CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2025

RAAD: Raadsvergadering 7 november 2024, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Begroting 2025 (aangenomen)25.355 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2025

Inhoudsopgave Begroting 2025 .....................................................................................................1 Inhoudsopgave .....................................................................................................2 Voorwoord Begroting 2025 .....................................................................................3 Samenvatting op hoofdlijnen...................................................................................5 Algemene ontwikkelingen .....................................................................................13 Urgente maatschappelijke opgaven ........................................................................16 Voorstellen en besluiten BERAP 2024-I ...................................................................19 Voorstellen en besluiten Kadernota 2025 ................................................................20 Voorstel begroting 2025 .......................................................................................23 Recapitulatie van baten en lasten...........................................................................26 Onze inwoners ....................................................................................................27 Onze economie....................................................................................................28 Onze toekomst

....................................................................................................29 Onze leefomgeving ..............................................................................................30 Onze inwoners ....................................................................................................31 Sociaal Domein ...................................................................................................32 Dienstverlening ...................................................................................................37 Onze economie....................................................................................................39 Economische ontwikkeling ....................................................................................40 Recreatie en Toerisme ..........................................................................................42 Onze toekomst ....................................................................................................44 Duurzame ontwikkeling ........................................................................................45 Onze leefomgeving ..............................................................................................48 Ruimte en groen ..................................................................................................49 Wonen en leefbaarheid

.........................................................................................50 Openbare orde en veiligheid ..................................................................................52 Wegen en verkeer ...............................................................................................53 Onze portemonnee ..............................................................................................55 Algemeen ...........................................................................................................77 Lokale heffingen ..................................................................................................78 Weerstandsvermogen ...........................................................................................88 Kapitaalgoederen .................................................................................................98 Financiering, EMU-saldo ......................................................................................109 Bedrijfsvoering ..................................................................................................120 Verbonden partijen ............................................................................................128 Grondbeleid ......................................................................................................136 Bijlage I - Financiële

beleidskaders .......................................................................142 Bijlage II - Verplichte beleidsindicatoren ...............................................................146 Bijlage III - Taakvelden BBV ................................................................................148 Bijlage IV - Dynamische prioriteitenlijst.................................................................150 Bijlage V - Lijst met afkortingen ...........................................................................160 Bijlage VI - Lijst met erkende dorpsbelangen .........................................................162

2

Voorwoord Begroting 2025 Hiermee bieden wij u de begroting voor het jaar 2025 aan. Het is de laatste begroting in de bestuursperiode 2022-2026 waarin bestuurlijke keuzes worden gemaakt. Het is goed gebruik in onze gemeente dat de begroting over het laatste jaar, in dit geval 2026, beleidsarm aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. We zien in de gemeente de effecten van de omslag van het denken in krimp naar het realiseren van groei. Door de toename van woningen ontvangt de gemeente meer OZB. Hetzelfde geldt voor de toename van het aantal toeristen. Dat biedt financiële mogelijkheden om voorzieningen in stand te houden. Wat de leefbaarheid ten goede komt. Zeer positief is ook het gegeven dat we meer leerlingen in het onderwijs krijgen dan verwacht. De jeugd is immers de toekomst. Het effect hiervan is wel dat er ruimtegebrek ontstaat in sommige scholen, waar de gemeente met de scholen oplossingen voor moet vinden. Groei gaat gepaard met groeipijnen. De begroting 2025 kent een sluitend meerjarenperspectief waarbinnen ruimte is voor investeringen. Naast grote investeringen nemen we in deze begroting verschillende incidentele bestuurlijke voorstellen op. De begroting heeft daar ook ruimte voor. Met deze voorstellen blijven we werken aan een gemeente die volop in ontwikkeling is en waarin het fijn wonen, werken en recreëren is.

We houden oog voor ontwikkeling en willen er zijn voor de inwoners die ondersteuning vragen. Onze gemeente werkt samen met andere overheden en organisaties aan enkele grote projecten als de Nedersaksenlijn, het woonzorgakkoord, maar ook de veranderingen in de zorg vragen een andere manier van samenwerking van ons. Content zijn wij met het gegeven dat de Koning de Nedersaksenlijn in de Troonrede heeft benoemd en dat de Nedersaksenlijn op de politieke agenda staat. Wanneer deze wordt gerealiseerd, gaat dit grote invloed hebben op onze gemeente en haar inwoners. Dit biedt naar ons inzicht veel kansen, maar vraagt ook van het college, de gemeenteraad en de inwoners om na te denken waar Borger-Odoorn voor staat en hoe we onszelf zien over tien, twintig of dertig jaar. Uitdagingen in het kwalitatief en betaalbaar houden van de zorg vragen dit ook van ons. Een andere kijk op zorg vanuit het Rijk met een wens van ons om zorg toegankelijk en dichtbij te houden. Het meest aansprekende voorbeeld is de buurtkamer, maar ook het versterken van de sociale basis is hier een onderdeel van. Niet alles is rooskleurig. Ondanks een sluitend meerjarenperspectief is het onduidelijk wat de plannen zijn van het nieuwe kabinet voor gemeenten, waar het gaat om de stijgende kosten van vergrijzing het behoud van voorzieningen in onze regio en de verwachte bezuinigingen die het Rijk moet maken.

Daarnaast hebben we nog steeds te maken met een relatief hoog inflatiepercentage.

3

We zijn tevreden over de begroting die wij u voor 2025 presenteren. Een begroting met een sluitend meerjarenperspectief en ruimte voor noodzakelijke investeringen. Ondanks dat er zorgen zijn over de inflatie en de compensatie vanuit het Rijk. College van burgemeester en wethouders

4

Samenvatting op hoofdlijnen We hebben een evenwichtige begroting voor 2025 met een sluitend meerjarenperspectief. Maar in dit perspectief zijn we wel voor een groot deel afhankelijk van de inkomsten van het Rijk. De kans is zeer reëel dat het Rijk de komende jaren moet bezuinigen, de vraag is welk deel daarvan invloed heeft bij gemeenten. We maken ons ook zorgen over de balans tussen taken en middelen van gemeenten. De VNG heeft deze zorgen met het kabinet gedeeld en afspraken gemaakt over gezamenlijk nader onderzoek op 4 voor gemeenten en kabinet belangrijke thema’s: bestaanszekerheid; versterking van het voorzieningenniveau in alle gemeenten; aandacht voor de relatie tussen het zorgdomein en het sociaal domein; en het versnellen van de woningbouwopgave. Op deze vier onderdelen wordt zichtbaar gemaakt wat voor impact de disbalans tussen taken en middelen heeft op de ambities van het kabinet, de ambities van gemeenten en de consequenties voor inwoners. Als gemeente delen we de ambities van het kabinet, maar bezuiniging in de komende jaren is contrair aan deze ambitie. Want ook onze gemeente kent de nodige opgaven en ambities.

We investeren in onze voorzieningen Onze gemeente staat net als vele andere gemeenten in Nederland voor een grote opgave als het gaat om het toekomstbestendig maken van het gemeentelijk vastgoed en de voorzieningen in onze dorpen op het gebied van sport en onderwijs. Het gaat om financieel omvangrijke investeringen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat het voorzieningenniveau aan blijft sluiten bij de eisen van deze tijd en de behoeften van onze inwoners en maatschappelijke partners. Daarom hebben we ook in deze begroting weer een aantal voorstellen gedaan voor investeringen en incidentele bijdragen in ons voorzieningenniveau. Het gaat dan om een incidentele bijdrage voor het vergroten van de onderwijsruimte in het Hunzehuys in Borger, een investering in de nieuwbouw van School 59 en School 75 (incl. lokaal bewegingsonderwijs) in Buinerveen, de realisatie van een MFA in 2e Exloërmond en de verduurzaming en renovatie van het gemeentehuis in Exloo. Renovatie en verduurzaming gemeentehuis In 2022 heeft uw raad besloten een investeringskrediet van circa € 5 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de revitalisatie van het gemeentehuis bestaande uit vier hoofdcomponenten: verduurzaming, het oplossen van klimaatklachten, vernieuwing van de werkplekomgeving en realisatie van een nieuwe raadszaal.

Op basis van de uitwerking van het voorlopig ontwerp is gebleken dat dit bedrag onvoldoende is. Voor de zomer heeft uw raad daarom een voorstel ontvangen om een aanvullend krediet van circa € 3 miljoen beschikbaar te stellen. Het totaal komt daarmee op € 8 miljoen (afgerond). We zijn ons ervan bewust dat dit een aanzienlijke financiële opgave is. Tegelijkertijd hebben we vanuit onze rol als werkgever de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een goede werkomgeving (ingericht op hybride werken) met een prettig en gezond binnenklimaat voor ons personeel. Dit draagt bij aan het werkgeluk, de gezondheid en daardoor de productiviteit van medewerkers. Een geschikte werkomgeving draagt bovendien bij aan de aantrekkelijkheid van de gemeente als werkgever. Een belangrijk gegeven in de huidige krappe arbeidsmarkt. Verder vinden we het van belang om richting onze inwoners het goede voorbeeld te geven als het gaat om het zetten van substantiële stappen in de verduurzaming. Door energie te besparen en door het gasverbruik fors terug te dringen.

5

In 2018 zijn we gestart met de voorbereiding en samen met een klankbordgroep van uw raad en de ambtelijke organisatie zijn diverse opties en scenario’s zorgvuldig in beeld gebracht. Na een lange periode van overwegingen is het daarom tijd om een definitief besluit te nemen over het beschikbaar stellen van een aanvullend krediet, zodat we in 2025 kunnen starten met de uitvoering. MFA 2e Exloërmond De MFA in 2e Exloërmond is al meerdere decennia een onderwerp van gesprek tussen lokale politiek en de samenleving van dit dorp. Momenteel staan we aan de vooravond van de bouw van 2 nieuwe basisscholen met kinderopvang in 2e Exloërmond. Dit in lijn met het door de gemeenteraad vastgesteld IHP. Om ook andere vraagstukken met betrekking tot huisvesting van maatschappelijke partijen op te lossen, is de realisatie van een MFA opnieuw op de agenda gekomen. Binnen de gemeenteraad is hiervoor in 2019 een richtinggevende motie aangenomen. Duidelijk is dat er veel draagvlak bestaat bij zowel onderwijs als maatschappelijke partners. Op grond hiervan is een eerste reservering meegenomen in de kadernota 2025 welke integraal is opgenomen in deze voorliggende begroting.

Gelet op de beraadslagingen bij de behandeling van de kadernota 2025, waarbij vragen zijn gesteld over draagvlak, zal een aanvullend draagvlak onderzoek worden gedaan binnen het dorp voordat uitgewerkte keuzes aan de raad worden voorgelegd. Het aanwezige draagvlak wordt bepalend voor deze verdere uitwerking. Nieuwe voorstellen ten opzichte van de Kadernota We werken in deze begroting de voorstellen zoals die zijn opgenomen in de Kadernota 2025 uit. Daarnaast zijn vier nieuwe voorstellen toegevoegd. Te weten het instellen van een bestemmingsreserve voor Wijkrenovatie, een incidentele toevoeging voor de Kansencoach, de Nedersaksenlijn en het Hunzehuys. De Kansencoach en het Hunzehuys waren via een PM post al aangekondigd in de Kadernota 2025. Voor de Nedersaksenlijn was een bedrag van € 50.000 opgenomen. Maar realisatie van de Nedersaksenlijn komt steeds meer in beeld reden waarom aan uw raad wordt gevraagd om extra middelen beschikbaar te stellen voor het proces om te komen tot gebiedsontwikkeling i.r..t. de Nedersaksenlijn. Hierna leest u een samenvatting op hoofdlijnen van het beleid en de financiën van de Begroting 2025. We gaan in op de urgente maatschappelijke opgaven, de lokale lastendruk, de bestedingsvoorstellen van o.a.

van het meerjarig investeringsplan (MJIP), invulling van de stelpost indexatie, en de hoogte van het begrotingssaldo (knop 1) en het budget beleidsintensivering (knop 2). Urgente maatschappelijke opgaven In het bestuursprogramma staan vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's) centraal gesteld: - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg en voorzieningen dichterbij; - Preventie en inclusie. Deze UMO's zijn in deze begroting nog steeds actueel en op hoofdlijnen uitgewerkt in een apart hoofdstuk en in de verschillende thema's. Lokale lastendruk De lastendruk voor 2024 komt uit op 3,06%. Dit betekent voor een gemiddeld huishouden een stijging van afgerond € 30 per jaar. In de paragraaf Lokale Heffingen lichten we dit verder toe.

6

Autonome bestedingsvoorstellen Op basis van de Kadernota 2025 heeft u ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2025. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. Er zijn na de vaststelling van de Kadernota geen voorstellen voor aanvullende autonome bestedingsvoorstellen. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen In de Kadernota 2025 hebben we uw raad gevraagd om reactie te geven op de voorzet van het college. In het selecteren van de voorstellen met hoge prioriteit hebben we rekening gehouden met de inbreng van uw raad. Wij stellen voor, conform de Kadernota 2025, de volgende voorstellen te prioriteren: Structureel 2025 Voorstellen Kadernota 2025 Investeringen 1 2e Exloërmond herstructurering openbare ruimte Subtotaal: 1 2 3 4

0

Beleidsmatige voorstellen Trainees Uitvoeringsbudget bewegen in de openbare ruimte Formatie griffie Nedersaksenlijn

Incidenteel 2025

pm 0 265.000 100.000 96.000 50.000

5 Novex/DPLG

50.000

6 Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval

90.000

7 Kansencoach

pm

8 Verduurzaming brandstof voertuigen BORG (HVO100)

43.000

9 Budgetcoaches en projectcoördinator Financieel Team

175.000

10 Cultuurcoach

36.500

11 LEADER bijdrage Oost-Drenthe 2024-2027 12 Dutch TechZone

38.000 26.000

13 Economische beleidsvisie 2025-2030 Bijdrage programma Vitale Vakantieparken(VVP) 14 Drenthe 2025-2027

30.000 20.000

15 Uitvoering Omgevingsprogramma Exloo

pm

Subtotaal:

43.000

976.500

Bestuursprogramma 16 Preventie en inclusie

25.000

17 Duurzaamheid

250.000

18 Participatie

25.000

Subtotaal: Totaal:

0

300.000

43.000

1.276.500

Het totaalbedrag van deze tabel wijkt af van de Kadernota. In de Kadernota is het budget voor de trainees (265.000) niet verwerkt in de totaaltelling, dat is nu aangepast.

7

Na de vaststelling van de Kadernota is er nog een aantal aanvullende bestedingsvoorstellen voor beleidsintensivering (DPL) naar voren gekomen, deze zijn in de onderstaande tabel opgenomen en toegelicht. Structureel

Incidenteel

2025

2025

Nieuwe Bestedingsvoorstellen (na de Kadernota 2025) 1 Wijkrenovatie

250.000

2 Kansencoach

210.000

3 Nedersaksenlijn

100.000

4 Hunzehuys

900.000

TOTAAL

1.460.000

Voor een verdere toelichting op de bestedingsvoorstellen verwijzen we naar de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Bestedingsvoorstellen MJIP Hieronder een overzicht van de voorstellen vanuit het budget voor het meerjarig investeringsplan. Deze zijn toegelicht in de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Investering

Investeringen met hoge prioriteit

Structureel 2025

1 Gemeentehuis, renovatie en verduurzaming

3.000.000

150.000

2 Bruggen

196.800

11.000

3 Nieuwbouw School 59 en 75 in Buinerveen

515.050

3.000

4 Lokaal bewegingsonderwijs in Buinerveen

714.230

11.964

5.077.000

228.465

6 Fietspad Exloo-Leewal

75.000

5.625

7 Top terrein (aanpassing gemeentewerf)

167.000

11.500

8 Investering GVVP 2025

600.000

45.000

10.345.080

466.554

5 2e Exloërmond, scholen IHP en MFA

Totaal:

Deze bedragen zijn conform ons voorstel van de Kadernota 2025. De bedragen m.b.t. Gemeentehuis, renovatie en verduurzaming wijken licht af van het raadsvoorstel (aanvullend investeringskrediet € 3.049.600 en kapitaallast € 148.092) dat in de raadscommissie van 12 september 2024 is behandeld. De bedragen in dit raadsvoorstel zijn leidend en worden in deze begroting voorgesteld.

8

Invulling stelpost indexatie Vanwege de huidige hoge inflatie moeten we verschillende budgetten indexeren. In de Kadernota 2025 hebben we u daartoe voorstellen gedaan. Na de vaststelling van de Kadernota stellen wij u voor een aantal aanvullende indexaties toe te passen. Deze aanvullende indexaties zijn in de onderstaande tabel weergegeven. De voorstellen zijn toegelicht in het thema " Onze portemonnee". STELPOST INDEXATIE STAND KADERNOTA 2025

2025

2026

2027

2028

2029

-990.037 -1.076.055 -1.096.874 -1.097.667 -1.097.667

mutaties 1. Indexatie Sociale teams

-160.000

-160.000

-160.000

-160.000

-230.000

2. Indexatie Stichting Andes

-352.000

-352.000

-352.000

-352.000

-373.500

-1.900.000

-300.000

-300.000

-300.000

-300.000

3. Jeugd 4. Jeugd extra budget gemeentefonds

720.269

5. Onttrekking Bestemmingsreserve Jeugd

979.000

6. WMO

-700.000

-200.000

-200.000

-200.000

-200.000

7. Effecten gemeentefonds meicirculaire 2024

2.740.093

1.283.675

2.379.563

3.053.347

3.053.347

8. Overige mutaties

-8.514

-9.244

-9.992

-10.759

-621.599

9. Effecten gemeentefonds septembercirculaire 2024

57.839

503.941

700.021

657.121

852.503

STAND begroting 2025

386.650

-309.683

960.718 1.590.042 1.083.084

Geactualiseerde saldi Hieronder staan de geactualiseerde standen van Saldo begroting (knop 1, het budget Beleidsintensivering (knop 2) en het budget voor de uitvoering van het Meerjariginvesteringsplan. Verder zal er een totaaltabel worden vermeld waarin het te verwachten begrotingssaldo voor de jaren 2025-2029 wordt weergegeven. Knop 1: Saldo begroting Hieronder volgt een toelichting op de financiële mutaties die hebben plaatsgevonden op knop 1 Saldo begroting sinds de Kadernota 2025. KNOP 1 SALDO begroting STAND KADERNOTA 2025

2025

2026

2027

146.731 588.897 113.886

1. Indexaties 2029

2028

2029

49.701

49.701

0

0

0

0

-29.439

3.216

-5.240

21.840

-1.563

-46.645

3. Actualisatie kleinere budgetten

119.681

138.041

97.218

88.649

70.353

4. Autonome bestedingsvoorstellen 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen

0 -43.000

0 -43.000

0 -43.000

0 -43.000

0 -43.000

6. Overheveling naar knop 2

-200.000 26.628 678.699 189.944

93.787

970

2. Financiering

STAND BEGROTING 2025

9

Toelichting Ten opzichte van de Kadernota 2025 is jaarschijf 2029 toegevoegd. Het netto effect voor jaarschijf 2029 wordt hier gepresenteerd. De onderstaande zaken zijn toegevoegd sinds de Kadernota 2025: 1. Indexatie 2029: ten opzichte van de Kadernota 2025 is jaarschijf 2029 toegevoegd. Conform de vigerende financieel kaders zijn diverse lasten en baten geïndexeerd, zoals bedrijfsvoering, algemene uitkering, OZB, gemeenschappelijke regelingen etc. Het netto effect voor jaarschijf 2029 wordt hier gepresenteerd. 2. Financiering: dit betreft aanpassingen als gevolg van renteaanpassingen, toevoegingen en onttrekking reserves en de winstneming bij de bouwgrondexploitatie. 3. Actualisatie kleinere budgetten: dit betreft de aanpassing van onder meer het budget voor personele voorzieningen, kapitaallasten, plantsoenonderhoud en stelposten. 4. Autonome bestedingsvoorstellen: er zijn geen aanvullende autonome bestedingsvoorstellen. 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen: dit betreft de verduurzaming brandstof voertuigen BORG. 6. Overheveling naar knop 2; we hevelen € 200.000 over naar het budget voor beleidsintensivering. Hiermee beperken we de onttrekking uit de VAR. Knop 2: Budget beleidsintensivering Hieronder het overzicht met toelichting van knop 2 budget beleidsintensivering met de mutaties sinds de Kadernota 2025. KNOP 2 Beleidsintensivering (DPL) STAND KADERNOTA 2025

2025 1.153.272

mutaties 1. Wijkrenovatie

-250.000

2. Kansencoach

-210.000

3. Nedersaksenlijn

-100.000

4. Hunzehuys 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen

-900.000 -1.276.500

6. Overheveling van knop 1 7. Onttrekking uit de VAR

200.000 1.650.000

STAND begroting 2025

266.772

Toelichting De onderstaande zaken zijn toegevoegd sinds de Kadernota 2025: 1. Wijkrenovatie: Bij de behandeling van de Kadernota 2025 is de motie Wijkrenovatie 2.0 aangenomen. In deze begroting wordt op basis daarvan voorgesteld een bestemmingsreserve Wijkrenovatie in te stellen en hiervoor incidenteel voor 2025 € 250.000 te doteren. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage DPL. 2. Kansencoach: In de Kadernota 2025 is het voorstel Kansencoach PM geraamd. omdat het de verwachting was dat voortzetting van financiering uit de Regiodeal mogelijk was. Ook hebben we gekeken of andere subsidies voor de financiering van de Kansencoach mogelijk is. Uit onderzoek is gebleken dat dit helaas niet mogelijk en daarom komen we in deze begroting met het bestuurlijk voorstel ter integrale afweging om voor 2025 € 210.000 uit de algemene middelen voor de Kansencoach te financieren. Inmiddels hebben alle basisscholen en het voortgezet onderwijs een Kansencoach. De Kansencoach biedt laagdrempelig, dichtbij advies en ondersteuning aan kinderen, hun ouders en de leerkrachten. Voor 2026 gaan we dit verwerken in de Kadernota 2026.

10

3.

4.

5. 6. 7.

Nedersaksenlijn: In de Kadernota 2025 is voorgesteld een bedrag van € 50.000 beschikbaar te stellen. In deze Begroting 2025 stellen we voor om aanvullend nog een bedrag van € 100.000 te reserveren voor de Nedersaksenlijn, zodat in totaal € 150.000 hiervoor beschikbaar is. Inmiddels is het onderzoek (fase 1, Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport, (MIRT)) naar de reizigerspotentie, de globale investeringskosten en de te verwachten effecten op de brede welvaart afgerond. We verwachten dat er in de volgende fase meer inzet gevraagd wordt in de ontwikkeling van het gebied rondom de Nedersaksenlijn waar deze onze gemeente betreft. Denk daarbij aan planvorming met betrekking tot woningbouw en bedrijvigheid. Hiervoor is externe expertise en ondersteuning nodig. Daarnaast betalen we een bijdrage aan de deelname van het NSL consortium. Hunzehuys: In de Kadernota 2025 is PM geraamd voor het Hunzhuys. Op dat moment was niet bekend hoeveel de kosten van de verbouwing gaan kosten. Inmiddels is daar wel meer zicht op en we stellen voor om € 900.000 hiervoor beschikbaar te stellen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage DPL. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen: dit betreffen de incidentele bestedingsvoorstellen. Voor verdere informatie wordt verwezen naar de bijlage Dynamische prioriteitenlijst.

Overheveling van knop 1: dit betreft de overheveling van € 200.000 om de onttrekking uit de VAR te beperken. Onttrekking uit de VAR: we halen € 1.650.000 uit de VAR zodat er weer € 250.000 beschikbaar is voor BERAP 2025 - I.

Stand MJIP Hieronder het overzicht met toelichting van de ontwikkeling van het budget voor de uitvoering van het meerjarig investeringsplan. Budget Meerjarig Investeringsplan

2025

STAND KADERNOTA 2025

2026

2027

2028

2029

469.455 469.455 469.455 469.455 469.455

mutaties Kadernota 2025 : voorstellen met hoge prioriteit -466.554 -466.554 -466.554 -466.554 -466.554 Totaal mutaties

-466.554 -466.554 -466.554 -466.554 -466.554

STAND begroting 2025

2.901

2.901

2.901

2.901

Toelichting: De in de Kadernota 2025 voorgestelde investeringen zijn verwerkt in deze begroting. Totaaltabel: Hieronder staat het overzicht van alle budgetten die van belang zijn voor het bepalen van het saldo van de begroting 2025-2029. De tabel geeft het verloop weer van de saldo vanaf het vaststellen van de Kadernota tot en met de begroting 2025. TOTAAL van de Knoppen

2025

2026

2027

2028 93.787

Knop 1 Saldo van de begroting

26.628

678.699

189.944

Knop 2 Beleidsintensivering

266.772

0

0

Budget voor Indexaties Budget voor Meerjarig Investeringsplan

386.650 -309.683

TOTAAL

682.951

2.901

11

2.901

2029 970

0 0 1.590.04 960.718 2 1.083.084 2.901

2.901 2.901 1.686.73 371.917 1.153.563 0 1.086.955

2.901

Stand VAR De stand van de VAR bedraagt na vaststelling van deze begroting € 2,2 miljoen. Dit is hoger dan het minimum van het door de raad vastgestelde kader (€1,0 miljoen). We willen als college aan het eind van deze bestuursperiode in het kader van een warme overdracht aan de nieuwe bestuurders een VAR aanbieden van € 4,1 miljoen. Dit is namelijk de stand per 31 december 2022 (inclusief bestemming resultaat 2021) en de start van deze bestuursperiode. Om deze stand te realiseren zijn een aantal scenario's mogelijk, zoals eventuele voordelen uit BERAP 2024 II en of Jaarrekening 2024. Ook is het een scenario om het meerdere dan noodzakelijk saldo van bestemmingsreserves over te hevelen naar de VAR. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan de bestemmingsreserve Ontheemden. We gaan de komende periode berekenen hoeveel nodig is voor het realiseren van onze plannen en daarna is het een scenario dat we met een voorstel komen om het meerdere over te hevelen naar de VAR.

12

Algemene ontwikkelingen Hoewel we ons in deze begroting vooral richten op wat we in Borger-Odoorn doen en waar we voor staan, zullen we ook rekening moeten houden met wat er in onze omgeving gebeurt. Daarmee bedoelen we maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de keuzes en keuzemogelijkheden in Borger-Odoorn. Hier zullen we niet op financiële ontwikkelingen ingaan, deze vindt u in de rest van de begroting. Regeerprogramma Vrijdag 13 september 2024 is het regeerprogramma van het nieuwe kabinet gepresenteerd. De VNG heeft met belangstelling kennisgenomen van het programma en constateert dat de inhoud van het programma nog veel ruimte laat in de uitwerking en bij gemeente veel vragen oproept. De VNG maakt zich ernstige zorgen over de gevolgen van de ontwikkeling van de gemeentefinanciën voor de balans tussen taken en middelen. Die balans is nodig zodat gemeenten taken in het belang van hun inwoners goed uit kunnen voeren. VNG deelt de ambities van het kabinet, maar merken op dat bezuiniging op het Gemeentefonds vanaf 2026 contrair is aan deze ambitie. De VNG hebben met het kabinet afspraken gemaakt over gezamenlijk onderzoek op 4 thema's: - bestaanszekerheid: - versterking van het voorzieningenniveau: - aandacht voor de relatie tussen het zorgdomein en het sociale domein: - het versnellen van de woningbouwopgave.

Prijsstijgingen We leven in een periode van hoge inflatie. In onze begroting zien we dit terug in de indexatie van verschillende uitgaven. Denk aan loonkosten van de gemeente zelf en van organisaties waar we mee samenwerken. Vooralsnog zien we dat de inflatie nog niet eindig is. De inflatie volgens CBS was voor de maand augustus 2024 nog 3,6% In verschillende CAO's gaan de lonen nog fors omhoog en dit heeft tot gevolg dat de prijzen van goederen en diensten stijgen. In deze begroting hebben we hierop geanticipeerd door de stelpost indexatie te verhogen met de voordelen uit de mei- en septembercirculaire. Hierdoor is er budgettaire ruimte om de hogere prijzen te kunnen opvangen.

13

Vergrijzing We verwachten dat het gebruik van Wmovoorzieningen de komende jaren zal stijgen als gevolg van vergrijzing. De dubbele vergrijzing is datgene wat er gebeurt wanneer niet alleen de groep ouderen in ons land steeds groter wordt, maar daarnaast de gemiddelde leeftijd ook steeds hoger wordt. Hierdoor neemt de vergrijzing op twee verschillende manieren toe: een dubbele vergrijzing. In Borger-Odoorn is hier nog meer sprake van dan landelijk gemiddeld. Het blijft daarnaast een uitdaging om jongeren te behouden voor onze gemeente om te wonen en te werken. Studie en werk elders zijn oorzaken voor het wegtrekken van jongeren uit de gemeente. En wie eenmaal weg is, komt niet zomaar terug. Migratie Het huidig tijdsgewricht vraagt om een heldere visie op migratie. Het nieuwe kabinet gaat aan de slag met zowel de instroom van asielzoekers als van arbeidsmigranten. Het kabinet wil daartoe onder meer de uitzonderingsbepaling van de Vreemdelingenwet 2000 activeren. Per algemene maatregel van bestuur kan dan bijvoorbeeld de asielvergunning voor onbepaalde tijd worden afgeschaft en de nareis van meerderjarige kinderen stopgezet. De Spreidingswet wordt ingetrokken en in plaats daarvan zet het kabinet in op een aantal grotere sobere opvanglocaties. De opvangcrisis is waarschijnlijk niet op korte termijn opgelost.

Hetgeen de druk op onze regio – vanwege de nabijheid bij Ter Apel – kan vergroten. Klimaatverandering Klimaatverandering raakt onze inwoners steeds meer. Ook dit jaar hebben we weer te maken gehad met extreem weer. Door hevige regenval en/of langere periodes van warm weer, zal er naar verwachting vaker wateroverlast of juist droogte zijn. Dit soort fenomenen kan vervolgens leiden tot meer kans op bijvoorbeeld bosbranden, mislukte oogsten en risico voor onze inwoners op persoonlijke schade (hittestress). Het opwarmen van de aarde bestrijden overheden op meerdere manieren. Ook in Borger- Odoorn werken we aan klimaatadaptatie, warmte- en energietransitie en de opgaven op het platteland voor natuur, bodem en water. Hierbij signaleren wij verschillende knelpunten. Denk aan net congestie, een mismatch tussen aanbod van (hernieuwbare) energie en vraag van gebruikers, de betaalbaarheid en de begrijpelijkheid van de opgaven.

14

Ondermijning De gezamenlijke Drentse overheden hebben een gezamenlijk aanpak tegen ondermijning ontwikkeld. In deze aanpak is een aantal concrete doelen benoemd. Voor het realiseren van deze doelen werken alle gemeenten, provincie en waterschappen samen. Doelen zijn bijvoorbeeld het vergroten van bewustwording, het actualiseren van beleid, en weerbaarheid en integriteit van zowel bestuur als ambtelijke organisatie. Dit zijn noodzakelijke voorwaarden voor het effectief en efficiënt kunnen optreden tegen ondermijnende activiteiten. Elke regio telt, en dus ook onze regio In 2023 publiceerden enkele belangrijke adviesraden van het Rijk het rapport ‘Elke regio telt’. In dat rapport constateert men dan het landsbestuur in de afgelopen decennia te lang en bewust heeft geïnvesteerd in gebieden die al sterker zijn. Denk bijvoorbeeld aan de Randstad en Noord-Brabant. Andere regio’s, waaronder de onze, zijn hierdoor achtergebleven. Het kabinet geeft in het Hoofdlijnenakkoord aan deze onwenselijke verschillen te willen aanpakken. Dat is een mooi streven. Het is een belangrijke opgave voor onze gemeente en de regio om ons geluid goed laten horen in Den Haag en daarbij aandacht te vragen voor zowel ruimtelijk economische als sociaal- culturele ontwikkelingen. Dit doen we in verschillende samenwerkingsverbanden als BOCE, de P10 en de Agenda voor de Veenkoloniën.

15

Urgente maatschappelijke opgaven In het bestuursprogramma 2022-2026 zijn vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO’s) benoemd. Participatie is een soort leidraad die in al deze opgaven een belangrijke rol heeft. We gaan hier kort inhoudelijk in op deze onderwerpen. U vindt in de verschillende thema’s en subthema’s binnen deze begroting meer gedetailleerde informatie. Wonen We merken dat binnen onze gemeente vraag is naar woningen en dat de wachttijd om een huurwoning te vinden groot is. Ons strategisch doel is om dit woningtekort in onze gemeente te verminderen en daarbij de leefbaarheid in onze dorpen te behouden en te verbeteren. We zijn druk bezig om te bouwen in Borger-Odoorn (van Borger tot Nieuw- Buinen) en richten ons daarbij vooral op de doelgroepen ouderen, starters en mensen in bijzondere woonvormen (bijvoorbeeld Tiny Houses). Belangrijk nevendoel is dat de kwaliteit van onze woningvoorraad verbetert. Dit doen we bijvoorbeeld door isolatie van woningen te stimuleren en inwoners goed te informeren. Het woonprogramma is leidend hierbij. Als gemeente doen we dit niet op onszelf. Samenwerking is een noodzakelijke voorwaarde om de bovengenoemde doelen te bereiken. Daarom werken we samen met andere overheden als de provincie, de woningbouwcorporaties, marktpartijen. En niet te vergeten onze inwoners zelf.

We vinden het mooi om te zien met welke interessante initiatieven inwoners komen. Waar mogelijk verlenen we hierbij onze medewerking. Armoede en bestaanszekerheid Op gemeentelijk niveau zien we al langere tijd dat armoede nooit weg is geweest en dat voor sommige mensen hun bestaanszekerheid in de knel komt. Stijgende energieprijzen, inflatie in het algemeen, de Toeslagenaffaire, schuldenproblematiek, allemaal ‘triggers’ die het vraagstuk armoede en bestaanszekerheid weer op de politiekbestuurlijke agenda hebben gezet. Niet alleen in onze gemeente, maar ook in Den Haag. Dit jaar zijn we begonnen met het ontwikkelen van een integraal beleidsplan voor bestaanszekerheid. We werken al lange tijd aan diverse initiatieven en projecten die de zekerheid en stabiliteit van het leven van onze inwoners bevorderen. Met dit nieuwe integrale beleidsplan willen we voortbouwen op bestaande successen en nieuwe verbindingen creëren. Dit beleid gaat verder dan traditioneel armoede- of minimabeleid; we benaderen alle aspecten van het leven, zoals werk, onderwijs, huisvesting, gezondheid en sociale ondersteuning. In het voortgezet onderwijs willen we een kansencoach introduceren.

16

Preventie en inclusie Wij blijven inzetten op preventie, bijvoorbeeld gericht op het opgroeien in een kansrijke omgeving door onze jeugd, maar ook het stimuleren van gezonder leven en meedoen. Ontwikkelingen zoals het gezond en actief leven akkoord en de hervormingsagenda Jeugd vragen ook van ons de beweging naar meer preventie te maken. Dit wordt onder andere ingevuld door de 5 ketenaanpakken: De aanpak van overgewicht bij jongeren, valpreventie, kansrijke start, gezonde leefstijl interventies voor volwassenen en welzijn op recept. Al deze aanpakken vragen een intensieve samenwerking met onze ketenpartners. Voor preventie en inclusie is de inclusieagenda van belang. Deze is in 2024 aan de orde gekomen in de gemeenteraad en geeft de acties weer die we in 2025 gaan nemen. Denk daarbij aan het samen met inwoners met een fysieke beperking testen hoe toegankelijk het gemeentehuis is, maar ook het ondersteunen van organisaties, bedrijven en sportverenigingen bij het zichtbaar maken van het regenboogthema. We doen dit als gemeente zeker niet alleen, maar samen met het inclusiepanel. Dit panel bestaat uit vrijwilligers met verschillende achtergronden. Zorg en voorzieningen dichterbij Veel inwoners vinden het belangrijk dat voorzieningen blijven en het liefst zo dichtbij mogelijk. De buurtkamers in NieuwBuinen en Valthermond zorgen ervoor dat inwoners dichtbij geholpen kunnen worden.

Daarnaast stellen ze inwoners in staat om op een laagdrempelige manier vragen te stellen aan bijvoorbeeld medewerkers van het sociaal team of de woningbouwcorporatie. Momenteel loopt de evaluatie. Uw raad ontvangt deze evaluatie wanneer gereed. In 2025 gaan we verder met de doorontwikkeling. Ook gaan we in 2025 aan de slag om meer informele zorg te ondersteunen en te stimuleren. Tevens zullen we een (pre-) mantelzorgwoningvisie opstellen. Duurzaamheid Ook duurzaamheid geldt als een urgent maatschappelijke opgave. Dit jaar heeft uw raad de Duurzaamheidsagenda Borger-Odoorn 2024-2030 ‘Samen duurzaam doen’ vastgesteld waarin we ons richten op de middellange termijn tot het jaar 2030. Dit doen we aan de hand van vijf thema’s: klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, energietransitie, natuur & biodiversiteit en duurzaam ondernemen &circulariteit. In 2025 werken we aan de acties die staan beschreven in het uitvoeringsprogramma 2024-2026. Een belangrijke opgave is het verduurzamen van woningen en andere gebouwen. Onze gemeente bevat naar verhouding veel woningen die onvoldoende geïsoleerd zijn. Daarom ondersteunen we woningeigenaren bij het nemen van isolatiemaatregelen. Deze energiebesparing draagt bij aan het behalen van de klimaatdoelen en zorgt er tevens voor dat onze inwoners meer geld overhouden in hun portemonnee.

17

Met wijkuitvoeringsplannen werken we samen met inwoners een plan uit hoe we hun wijk in de toekomst van het aardgas af kunnen halen. Voor Borger-Noord en Valthe zijn die plannen gereed en wordt gewerkt aan implementatie. De energietransitie en de klimaatopgave vragen steeds meer ruimte. Door de toenemende vraag naar elektriciteit wordt gewerkt aan de verzwaring van het elektriciteitsnet. Dit betekent dat de komende jaren ook in onze gemeente nieuwe laag- en middenspanningsstations moeten worden gebouwd en kabels moeten worden gelegd. Om tijdig de benodigde ruimte te kunnen reserveren en de vergunningen te kunnen verlenen zijn we in gesprek met de netbeheerder om onze inspanningen op elkaar af te stemmen. Omdat de ruimtelijke ordening meer gestuurd zal worden vanuit water en bodem, gaan we bij aanpassingen in de openbare ruimte meer rekening houden met ruimte voor en opslag van water. Daartoe gaan we in 2025 een lokale adaptatiestrategie (LAS) uitwerken op basis van de Regionale Adaptatiestrategie van het Samenwerkingsverband Noordelijke Vechtstromen (SNV). Participatie We willen als gemeente dat inwoners, organisaties en bedrijven de mogelijkheid hebben en zich uitgenodigd voelen om invloed uit te oefenen op hun leefomgeving. Het doorlopen van een transparant proces bevordert vertrouwen in het handelen van de overheid.

Participatie zien we als leidend principe- als randvoorwaarde- om onze opgaven aan te pakken. In 2025 werken we nader uit hoe we participatie vanuit de gemeente verder kunnen faciliteren en verbeteren. Ook kijken we naar hoe we invulling kunnen geven aan onze rol als gemeente wanneer er een initiatief komt vanuit de samenleving. We zorgen ervoor dat we voldoen aan de Wet versterking participatie op decentrale niveau door het opstellen van een participatieverordening, met speciale aandacht voor het uitdaagrecht.

18

Voorstellen en besluiten BERAP 2024-I Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de BERAP 2024-I. De amendementen, moties en toezeggingen kunnen van belang zijn voor deze begroting. Voorstellen en besluiten BERAP 2024-I De raad heeft op 20 juni 2024: 1. Kennisgenomen van de voortgang van het beleid 2024; 2. Ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2024; 3. Ingestemd met de bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2024. 4. Ingestemd met een onttrekking van de VAR van € 750.000: 5. De bestuursrapportage verder vastgesteld. Uit de besluitvorming blijkt dat er geen amendementen aan de orde zijn geweest en dat er één motie over inspraakverordening naar participatieverordening is aanvaard. Daarnaast is er één toezegging over Solitaire windturbines gedaan. Zowel de motie als de toezegging heeft geen invloed op de Begroting 2025.

19

Voorstellen en besluiten Kadernota 2025 Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de Kadernota 2025. Zoals bekend, sorteert de Kadernota voor op de begroting. Deze besluiten zijn dan ook van groot belang voor de Begroting 2025. Voorstellen en besluiten Kadernota 2025 In de Kadernota 2025 staan de kaders voor deze Begroting 2025. Uw raad heeft ingestemd met de volgende beslispunten: 1. Ambities en speerpunten Uw raad heeft ingestemd met de ambities en speerpunten voor het jaar 2025. Die zijn in de begroting van 2025 verder uitgewerkt. De vijf UMO's (en eveneens participatie) zijn in 2025 en verder in deze bestuursperiode prioriteit voor de ambities. 2 Financiële kaders Uw raad heeft ingestemd met de financiële kaders. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze Portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. Deze kaders zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2025 en de Meerjarenraming 2026-2029. Als voorgesteld wordt om van een kader af te wijken, dan wordt dit een expliciet beslispunt in het raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage. Lijkbezorgingsrechten In de kadernota 2025 is voorgesteld en ook besloten om van één kader af te wijken.

Het gaat dan om het kader waarbij een verhoging van de leges wordt gekoppeld aan de verhoging van de OZB ten behoeve van het dekken van kapitaallasten voor een aantal investeringen die voortvloeien uit het door de raad vastgestelde begraafplaatsenbeleid. In deze begroting 2025 is dit besluit voor zowel de lasten als de baten verwerkt. In de legesverordening 2025 wordt de verhoging van de leges meegenomen en deze verordening komt in de raadsvergadering van november 2024 aan de orde. Prijsstijgingen In de kadernota 2024 en ook 2025 hebben we geconstateerd dat het huidig kader waarin we geen prijsstijgingen toepassen voor veel onderdelen van de begroting, op grond van de huidige inflatiepercentages, niet toekomstbestendig is. Een oplossing hiervoor is de stelpost Indexatie. De stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De stelpost is een incidentele oplossing voor de gestegen prijzen en geen structurele oplossing. De komende periode blijven we de inflatiecijfers nauwlettend volgen. We zien dat de extreme prijsstijgingen tot het verleden behoren, maar ook dat de prijsstijgingen nog wel relatief hoog zijn (CBS augustus.2024 3,6%) Indien de inflatiecijfers stabiliseren op ongeveer 2% (doelstelling Europese Centrale Bank) dan is een toekomstige aanpassing van dit kader niet nodig.

In de kadernota is niet voorgesteld en ook niet besloten om het kader van prijsstijging aan te passen, maar wel om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie opgenomen in de mei circulaire 2024 en septembercirculaire 2024 te reserveren voor de stelpost indexatie. 3. Autonome bestedingsvoorstellen Uw raad heeft ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2025. Autonome bestedingsvoorstellen zijn niet bestuurlijk. Het zijn feitelijk bijstellingen van budgetten.

20

4. Toeristenbelasting 2025 Uw raad heeft besloten om het tarief toeristenbelasting 2025 ten opzichte van 2024 niet te wijzigen. De tarieven per overnachting voor 2025 zijn: Tarief 2025: - Groepsaccommodaties - Campings - Hotel/B&B/bungalowpark

€ 0,60 € 1,30 € 1,75

5. Vervroegde afschrijvingen Voorgesteld is en besloten om een vervroegde afschrijving van € 2 miljoen van kleine activa met een waarde van minder dan € 25.000 en deze afwaardering ten laste van de VAR te brengen. De vrijvallende kapitaallasten (€ 180.000) zijn toegevoegd aan de post Meerjarig Investeringsplan (MJIP). 5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen In de Kadernota 2025 hebben wij een voorzet over de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan gegeven. De reactie van uw raad over de bestuurlijke bestedingsvoorstellen (exclusief voorstellen MJIP) was primair positief. Wij hebben dan ook besloten om deze voorzet volledig in het voorstel over de bestuurlijke bestedingsvoorstellen op te nemen. Meerjarig investeringsplan De reactie van uw raad over de voorstellen met betrekking tot het Meerjarig investeringsplan was over een tweetal voorstellen (MFA 2e Exloërmond en revitalisering en verduurzaming gemeentehuis) genuanceerd. In de besluitvorming van de kadernota was dit ook zichtbaar. Wij willen graag met uw raad van gedachten wisselen over onze voorstellen. Er zijn twee toezeggingen gedaan en vijf moties aanvaard. Toezegging Kadernota 2024 Op 20 juni 2024 zijn de volgende drie toezeggingen gedaan: 1. Overzicht wat we doen om de veenkoloniën te verbeteren. 2.

Aandachtspunten en eigen ervaringen van het college met betrekking tot 'gebiedswethouder'. 3. Verduurzaming gemeentehuis (een optie toevoegen). De toezeggingen hebben geen (financiële) gevolgen voor de Begroting 2025. Toezegging 3 is meegenomen in het raadsvoorstel Revitalisatie gemeentehuis Exloo. In de commissievergadering van 12 september 2024 is dit voorstel behandeld en integrale afweging zal plaatsvinden in de begrotingsvergadering. Moties Kadernota 2025 Bij de behandeling van de Kadernota 2025 zijn vijf moties aanvaard: 1. Generatiewoning - pre mantelwoning; 2. Ruimte voor verantwoord ondernemen; 3. Uitdagingen hulpdiensten; 4. Wijkrenovatie 2.0; 5. Uitwerking omgevingsvisie.

21

Met uitzondering van motie 4. Wijkrenovatie, hebben de andere moties geen (financiële) gevolgen voor de Begroting 2025. Wijkrenovatie De Raad heeft het college verzocht om de motie Wijkrenovatie uit te gaan voeren. Als eerste stap werken we daartoe een procesaanpak uit waaruit helder wordt wat we verstaan onder wijkrenovatie, om welke wijken het in onze gemeente gaat, welke scenario's we zien en via welke systematiek we de wijkrenovatie willen vormgeven. Op basis hiervan zullen we een voorstel doen voor een prioritering en de wijze waarop de participatie zal worden vormgegeven. We verwachten nu in de eerste helft van 2025 hiertoe een raadsvoorstel te kunnen aanbieden.

22

Voorstel begroting 2025 Beslispunten Begroting 2025 In deze begroting wordt de raad voorgesteld om vast te stellen: 1. De ambities en doelen voor 2025. 2. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2025. 3. De stijging van het tarief OZB van 2,75%. 4. De uitgangspunten voor de tarieven afvalstoffenheffing en rioolrechten. 5. Een onttrekking doen aan de VAR voor de bestuurlijke bestedingsvoorstellen van € 1,65 miljoen. 6. Het instellen van een Bestemmingsreserve Wijkrenovatie. 7. De begroting 2025, met inachtneming van de bovenstaande beslispunten, vaststellen. We lichten kort toe wat we met de beslispunten beogen. 1. Door in te stemmen met ambities en doelen 2025 kunnen wij aan de slag met de uitvoering. Het Bestuursprogramma 2022-2026 is in de begroting uitgewerkt op basis van vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's): - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg en voorzieningen dichterbij; - Preventie en inclusie. Een belangrijke leidraad voor de uitvoering van deze opgaven is participatie. In het hoofdstuk Urgente Maatschappelijke opgaven is dit verder uitgewerkt. De doelen voor 2025 zijn bij de verschillende (sub)thema’s uitgewerkt. Dit is gedaan aan de hand van de volgende vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 2.

Het tweede beslispunt is om in te stemmen met de bestuurlijke bestedingsvoorstellen In deze begroting zijn geen autonome bestedingsvoorstellen opgenomen. De autonome bestedingsvoorstellen voor het jaar 2025 zijn in de Kadernota 2025 opgenomen en vastgesteld en verwerkt in deze begroting. De mutaties van de stelpost Indexatie zijn ook autonome mutaties als gevolg gestegen prijzen. Deze stelpost wordt net als andere mutaties in de begroting ingestemd door het vaststellen van de begroting 2025 (beslispunt 7). De bestuurlijke bestedingsvoorstellen zijn gepresenteerd op de Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) en integraal afgewogen. In de bijlage DPL zijn de voorstellen toegelicht. Hier zijn ook de bestedingsvoorstellen gekoppeld aan het MJIP toegelicht.

23

3. De stijging van het OZB-tarief is gebaseerd op het bestuursprogramma 20222026. 4. De uitgangspunten van afval en riool zijn gebaseerd op het 100% kostendekkendheid principe. In de paragraaf Lokale heffingen zijn de opbouw van het tarief en de kosten verder toegelicht. 5. Een onttrekking uit de VAR van € 1,6 miljoen. Deze onttrekking is noodzakelijk om de bestuurlijke bestedingsvoorstellen te financieren. Ten opzichte van de Kadernota 2025 zijn een viertal bestuurlijke bestedingsvoorstellen gewijzigd, namelijk: A Wijkrenovatie (€ 250.000); B Kansencoach ( € 210.000); C Nedersaksenlijn (€ 100.000) D Hunzehuys (€ 900.000) A. Wijkrenovatie Bij de behandeling van de Kadernota 2025 is de motie Wijkrenovatie 2.0 aangenomen. In deze begroting wordt voorgesteld op basis daarvan een bestemmingsreserve Wijkrenovatie in te stellen en hiervoor incidenteel voor 2025 € 250.000 te doteren. Aanwending hiervan is niet eerder voorzien dan in de volgende bestuursperiode. In de Begroting 2024 hebben we aangegeven dat we als eerste stap een procesaanpak uitwerken waaruit helder wordt wat we verstaan onder wijkrenovatie, om welke wijken het in onze gemeente gaat, welke scenario's we zien en via welke systematiek we de wijkrenovatie willen vormgeven. Op basis hiervan zullen we een voorstel doen voor een prioritering en de wijze waarop de participatie zal worden vormgegeven.

Wij verwachten u in de eerste helft van 2025 hiertoe een raadsvoorstel te kunnen aanbieden. B Kansencoach In de Kadernota 2025 is het voorstel Kansencoach PM geraamd. omdat het de verwachting was dat voortzetting van financiering uit de Regiodeal mogelijk was. Ook hebben we gekeken of andere subsidies voor de financiering van de Kansencoach mogelijk is. Uit onderzoek is gebleken dat dit helaas niet mogelijk en daarom komen we in deze begroting met het bestuurlijk voorstel ter integrale afweging om voor 2025 € 210.000 uit de algemene middelen voor de Kansencoach te financieren. C Nedersaksenlijn In de Kadernota 2025 is voorgesteld een bedrag van € 50.000. In deze begroting 2025 stellen we voor om aanvullend nog een bedrag van € 100.000 te reserveren voor de Nedersaksenlijn, zodat in totaal € 150.000 hiervoor beschikbaar is. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage DPL. D Hunzehuys In de Kadernota 2025 is PM geraamd voor het Hunzehuys. Op dat moment was niet bekend hoeveel de kosten van de verbouwing gaan kosten. Inmiddels is daar wel meer zicht op en we stellen voor om € 900.000 hiervoor beschikbaar te stellen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage DPL.

24

6. Voorgesteld wordt het instellen van een bestemmingsreserve Wijkrenovatie. Deze reserve is noodzakelijk om de motie van de raad Wijkrenovatie uit te voeren. 7. De begroting bevat meer inhoud dan in bovenstaande beslispunten is benoemd. Een voorbeeld is de invulling van de stelpost indexatie. Een ander voorbeeld zijn de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves en voorzieningen. Door de begroting vast te stellen, vragen we de raad ook daarmee in te stemmen.

25

Recapitulatie van baten en lasten Hieronder is de recapitulatie van baten en lasten voor het jaar 2025 weergegeven. Dit overzicht bevat de baten en lasten per thema en een specificatie van Onze portemonnee. De baten en lasten van Onze portemonnee vormt het totaal van de Algemene dekkingsmiddelen en de onderdelen Overhead, Algemene lasten & baten, Vennootschapsbelasting, Beleidsintensivering, Calamiteiten & onvoorzien en Mutaties reserves. BEGROTING 2025

Lasten

Baten

Saldo

Thema 1 Onze inwoners

46.198.772

9.273.223

-36.925.550

Thema 2 Onze economie

762.400

2.267.919

1.505.519

Thema 3 Onze toekomst

6.032.826

544.242

-5.488.584

Thema 4 Onze leefomgeving

25.630.638

9.968.696

-15.661.941

Totaal thema’s

78.624.636

22.054.080

-56.570.556

1.018.742

1.245.454

226.712

OZB woningen

103.077

5.467.181

5.364.104

OZB niet-woningen

56.550

1.796.185

1.739.635

Belastingen overig

167.603

-

-167.603

Algmene uitkering gemeentefonds

150.000

57.446.393

57.296.393

4.551.303

4.551.303

Treasury

Overige uitkeringen gemeentefonds Totaal algemene dekkingsmiddelen

1.495.972

70.506.516

69.010.544

Overhead

13.769.184

107.810

-13.661.374

Algemene lasten, baten

2.303.444

-50.000

-2.353.444

Vennootschapsbelasting

-

-

-

Beleidsintensivering

516.772

-

-516.772

Calamiteiten, onvoorzien

50.000

-

-50.000

96.760.008

92.618.406

-4.141.602

7.780.032

11.948.263

4.168.231

104.540.040

104.566.669

26.628

Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat

Zichtbaar is het huidige begrotingssaldo (knop 1) van € 26.628 Verder zien we de raming van budget beleidsintensivering (knop 2) van € 516.772. Tevens hebben we nog € 50.000 geraamd voor calamiteiten, onvoorzien.

26

Onze inwoners

27

Onze economie

28

Onze toekomst

29

Onze leefomgeving

30

Onze inwoners

Subthema’s: - Sociaal domein; - Dienstverlening.

31

Sociaal Domein Ambitie Het Sociaal domein is volop in beweging. Nu de crisissen (corona, energie) de laatste jaren weer wat zijn afgenomen is de focus binnen het sociaal domein weer meer komen te liggen op de hervorming van de zorg. Dit om de zorg betaalbaar en kwalitatief goed te houden. De uitdagingen zijn groot omdat een groot deel van de kosten voor het sociaal domein worden bepaald door loonkosten. Die kosten zijn enorm gestegen de afgelopen jaren. Vanuit verschillende invalshoeken zoals IZA/GALA, Hervormingsagenda Jeugd, Gezonde Marke, Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en wonen met zorg kijken we steeds hoe we anders, beter en financieel gezond zorg kunnen blijven leveren. Jeugdhulp en onderwijs Opvallend voor Borger-Odoorn: • Als het gaat om alle casussen (530) dan blijken de 6 duurste casussen 20% van de totale uitgaven jeugd te beslaan. Deze casussen zijn niet altijd direct door ons te beïnvloeden. Daar ligt de regie buiten onze gemeente (bijvoorbeeld bij een Gecertificeerde Instelling GI’s)) • Als het enkel gaat om verwijzingen van de sociale teams dan zijn 20 van de in totaal 170 casussen verantwoordelijk voor 60% van die kosten. Ontwikkelingen: De Lokale Educatieve Agenda (LEA) is in het afgelopen jaar uitgebreid met het thema Jeugd, dit om de agenda sterker te maken.

Vanaf 2024 is de Lokale Educatieve Jeugd Agenda (LEJA) de paraplu waaronder we actief samenwerken met partners rondom het kind en de jongere aan wenselijke maatschappelijke effecten. Dat kinderen in BorgerOdoorn hun talenten (nog meer) kunnen ontwikkelen en we de kansengelijkheid vergroten. Hier dragen we ook aan bij met onze kindregelingen zoals Peuteropvang, Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en Sociaal Medische Indicatie (SMI). In juni 2023 is de hervormingsagenda jeugd definitief vastgesteld. Acht maatregelen moeten ervoor gaan zorgen dat er meer kinderen veilig en gezond opgroeien in onze gemeente. Deels geven we al uitvoering aan de maatregelen door bijvoorbeeld de continuering van de inzet van de POH-Jeugd in onze gemeente en de inzet van de kansencoaches op (basis)scholen. De komende periode gaat duidelijk worden hoe het zorglandschap landelijke, regionaal en lokaal vorm gegeven gaat worden. Hier ligt een belangrijke verbinding met het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming waarbij we nog meer de beweging naar de voorkant maken. We willen er vroeger bij zijn en willen dit bereiken door het vormgeven van stevige lokale teams. Wmo en leerlingenvervoer Opvallend voor Borger-Odoorn: • 57% van de totale kosten van de Wmo worden besteed aan huishoudelijke hulp. Dit is hiermee de hoogste kostenpost.

• De kosten voor elektrische voorzieningen zoals driewielfietsen en scootmobielen zijn in een jaar tijd met een derde gestegen. Het aantal gebruikers is ongeveer gelijk gebleven. • De kosten voor leerlingenvervoer blijven stijgen. In 2022 kwam dat vooral door een stijging van het aantal kinderen, in 2023 vooral door een stijging van de prijs (12,7%) en het aantal kilometers. In 2024 verwachten we een geringe stijging van beide wat de kosten doet toenemen.

32

Ontwikkelingen: Het kost ons als gemeente steeds meer om inwoners ‘zo lang mogelijk zelfredzaam te houden’, ‘zelfstandig thuis te laten wonen’ en ‘zo lang mogelijk te laten participeren in de maatschappij’. Kosten lopen niet alleen op door CAO-ontwikkelingen want ook de arbeidsmarktkrapte heeft een kostenverhogende invloed. Er zijn minder werknemers beschikbaar die bovendien relatief eenvoudig elders meer kunnen verdienen. Dit wordt vooral gemerkt onder medewerkers voor hulp bij het huishouden, chauffeurs en monteurs. Naar verwachting wordt per 1 januari 2026 het abonnementstarief voor de WMO afgeschaft. Omdat uit cijfers blijkt dat weinig ouderen in Borger-Odoorn van een laag inkomen leven, is de verwachting dat een inkomensafhankelijke eigen bijdrage de kosten voor onze gemeente zal laten afnemen. In 2024 zijn de Wmo hulpmiddelen (wettelijk verplicht) aanbesteed wat een kostenverhogend effect had. Ook hulp bij het huishouden en beschermd wonen worden aanbesteed in 2024 en dat zal in 2025 een kostenverhogend effect hebben. Een belangrijk middel om de achteruitgang door ouderdom te remmen is een gezonde leefstijl. Zowel bewegingsactiviteiten als culturele activiteiten helpen om gezond en actief te blijven. Participatiewet en de Wet inburgering In 2024 zijn de kosten voor uitkeringen voor het eerst sinds jaren weer gestegen.

Het aantal huishoudens met een uitkering lijkt licht toe te nemen. Daarnaast is de hoogte van de uitkeringen in januari en juli weer gestegen (in totaal 5%). Ontwikkelingen: Veel mensen met een uitkering hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dit maakt dat er meer en intensievere begeleiding nodig is bij de re-integratie. Er worden op dit moment bijna 400 voorzieningen ingezet om mensen te helpen bij hun re-integratie. Er wordt gewerkt aan Werkcentrum Drenthe. Een Werkcentrum is 1 loket in de buurt waar je met verschillende hulpvragen terecht kunt. Het is belangrijk dat mensen en bedrijven weten waar ze hulp kunnen krijgen bij de zoektocht naar een baan of personeel, zeker gezien de personeelstekorten op de arbeidsmarkt. De begeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt steeds complexer, Sociale Werkvoorzieningschappen gaan bezig met plannen om te komen tot het versterken van de infrastructuur om meer toekomstbestendig te worden. We hebben gezien dat de wachtlijst voor beschut werkplekken toeneemt. Met name voor jongeren met een achtergrond in het praktijk of voortgezet speciaal onderwijs zijn de plekken nodig om te voorkomen dat zij thuis komen te zitten. We hebben tijdelijk extra middelen ingezet om die wachtlijst in te korten.

Het budget van het rijk aan de gemeente voor uitkeringsgerechtigden (buig) is onder andere gebaseerd op het aantal uitkeringsgerechtigden van 2 jaar geleden. Door de jaarlijkse daling zal de bijdrage aan de gemeente de komende jaren ook afnemen. Een bijzondere groep uitkeringsgerechtigden zijn de statushouders. Deze mensen ontvangen bijna allemaal een uitkering. De afstand tot de arbeidsmarkt voor hen is groot. Er zal meer actief worden ingezet op het vergroten van kansen op de arbeidsmarkt voor statushouders. In de Arbeidsmarktregio Drenthe trekken we samen op om de

33

statushouders beter door te geleiden naar de arbeidsmarkt. Gelet op de woningcrisis blijft het een uitdaging om woningen te vinden voor statushouders. Schuldhulpverlening, minima en armoede ontwikkelingen Het aantal huishoudens met geregistreerde schulden is 7%. Aantal intakes bij de GKB neemt jaarlijks af. De gemeente heeft een wettelijke plicht om betalingsachterstanden in bijvoorbeeld huur of nutsvoorzieningen vroeg te signaleren. Het aantal meldingen blijft stabiel. In 2023 zijn er 530 personen die gebruik hebben gemaakt van de webshop. Dit komt ongeveer overeen met 2022. Opvallend voor Borger-Odoorn • Er zijn aanzienlijke inkomensverschillen op dorpsniveau. Terwijl Nieuw-Buinen het hoogste percentage (13,1%) heeft, valt Drouwenerveen op met het laagste percentage van 2,4%. • Het aantal mensen met geregistreerde schulden is na een jaar van afname weer licht aan het stijgen. • In Borger-Odoorn is naar schatting 11% van de volwassenen laaggeletterd. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde. De lessen bij Drenthe College verlopen goed, met een aanzienlijke stijging in aanmeldingen de afgelopen maanden. Ontwikkelingen: In vergelijking met 2011 is het percentage kinderen in huishoudens met een laag inkomen in alle Drentse gemeenten afgenomen. In de gemeente Borger-Odoorn is deze afname het grootst (3,7 procentpunten).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=1e8d3e3a-f676-4fb1-b3c2-479c1753ef4f