460
-3.710
-3.750
-3.902
2025
2026
2027
2028
2029
- Lasten
6.032.826
5.284.565
5.275.255
5.341.768
5.460.375
- Baten
544.242
544.242
544.242
544.242
544.242
-5.488.584
-4.740.323
-4.731.013
-4.797.526
-4.916.133
748.261
9.310
-66.513
-118.607
2025
2026
2027
2028
2029
- Lasten
25.630.638
23.067.383
23.244.902
23.537.003
23.730.559
- Baten
9.968.696
8.651.969
8.361.340
8.357.414
8.434.011
-15.661.941
-14.415.414
-14.883.562
-15.179.589
-15.296.547
1.246.528
-468.148
-296.027
-116.959
Saldo mutatie per jaar
Thema 2 Onze Economie
Saldo mutatie per jaar
Thema 3 Onze Toekomst
Saldo mutatie per jaar
Thema 4 Onze Leefomgeving
Saldo mutatie per jaar
74
De verschillen tussen de verschillende jaarschijven kunnen grotendeels worden verklaard door het feit dat de bestedingsvoorstellen al per thema in de begroting zijn verwerkt. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage hiervan. Ook het onderdeel kapitaallasten is jaarlijks van invloed op de verschillen per thema. Overhead (0.4) Onder overheadlasten vallen de kosten die niet direct zijn toe te rekenen aan een bepaalde taak of activiteit. De overhead neemt meerjarig toe, omdat de indexatie van de bedrijfsvoering van 3% (volume) onder overhead is geraamd. Treasury (0.5) Voor Treasury zijn de mutaties vanwege de geringe omvang niet toegelicht. OZB woningen en niet woningen (0.61 en 0.62) De mutaties op dit taakveld betreffen de verhoging van 2,75% per jaar, rekening houdend met eventuele areaaluitbreiding. Belastingen overig (0.64) Hier worden bij de lasten de kosten voor aanslagvervaardiging en salarissen geraamd. De baten op dit taakveld (honden-, precario- en /of reclamebelasting) worden door onze gemeente niet geheven en zijn daarom op nihil geraamd. Het geraamde bedrag in 2025 betreft de toegerekende salariskosten. Algemene Uitkering Gemeentefonds (0.7) De mutaties zijn overeenkomstig de berekening zoals gepresenteerd in de septembercirculaire 2024. Voor een verdere toelichting op het onderdeel Gemeentefonds verwijzen we naar de toelichting in onze Portemonnee.
Algemene lasten, baten (0.8) In 2025 wordt de eenmalige afschrijving van de activa met een boekwaarde lager dan € 25.000 geraamd. De aframing bedraagt totaal € 2 miljoen. De daaropvolgende jaren zien we de normale mutaties ten opzichte van het voorgaand jaar. Vennootschapsbelasting (0.9) In deze begroting is geen raming opgenomen voor te betalen VPB. Alleen de activiteiten binnen de grondexploitaties zijn voor de gemeente Borger-Odoorn VPB-plichtig. Als wij over 2025 VPB verschuldigd zijn dan wordt deze gedekt uit de bufferreserve gronden. Beleidsintensivering (0.8) De bedragen zoals bij de lasten geraamd zijn de beschikbare bedragen voor knop 2 van de jaarschijven 2025 t/m 2029. De mutaties per jaar worden veroorzaakt door een jaarlijkse wijziging van het budget en door jaarlijkse onttrekkingen als gevolg van bestedingsvoorstellen. Calamiteiten, onvoorzien (0.8) Jaarlijks is een vast bedrag van € 50.000 beschikbaar voor eventuele calamiteiten die zich in de gemeente kunnen voordoen. Mutatie Reserves (0.10) Voor een nadere specificatie van de structurele en incidentele mutaties in de reserves verwijzen wij u naar het hoofdstuk Financiële begroting 2025 zoals opgenomen onder het thema Onze portemonnee.
75
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2023 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2023. De cijfers van de begroting 2024 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2024-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2025 zijn zoals de begroting 2025 is opgesteld. Onze portemonnee
Begroting 2025 Lasten Baten
Totaal x € 1.000
25.943
Begroting 2024 Saldo
Lasten Baten
Rekening 2023 Saldo
82.512 -56.571 16.106 80.678 -64.573
76
Lasten
Baten
Saldo
31.489
77.427 -45.938
Algemeen Naast de programma's hebben we zeven programmaoverstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen geven we over een aantal onderwerpen inzicht in het beleid, de financiële aspecten, de beheersmatige aspecten en de risico's. De paragrafen vormen een verzamelplaats van alle informatie over hetzelfde onderwerp, die verspreid door de begroting staan. Deze paragrafen gaan over: • • • • • • •
lokale heffingen, hierin wordt aandacht besteed aan de soorten belastingen en heffingen, de omvang van de heffing, de belastingdruk en de mate van kostendekkendheid weerstandsvermogen en risicobeheersing, hierin wordt aandacht besteed aan de risico's de impact daarvan en het weerstandsvermogen onderhoud kapitaalgoederen, hier gaan we in de wegen, het groen, de riolering, begraafplaatsen. sportterreinen, speeltuinen, gebouwen, bruggen, duikers en watergangen financiering, hierin gaan we in op het gebruik van ons eigen geld en het gebruik van geleend geld en de daarmee gepaard gaande risico's bedrijfsvoering, deze paragraaf gaat over hoe we invulling geven aan de bedrijfsvoering van onze organisatie, organisatieontwikkeling, digitale transformatie verbonden partijen, hierin staan de organisaties die ons helpen om onze doelen te realiseren en de kosten daarvan grondbeleid, hierin wordt de ontwikkeling van onze gronden beschreven alsmede de resultaatbepaling van de exploitatie van de gronden.
77
Lokale heffingen In deze paragraaf gaan we in op de lokale heffingen voor het jaar 2025. Lokale heffingen zijn onder te verdelen in gemeentelijke belastingen, gebonden heffingen en leges. In onderstaand overzicht zijn alle lokale heffingen en het effect per heffing op de opbrengsten voor het jaar 2025 zichtbaar. Deze heffingen lichten we in de rest van de paragraaf per onderdeel verder toe. Opbrengst 2024
Opbrengst 2025
OZB *
7.014.176
7.253.628
239.452
Toeristenbelasting
1.847.500
1.947.500
100.000
Forensenbelasting
162.500
162.500
0
Afvalstoffenheffing
2.601.517
2.773.988
172.471
Rioolheffing
3.186.678
3.213.105
26.427
Titel I algemene dienstverlening
295.797
304.381
8.584
Ttiel II fysieke leefomgeving
480.406
490.974
10.568
3.066
3.151
85
179.550
202.494
22.944
8.593
8.742
149
15.779.783
16.360.464
580.680
Lokale heffing
Titel III Europese dienstenrichtlijn Lijkbezorgingsrechten Marktgelden Totaal:
Verschil
*: Het bedrag sluit niet precies aan op het totaal van de taakvelden 0.61 en 0.62, omdat er op deze taakvelden salariskosten zijn geraamd.
Gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen op grond van de Gemeentewet (GW) een aantal belastingen heffen. Gemeentelijke belastingen worden gekenmerkt door het feit dat de opbrengst van de belasting vrij te besteden is. Daardoor is het een ongebonden belasting. In de onderstaande tabel staat een overzicht van de verschillende gemeentelijke belastingen die worden geheven in onze gemeente. Belastingsoort Onroerende zaakbelastingen (OZB)
Artikel GW 220
Forensenbelasting
223
Toeristenbelasting
224
Toelichting Belasting die wordt geheven op eigenaren en gebruikers van onroerende zaken. Als heffingsgrondslag geldt de WOZ-waarde. De peildatum ligt een jaar voor het belastingjaar. Een belasting voor natuurlijke personen die gedurende het jaar meer dan 90 maal in de gemeente overnachten, maar die in de gemeente geen hoofdverblijf hebben. Belasting die wordt geheven op natuurlijke personen die in de gemeente overnachten, maar die niet in de gemeente woonachtig zijn.
Beleidsuitgangspunten gemeentelijke belastingen 2025
78
In de volgende tabel staan de belastingen die de gemeente Borger-Odoorn heft. Hierin zijn de uitgangspunten per belastingsoort aangegeven. De verdere regelgeving van elke belastingsoort is vastgelegd in de verschillende belastingverordeningen. Belastingsoort
Tarief 2025
OZB
De tarieven voor 2025 worden in de raad van november vastgesteld. In de Kadernota 2025 is ingestemd met de tarieven: - groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting - campings € 1,30 per overnachting - hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting Hiermee zijn de tarieven ongewijzigd ten opzichte 2024. In de raad van november wordt de verordening vastgesteld. Tarieven 2025 worden in de raad van november vastgesteld.