Begroting 2024
Tekst van het document
3.3 We gaan in samenwerking met het onderwijs in het veengebied inzetten op de landelijke regeling school en omgeving.
32
Dienstverlening Ambitie Wij zijn pas tevreden als onze inwoners, ondernemers en bezoekers tevreden zijn over de dienstverlening en de communicatie door de gemeente. We willen continu blijven inzetten op het verbeteren daarvan. En we denken (mee) in oplossingen. Door de coronacrisis en door de technische mogelijkheden zien we dat we meer en meer hybride werken. Daarnaast merken we de gevolgen van een krappe arbeidsmarkt. Dat zet onze dienstverlening onder druk. We moeten op zoek naar passende werkwijzen en afspraken om bijvoorbeeld onze bereikbaarheid te borgen. Hier blijven we het komende jaar onverminderd mee aan de slag.
Doelstellingen Dienstverlening Wat willen we bereiken? 1. Tijdige, duidelijke, begrijpelijke, (vraag)gerichte communicatie en optimaal gebruik van digitale kanalen.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We optimaliseren de digitale dienstverlening (data gedreven werken, website). 1.2 We monitoren periodiek onze dienstverlening (servicenormen). 1.3 We rapporteren periodiek hierover naar bestuur (in de bestaande bestuursrapportagecyclus). 1.4 We zoeken naar (nieuwe) werkwijzes en oplossingen om de bereikbaarheid voor inwoners te borgen.
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2022 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2022. De cijfers van de begroting 2023 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2023-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2024 zijn zoals de begroting 2024 is opgesteld. Onze inwoners
Begroting 2024
Taakvelden
Lasten Baten
0.2
Burgerzaken
4.1 4.3 5.1 6.1
Begroting 2023
Rekening 2022
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
1.227
454
773
971
357
613
1.195
299
897
Openbaar basisonderwijs
137
24
112
139
24
115
147
21
127
Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering
1.514
380
1.134
1.947
677
1.270
1.672
615
1.057
568
90
478
503
90
413
607
175
432
Samenkracht en burgerparticipatie
1.657
214
1.443
3.530
259
3.270
3.647
3.988
-341
33
6.2 6.3
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen
10.744
6.4
WSW en beschut werk
5.591
6.5
Arbeidsparticipatie
769
Maatwerkvoorziening (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.71A Huishoudelijke hulp (WMO)
1.320
6.6
4.742
3.579
4.742
5.254
1.744
10.826
5.591
5.387
15
754
875
17
1.303
1.526
9.001
100
3.479
3.079
5.254
4.039
2.956
8.964
5.387
5.199
15
860
946
5
941
17
1.510
881
8
872
5.961
110
5.851
6.228
81
6.147
7.871
100
748
748
748
748
6.71C Dagbesteding (WMO)
1.092
1.092
1.062
1.062
6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.72A Jeugdhulp begeleiding
423
423
335
335
751
751
737
737
6.72B Jeugdhulp behandeling
645
645
800
800
6.72C Jeugdhulp dagbesteding
133
133
200
200
6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73A Pleegzorg
24
24
200
200
331
331
300
300
1.071
1.071
900
900
399
399
500
500
2.382
1.908
253
500
6.73C Jeugdhulp met verblijf overig 6.74A Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblij 6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf 6.81 Geëscaleerde zorg 18+
2.460
78
253
78
20
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
56
56
6.82A Jeugdbescherming
895
895
860
860
6.82B Jeugdreclassering
72
72
50
50
1.310
1.947
Totaal x € 1.000
1.800
490
5.199
500
20
Volksgezondheid
1.671
1.830
6.81A Beschermd wonen (WMO)
7.1
7.293
2.979
6.71B Begeleiding (WMO)
6.73B Gezinsgericht
4.039
526
1.421
23
23
472
472
1.194
111
1.082
42.945 10.863 32.082 45.160 10.014 35.146 41.175 12.706 28.469
34
35
Onze economie
Subthema’s: - Economische ontwikkeling; - Recreatie en toerisme.
36
Economische ontwikkeling Ambitie We zijn een ondernemersvriendelijke en verbindende gemeente met aandacht voor het lokale bedrijfsleven. We zijn laagdrempelig benaderbaar en denken daar waar het kan proactief mee met de plannen van ondernemers. Door de organisatie van (lokale) netwerkbijeenkomsten en bedrijfsbezoeken weten we ook wat er bij ondernemers leeft. In de sterke landbouwsector willen we extra inspanningen leveren in 2024 door met agrariërs in gesprek te gaan over de opgaven in het landelijk gebied en beleid uit te werken voor de plaatsing van kleine windmolens op boerenerven. We brengen de vestigingsbehoefte van lokale ondernemers verder in beeld en gaan zorgen voor uitbreiding van het bedrijventerrein Drentse Poort. Hierbij moeten we nadrukkelijk aandacht hebben voor de netcongestie waardoor (uitbreidings)plannen van ondernemers onder druk kunnen komen te staan. Omdat onze invloed op het ontwikkelen van de economie beperkt is willen we onze ondernemers actief verbinden met regionale netwerken zoals bijvoorbeeld de Dutch Tech Zone en Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe. Hier liggen (financiële) kansen voor bedrijven en instellingen om innovatie en ontwikkeling te stimuleren. Tot slot gaan we gaan in 2024 aan de slag met een beleidsplan voor Economie en Recreatie en Toerisme.
Doelstellingen Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? 1. Een laagdrempelige, verbindende en faciliterende gemeente.
2. Het vestigingsklimaat is passend bij de behoefte ondernemers.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We gaan ondernemers en instellingen actief verbinden aan lokale, regionale en landelijke programma’s en netwerken. Voorbeelden hiervan zijn Leader, Dutch Tech Zone, Regiodeal Zuid- en Oost Drenthe en Growing Emmen. 1.2 We gaan op structurele basis ambtelijk en bestuurlijk bedrijfsbezoeken organiseren bij lokale ondernemers.* 1.3 We gaan het beleid op het gebied van Economie en Recreatie en Toerisme actualiseren. 1.4 We gaan samen met de ondernemers de BIZ-Borger evalueren. 2.1 We gaan starten met de uitbreiding van het bedrijventerrein Drentse Poort in Nieuw Buinen. 2.2 We gaan ondernemersbijeenkomsten organiseren over de kansen en bedreigingen van de netcongestie. 2.3 We gaan bedrijven stimuleren om gebruik te maken van regelingen op het gebied van duurzaamheid.
37
* 1.2 Als een ondernemer een vraagstuk heeft verwijzen we door naar de specialisten van bijvoorbeeld Ik Ben Drents Ondernemer (IBDO). * 2.3 Dit doen we door actief aandacht te hebben voor dit thema bij bedrijfsbezoeken en ondernemersbijeenkomsten. Ook worden regelingen structureel opgenomen in de nieuwsbrief.
38
Recreatie en Toerisme Ambitie De ambitie is het behoud van de toppositie van Borger-Odoorn als Drentse gemeente met veel R&T-werkgelegenheid en voorzieningen die belangrijk zijn voor onze leefbaarheid en aantrekkingskracht. De balans tussen sector, gasten, inwoners en omgeving neemt in belang toe waardoor thema’s als duurzaamheid, kwaliteit en spreiding in tijd en ruimte een grotere rol gaan spelen.
Doelstellingen Recreatie en Toerisme Wat willen we bereiken? 1. Een laagdrempelige, verbindende en faciliterende gemeente.
2. Het vestigingsklimaat is passend bij de behoefte ondernemers.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We faciliteren de sector middels promotie, routes en informatievoorziening zowel voor gasten als inwoners. 1.2 We nemen deel aan regionale, landelijke programma’s en netwerken om de lokale economie te versterken. Denk aan het Recreatieschap Drenthe, Vitale Vakantieparken Drenthe, BOCE, samenwerkingsverband De Hondsrug, Unesco Global Geopark en Cittaslow. 1.3 We vervolgen de ontwikkeling van doorfietsroutes in BOCE-verband. 1.4 We starten een stimuleringsopzet voor R&T in de veenkoloniën. 1.5 We gaan duurzaamheid in de sector stimuleren (mede i.s.m. Recreatieschap). 1.6 We gaan een tweede i.k.v. vitale vakantieparken Drenthe uitvoeren. 2.1 We starten met het opstellen van beleidskaders voor het vestigen van verblijfsrecreatie. 2.2 We maken een begin met de vernieuwing van het recreatie- en toerismebeleid, in samenhang met economisch beleid.
39
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2022 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2022. De cijfers van de begroting 2023 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2023-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2024 zijn zoals de begroting 2024 is opgesteld. Onze economie Taakvelden 3.1
Economische ontwikkeling
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie
3.3 3.4
Totaal x € 1.000
Begroting 2024 Lasten Baten 49
Begroting 2023
Rekening 2022
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten 49
45
47 582
14
-6
52
58
-7
2.010 -1.481
618
2.000 -1.382
625 2.067 -1.442
1.312
2.640 -1.328
57
-6
51
504
2.010
-1.506
529
40
47
Saldo
595 51
604 2.067 -1.463
45
Baten
57
Onze toekomst
Subthema’s: - Duurzame ontwikkeling; - De veranderende rol van de gemeente.
41
Duurzame ontwikkeling Ambitie We willen bijdragen aan een vitale, duurzame en toekomstbestendige woon- en leefomgeving, waarbij duurzaamheid, klimaat, milieu en biodiversiteit voorop staan. Deze ambitie krijgt in 2023 vorm in een integrale duurzaamheidsagenda. Middels deze agenda werken wij aan de doelstellingen van het nationale klimaatakkoord, waarbij we ons de komende jaren richten op de volgende relevante maatschappelijke onderwerpen: 1. Energietransitie; 2. Klimaatadaptatie; 3. Duurzaam ondernemen en circulariteit; 4. Natuur en biodiversiteit; 5. Duurzame mobiliteit. De focus voor 2024 is het verder uitvoering geven aan de opgestelde Transitievisie Warmte door stappen te zetten in het verduurzamen van de gebouwde leefomgeving en de wijk uitvoeringsplannen. We gaan door met de ingezette koers voor energiearmoede en werken verder samen met de energiecoaches. We werken zowel regionaal als lokaal aan klimaatadaptatie. We willen diverse vormen van duurzame mobiliteit stimuleren. Als laatste zetten we ons in voor behoud en bescherming van natuur en biodiversiteit binnen ons uniek (agrarisch) landschap. Voor wat betreft de opgave rondom stikstof wil het demissionaire kabinet doorgaan op de ingeslagen weg binnen het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
Hier ontbreekt naar ons oordeel nog steeds een helder toekomstperspectief voor de agrarische sector en de wijze waarop we niet alleen de beoogde doelen halen, maar ook investeren in een leefbaar en vitaal platteland. We blijven ons hiervoor inspannen in samenwerking met de provincie en andere maatschappelijke partners.
Doelstellingen Duurzame ontwikkeling Wat willen we bereiken? 1. Verduurzamen van de gebouwde omgeving.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Aanpak energiearmoede continueren (bijvoorbeeld subsidie inwoners, fixbusjes, energiecoaches, financieel team urgente noden). 1.2 Plan ontwerpen waarin nieuwe maatregelen voor energiearmoede worden uitgewerkt. 1.3 Gebiedsgerichte aanpak ontwikkelen voor het verduurzamen van woningen voor het veengebied. 1.4 Opleveren van twee wijkuitvoeringsplannen. 1.5 Professionaliseren en op peil houden van het team energiecoaches. 2. We houden rekening met 2.1 Regionale Adaptatie Strategie klimaatadaptatie bij de inrichting uitwerken. van de openbare ruimte en 2.2 Starten met het vertalen van een gebouwde omgeving. Regionale Adaptatie Strategie naar een lokale aanpak voor de gemeente Borger-Odoorn. 3. We stimuleren duurzame 3.1 Uitbreiden van de hoeveelheid mobiliteit. laadpalen in gemeente.
42
4. We werken aan behoud en bescherming van natuur en biodiversiteit.
3.2 Onderzoek naar de mogelijkheden om het wagenpark van de buitendienst te verduurzamen. 4.1 We komen met een aanpak hoe om te gaan met de wet Natuurbescherming in relatie tot het isoleren van woningen. 4.2 Participeren in het provinciaal gebiedsproces ten behoeve van nationale opgaven landelijk gebied.
43
De veranderende rol van de gemeente Ambitie Naar verwachting wordt de Omgevingswet per 1 januari geïmplementeerd. Dit is nog afhankelijk van een goed werkend digitaal systeem. De invoering heeft als gevolg dat we in 2024 moeten werken met twee systemen. De daaruit voortkomende frictiekosten worden bekostigd uit het incidentele budget dat hiervoor is gereserveerd. In november 2023 wordt duidelijk of de wet daadwerkelijk per 1 januari wordt ingevoerd. Onze ambitie is om na de invoering van de Omgevingswet onze inwoners zo snel mogelijk volgens de principes van deze wet te bedienen. Dat wil zeggen dat besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving beter en sneller gaan en dat het gebruiksgemak toeneemt. In de begroting 2024 zijn de budgetten die betrekking hebben op de Omgevingswet budgettair neutraal opgenomen. In BERAP 2024-I gaan we de baten en lasten evalueren.
Doelstellingen De veranderende rol van de gemeente Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Invoeren Omgevingswet. 1.1 De omgevingsplannen opstellen. 1.2 Implementeren van een nieuwe manier van werken door middel van inzet omgevingscoach en participatie. 1.3 Integraler werken en denken in kansen.
44
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2022 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2022. De cijfers van de begroting 2023 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2023-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2024 zijn zoals de begroting 2024 is opgesteld. Onze toekomst Taakvelden
Begroting 2024 Lasten Baten
0.1
Bestuur
2.291
5.3
142
5.4
Cult.presentatie, -productie en -partic. Musea
184
5.6
Media
562
7.4
Milieubeheer
1.436
Totaal x € 1.000
4.615
Begroting 2023
Rekening 2022
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
2.291
2.949
123
2.826
3.648
646
3.002
1
141
358
51
307
238
20
218
6
178
212
5
207
191
5
187
562
591
591
644
100
544
530
906
2.523
526
1.997
6.560
5.381
1.179
537
4.078
6.633
705 5.928 11.281
45
6.152 5.130
Onze leefomgeving
Subthema’s: - Ruimte en groen; - Wonen en leefbaarheid; - Wegen en verkeer; - Openbare orde en veiligheid.
46
Ruimte en groen Ambitie Borger-Odoorn is een groene plattelandsgemeente met een toeristisch karakter. De gemeente streeft naar behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk, eenvoudig en karakteristiek openbaar groen dat aansluit bij de verschillende kenmerken van het zand en het veen. Woonaantrekkelijkheid en leefbaarheid zijn waarden die we willen versterken.
Doelstellingen Ruimte en groen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Het beheren van de openbare 1.1 Vaststellen van het beleidsplan ruimte op grond van de 'Groenvisie'. beleidsnota IBOR. 1.2 Vaststellen van het beleidsplan 'Meubilair'. 1.3 Uitvoeren van een beleidsmatige tussenevaluatie van de beleidsnota IBOR.
47
Wonen en leefbaarheid Ambitie Op het gebied van wonen staan we voor een grote opgave. Ook onze gemeente wil daar een bijdrage aan leveren. De concrete ambitie van het college is om deze bestuursperiode 200 woningen te bouwen. We werken intensief samen met de woningcorporaties met als doel om voldoende sociale huurwoningen te realiseren. Zo willen we een minimumpercentage sociale huur bij nieuwbouw realiseren en onze eigen inwoners zoveel mogelijk voorrang geven. Ook jongeren willen we stimuleren om zich tijdig bij woningcorporaties aan te melden.
Doelstellingen Wonen en leefbaarheid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Voldoende (sociale) huur- en 1.1 Realiseren van het bestaande koopwoningen en daarmee de goedgekeurde portfolio wonen zoals betaalbare woningvoorraad halfjaarlijks wordt besproken met uw vergroten. raad. 1.2 Prioritering van nieuwe initiatieven en een afweging maken tussen het lopend portfolio en die nieuwe initiatieven. 1.3 Realisatie van flex-woningen. 1.4 Het maken van meerjarige jaarlijkse prestatieafspraken met de woningcorporaties. 2. Bestaande woonwijken 2.1 Integraal plan voor de vernieuwing moeten aantrekkelijk blijven en klimaat adaptieve inrichting van voor inwoners en nieuwkomers. woonwijken uit de vorige eeuw met daaraan gekoppeld een meerjareninvesteringsvoorstel voor de komende decennia. 3. Verbeteren maatschappelijk 3.1 Uitwerken onderzoek toekomst vastgoed. MFA’s. 4. Verbeteren voorzieningen 4.1 Afronden privatisering sport. kerncomplexen Nieuw-Buinen. 4.2 Realiseren renovatie kerncomplex Odoorn en privatisering clubgebouw. 4.3 Voorbereiden realiseren nieuw clubgebouw S.V. Borger en privatisering clubgebouw. 4.4 Realiseren nieuwbouw sporthal De Koel. 5. Actuele voorzieningen voor 5.1 Afronden businesscase het basisonderwijs realiseren. Buinerveen/Nieuw-Buinen -West. 5.2 Afronden businesscase De Aanloop Valthermond.
5.3 Realiseren extra ruimte voor het onderwijs in Borger. 5.4 Eerste opzet onderzoek MFA/scholen 2e Exloërmond.
48
Openbare orde en veiligheid Ambitie Op het gebied van openbare orde en veiligheid willen we in 2024 vooral inzetten op bewustwording en het voorkomen van ondermijning. Daarvoor is het noodzakelijk dat het BIBOB beleid wordt vernieuwd.
Doelstellingen Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Bewustwording creëren onder 1.1 Actualiseren beleidsregels Bibob. inwoners, ondernemers en 1.2 Inrichten informatieknooppunt medewerkers dat criminele ondermijning. ondermijning plaatsvindt en dat 1.3 Verder uitrollen toepassing Bibobbij signalen een actueel Bibob- beleidsregel binnen organisatie: instrumentarium ingezet kan onderdelen worden. subsidies/inkoop/aanbesteding.
49
Wegen en verkeer Ambitie Borger-Odoorn is een groene plattelandsgemeente met een toeristisch karakter. De gemeente streeft naar behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk, eenvoudig en karakteristiek openbaar groen dat aansluit bij de verschillende kenmerken van het zand en het veen. Woonaantrekkelijkheid en leefbaarheid zijn waarden die we willen versterken. Ook wil de gemeente over een veilig en goed onderhouden wegennet beschikken.
Doelstellingen Wegen en verkeer Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. Verbeteren verkeersveiligheid, 1.1 Uitvoeren van projecten binnen de leefbaarheid en bereikbaarheid kaders van het Gemeentelijk Verkeer(verkeer). en Vervoersplan (GVVP).* 1.2 Verdere ontwikkeling van de hub in Borger. 1.3 Inzet om samen met andere stakeholders de Nedersaksenlijn te realiseren. 2. Het beheren van de openbare 2.1 Actualiseren van het huidige ruimte op grond van de beleidsplan ‘Wegenonderhoud’. beleidsnota IBOR (wegen). * Toelichting GVVP-projecten 2024 Het GVVP-budget wordt in 2024 (grotendeels) gereserveerd voor uitvoering van het project Zuiderdiep Drouwenermond. Of het project in 2024 of in 2025 wordt uitgevoerd hangt af van de exacte kosten en te volgen juridische procedures, zoals besluit tot wijziging van de bebouwde komgrens en een verkeersbesluit. Daarnaast zal in 2024 verder gegaan worden met de planvorming van het project Exloërweg Valthe, tussen de Hondsrugweg en Weerdingerweg.
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2022 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2022. De cijfers van de begroting 2023 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2023-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2024 zijn zoals de begroting 2024 is opgesteld.
50
Onze leefomgeving Taakvelden 0.3
Begroting 2024 Lasten Baten
Begroting 2023
Rekening 2022
Saldo Lasten Baten Saldo Lasten
Baten
Saldo
1.128
226
902
1.054
211
843
398
229
168
1.746
1
1.746
1.564
1
1.563
1.536
1
1.534
306
419
419
519
13
507
2.1
Beheer overige gebouwen en gronden Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Verkeer en vervoer
4.264
100
4.164
4.435
187
4.248
3.299
181
3.118
4.2
Onderwijshuisvesting
1.453
109
1.344
1.087
89
998
993
101
892
5.2
Sportaccommodaties
4.055
266
3.789
5.231
265
4.966
1.942
287
1.655
5.5
Cultureel erfgoed
14
22
-8
5.7
4.117
35
4.082
4.377
4.385
3.936
180
3.756
7.2
Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering
2.211
3.200
-989
2.158
3.174 -1.016
2.035
3.227 -1.192
7.3
Afval
2.238
3.011
-773
2.026
2.833
-807
1.981
2.915
-934
7.5
Begraafplaatsen en crematoria Ruimtelijke ordening
358
180
179
399
190
209
369
168
200
1.390
94
1.296
2.409
94
2.314
1.901
82
1.819
69
509
-440
85
472
-387
4.584
5.090
-506
1.088
521
567
1.202
510
692
1.321
1.234
87
1.1 1.2
8.1 8.2 8.3
Grondexploitatie (nietbedrijventerreine Wonen en bouwen
Totaal x € 1.000
306
-8
24.423 8.252 16.173 26.446 8.018 18.427 24.828 13.730 11.096
51
Onze portemonnee
Thema Onze portemonnee bevat de volgende onderdelen: - Overzicht van baten en lasten; - Financiële beleidskaders; - Bezuinigingen; - De Knoppen; - Financiële begroting; - Wat mag het kosten?
Overzicht van baten en lasten
52
De gemeente heeft in 2024 ca. € 89,8 miljoen aan baten. Het grootste deel hiervan komt van het Rijk, namelijk ongeveer € 66,6 miljoen. Daarnaast ontvangen wij ongeveer € 14,9 miljoen aan heffingen (OZB, afvalstoffenheffing, rioolrechten, toeristenbelasting e.d.). De overige opbrengsten zijn onder andere opbrengsten voor leges, rente, huren en pachten. Met deze totale opbrengsten kunnen we uitvoering geven aan de ambities en doelen die in de thema’s benoemd zijn.
De gemeente is niet uit op het maken van winst. Daarom zijn de totale lasten gelijk aan de totale baten, dus ook ca. € 89,8 miljoen. Aan het thema ‘Onze inwoners’ wordt ca. € 42,9 miljoen uitgegeven. Aan het thema ‘Onze leefomgeving’ ruim € 24,4 miljoen, het thema ‘Onze toekomst’ rond € 4,6 miljoen en aan ‘Onze economie’ circa € 0,6 miljoen. Daarnaast is er nog een thema ‘Onze portemonnee’ waar ca. € 17,2 miljoen aan wordt uitgegeven.
Financiële Beleidskaders In bijlage 2 geven we de financiële kaders weer. In de Kadernota 2024 zijn deze kaders geactualiseerd. Deze begroting is op basis van de meest recente financiële kaders opgesteld. Ten opzichte van de Kadernota 2024 is kader 12 op het onderdeel VAR aangepast. De aanpassing betreft de verduidelijking met betrekking tot de besluitvorming over mutaties van reserves. Hiervoor is een afzonderlijk raadsvoorstel op 28 september 2023 aan de raad aangeboden.
Bezuinigingen Deze begroting 2024 bevat geen incidentele of structurele bezuinigingen voor 2024 en meerjarenraming.
53
De Knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor het begrotingsjaar 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2028. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de Kadernota 2024. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven.
Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven.
Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen.
Knop bezuinigingen: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren.
Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend beschikbaar hebben om onze ambities te realiseren.
2.1 Knop 1: Saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar.
54
Toelichting 1. Ten opzichte van de Kadernota 2024 is jaarschijf 2028 toegevoegd. Conform financieel kaders zijn diverse lasten en baten geïndexeerd, zoals bedrijfsvoering, algemene uitkering, OZB, gemeenschappelijke regelingen etc. Het netto effect voor jaarschijf 2028 wordt hier gepresenteerd. 2. Het gaat hier om aanpassingen van kapitaallasten en rente met betrekking tot vaste activa, reserves, voorzieningen en vaste geldleningen. 3. Veel budgetten zoals gas, elektra en huuropbrengsten in de begroting zijn gecontroleerd en aangepast. Dit resulteert in een klein voordeel. 4. Hier gaat het om de autonome bestedingsvoorstellen. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 5. Dit betreffen de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 2.2 Knop 2: Budget beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar.
Toelichting 1. We voegen € 300.000 toe aan de stelpost indexatie om de raming in 2024 op gelijke hoogte te brengen met de meerjarenraming. Dit zorgt ervoor dat er structureel ruimte overblijft voor nieuwe indexaties. 2. We voegen € 116.795 toe aan de stelpost MJIP, zodat er voldoende ruimte is voor de investeringen in het jaar 2024. 3. Hier gaat het om de autonome bestedingsvoorstellen. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 4. Dit betreffen de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 5. We halen € 800.000 uit de VAR zodat er weer € 250.000 beschikbaar is voor BERAP 2024-I. 2.3 Knop 3: Belastingen Hieronder het verloop van knop 3 belastingen.
55
Toelichting We verhogen in deze begroting de OZB op basis van het coalitieakkoord met 2,75%. Dit leidt niet tot extra verhoging van de gemeentelijke belastingen. Over het tarief toeristenbelasting is in de Kadernota 2024 al een besluit genomen. 2.4 Knop 4: Bezuinigingen Hieronder de opgenomen bezuinigingen.
Toelichting Deze begroting bevat geen bezuinigingen. 2.5 Knop 5: Vrije Algemene Reserve (VAR) Hieronder het verloop van de VAR. De VAR zetten we in om een eventueel tekort op te vangen.
56
Toelichting De stand per 1 januari 2024 is € 7.405.000. In deze begroting worden er voorstellen gedaan om in totaal € 2.422.000 aan de VAR te onttrekken.
Financiële begroting In dit onderdeel komen verschillende financiële onderdelen aan bod, zoals de invulling van de stelpost indexatie en een specificatie van het Gemeentefonds.
Vennootschapsbelasting en overhead Vennootschapsbelasting Door de inwerkingtreding van de ‘Wet modernisering Vennootschapsbelasting (VPB) overheidsondernemingen’ zijn gemeenten per 1-1-2016 VPB verschuldigd over winstgevende ondernemersactiviteiten. Alleen de activiteiten binnen de grondexploitaties zijn voor de gemeente Borger-Odoorn VPB plichtige activiteiten. We hebben geen raming opgenomen voor te betalen VPB. Als wij over 2024 VPB verschuldigd zijn dan wordt deze gedekt uit de bufferreserve gronden. Overhead Sinds het jaar 2017 presenteren gemeenten conform BBV wetgeving een overzicht van de overheadkosten in hun begroting. Voor de overhead is een landelijk verplicht gestelde definitie gemaakt. De definitie van overhead luidt: ‘alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.’ Het uitgangspunt is dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en/of activiteiten. De overhead bedraagt in 2024: € 12.735.077. Onder de overhead vallen bijvoorbeeld de kosten van het gemeentehuis, maar ook de salariskosten van de ondersteunende afdelingen, zoals financiën, juridische zaken en communicatie. Overheadpercentage Voor het bepalen van bepaalde tarieven, zoals de kosten van de reinigingsheffingen en riolering, wordt het overheadpercentage gebruikt. Voor 2024 is het overheadpercentage berekend op 15,67%.
Overheadpercentage per jaar Overheadpercentage
2020
2021
2022
2023
2024
14,52% 15,24% 13,51% 13,79% 15,67%
Het overheadpercentage wordt berekend door de overhead te delen door de totale lasten minus de overhead. Na vaststelling van het percentage hebben nog enkele mutaties plaatsgevonden die van invloed zijn op de kosten van de overhead en de totale lasten. Het effect op het overheadpercentage is echter beperkt. Ten opzichte van andere gemeenten is het lastig aan te geven of het percentage hoog of laag is, omdat gemeenten hun eigen interpretatie geven aan het toerekenen van overheadkosten volgens het BBV. De overhead en het overheadpercentage zijn in 2024 behoorlijk toegenomen. Dit heeft verschillende oorzaken: 1. Door de nieuwe CAO zijn de salariskosten van het ambtelijk personeel toegenomen. Een relatief groot deel van de personeelskosten vallen onder de overhead, dus als gevolg daarvan neemt de totale overhead toe. 2. Er is in 2023 een aantal nieuwe formatieplaatsen ontstaan die onder de overhead vallen.
57
Specificatie Gemeentefonds Hieronder een overzicht van de algemene uitkering. De raming van de meicirculaire 2024 en de septembercirculaire 2024 zijn weergegeven. De raming van de begroting 2024 komt overeen met de raming die is weergegeven voor de septembercirculaire. Gemeentefonds 2024 I: Algemene Uitkering Algemene Uitkering
Mei
September Verschil
circulaire
circulaire
51.255.736
52.005.736
750.000
Raming onderuitputting
-150.000
-150.000
0
Behoedzaamheid
-200.000
-200.000
0
0
0
0
Raming BTW compensatiefonds
Subtotaal onderdeel I 50.905.736 51.655.736 750.000 II: Decentralisatie- en integratieuitkeringen Voorschoolse Voorziening Peuters
67.915
67.915
0
Armoedebestrijding kinderen
92.735
92.735
0
VTH provinciale Taken
74.423
74.423
0
Veilig wonen
7.062
0
-7.062
Wet kwaliteitsborging bouw
17.237
17.237
0
Versterking omgevingsveiligheid
4.000
4.000
0
Extra capaciteit BOA's
33.104
33.104
0
296.476
289.414
-7.062
4.721.720
4.786.881
65.161
4.721.720
4.786.881
65.161
Totaal onderdeel I
50.905.736
51.655.736
750.000
Totaal onderdeel II
296.476
289.414
-7.062
Totaal onderdeel III
4.721.720
4.786.881
65.161
Subtotaal onderdeel II III: Sociaal Domein 3D's Participatie Subtotaal onderdeel III Totaal per onderdeel
Totaal I t/m III 55.923.932 56.732.031 808.099 Toelichting Onderdeel I: De septembercirculaire viel hoger uit dan de meicirculaire 2023 als gevolg van een hoger accres. Het voordeel in 2024 bedraagt € 675.000. Dit bedrag is structureel aan de stelpost indexatie toegevoegd. We hebben ook € 75.000 incidenteel toegevoegd aan het budget voor armoede, aangezien de septembercirculaire hier incidentele middelen voor bevat. Dit bedrag is dus budgettair neutraal toegevoegd. Totaal voegen we € 750.000 toe aan de algemene uitkering. Onderdelen II en III: De onderdelen II en III wijzigen op kleine onderdelen. Deze ramingen hebben we in de begroting 2024 opgenomen. De verwerking hiervan gebeurt budgettair neutraal. Het kabinet heeft, als uitwerking van het coalitieakkoord, besloten dat het gemeente- en provinciefonds vanaf 2027 geïndexeerd worden op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Dat betekent dat vanaf 2027 de groei van de algemene uitkering niet langer gekoppeld is aan de rijksuitgaven (samen trap op, samen trap af), maar aan economische groei. We hebben ervoor gekozen om, conform financieel kader, een behoedzame raming van de algemene uitkering op te nemen in de meerjarenbegroting, omdat de economische groei met de huidige economische ontwikkelingen lastig te voorspellen is.
58
Uit de septembercirculaire blijkt verder dat 2026 nog steeds een ravijnjaar is. Dit wordt wel gedeeltelijk in de jaren 2027 en 2028 gecompenseerd. Toch houden we voorlopig de raming van 2026 aan als uitgangspunt voor structurele verhogingen. Dit omdat de jaren 2027 en 2028 nog zeer onzeker zijn en het lijkt ons onwaarschijnlijk dat het BBP in deze jaren met 4 tot 5% zal toenemen.
Stelpost indexatie prijsstijgingen Met de huidige hoge indexatie dienen diverse budgetten te worden geïndexeerd. In de begroting 2023 hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er een sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10% of een andere autonome oorzaak. Zo komen bijvoorbeeld verhogingen van externe partijen zoals GR’en ten laste van deze stelpost. Hieronder het voorstel voor invulling in deze begroting en een toelichting per onderdeel. Stelpost indexatie Stand meicirculaire 2023 Indexatie
2024
2025
2026
2027
2028
1.248.161
1.637.820
1.569.103
1.591.588
1.591.588
2024
2025
2026
2027
2028
1. Verzekeringen
-35.982
-35.982
-35.982
-35.982
-35.982
2. Stichting sociale teams
-434.894
-434.894
-434.894
-434.894
-434.894
3. Wmo huishoudelijke hulp
-500.000
-500.000
-500.000
-500.000
-500.000
4. Contract accountant
-10.500
-10.500
-10.500
-10.500
-10.500
5. Stichting Andes
-75.000
-75.000
-75.000
-75.000
-75.000
6. Leerlingenvervoer
-100.000
-100.000
-100.000
-100.000
-100.000
7. RUD
-168.000
-187.596
-198.790
-199.043
-188.846
8. Aanvulling knop 2
300.000
9. Septembercirculaire 2023
675.000
675.000
675.000
675.000
675.000
Totaal:
-349.376
-668.972
-680.166
-680.419
-670.222
Nieuwe stand stelpost
898.785
968.848
888.937
911.169
921.366
Toelichting: 1. Diverse verzekeringen zijn fors duurder geworden en zijn geïndexeerd. 2. De begroting 2024 van de Stichting sociale teams valt hoger uit door de nieuwe CAO Sociaal Werk. In deze nieuwe CAO gaan de lonen binnen een jaar tijd met circa 15% omhoog. 3. De tarieven voor de huishoudelijke hulp dienen te worden verhoogd, omdat diverse aanbieders hebben aangegeven dat onze huidige tarieven niet kostendekkend zijn. Daarnaast is er een nieuwe CAO afgesloten waardoor de loonkosten stapsgewijs met circa 15% stijgen. Daarom stellen we voor de tarieven, per 1 oktober 2023, éénmalig met 15% te verhogen totdat de nieuwe contracten worden aanbesteed per 1 januari 2025. 4. Er is een nieuw driejarig contract afgesloten met de accountant voor een periode van 3 jaar. De meerkosten bedragen € 10.500 per jaar. 5. Net als bij de sociale teams gaan de loonkosten van stichting als gevolg van de nieuwe CAO Sociaal Werk ook omhoog. De opgenomen 4% indexatie in de Kadernota 2024 is niet toereikend en dient te worden aangevuld. 6. De prijzen van het leerlingenvervoer zijn in 2023 met circa 11% toegenomen en we zien dat het budget ontoereikend is omdat ook het aantal ritten zijn gestegen. Het
59
voorstel is om het budget met € 100.000 (=25% van het budget) te verhogen, zodat we ook op een prijsstijging in 2024 anticiperen. 7. De begroting 2024 van de RUD is vastgesteld door het algemeen bestuur. Hiervan is de consequentie dat we een hoger bedrag dan de raming in de Kadernota 2024 dienen op te nemen. In de definitieve begroting 2024 van de RUD is een € p.m. post opgenomen voor de Omgevingswet. Om dit bedrag toch te kwantificeren zijn we uitgegaan van het bedrag dat hiervoor is opgenomen in de concept begroting van de RUD. Wij waren niet voornemens om hiervoor een bedrag op te nemen, maar de provinciaal toezichthouder heeft aangegeven gemeenten hierop te controleren. Tevens hebben we het signaal ontvangen van andere Drentse gemeenten dat er ook een bedrag voor de Omgevingswet is opgenomen. 8. We stellen voor € 300.000 aan knop 2 Budget beleidsintensivering te onttrekken, zodat jaarschijf 2024 op ongeveer dezelfde hoogte komt als de andere jaren. 9. Het voorstel is het voordeel van de septembercirculaire 2024 te storten in de stelpost indexatie. We verwachten dat de nieuwe CAO gemeenten die in 2024 zal worden bekrachtigd meer zal kosten dan de 2% die nu voor CAO-ontwikkelingen is meegenomen. De eventuele meerkosten zullen uit de stelpost indexatie worden gedekt. Door toevoeging van het voordeel van de septembercirculaire verwachten we dat hier voldoende dekking voor is.
60
Overzicht van incidentele baten en lasten In onderstaand overzicht hebben we de totale incidentele baten en lasten weergegeven. De incidentele reservemutaties zijn hier onderdeel van. Mutaties van de reserves beschouwen we in principe als incidenteel. Behalve als het gaat om reguliere stortingen en/of onttrekkingen die van toepassing zijn op alle jaarschijven en waarvan we niet weten wanneer de storting en/of onttrekking eindigt. Dan beschouwen we de mutatie als structureel. In de tabel daaronder is ook het structureel begrotingssaldo zichtbaar. Zichtbaar is dat het structureel begrotingssaldo in alle jaren positief is. Onder de tabellen lichten we de incidentele lasten en baten toe. 2024
2025
2026
2027
2028
1. Storting Bufferreserve gronden
397.000
322.000
20.000
95.000
118.000
2. Stortingen VAR
300.000
500.000
600.000
0
0
3. Budget beleidsintensivering
254.977 1.703.272 1.115.772 1.115.772 1.115.772
4. Sportpark Borger
750.000
5. Gebouw voetbal Nieuw-Buinen
872.000
6. Autonome bestedingsvoorstellen 7. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen
225.000 1.419.000
Saldo incidentele lasten
4.217.977 2.525.272 1.735.772 1.210.772 1.233.772
Incidentele lasten
Incidentele baten 1. Onttrekking bufferreserve gronden
-600.000
0
0
3. Onttrekking VAR
-2.422.000
Saldo incidentele baten
-2.772.000 -500.000 -600.000
0
0
Saldo incidentele baten en lasten
1.445.977 2.025.272 1.135.772 1.210.772 1.233.772
2. Onttrekking reserve afval
-300.000
-500.000
-50.000
(incl. mutaties reserves) Omschrijving Saldo van baten en lasten
2024
2025
2026
2027
2028
-1.287.777 1.082.931
773.433
503.950
495.853
Saldo mutaties reserves
1.769.190
-577.200
-225.835
-431.064
-487.152
Begrotingssaldo na bestemming
481.413
505.731
547.597
72.886
8.701
Incidentele baten en lasten (saldo)
1.445.977 2.025.272 1.135.772 1.210.772 1.233.772
Structureel begrotingssaldo
1.927.390 2.531.003 1.683.369 1.283.658 1.242.473
Toelichting incidentele baten en lasten Incidentele lasten 1. Dit zijn de stortingen in de bufferreserve gronden voor de verwachte winsten. 2. We storten de komende jaren middelen in de VAR vanuit de bufferreserve gronden als gevolg van verwachte winsten in het grondbedrijf. 3. Dit is budget beleidsintensivering. Het budget dat beschikbaar is in de begroting voor incidentele bestedingsvoorstellen.
61
4. Dit is het incidentele krediet dat we beschikbaar stellen voor het gebouw van Sportpark Borger. Het gebouw wordt eigendom van de vereniging, dus wij kunnen het gebouw niet activeren. 5. Het gebouw van Sportpark Nieuw-Buinen wordt afgewaardeerd, omdat het gebouw wordt overgedragen aan de voetbalvereniging. Hiervoor wordt incidenteel budget beschikbaar gesteld. 6. Dit betreft het autonome voorstel Regio Deal. De kosten bedragen € 225.000. Het is een incidenteel bedrag omdat we hier 4 jaren in participeren. 7. Hieronder een overzicht met toelichting per bestedingsvoorstel waarom het incidenteel is: Bestuurlijke voorstellen
Incidenteel Waarom incidenteel 2024
1 Volkshuisvestingsfonds
300.000 Tijdelijke regeling waar we reserve voor vormen.
2 Trainees
225.000 Trainees geven een tijdelijke impuls aan de organisatie. Het is geen structurele vacatureruimte. 75.000 Betreffen tijdelijke projecten voor welzijnswerk.
3 Projecten Andes 4 Uitvoeringskosten project centrumplan Exloo 5 Digitalisering archief 6 Investering basisvoorziening voetbalcomplexen 7 Renovatie bijvelden seizoen 2024 8 LEADER bijdrage Oost-Drenthe 2024-2027 9 Procesplan wijkrenovatie
100.000 Is voor een jaar inzet voor een projectleider. 100.000 Is een project waar tijdelijk extra personeel wordt ingezet. 250.000 Is een éénmalige renovatie. 150.000 Is een éénmalige renovatie. 38.000 Tijdelijke regeling die eindigt in 2027. 50.000 Is bedoeld voor inhuur van tijdelijk personeel.
10 Dutch Tech Zone
26.000 Lidmaatschap is eerst voor de periode t/m 2025.
11 Onderzoek MFA/school 2e Exloërmond 12 Nedersaksenlijn
50.000 Is een éénmalig onderzoek.
13 Publieke laadinfrastructuur Totaal:
35.000 Is een incidentele bijdrage aan de stichting Nedersaksenlijn. 20.000 Bijdrage voor realisatie strategische laadpalen. 1.419.000
Voor een verdere toelichting op de bestedingsvoorstellen verwijzen we naar de bijlage Dynamische Prioriteitenlijst (DPL). Incidentele baten 1. Dit zijn de onttrekkingen aan de bufferreserve gronden. Deze worden in de VAR gestort. 2. We onttrekken € 50.000 aan de reserve afval om de hoge kosten van inzameling oud papier op te vangen. Dit is incidenteel. 3. We onttrekken totaal € 2.422.000 aan de VAR voor de incidentele bestedingsvoorstellen van de DPL en het MJIP.
62
Meerjarenbegroting 2024 - 2028 De meerjarenbegroting 2024 t/m 2028 is opgesteld zodat de presentatie van de vier thema’s met aanvullend de afzonderlijke taakvelden die tot Onze Portemonnee behoren inzichtelijk zijn. Hiermee wordt tevens voldaan aan de BBV voorschriften die van toepassing zijn op de weergave van de recapitulatie van onze baten en lasten. In onderstaande twee overzichten geven we in het eerste overzicht inzicht in de baten en lasten van de thema’s en van de taakvelden van Onze Portemonnee voor de jaren 2025 tot en met 2028. Voor 2024 wordt verwezen naar de recapitulatie van baten en lasten. In het tweede overzicht worden niet de baten en lasten per jaar maar de mutaties in de saldi van de thema’s en taakvelden weergegeven van de betreffende jaren. Overzicht I MEERJARENBEGROTING X € 1.000 THEMA'S / TAAKVELDEN
2025 Lasten
2026
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Thema 1 Onze inwoners
41.912
10.869
-31.043
41.799
10.881
-30.918
Thema 2 Onze economie
562
2.022
1.460
566
2.023
1.457
Thema 3 Onze toekomst
4.350
537
-3.813
4.413
537
-3.877
Thema 4 Onze leefomgeving
22.554
8.265
-14.290
22.639
8.003
-14.637
Totaal thema's
69.378
21.693
-47.686
69.417
21.443
-47.974
Treasury
941
1.168
227
946
1.173
227
OZB woningen
103
5.422
5.319
103
5.569
5.466
OZB niet-woningen
57
1.791
1.735
57
1.839
1.782
Belastingen overig
168
-
-168
168
-
-168
Algmene uitkering gemeentefonds
150
53.174
53.024
150
53.153
53.003
-
4.551
4.551
-
4.355
4.355
Totaal algemene dekkingsmiddelen
1.418
66.106
64.688
1.423
66.089
64.666
Overhead
13.028
108
-12.920
13.660
108
-13.552
Algemene lasten, baten
1.197
-50
-1.247
1.150
-50
-1.200
Vennootschapsbelasting
-
-
-
-
-
-
1.703
-
-1.703
1.116
-
-1.116
50
-
-50
50
-
-50
86.774
87.857
1.083
86.816
87.590
773
1.273
696
-577
1.022
796
-226
88.047
88.553
506
87.838
88.386
548
Overige uitkeringen gemeentefonds
Beleidsintensivering Calamiteiten, onvoorzien Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
MEERJARENBEGROTING X € 1.000 THEMA'S / TAAKVELDEN
2027 Lasten
2028
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Thema 1 Onze inwoners
41.822
10.897
-30.925
41.719
10.910
-30.809
Thema 2 Onze economie
569
2.023
1.454
572
2.023
1.451
Thema 3 Onze toekomst
4.469
537
-3.933
4.519
537
-3.982
Thema 4 Onze leefomgeving
22.836
8.123
-14.713
23.101
8.188
-14.913
Totaal thema's
69.696
21.580
-48.116
69.910
21.658
-48.253
Treasury
961
1.187
227
950
1.177
227
OZB woningen
103
5.731
5.628
103
5.886
5.783
OZB niet-woningen
57
1.882
1.825
57
1.935
1.878
63
Belastingen overig
168
-
-168
168
-
-168
Algmene uitkering gemeentefonds
150
53.506
53.356
150
54.306
54.156
-
4.302
4.302
-
4.048
4.048
Totaal algemene dekkingsmiddelen
1.438
66.608
65.170
1.427
67.351
65.924
Overhead
14.270
108
-14.162
14.885
108
-14.777
Algemene lasten, baten
1.172
-50
-1.222
1.182
-50
-1.232
Vennootschapsbelasting
-
-
-
-
-
-
1.116
-
-1.116
1.116
-
-1.116
50
-
-50
50
-
-50
87.742
88.246
504
88.571
89.067
496
627
196
-431
674
187
-487
88.369
88.442
73
89.245
89.253
9
Saldi
Mutaties
Mutaties
Mutaties
Mutaties
Begr. 2024
MJB 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
481.413
505.731
547.597
72.886
Overige uitkeringen gemeentefonds
Beleidsintensivering Calamiteiten, onvoorzien Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
Overzicht II (Mutaties) MEERJARENBEGROTING Mutaties 2025 - 2028 Saldo jaarschijf T-1 Thema's / Taakvelden: - Thema 1: Onze Inwoners
-32.082.019
1.039.208
124.680
-6.788
115.635
- Thema 2: Onze Economie
1.463.203
-3.187
-3.096
-2.670
-2.894
- Thema 3: Onze Toekomst
-4.078.529
265.322
-63.409
-55.922
-49.668
- Thema 4: Onze Leefomgeving
-16.173.133
1.883.604
-347.110
-76.004
-200.142
-50.870.477
3.184.947
-288.936
-141.384
-137.068
226.816
-46
-41
-64
-10
- OZB woningen (0.61)
5.175.745
143.359
147.303
161.316
155.000
- OZB niet woningen (0.62)
1.688.542
46.093
47.360
42.966
53.000
- Belastingen overig (0.64)
-167.603
0
0
0
0
- Algemene uitkering GF (0.7)
51.952.212
1.071.647
-21.230
353.730
799.990
- Overige uitkeringen GF (0.7)
4.786.881
-235.578
-195.807
-53.535
-254.043
63.662.593
1.025.475
-22.415
504.414
753.937
- Overhead (0.4)
-12.627.267
-292.429
-632.472
-610.288
-614.769
- Algemene lasten, baten (0.8)
-1.147.649
-98.990
46.825
-22.224
-10.197
- Vennootschapsbelasting (0.9)
0
0
0
0
0
- Beleidsintensivering (0.8)
-254.977
-1.448.295
587.500
0
0
- Calamiteiten, onvoorzien (0.8)
-50.000
0
0
0
0
-1.287.777
2.370.708
-309.498
-269.482
-8.098
- Mutatie Reserves (0.10)
1.769.190
-2.346.390
351.365
-205.229
-56.088
Resultaat
481.413
505.731
547.597
72.886
8.701
Totaal Thema's
- Treasury (0.5)
Totaal Alg.Dekkingsmiddelen
- nog te verwerken mutaties
Saldo van Baten en Lasten
64
Toelichting Mutaties 2024 – 2028 Thema’s 1 t/m 4: Beleidsinhoudelijke thema’s: De mutaties betreffen de beleidsinhoudelijke thema’s waarvan in de onderdelen 'Wat mag het kosten?' de taakvelden per thema nader zijn gespecificeerd. Om meer inzicht te geven in de belangrijkste mutaties van overzicht II worden deze hieronder nader gespecificeerd in mutaties van de lasten en mutaties van de baten van het thema. Thema 1 Onze inwoners
2024
2025
2026
2027
2028
- Lasten
42.944.461
41.911.644
41.798.968
41.822.046
41.718.965
- Baten
10.862.442
10.868.834
10.880.837
10.897.126
10.909.680
-32.082.019
-31.042.811
-30.918.131
-30.924.919
-30.809.284
1.039.208
124.680
-6.788
115.635
2024
2025
2026
2027
2028
- Lasten
603.899
562.325
565.666
568.705
571.705
- Baten
2.067.102
2.022.341
2.022.586
2.022.955
2.023.061
1.463.203
1.460.016
1.456.920
1.454.250
1.451.356
-3.187
-3.096
-2.670
-2.894
2024
2025
2026
2027
2028
- Lasten
4.615.387
4.350.065
4.413.474
4.469.396
4.519.064
- Baten
536.858
536.858
536.858
536.858
536.858
-4.078.529
-3.813.207
-3.876.616
-3.932.538
-3.982.206
265.322
-63.409
-55.922
-49.668
2024
2025
2026
2027
2028
- Lasten
24.423.566
22.554.298
22.639.292
22.836.102
23.100.734
- Baten
8.250.433
8.264.770
8.002.653
8.123.459
8.187.950
-16.173.133
-14.289.528
-14.636.638
-14.712.643
-14.912.784
1.883.604
-347.110
-76.004
-200.142
Saldo mutatie per jaar
Thema 2 Onze Economie
Saldo mutatie per jaar
Thema 3 Onze Toekomst
Saldo mutatie per jaar
Thema 4 Onze Leefomgeving
Saldo mutatie per jaar
65
De verschillen tussen de verschillende jaarschijven kunnen grotendeels worden verklaard door het feit dat de bestedingsvoorstellen al per thema in de begroting zijn verwerkt. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de bijlage hiervan. Ook het onderdeel kapitaallasten is jaarlijks van invloed op de verschillen per thema. Overhead (0.4) Onder overheadlasten vallen de kosten die niet direct zijn toe te rekenen aan een bepaalde taak of activiteit. De overhead neemt meerjarig toe, omdat de indexatie van de bedrijfsvoering van 3% (volume) onder overhead is geraamd. Treasury (0.5) Voor Treasury zijn de mutaties vanwege de geringe omvang niet toegelicht. OZB woningen en niet woningen (0.61 en 0.62) De mutaties op dit taakveld betreffen de verhoging van 2,75% per jaar, rekening houdend met eventuele areaaluitbreiding. Belastingen overig (0.64) Hier worden bij de lasten de kosten voor aanslagvervaardiging en salarissen geraamd. De baten op dit taakveld (honden-, precario- en /of reclamebelasting) worden door onze gemeente niet geheven en zijn daarom op nihil geraamd. Algemene Uitkering Gemeentefonds (0.7) De mutaties zijn overeenkomstig de berekening zoals gepresenteerd in de septembercirculaire 2023. Voor een verdere toelichting op het onderdeel Gemeentefonds verwijzen we naar de toelichting in onze Portemonnee.
Algemene lasten, baten (0.8) Naast geraamde correctieposten ramen we op dit onderdeel eventueel nader in te vullen bezuinigingen. Voor 2024 is geen bezuinigingsopgave opgenomen. Vennootschapsbelasting (0.9) In deze begroting is geen raming opgenomen voor te betalen VPB. Alleen de activiteiten binnen de grondexploitaties zijn voor de gemeente Borger-Odoorn VPB-plichtig. Als wij over 2024 VPB verschuldigd zijn dan wordt deze gedekt uit de bufferreserve gronden. Beleidsintensivering (0.8) De bedragen zoals bij de lasten geraamd zijn de beschikbare bedragen voor knop 2 van de jaarschijven 2024 t/m 2028. De mutaties per jaar worden veroorzaakt door een jaarlijkse wijziging van het budget en door jaarlijkse onttrekkingen als gevolg van bestedingsvoorstellen. Calamiteiten, onvoorzien (0.8) Jaarlijks is een vast bedrag van € 50.000 beschikbaar voor eventuele calamiteiten die zich in de gemeente kunnen voordoen. Mutatie Reserves (0.10) Voor een nadere specificatie van de structurele en incidentele mutaties in de reserves verwijzen wij u naar het hoofdstuk Financiële begroting 2024 zoals opgenomen onder het thema Onze portemonnee.
66
WAT MAG HET KOSTEN? Begrote baten en lasten Hieronder geven we de begrote baten en lasten per taakveld weer. De cijfers van de rekening 2022 zijn gebaseerd op de vastgestelde jaarstukken 2022. De cijfers van de begroting 2023 zijn conform de cijfers van de Bestuursrapportage 2023-I, aangevuld met de budgetten van ‘nog uit te voeren werken' en enkele administratieve begrotingswijzigingen. De cijfers van de begroting 2024 zijn zoals de begroting 2024 is opgesteld. Onze portemonnee Taakvelden 0.10 Mutaties reserves 0.11 Res. van de rekening van baten en lasten
Begroting 2024
Begroting 2023
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
1.199
2.968
-1.769
481
Baten
Rekening 2022 Saldo
Lasten
Baten
Saldo
1.365
11.479 -10.114
12.543
6.540
6.002
481
-10
-10
3.211
101 12.449
9.510
102
9.409
3.211
0.4
Overhead
12.735
108
12.627
12.550
0.5
Treasury
930
1.157
-227
1.013
1.210
-197
380
607
-227
0.61 OZB woningen
103
5.279
-5.176
53
5.089
-5.036
111
5.334
-5.224
0.62 OZB niet-woningen
57
1.745
-1.689
57
1.700
-1.644
1.747
-1.747
0.64 Belastingen overig
168
168
357
357
338
338
0.7
Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF
150 56.889 -56.739
176
54.103 -53.927
1
55.198 -55.196
0.8
Overige baten en lasten
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
Totaal x € 1.000
1.403
-50
1.453
17.226 68.096 -50.871
67
13
-50
63
15.574 73.632 -58.059
-18
18
50
50
26.144
69.510 -43.366
68
Algemeen Hierna volgen de paragrafen. Deze zijn we op basis van het BBV verplicht in de begroting op te nemen. We geven een korte beschrijving van de inhoud van deze paragrafen. Lokale heffingen
Weerstandsvermogen
Kapitaalgoederen
Financiering
Bedrijfsvoering
Verbonden partijen
Grondbeleid
We reserveren om beïnvloedbare en met name ook niet beïnvloedbare risico’s te beheersen en financieel af te dekken. Onze kapitaalgoederen geven een beeld van de investeringen die we als gemeente doen en de financiële verplichtingen die we daarvoor meerjarig aangaan. De paragraaf financiering geeft inzicht in onze financiële positie. Bedrijfsvoering gaat over hoe we werken om onze doelen te behalen. De paragraaf verbonden partijen geeft inzicht in de bijdragen van de gemeente Borger-Odoorn aan verbonden partijen. Tot slot hangt ons grondbeleid nauw samen met landelijke en lokale economische ontwikkelingen.
69
Lokale heffingen In deze paragraaf gaan we in op de lokale heffingen voor het jaar 2024. Lokale heffingen zijn onder te verdelen in gemeentelijke belastingen, gebonden heffingen en leges. In onderstaand overzicht zijn alle lokale heffingen en het effect per heffing op de opbrengsten voor het jaar 2024 zichtbaar. Deze heffingen lichten we in de rest van de paragraaf per onderdeel verder toe. Opbrengst 2023
Opbrengst 2024
OZB *
6.779.794
7.014.176
234.382
Toeristenbelasting
1.847.500
1.847.500
0
Forensenbelasting
162.500
162.500
0
Afvalstoffenheffing
2.536.916
2.601.517
64.601
Rioolheffing
3.160.471
3.186.678
26.207
Titel I algemene dienstverlening
245.373
295.797
50.424
Ttiel II fysieke leefomgeving
497.341
480.406
-16.935
2.984
3.066
82
171.992
179.550
7.558
7.918
8.593
675
15.412.789
15.779.783
366.994
Lokale heffing
Titel III Europese dienstenrichtlijn Lijkbezorgingsrechten Marktgelden Totaal:
Verschil
*: Het bedrag sluit niet precies aan op het totaal van de taakvelden 0.61 en 0.62, omdat er op deze taakvelden salariskosten zijn geraamd.
Gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen op grond van de Gemeentewet (GW) een aantal belastingen heffen. Gemeentelijke belastingen worden gekenmerkt door het feit dat de opbrengst van de belasting vrij te besteden is. Daardoor is het een ongebonden belasting. In de onderstaande tabel staat een overzicht van de verschillende gemeentelijke belastingen die worden geheven in onze gemeente. Belastingsoort Onroerende zaakbelastingen (OZB)
Artikel GW 220
Forensenbelasting
223
Toeristenbelasting
224
Toelichting Belasting die wordt geheven op eigenaren en gebruikers van onroerende zaken. Als heffingsgrondslag geldt de WOZ-waarde. De peildatum ligt een jaar voor het belastingjaar. Een belasting voor natuurlijke personen die gedurende het jaar meer dan 90 maal in de gemeente overnachten, maar die in de gemeente geen hoofdverblijf hebben. Belasting die wordt geheven op natuurlijke personen die in de gemeente overnachten, maar die niet in de gemeente woonachtig zijn.
70
Beleidsuitgangspunten gemeentelijke belastingen 2024 In de volgende tabel staan de belastingen die de gemeente Borger-Odoorn heft. Hierin zijn de uitgangspunten per belastingsoort aangegeven. De verdere regelgeving van elke belastingsoort is vastgelegd in de verschillende belastingverordeningen. Belastingsoort
Tarief 2024
OZB
De tarieven voor 2024 worden in de raad van november vastgesteld. In de Kadernota 2024 is ingestemd met de tarieven: - groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting - campings € 1,30 per overnachting - hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting Hiermee zijn de tarieven ongewijzigd ten opzichte 2023. In de raad van december wordt de verordening vastgesteld. Tarieven 2024 worden in de raad van december vastgesteld.
Toeristenbelasting
Forensenbelasting
Gebonden heffingen Naast bovenstaande belastingen in de gemeentewet, bestaan er gebonden heffingen. Een gebonden heffing is een belasting voor de bestrijding van specifieke kosten, maar is niet gekoppeld aan een individuele dienst. De begrote opbrengst van de gebonden heffing mag niet hoger zijn dan de voor dat doel begrote kosten. Dat wil zeggen dat de heffingen dus niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Er zijn twee soorten gebonden heffingen, namelijk reinigingsheffing en rioolheffing. Deze zijn weergegeven in de volgende tabel. Gebonden heffing Reinigingsheffing
Artikel GW
Toelichting
Wet milieubeheer art. 15.33
Rioolheffing
228a
Belasting voor de verwijdering van afvalstoffen afkomstig van particuliere huishoudens. Er zijn twee soorten heffingen voor het innemen en verwerken van afvalstoffen: de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht. Afvalstoffenheffing wordt geheven op alle particuliere huishoudens. Ook als er in feite geen afval wordt aangeboden. Reinigingsrechten worden alleen in rekening gebracht ter dekking van de kosten voor het ophalen en verwerken van aangeboden afval. Kleine bedrijven kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van de reinigingsrechten. De rioolheffing wordt geheven ter bestrijding van / het beheer van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, regenwater en de grondwaterstand.
Beleidsuitgangspunten gebonden heffingen In onderstaande tabel zijn de gemiddelde tarieven aangegeven voor de reinigings- en rioolheffing die we aan uw raad voorstellen. De voorstellen passen binnen het kader 100% kostendekkendheid dat door uw raad is vastgesteld. In de decemberraad van 2023 komen we met definitieve voorstellen voor de tarieven van 2024. Heffing Reinigingsheffing
Gemiddeld tarief 2024 (vaststelling definitief tarief in raad van december) Gemiddeld tarief 2024 bedraagt € 234.
71
Rioolheffing
Gemiddeld tarief 2024 bedraagt € 249.
Beleid kwijtschelding Onze gemeente hanteert als kwijtscheldingsnorm 100% van de bijstandsuitkering. Daarmee zit onze gemeente boven de landelijke norm van 90% van de bijstandsuitkering. Men komt in aanmerking voor kwijtschelding als men onder deze norm komt. Kwijtschelding is van toepassing op de OZB, rioolheffing en op het vastrechtgedeelte van de afvalstoffenheffing. Sinds 2006 werken de waterschappen Hunze & Aa’s, Vechtstromen en de gemeente samen op het gebied van kwijtschelding van de lokale heffingen. De toetsing of iemand recht heeft op kwijtschelding wordt gedaan door het Noordelijk Belastingkantoor.
Opbrengsten uit gemeentelijke belastingen en gebonden heffingen Onroerende zaakbelasting In dit gedeelte maken we per belastingsoort de geraamde opbrengsten voor 2023 en 2024 inzichtelijk. Hieronder staan de opbrengsten van de OZB inclusief areaaluitbreiding. In 2024 nemen de opbrengsten met € 234.382 toe. Dit betreft 2,75% indexatie ten opzichte van de begrote raming 2023 en € 50.000 areaaluitbreiding. De opbrengsten van 2024 kunnen nog niet definitief worden berekend, omdat nog niet alle WOZ-waarden per 01-01-2023 bekend zijn. Deze definitieve cijfers worden aan de raad gepresenteerd in december 2023 bij het vaststellen van de nieuwe belastingverordeningen. Opbrengst 2023
Opbrengst 2024
Eigenarenbelasting woningen
5.130.561
5.269.084
138.523
Eigenarenbelasting niet-woningen
1.115.495
1.190.841
75.346
Gebruikersbelasting niet-woningen
533.738
554.251
20.513
6.779.794
7.014.176
234.382
Onderdeel
Totaal:
Verschil
Toeristenbelasting De tarieven voor 2024 zijn bij de behandeling van de Kadernota 2024 vastgesteld: ▪ ▪ ▪
Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting; Campings € 1,30 per overnachting; Hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting.
Ten opzichte van 2023 zijn deze tarieven ongewijzigd. Onderdeel Opbrengst toeristenbelasting
Opbrengst 2023
Opbrengst 2024
1.847.500
1.847.500
72
Verschil 0
Forensenbelasting De tarieven 2024 van de forensenbelasting zijn ten opzichte van 2023 ongewijzigd vastgesteld. Onderdeel Opbrengst forensenbelasting
Opbrengst 2023
Opbrengst 2024
162.500
162.500
Verschil 0
Reinigingsheffingen Afvalheffing gebeurt op basis van het Diftarsysteem. De heffing heeft een vastrechtgedeelte en een variabele component. Het BBV schrijft voor dat het tarief van de afvalstoffenheffing niet meer dan 100% kostendekkend mag zijn. De kosten van de afvalstoffenheffing nemen in 2024 toe met € 64.601. Hieronder staan de kosten voor de afvalstoffenheffing voor de jaren 2023 (primitieve begroting) en 2024. De verschillen worden toegelicht. Totale kosten afval
2023
2024
Verschil
1. Algemene kosten afval
631.096
567.157
-63.939
2. Huis aan huis inzameling
610.936
677.831
66.895
3. Kosten ABP
359.377
331.516
-27.861
4. Kosten overige afvalstromen
161.463
225.785
64.322
5. Overige indirecte kosten
804.044
849.228
45.184
2.566.916
2.651.517
84.601
-30.000
-50.000
-20.000
2.536.916
2.601.517
64.601
Totaal: 6. Onttrekking reserve Totaal:
1. Algemene kosten afval Het verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door de subsidie voor inzameling van zwerfafval welke is ontvangen in 2024. 2. Huis aan huisinzameling Deze kosten zijn vooral toegenomen door hogere verwerkingskosten van ingezameld GFT-afval. Als gevolg van een nieuwe aanbesteding is het tarief per kilo gestegen. 3. Kosten ABP De ramingen van de diverse afvalstromen zijn aangepast op grond van de ervaringscijfers 2023. Ten opzichte van 2023 zijn de kosten voor de afvalstromen opnieuw iets gedaald. 4. Kosten overige afvalstromen De hogere kosten zijn een combinatie van voor- en nadelen binnen de verschillende afvalstromen. Een nadeel van circa € 85.000 ontstaat op de post inzameling oud papier scholen/verenigingen omdat de oudpapierprijs sterk is afgenomen zodat we meer subsidie gaan betalen. Gezien het incidenteel karakter van deze kostenpost wordt € 50.000 gedekt uit reserve. Voordelen worden verwacht op de kosten van de bladbakken
73
(circa € 10.000) en PMD (circa € 16.000). Nadelig zijn tenslotte de lagere opbrengsten voor elektronische apparaten van circa € 5.000. 5. Overige indirecte kosten De hogere indirecte kosten worden hoofdzakelijk veroorzaakt door hogere overheadkosten. 6. Onttrekking reserve De stand van de reserve is per 1-1-2024 € 270.739. Conclusie t.a.v. de opbrengsten De totale kosten voor 2024 nemen toe met € 64.601 tot een totaal van € 2.601.517. Dit betekent bij een 100% kostendekkendheid dat de opbrengsten met eenzelfde bedrag moeten toenemen. De totale kosten worden in rekening gebracht middels een tarief per aansluiting (gemiddeld tarief € 234). In de raadsvergadering van december komen we met een voorstel voor de tarieven en hierbij wordt ook inzicht gegeven over de verhouding variabel/vast.
Rioolheffing De geraamde baten en lasten in onze begroting die betrekking hebben op riolering zijn gebaseerd op het Gemeentelijk Riolering Plan (GRP) welke eind 2022 is vastgesteld door de raad. Dit GRP heeft een looptijd tot en met 2029. Met de gemeenten Coevorden, Emmen, Hardenberg en Ommen is samengewerkt aan de afstemming van de verschillende GRP’s. Als gevolg van het nieuwe GRP zullen binnen het product riolering wel verschuivingen plaatsvinden tussen de verschillende rioolbudgetten. Dit verloopt grotendeels budgettair neutraal en heeft geen gevolgen voor het tarief. De hoogte van de opbrengsten verandert dus niet. Voor de rioolheffing is 100% kostendekkendheid van toepassing. Het GRP is zodanig opgezet dat het gemiddeld tarief jaarlijks met 0,75% stijgt. Aanvullend vindt, conform het GRP, jaarlijks een dotatie plaats aan de voorziening riolering. Deze dotatie wordt gestort in de voorziening riool en ingezet voor de uitvoering van grotere rioolvervangingsinvesteringen. Hieronder zijn de geraamde kosten en opbrengsten voor 2023 en 2024 inzichtelijk gemaakt en toegelicht. Totale kosten riolering
2023
2024
1. Kosten riolering
2.107.012
2.189.804
82.792
2. Kosten verbrede rioolheffing
218.802
205.898
-12.904
3. Overheadkosten
341.808
387.976
46.168
4. Compensabele btw
289.270
277.000
-12.270
5. Nieuwe dotatie in voorziening
203.579
126.000
-77.579
3.160.471
3.186.678
26.207
6. Opbrengst vast tarief
1.580.236
1.593.339
13.104
7. Opbrengst variabel tarief
1.580.236
1.593.339
13.104
Totaal:
3.160.471
3.186.678
26.207
Totaal:
Verschil
Totale opbrengsten riolering
74
Informatie rioolaansluitingen Aantal aansluitingen Gemiddeld tarief per aansluiting Stijging tarief