Begroting 2024
Tekst van het document
2022
2023
2024
12.760
12.770
12.780
€ 245,65
€ 247,49
€ 249,35
0,75%
0,75%
0,75%
Toelichting verschillen in kosten 1. Kosten riolering Ten opzichte van 2023 zijn de kosten licht gestegen. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door indexaties en verschuivingen binnen de kosten als gevolg van het nieuwe GRP. 2. Kosten verbrede rioolheffing De afname van de kosten wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door verschuivingen binnen de kosten als gevolg van het nieuwe GRP. 3. Overheadkosten De overheadkosten zijn toegenomen als gevolg van een hoger vastgesteld percentage overheadkosten (15,67% in 2024 tegen 13,51% in 2023). 4. Compensabele btw Compensabele btw wordt conform art. 229b van de Gemeentewet meegenomen bij de lasten. 5. Storting in voorziening De dotatie aan de voorziening wordt ieder jaar geactualiseerd op basis van het actuele GRP. Dit bedrag wordt vervolgens weer ingezet voor vervangingsinvesteringen. De dotatie 2024 is conform het GRP. 6/7. Opbrengsten vast en variabel tarief De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief per aansluiting en een variabel tarief per aansluiting. Beide heffingen bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. De opbrengsten stijgen of dalen met een eenzelfde bedrag als de lasten om 100% kostendekkendheid te blijven hanteren.
75
Belastingdruk De stijging van de lokale lastendruk is de gecombineerde stijging van de OZB, reinigingsheffingen en rioolheffing. Hieronder is de lokale lastendruk voor 2024 inzichtelijk gemaakt. Reinigings heffingen
Omschrijving
OZB
Opbrengst 2023, incl. areaaluitbr.
6.779.794
1. Mut. OZB + 2,75%
2.536.916
Rioolheffing Totaal 3.160.471
184.382
12.477.181 184.382
2. Mut. Reinigingsheffingen
64.601
3. Mut. Rioolheffing Totaal verhoging
Lastendruk
64.601 26.207
26.207
184.382
64.601
26.207
275.190
Opbrengst exclusief areaal 2024
6.964.176
2.601.517
3.186.678
12.752.371
Areaaluitbreiding 2024
50.000
Opbrengst 2024
7.014.176
50.000 2.601.517
3.186.678
12.802.371
Voor een gemiddeld huishouden betekent de aanpassing van OZB, afvalstoffenheffing en rioolrechten in 2024 een stijging van afgerond € 18 per jaar. 2024
2023
OZB
466
454
Afvalstoffenheffing
234
230
Rioolrechten
249
247
Totaal:
949
931
Lastendruk per huishouden
Kostendekkendheid leges In dit gedeelte geven we inzicht in de kostendekkendheid van onze leges. Bij de kostendekkendheid van leges maken we onderscheid tussen vijf categorieën. Op een aantal leges is kruissubsidiëring van toepassing. Dit houdt in dat de totale opbrengsten de totale kosten per categorie niet mogen overschrijden. Echter, er mogen wel overschrijdingen zijn per onderdeel in een categorie. Zo kan bijvoorbeeld, binnen de categorie algemene dienstverlening, een eventuele overschrijding op rijbewijzen worden gecompenseerd door een onderschrijding op reisdocumenten. De kostendekkendheid van leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit betekent onder andere dat kosten voor het opstellen van beleid en kosten voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen in de berekening van kostendekkendheid. Bij de omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen. De nieuwe tarieven van de leges worden in de novemberraad aan de gemeenteraad voorgelegd. De tarieven van de leges zijn gekoppeld aan de stijging van de OZB.
76
2,21%
Op het moment van het samenstellen van deze begroting zijn er nog onzekerheden met betrekking tot de effecten van de Omgevingswet op de organisatie. Per 1 januari 2024 treedt deze wet in werking. De legesverordening met betrekking tot de Omgevingswet zal in de raadsvergadering van december worden aangeboden. Het uitgangspunt voor deze begroting is dat de invoering budgettair neutraal zal verlopen.
Algemene dienstverlening Tot Titel I rekenen we de rijbewijzen, reisdocumenten en de burgerlijke stand. Kruissubsidiëring is toegestaan. In de onderstaande tabel zijn de verwachte kosten en baten van 2024 en de kostendekkendheid percentages van 2023 en 2024 zichtbaar. Geconcludeerd kan worden dat de kostendekkendheid op geen enkel product wordt overschreden. In het algemeen is de kostendekkendheid afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Zowel de directe salariskosten als de doorberekende overheadkosten zijn toegenomen. Algemene dienstverlening
Kosten 2024
Baten 2024 KD 2024 KD 2023
Burgerlijke stand
57.958
29.466
51%
54%
Reisdocumenten, ID
235.305
125.840
53%
62%
Rijbewijzen
196.486
100.400
51%
58%
Verstrekking BRP
123.771
11.716
9%
11%
Verstrekking kiesregister
-
-
n.v.t
n.v.t
Verstrekking WBP
-
-
n.v.t
n.v.t
Bestuursstukken
6.292
750
12%
13%
-
-
n.v.t
n.v.t
26.883
7.869
29%
31%
Gemeentearchief
-
-
n.v.t
n.v.t
Gereserveerd
-
-
n.v.t
n.v.t
Leegstandswet
5.604
1.872
33%
33%
Kansspelen
2.851
689
24%
28%
Verkeer en vervoer
36.721
11.198
30%
32%
Diversen
35.261
5.407
15%
19%
590
590
100%
100%
727.722
295.797
41%
44%
Vastgoedinformatie Overige publiekszaken
Aansluiting riolering Totaal:
Fysieke leefomgeving Onder Titel II vallen de omgevingsvergunningen van de fysieke leefomgeving, zoals bouwplannen. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. Vanwege onzekere factoren is in de raming van de kosten en baten nog geen rekening gehouden met een eventueel effect van het invoeren van de Omgevingswet in 2024. Hoewel het uitgangspunt is dat de invoering budgettair neutraal verloopt zou dit toch van invloed kunnen zijn op de kostendekkendheid.
77
De afname van de kostendekkendheid is deels ontstaan door een lager geraamde opbrengst en deels door hogere overheadkosten. Kosten fysieke leefomgeving
2023
2024
Verschil
380.016
373.266
-6.750
0
0
0
Netto kosten
380.016
373.266
-6.750
Toe te rekenen overhead
226.458
256.261
29.803
Toe te rekenen BTW
18.272
12.062
-6.210
624.746
641.589
16.843
Opbrengst heffingen
497.341
480.406
-16.935
Totaal:
497.341
480.406
-16.935
80%
75%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten, excl. heffingen
Totaal: Opbrengsten fysieke leefomgeving
Kostendekkendheid
Europese dienstenrichtlijn Titel III betreft de dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De verwachte kosten zijn in 2024 ten opzichte van 2023 toegenomen als gevolg van hogere salaris- en overheadkosten. Kosten Europese dienstenrichtlijn
2023
2024
Verschil
Horeca
7.037
9.579
2.542
352
479
127
0
0
0
7.389
10.058
2.669
2.979
3.060
81
Organiseren van evenementen
5
6
1
Prostitutiebedrijven
0
0
0
Totaal:
2.984
3.066
82
Kostendekkendheid
40%
30%
Organiseren van evenementen Prostitutiebedrijven Totaal: Opbrengsten Europese dienstenrichtlijn Horeca
Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Dit betreft de rechten voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kosten worden in 2024 hoger geraamd als gevolg van hogere salarisen overheadkosten. Daardoor is de kostendekkendheid afgenomen. Kosten lijkbezorgingsrechten
2023
2024
Verschil
Kosten lijkbezorgingsrechten
352.449
415.598
63.149
Totaal:
352.449
415.598
63.149
78
Opbrengsten lijkbezorgingsrechten Opbrengsten lijkbezorgingsrechten
171.992
179.550
7.558
Totaal:
171.992
179.550
7.558
49%
43%
Kostendekkendheid
Kostendekkendheid marktgelden Dit betreft de heffing van marktgelden voor bepaalde aangewezen standplaatsen. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kosten zijn in 2024 fors gestegen ten opzichte van 2023. Dit wordt veroorzaakt door hogere energie- en overheadkosten. De kostendekkendheid is daardoor afgenomen. Kosten marktgelden
2023
2024
Verschil
Kosten marktgelden
10.607
15.046
4.439
Totaal:
10.607
15.046
4.439
Opbrengsten marktgelden
7.918
8.593
675
Totaal:
7.918
8.593
675
Kostendekkendheid
75%
57%
Opbrengsten marktgelden
Toelichting toerekenen van overhead Voor het toerekenen van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het overheadpercentage gebruikt dat is berekend voor 2024. De uitkomst is een opslagpercentage van 15,67%. Een specificatie van de berekening is te vinden in thema Onze portemonnee. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Voor de berekening van dit uurtarief zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Dit overheadtarief bedraagt € 53,31.
79
Weerstandsvermogen In deze paragraaf geven wij u een beeld van de financiële positie van de gemeente. De financiële positie van de gemeente is niet eenvoudig te bepalen en afhankelijk van diverse kengetallen. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen hebben wij het volgende vastgesteld: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Onze weerstandsratio is uitstekend Onze schuldpositie ligt in de veilige zone Onze vermogenspositie is voldoende Onze grondexploitatie ligt in de veilige zone Onze structurele begrotingsruimte is toereikend Onze belastingcapaciteit is hoog in vergelijking met andere gemeenten
Op basis van het bovenstaande komen wij tot de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. Als u geïnteresseerd bent in hoe de kengetallen tot stand zijn gekomen en de interpretatie daarvan, in relatie tot de financiële positie, wordt verwezen naar het eind van deze paragraaf waar een toelichting over de kengetallen is opgenomen.
Weerstandsvermogen en risico's We onderscheiden twee soorten risico’s. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor risico’s die we voorzien en dus te beheersen zijn hebben wij bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s kijken we naar ons weerstandsvermogen. Wij geven hierbij antwoord op de vraag in hoeverre onze gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Dit doen we door een inventarisatie te maken van de niet geraamde risico’s en het berekenen van ons weerstandsvermogen. Door ons weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van ons weerstandsvermogen.
80
Beleid De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken. • Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten. • Geen eigen personeelskosten toerekenen aan investeringen. • Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar. • Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen. • Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren. • Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid. • Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.
Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. Naar aanleiding van overleg met de provincie hebben we de berekening van de weerstandscapaciteit aangepast door geen rekening meer te houden met een stille reserve. Onderdeel
Begroting 1-1-2024 Rekening 1-1-2023
1. WAR
12.769.131
12.215.849
2. VAR
7.404.807
4.194.085
20.173.938
16.409.934
Totaal weerstandscapaciteit
Toelichting verschillen weerstandsvermogen 2024 t.o.v. 2023 Uit de tabel blijkt dat het structurele weerstandsvermogen per 1-1-2024 per saldo is toegenomen met afgerond € 3.764.000. 1.Toelichting WAR De reserves van onze gemeente zijn onderverdeeld in een Weerstandsdeel van de Algemene Reserve (WAR), de Vrije Algemene Reserve (VAR) en bestemmingsreserves. De WAR geeft het weerstandsdeel voor algemene financiële tegenvallers aan. Deze reserve is een algemene buffer en niet vrij aan te wenden. Het saldo van de WAR bedraagt per 1 januari 2024 € 12,8 miljoen. De stijging ten opzichte van de rekening 2022 komt door een toevoeging in 2023 van afgerond € 550.000 op basis van de notitie reserves en voorzieningen. Conform het financieel kader wordt er geen (bespaarde) rente meer aan de reserves toegerekend maar in plaats daarvan wordt een vast bedrag toegevoegd aan de WAR. Deze toevoeging dient ter versterking van de solvabiliteit. 2. Toelichting VAR De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Het minimum van de VAR wordt bepaald door de incidentele risico's die uit de paragraaf Weerstandsvermogen voortvloeien. Als de ruimte van knop 2 (budget beleidsintensivering) onvoldoende is, dan is het meerdere boven het minimum beschikbaar voor dekking van incidentele beleidswensen. Hieronder is het verloop weergegeven.
81
Het verloop van de VAR is als volgt: Stand per 31 december 2022 Af: bestuurlijke voorstellen Berap 2023-I Bij: uit bufferreserve gronden Bij: rekeningresultaat 2022 Stand per 31 december 2023
Bedrag € 4.194.085 - € 300.000 € 300.000 € 3.210.722 € 7.404.807
Inventarisatie van de risico’s Hieronder is een overzicht gegeven van de niet geraamde risico’s. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Het onderscheid tussen incidentele en structurele risico's wordt naar aanleiding van een overleg met de provincie niet meer gemaakt. We hebben de risico's op basis van actuele ontwikkelingen geactualiseerd en als volgt bepaald: Nr. Omschrijving
Bedrag
1
Gronden bij de gemeente
3.400.000 50%
1.700.000
2
Vastgoed
2.000.000 50%
1.000.000
3
200.000 50%
100.000
4
Decentralisaties/sociaal domein Gemeenschappelijke Regelingen
1.300.000 50%
650.000
5
Accres Gemeentefonds
1.500.000 10%
150.000
6
Grondexploitatie grondbedrijf
180.000 30%
54.000
7
Verlofstuwmeer
100.000 50%
50.000
8
Btw-compensatiefonds
200.000 50%
100.000
9
Leningen BBZ
150.000 50%
75.000
10 Verzekeringen
200.000 30%
60.000
11 Juridische procedures
200.000 50%
100.000
12 Garantieverplichtingen
250.000 10%
25.000
13 Rente
150.000 30%
45.000
14 Bodemsanering
100.000 30%
30.000
15 Planschade
100.000 30%
30.000
16 Cybercrime
3.500.000 10%
350.000
17 Arbeidsmarktproblematiek
500.000 50%
250.000
18 Inflatie > stelpost indexatie
2.000.000 50%
1.000.000
Totaal
16.030.000
82
Kans Risicobedrag
5.769.000
Algemeen Ten opzichte van de jaarrekening 2022 en de begroting 2023 zijn de risico's toegenomen. Dit komt vooral door het inschatten van nieuwe risico's namelijk de arbeidsmarktproblematiek en het risico van de inflatie, voor zover de in de begroting opgenomen stelpost voor indexatie onvoldoende blijkt te zijn. Daarnaast zijn enkele bestaande risico's geactualiseerd. De nieuwe en belangrijkste bestaande risicobedragen worden hierna toegelicht. Gronden bij de gemeente (1) Dit betreft de boekwaarde van de gronden die nog niet in productie zijn genomen (de Nog niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG)) en de overige gronden zoals cultuurgronden. De NIEGG zijn wel aangekocht met de bedoeling om deze te zijner tijd te ontwikkelen en in het Grondbedrijf op te nemen. Het grootste risico met betrekking tot deze gronden is dat één of meerdere plannen niet in productie kan worden genomen en dat de actuele boekwaarde moet worden verlaagd tot bijvoorbeeld de landbouwwaarde. In het verleden is het risicobedrag berekend op basis van de restant boekwaarde van de nog niet in productie genomen gronden. Dit is een algemene methode. In deze begroting hebben we specifiek beoordeeld welke gronden niet tegen landbouwwaarde zijn gewaardeerd en waar de gemeente een risico loopt op afwaardering. Deze specifieke methode geeft beter inzicht in de risico's dan de algemene methode.
Het bedrag waarover we risico's lopen bedraagt € 3,4 miljoen. Dit betreft o.a. het Strijkijzer en de gronden voor dagrecreatie in Borger. Voor deze specifieke gronden maken we een visie Borger West en daarna zal blijken welke mogelijkheden en kansen, maar ook welke risico's er voor deze gronden zijn. Het risico dat een plan niet in productie wordt genomen en moet worden afgewaardeerd wordt gezien als gemiddeld (= 50%) waardoor voor dit onderdeel, conform vorig jaar, een bedrag van € 1.700.000 als uiteindelijk risico wordt geraamd. Vastgoed (2) De gemeente bezit zowel maatschappelijk als strategisch vastgoed. Dit vastgoed kan soms ‘onder water’ staan wanneer de boekwaarde hoger is dan de marktwaarde. Het risico bestaat dat op de boekwaarde van deze strategische gronden en panden moet worden afgeboekt als gevolg van een lagere marktwaarde. De boekwaarde van strategisch vastgoed gronden en panden bedraagt € 2 miljoen. Het risico op afwaardering is 50%, zodat het risico, conform vorig jaar, € 1 miljoen bedraagt. Decentralisaties / Sociaal Domein (3) De budgetten van de Wmo en Jeugd zijn niet standaard geïndexeerd. De huidige ramingen hebben financiële risico’s. Voor een groot deel is er sprake van een openeinderegeling. We schatten de kans op overschrijdingen van het Sociaal Domein op 50%. We schatten ten opzichte van voorgaand jaar het risico gelijk in, namelijk op € 200.000.
Gemeenschappelijke Regelingen (4) Met betrekking tot de Gemeenschappelijke Regelingen loopt de gemeente het risico dat hogere financiële tekorten achteraf door de deelnemende gemeenten moeten worden bijgepast. Dit risicobedrag wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van onze bijdrage aan de 7 belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen (VRD, GGD, RUD, Emco, Wedeka, Recreatieschap Drenthe en Publiek Vervoer). Het risicobedrag wordt ingeschat op 25% (= € 1.300.000) van het totaalbedrag van afgerond € 5,2 miljoen dat in 2024 aan de 7 genoemde Gemeenschappelijke Regelingen
83
als gemeentelijke bijdrage is verschuldigd. De kans dat het risico zich voordoet wordt ingeschat op 50% (= € 650.000). Accres Gemeentefonds (5) Inmiddels zijn de effecten van de herziening gemeentefonds bekend geworden. Daaruit blijkt dat Borger-Odoorn een voordeelgemeente is. Het gemeentefonds blijft echter schommelen door de wisselende accressen. Het Rijk heeft inmiddels bekend gemaakt dat het volume-accres bevroren is t/m 2025. Daarmee is het risico voor de komende jaren beperkt. Toch hebben gemeenten momenteel last van het ravijn jaar 2026 waarin de algemene uitkering een forse terugval kent. Zodoende hanteren we een risicobedrag van € 1.500.000 en een kans van 10%. Grondexploitatie Grondbedrijf (6) De bestemmingsplannen in exploitatie, inclusief de in exploitatie genomen bedrijventerreinen, hebben begin 2024 een totale boekwaarde van afgerond € 1,8 miljoen. Voor een verwacht verlies op een plan moet direct een voorziening worden getroffen. Daar staat tegenover dat als er plannen in productie zijn waarop tussentijds winst kan worden genomen deze winstneming kan worden aangewend als compensatie voor het verwachte verlies. Het risico voor deze plannen zouden wij willen maximeren op 10% van de boekwaarde. Voor 2023 geeft dit een risicobedrag van € 180.000 (10% van € 1,8 miljoen).
De kans dat dit risico zich in het grondbedrijf daadwerkelijk voordoet wordt geraamd op 30%, dus € 54.000. Cybercrime (16) Het risico van cybercrime betreft het risico dat criminelen ongeautoriseerd toegang krijgen tot de data van organisaties en systemen platleggen waardoor deze niet meer bij hun eigen gegevens kunnen. Om weer toegang tot de eigen gegevens te krijgen wordt er vervolgens "losgeld" geëist. Ervaringscijfers leren dat de schade van een dergelijke aanval kan oplopen tot circa € 140 per inwoner. De kans dat een dergelijke aanval zich voordoet wordt ingeschat op 10%. Arbeidsmarktproblematiek (17) Een nieuw onderkend risico betreft het risico van de arbeidsmarktproblematiek. In de huidige arbeidsmarkt wordt het steeds lastiger om bepaalde vacatures in te vullen. De vraag is groot terwijl het aanbod onder druk staat. Het risico bestaat dat onze dienstverlening door deze ontwikkeling in gevaar komt en we hogere kosten moeten maken voor werving en selectie of externe inhuur. Inflatie (18) Een tweede nieuw onderkend risico is het risico van loon- en prijsstijgingen welke de in de begroting opgenomen stelpost voor indexatie overschrijden. We hebben het risico globaal geraamd op 5% van het niet geïndexeerde deel van de begrote lasten.
84
Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de ratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe onze gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt ons weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio
Aanduiding
groter dan 2,0
Uitstekend
tussen 1,4 en 2,0
Ruim voldoende
tussen 1,0 en 1,4
Voldoende
tussen 0,8 en 1,0
Matig
tussen 0,6 en 0,8
Onvoldoende
lager dan 0,6
Zeer Onvoldoende
Het verwacht verloop van het weerstandsvermogen 2024 t/m 2028 is als volgt. Weerstandsvermogen x € 1.000
1-1-24
1-1-25
1-1-26
1-1-27
1-1-28
1. WAR
12.769
13.271
13.722
14.123
14.656
2. VAR
7.405
5.283
5.783
6.383
6.383
20.174
18.553
19.505
20.506
21.038
Totaal weerstandscapaciteit
In onderstaande tabel wordt de berekening van onze weerstand in de eerder toegelichte ratio weergegeven. Ratioberekening x € 1.000
Rek.
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Weerstandscapaciteit
16.410
18.817
20.174
18.553
19.505
20.506
21.038
Risico's
4.450
4.450
5.769
5.769
5.769
5.769
5.769
Weerstandsratio
3,69
4,23
3,50
3,22
3,38
3,55
3,65
Toelichting uitkomsten weerstandsratio Met ingang van het begrotingsjaar 2024 worden de risico's niet meer onderverdeeld naar incidentele en structurele risico's. Dit heeft gevolgen voor de berekening van het kengetal "Weerstandsratio". Het totaal van de in het kengetal opgenomen risico's is verhoogd omdat de incidentele en structurele risico's nu worden samengeteld. Dat betekent dat de berekende ratio lager wordt. Om de weerstandsratio toch te kunnen vergelijken met de begroting 2023 en de jaarrekening 2022 zijn de ratio's voor deze jaren herrekend. Dit heeft geen gevolgen voor de classificering, deze is nog steeds uitstekend. De weerstandsratio is in de begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 met 0,73 procentpunt afgenomen. Hoewel de weerstandscapaciteit is toegenomen zijn de risico's eveneens toegenomen. Geconstateerd wordt dat de ratio in alle jaren boven de 2 blijft en daarmee uitstekend is. De weerstandscapaciteit loopt na 2025 weer op vanwege de jaarlijkse dotatie aan de WAR.
85
Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit. Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. De uitkomsten zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. De volgende signaleringswaarden zijn bepaald: Kengetal
A
B
C
Weerstandsratio
> 1,4
1,4 - 0,8
< 0,8
Netto schuldquote
< 90
90 - 130
> 130
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
< 90
90 - 130
> 130
Solvabiliteitsratio
> 50
20 - 50
< 20
Grondexploitatie
< 20
20 - 35
> 35
Structurele exploitatieruimte
>0
0
<0
Belastingcapaciteit
< 95
95 - 105
> 105
De uitkomsten voor onze gemeente met betrekking tot het begrotingsjaar 2024 zijn hierna afgezet tegen zowel de afgelopen jaren als tegen de nog komende jaren. Voor de afgelopen jaren zien de cijfers er als volgt uit: Kengetal 2024
Score
t.o.v. afgelopen jaren
2024
Begroting 2024
Rekening
2023
2022
2021
Weerstandsratio
A
3,50
4,23
3,69
3,37
Netto schuldquote
A
50%
39%
22%
36%
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
A
45%
34%
17%
32%
Solvabiliteit *
B
33%
32%
45%
39%
Grondexploitatie
A
0%
2%
0%
2%
Structurele exploitatie
A
4%
3%
9%
5%
Belastingcapaciteit (eigenaar) **
B
101%
103%
126%
113%
Belastingcapaciteit (huurder) ***
A
54%
54%
54%
49%
*) Ten opzichte van de rekening 2022 is de solvabiliteit afgenomen met 12 procentpunten tot 33%. Dit is met name veroorzaakt door de aantrekking van een langlopende lening per 2024, nodig om aan de kasgeldlimietregels te kunnen blijven voldoen. **) De belastingcapaciteit zoals in de tabel weergegeven met 101% (100% is het gemiddelde) betreft de woonlasten (ozb, afval en riool) voor een eigenaar bewoner in
86
onze gemeente. Daarmee staat onze gemeente op de 272 e plaats van de totaal 349 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2023). ***) De belastingcapaciteit voor een huurder valt voor onze gemeente veel gunstiger uit. Deze is 54%, waarmee onze gemeente op de 14e plaats staat van de totaal 349 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2023). Kengetal 2024
Score
t.o.v. nog komende jaren
2024
Begroting 2024
2025
2026
2027
Weerstandsratio
A
3,50
3,22
3,38
3,55
Netto schuldquote
A
50%
46%
43%
41%
Netto schuldquote (gecorrigeerd)
A
45%
41%
38%
36%
Solvabiliteit
B
33%
34%
36%
36%
Grondexploitatie
A
0%
0%
0%
0%
Structurele exploitatie
A
4%
5%
3%
3%
Belastingcapaciteit (eigenaar)
B
101%
101%
101%
101%
Belastingcapaciteit (huurder)
A
54%
54%
54%
54%
De kengetallen in bovenstaand overzicht zijn voornamelijk gebaseerd op de geprognosticeerde balans. Deze balans is toegelicht in de paragraaf financiering. Voor geïnteresseerden in de berekening van de kengetallen en de interpretatie daarvan volgt hierna een toelichting. Weerstandsratio Onder weerstandsratio verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. De weerstandsratio wordt berekend door het totaalbedrag aan weerstandsvermogen te delen door het totaalbedrag van de risico’s. De berekening van de weerstandsratio (vermogen gedeeld door risico’s) levert als uitkomst een getal op (ratio). Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bij de netto schuldquote worden de netto schulden gewogen ten opzichte van de baten. Met andere woorden, het geeft aan in hoeverre de begroting de schulden kan dragen. Netto schuldquote gecorrigeerd Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen van gelden wordt de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het aandeel van het eigen vermogen wordt afgezet tegen het totaal vermogen.
De solvabiliteit wordt berekend over de geprognosticeerde balans per 1 januari. De solvabiliteit 2024 is berekend aan de hand van de balans per 1 januari 2024. De begrote mutaties over 2024 (o.a. bijvoorbeeld VAR, WAR of bestemmingsreserves) zijn niet in de berekening van 2024 meegenomen en hebben effect op de balans van 1 januari 2025 en de solvabiliteit van 2025.
87
Grondexploitatie Grondexploitatie kan een flinke impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze ratio geeft aan in hoeverre de waarde van de gronden kan worden terugverdiend. Een ratio van 0 betekent dat er geen boekwaarde aanwezig is die moet worden terugverdiend. Een ratio van 35 betekent dat de grondexploitatie als kwetsbaar wordt ervaren. Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Bij een positief percentage zijn de structurele baten toereikend om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft een indicatie van de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in vergelijking tot het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar. Een laag percentage (kleiner dan 100%) betekent dat de gemeente eenvoudig meer opbrengsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze.
88
Kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn duurzame goederen (assets) in de openbare ruimte die een lange economische levensduur hebben. Gemeentelijke kapitaalgoederen zijn te verdelen in goederen met maatschappelijk nut of economisch nut. Kapitaalgoederen met economisch nut hebben een winstoogmerk of genereren een opbrengst, terwijl daar bij maatschappelijk nut geen sprake van is. In de paragraaf maken we onderscheid tussen de volgende kapitaalgoederen: 1. Wegen (ook openbare verlichting); 2. Groen (waaronder begraafplaatsen, sportvelden, speeltuinen); 3. Riolering; 4. Gebouwen; 5. Water (waaronder bruggen en duikers en watergangen). IBOR Tijdens de gemeenteraadsvergadering op 25 november 2021 is de beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) ter besluitvorming voorgelegd en unaniem door uw raad aangenomen. De nota IBOR gaat in op het onderhoud van wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal, de actuele kwaliteit en de onderhoudsniveaus beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. De nota is van toepassing tot en met 2028. Gewenste differentiaties in onderhoudsniveau en middelen zijn door verschillende fracties ter afweging voorgelegd en vastgesteld.
In 2024 zal er beleidsmatige tussenevaluatie van de nota IBOR worden gemaakt. Geen achterstallig onderhoud Volgens de notitie 'Materiële vaste activa' van de commissie BBV is er sprake van achterstallig onderhoud als er kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties voorkomen. Onze werkwijze ten aanzien van onderhoud is als volgt. Jaarlijks vindt een fysieke inspectie van de onderhoudstoestand plaats. Aan de hand van deze inspectie wordt een meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) per kapitaalgoed opgesteld. De MJOP is de basis voor het uit te voeren onderhoud in het begrotingsjaar. Indien kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dreigen te ontstaan, dan wordt in de MJOP een hoge prioriteit hieraan gegeven en wordt dit direct in het begrotingsjaar uitgevoerd. Door deze werkwijze te volgen is er geen achterstallig onderhoud zoals in het BBV is verwoord en is het ook niet noodzakelijk een voorziening achterstallig onderhoud op te nemen. Beleids- en beheerstukken In onderstaande tabel zijn de geldende beleid- en beheerstukken samengevat. Er valt op te merken dat sommige plannen al lange tijd geleden zijn vastgesteld. Na de vaststelling van IBOR zijn we voortvarend aan de slag gegaan met de ontwikkelagenda en zal in 2024 vanuit verschillende beleidsvelden (met * aanduiding) geactualiseerd beleid worden voorgelegd. Kapitaalgoed
Beleids- en beheerstuk
Vastgesteld
Algemeen
Kern en kader/leefgebied beleid
2003/2012
Leefgebied buitensport
2022
Beleidsnota IBOR 2020-2028
2021
Wegenonderhoud 2018-2023 ‘Van planning tot uitvoering’ Beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’
2018
Wegen*
89
2018
Groen*
Groenbeleidsvisie Onze groene ruimte
2006
Groenbeleidsvisie Groen moet je doen
2006
Bermbeheerplan
2015
Bosbeheerplan Visie Ruimte voor de laatste rustplaats 2008-2018
2021 2008
Nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou
2008
Riolering
Beleidsnota rioleringen in GRP 2023-2029
2023
Gebouwen*
Vastgoedbeleid, deelnota gebouwen
2007
Kadernota vastgoedbeleid
2007
Beleidsnota water, onderdeel GRP 2023-2029
2023
Water
Investeringen Kapitaalgoederen gaan langere tijd mee, maar daarvoor is onderhoud noodzakelijk. In het BBV is vastgelegd dat groot onderhoud aan kapitaalgoederen met economisch en maatschappelijk nut moet worden geactiveerd. Dat betekent dat de totale last van de investering niet in één keer in de exploitatie wordt gedragen, maar dat het kapitaalgoed als een bezitting op de balans wordt geplaatst en over meerdere jaren wordt afgeschreven in de exploitatie. In onderstaande tabel staan de uitgangspunten omschreven die wij hanteren bij het afschrijven van kapitaalgoederen. Grens van investeren
Toerekenen rente Afschrijvingsmethodiek Afschrijvingstermijn Start afschrijving
Restwaarde
Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd. 2,5% Lineair afschrijven tot nihil. Varieert van 3 tot 60 jaar. Per type kapitaalgoed is dit vastgelegd in financiële verordening. Begroting: Op het moment dat het budget beschikbaar is gesteld. Realisatie: Op 1 januari van het jaar volgend op de afronding/uitvoering van het werk. Geen, vanwege afschrijving tot nihil.
Uitgangspunt in ons beleid is dat investeringen in openbaar gebied (riool, wegen, groen) zoveel mogelijk gecombineerd worden uitgevoerd.
Vastgoed & Geld De budgetten vastgoed en geld bestaan sinds 2022 alleen nog uit groen en gebouwen. Het deel wegen is ingezet als dekking om de € 1 miljoen extra structureel mogelijk te maken. Elk jaar voegen we € 25.000 toe voor nieuwe investeringen. Hiervan is 60% voor groen en 40% voor gebouwen. Deze bedragen kunnen nog worden ingezet voor nieuwe investeringen of het geven van een kwaliteitsimpuls aan het onderhoud. Omschrijving
2024
2025
2026
2027
2028
Groen 60%
161.320 176.320 191.320 206.320 221.320
Gebouwen 40%
116.600 126.600 136.600 146.600 156.600
Totaal beschikbaar
277.920 302.920 327.920 352.920 377.920
90
Wegen Onderhoudsniveau Uitgangspunt voor het onderhoud van de wegen is onderhoudsniveau C. Dit is vastgelegd in IBOR. Alle openbare verhardingen worden jaarlijks op basis van de CROW systematiek geïnspecteerd. De verzamelde gegevens leggen we vast in het wegbeheersysteem. Om verantwoorde keuzes te kunnen maken uit de lijst van wegenprojecten is een eigen prioriteringssysteem ontwikkeld dat door de gemeenteraad is vastgesteld op 8 maart 2018. Verkeersveiligheid, de kans op mogelijke schadeclaims, comfort en de gevolgkosten bij uitstel van onderhoud zijn betrokken in deze systematiek. Immers, een weg kan er goed uitzien terwijl uitstel van onderhoud leidt tot hogere kosten op langere termijn. De plattelandswegen hebben een eigen prioriteringssysteem, waarbij ook wordt gekeken naar het fietsverkeer en recreatief gebruik. Afgesproken is dat restkredieten weer ingezet worden voor groot onderhoud wegen. Hieraan ligt een collegebesluit ten grondslag. Overzicht wegen In onderstaande tabel zien we het aantal km van de verschillende typen wegen. Omschrijving Doorgaande wegen Kernontsluitingswegen Woonstraten Landbouwontsluitingswegen Landbouwwegen Fietspaden Voetpaden
Aantal km 2024 143 59 86 52 153 136 78
Beleidskader Klein onderhoud Onder klein onderhoud verstaan we het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van scheuren in asfalt, het plaatselijk repareren van slechte plekken, het dichten van kleine gaten en het oplossen van calamiteiten. Op basis van de jaarlijkse visuele inspectie van de wegen stellen we een project ‘klein wegenonderhoud’ op. De calamiteiten en onderhoudsmaatregelen voeren we binnen het beschikbare budget uit. Groot onderhoud Op basis van de meerjarenplanning REAL stelt het college in het voorjaar het onderhoudsinvesteringsprogramma vast. Deze wordt ter informatie aangeboden aan de gemeenteraad. Conform het inkoop- en aanbestedingsbeleid worden de projecten in de markt gezet. Speerpunten groot onderhoud 2024 1. Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg) De reconstructie behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen). De afgelopen jaren is het plan technisch voorbereid in samenspraak met de aanwonenden en belanghebbenden. Bij de reconstructie van de weg is rekening gehouden met de aanleg van fietsoversteken, snelheidsremmende maatregelen en parkeerplaatsen bij de twee scholen. In het vorig jaar vastgestelde Integraal Huisvestingsplan (IHP) worden de twee scholen samengebracht op één - wellicht nieuwe - locatie. Dat heeft invloed op de
91
inrichtingsplannen van de weg. Om deze reden is in samenspraak met Plaatselijk Belang Buinerveen / Nieuw-Buinen-West het project doorgeschoven van 2023 naar 2024. 2. Herstel van de voetpaden (2023-2025) Uit de gedetailleerde planning van 2023 is gebleken dat bij 10 procent van de voetpaden sprake is van ernstige schade en bij 40% matige schade. Het college heeft voor de jaren 2023, 2024 en 2025 een totaalbedrag van € 305.000 beschikbaar gesteld om de kwaliteit van de voetpaden in de hele gemeente te verbeteren. Tot en met 2025 worden - per wijk - de voetpaden aangepakt. Het uitvoeringsprogramma komt tot stand in samenspraak met de adviesraad sociaal domein, de ouderenorganisaties en dorpsbelangen. Financiën Op basis van ons wegenareaal is jaarlijks een budget van € 2.400.000 noodzakelijk om de verhardingen volgens afgesproken systeem te onderhouden. Door de eenmalige indexatie van de wegenbudgetten met 15% in 2023, vanwege de extreme prijsstijgingen, is voldoende budget beschikbaar in 2024. Het budget voor de uitvoeren van het project herstel voetpaden is voldoende. De raad heeft het college gevraagd extra budget vrij te maken voor plattelandswegen. Binnen het beschikbaar gestelde budget reserveren we jaarlijks in ieder geval € 400.000 voor onderhoud van plattelandswegen. Ook aanbestedingsvoordelen die ontstaan kunnen hiervoor worden ingezet.
Openbare verlichting Huidig onderhoudsniveau In de gemeente staan ca. 6.440 lichtpunten met de volgende lichtbronnen: Figuur 1. Overzicht typen lichtbronnen
92
Beleidskader Het beleid is er op gericht om in iedere situatie te optimaliseren zodat recht wordt gedaan aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en leefbaarheid. Uitgangspunt is wel dat we alleen verlichten waar nodig en dat we zoeken naar de meest energiezuinige en duurzame oplossingen. U kunt het gehele beleid online raadplegen op beeld en beleid openbare verlichting. Vervanging van openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg. Daarnaast vervangen we, indien mogelijk, op projectbasis oude masten en armaturen. Financiën In het gemeentelijke verlichtingsplan zijn de bestaande knelpunten en de reguliere vervangingen van masten en armaturen opgenomen. Het plan voorziet in een financiering tot 2027. Extra inzet voor versnelde verduurzaming openbare verlichting De gemeenteraad is in 2019 akkoord gegaan met een extra budget voor het verduurzamen van de openbare verlichtingsinstallatie in een tijdsbestek van 6 jaren. Dit houdt in dat in 2024 alle niet energiezuinige (verouderde) armaturen zijn vervangen door duurzamere exemplaren (LED).
Groen Onderhoudsniveau Het onderhoudsniveau voor het groen is vastgesteld op niveau C, sierheesters en gras binnen de kom onderhouden we niveau op B, begraafplaatsen onderhouden we op niveau A. In onderstaande tabel zijn de areaalgegevens per groenthema weergegeven. Tabel 1 Areaal gegevens 2023, bron Obsurv Omschrijving
Eenheid Aantal 2024
Bos (plantsoen) en heide
m2
2.813.900
Heesters
m2
65.400
Gras, gazon, berm
m2
5.649.910
Sportvelden (25*8500) Waterpartijen, greppels (ged.)
m2
212.500
m1
570.640
Volkstuinen
m2
22.471
In gebruik gegeven grond
m2
418.950
Bomen
St
42.000
Beleidskader Vanaf het derde kwartaal van 2022 werken we aan de vernieuwing van het groenbeleid. Dit wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2024 aan uw raad aangeboden. In het nieuwe beleid worden onder andere ambities benoemd voor klimaatsverandering, gezondheid en verbetering van de biodiversiteit. Voor bomen, bermen en invasieve soorten worden beheerplannen uitgewerkt. In het openbaar groen streven we naar een eenvoudige ruimtelijke inrichting met oog voor karakteristieke kenmerken waarbij de intensieve verblijfsgebieden geaccentueerd worden. Daar waar mogelijk, voeren we minder intensief onderhoud uit. Keuzes worden
93
gemaakt met het oog op het veilig en duurzaam in stand houden van groen voor mens, flora en fauna. Financiën De benodigde budgetten zijn afgestemd op de vastgestelde kwaliteitsniveaus in de beleidsnota IBOR (2021). Voor het opstellen van de groenvisie, bomen- en bermenbeheerplan én een beheerplan invasieve soorten zijn vooralsnog voldoende middelen beschikbaar. Eventuele financiële effecten door beleidsveranderingen in 2024 zijn nu nog niet bekend.
Begraafplaatsen Onderhoudsniveau Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau vastgesteld op niveau A van het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Omschrijving
Aantal 2024
Begraafplaatsen
8
Beleidskader Het staande beleid voor de begraafplaatsen is ‘Begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats’. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke ‘Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn’ voor alle acht begraafplaatsen. In 2023 zijn (grootschalig) graven geruimd op de begraafplaatsen in Nieuw-Buinen, Borger, Odoorn (bovengronds). Het project graven ruimen is afgerond. In voorbereiding is het gefaseerd vervangen van de urnennissen en het ontwikkelen van een nieuwe urnengraventuin in Borger. Verwachting is dat mogelijk in 2024 gestart kan worden met de uitvoering van dit project. Ook worden er de komende periode nog diverse werkzaamheden uitgevoerd om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. Hiermee behouden we aantrekkelijke begraafplaatsen als laatste rustplaats en als plek om overleden dierbaren te gedenken. Financiën Het budget voor het dagelijkse onderhoud is voldoende. Er is extra budget beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit op de begraafplaatsen en voor het vervangen van urnennissen. Dekking hiervoor wordt verkregen middels een stapsgewijze verhoging van de leges.
Sportvelden Onderhoudsniveau Onze voetbalvelden moeten qua kwaliteitseisen voldoen aan de KNVB-norm. De velden worden regelmatig gecontroleerd. Het dagelijks- en groot onderhoud van de sportvelden is uitbesteed. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast onderhoudt een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken. De veranderende weersomstandigheden zorgen er voor dat het onderhoud van de natuurgrasvelden steeds uitdagender en complexer wordt. In de winterperiode worden de velden door jaarrond gebruik uitgespeeld waardoor polvorming ontstaat. Herstel van de velden na de winterperiode komt door lage nachttemperaturen tot ver in mei moeizaam op gang waardoor gebruikers van de velden pas later in het seizoen kunnen beschikken
94
over een goede grasmat. Het groot onderhoud van de velden tijdens de zomerstop wordt bemoeilijkt door extreme droogteperiodes waarbij velden veelvuldiger extra doorgezaaid moeten worden. Er is in 2023 incidenteel € 25.000,00 toegevoegd aan het budget onderhoud sportvelden om het onderhoud op met name de kerncomplexen te intensiveren. Omschrijving
Aantal 2024
Sportparken
10
Wedstrijdvelden
18
Trainingsvelden
7
* Nadat sportcomplex Odoorn is gerealiseerd worden de Sportparken in Exloo en Valthe uit gebruik genomen. Dit is nog niet verwerkt in deze aantallen.
Beleidskader Het onderhoud van de sportvelden wordt uitgevoerd volgens het beleidskader groenonderhoud en volgens de richtlijnen uit het kader leefgebied en sport. Het sportbeleid valt onder sociaal domein. De afdeling realisatie verzorgt de uitvoering van het onderhoud en houdt toezicht op de onderhoudswerkzaamheden. In het leefgebied Zuidwest (Exloo-Odoorn-Klijndijk-Valthe) wordt gewerkt aan het revitaliseren van het complex aan de Hammeersweg te Odoorn. Financiën Het budget voor het staande beleid volgens bestek is voldoende. Echter om een extra onderhoudsimpuls aan de sportvelden te geven en voor de sporttechnische inrichtingen is er onvoldoende budget. Hiervoor wordt extra budget aangevraagd.
Speeltuinen Onderhoudsniveau Beheer en onderhoud worden zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Uitgangspunt bij het veilig houden van speeltuinen is het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS). Vanaf 2021 wordt met een nieuw beheersysteem gewerkt om de speeltuininspecties in bij te houden. Uit de inspecties komt naar voren dat de speeltoestellen goed onderhouden en veilig zijn. In 2024 zijn 30 speeltuinverenigingen actief, verdeeld over 58 speellocaties zijn 334 toestellen in beheer bij de gemeente en/of verenigingen. De roep om nieuwe vrijwilligers wordt groter, bij een aantal speeltuinverenigingen zijn succesvolle acties uitgezet om nieuwe bestuursleden te werven zodat de speeltuinen behouden kunnen blijven. In Buinerveen is in 2023 een nieuwe speeltuin gerealiseerd. In Valthermond, Borger en Nieuw-Buinen lopen nog initiatieven om sport- en speelplekken in de openbare ruimte te ontwikkelen of geheel te vernieuwen. Beleidskader Het beleidskader en het uitvoeringsplan ‘Ruimte voor jou’ stamt uit 2008 en is nog prima uitvoerbaar. Wel verandert de behoefte vanuit de samenleving en er wordt daarbij ingezet op bewegen in de openbare ruimte. Vanuit sociaal domein is daarom in 2023 een start gemaakt met een beleidsupdate. Het onderdeel speeltuinen wordt hier in meegenomen.
Financiën Voor onderhoud en vervanging van toestellen in bestaande speeltuinen is voldoende budget. Voor de realisatie van nieuwe speeltuinen is geen budget beschikbaar. Dekking hiervoor zal zo nodig ter afweging worden voorgelegd.
95
Riolering Beleidskader Goede riolering, voor de inzameling en het transport van (afval)water, is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het beperken van wateroverlast. In het Gemeentelijke RioleringsPlan (GRP) staat hoe de gemeente met deze zorgplichten omgaat. Het GRP 2023-2029 is eind 2022 vastgesteld door de raad. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en naar de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Per 2022 is het functiegericht beheer volledig geïmplementeerd. Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet. Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL.
Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Beheer en onderhoud Kolken reiniging en onderhoud gemalen wordt door BORG uitgevoerd. Kleine riool reparaties en vervanging worden door BORG uitgevoerd. De grotere onderhouds- en vervangingswerkzaamheden worden door derden uitgevoerd. Reiniging en inspectie van riolering vindt plaats door derden via een meerjarig onderhoudscontract. Klimaatadaptatie Het deel van klimaatadaptatie dat vanuit de zorgplichten bij de taken voor riolering en water hoort, is meegenomen in het GRP. Het vakgebied riolering en water is nauw betrokken bij het onderdeel wateroverlast. Drinkwater Vanuit discipline Riolering zijn we extra alert op lekkende riolen in drinkwatergebieden. De riolen in deze gebieden inspecteren we vaker en we grijpen sneller in. Kengetallen In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen. Omschrijving
Eenheid
Aantal
Vrijverval riolering
km
288
Drukriool (vrijverval)
km
23
Persriolering
km
110
Rioolgemalen
st
48
Minigemalen (buitengebied)
st
371
Bergbezinkbassin
st
1
96
Overstorten gemengde stelsel
st
44
Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) Straatkolken
st
12.780
st
11.125
Iba's
st
92
Infiltratievoorzieningen
st
700
Financiën Het onderhoud en de vervanging van het riool, inclusief afkoppelen, is kostendekkend. Dit is geregeld in het GRP. De financiële paragraaf die bij het GRP hoort, gaat uit van een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van 0,75%. Reserves en voorzieningen riolering Voor de opvang van pieken in het toekomstig onderhoud wordt een voorziening opgebouwd. De stortingen hierin zijn opgenomen in het GRP. De stand van de voorziening per 31-12-2023 bedraagt € 1.134.394. Hiervan is € 201.798 geoormerkt voor lopende investeringen. In de loop van de jaren is ook een reserve opgebouwd. Deze wordt volledig gevoed door efficiëncy voordelen in de kosten en door hogere baten. De stand van de reserve per 3112-2023 bedraagt € 363.284,12.
Gebouwen Onderhoudsniveau Medio voorjaar 2021 zijn alle panden geïnspecteerd volgens de wettelijke norm NEN 2767. Op basis van deze metingen zijn er meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) voor de komende 10 jaar opgesteld. Deze MJOP’s worden iedere vijf jaar geactualiseerd. Door de hoge bouwkosten zien we dat het een uitdaging is om op basis van het huidig budget, al het planmatig onderhoud conform het MJOP uit te voeren, op basis van het door de raad vastgestelde onderhoudsniveau. In de verdere visievorming voor 2024 zullen we hier rekening mee houden en indien nodig komen we met een voorstel voor verhoging van het budget. Verduurzaming Verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen is belangrijk voor de gemeente. Al het maatschappelijk vastgoed is geïnventariseerd voor wat betreft het huidige label. Alle panden van de gemeente voldoen qua energielabel aan de wettelijke verplichtingen of worden in 2024 naar dat niveau gebracht. Zo wordt in 2024 gestart met de revitalisering van het gemeentehuis. De verduurzaming wordt daarin gelijktijdig meegenomen. Daarnaast heeft de gemeente ambities ten aanzien van duurzaamheid. Een en ander zal in 2024 verder worden uitgewerkt op object niveau. In onderstaande tabel zijn de gebouwen per categorie opgenomen:
Kern Gemeentelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed Binnensport Buitensport Zwembaden Onderwijs
Aantal 2022 3
Aantal 2023 3
Aantal 2024 3
14
14
14
7 8 3 3
7 8 3 3
7 8 3 3
97
Strategisch vastgoed Diversen Totaal
7 0 45
7 0 45
7 0 45 *
* het aantal gebouwen is gelijk gebleven t.o.v. 2023. Beleidskader De volgende ontwikkelingen vinden plaats vanuit het project Kern en Kader: - Vanuit de doelstelling om het aantal gebouwen in bezit van de gemeente te beperken, zal er gekeken worden of objecten kunnen worden verkocht of kunnen worden geprivatiseerd. “De Smidswal” is een voorbeeld van een gebouw die geen maatschappelijk doel meer dient en dus conform beleid afgestoten zou kunnen worden. Binnensport Het komende begrotingsjaar zal vanuit de visie op binnensportaccommodaties ingezet worden op het vernieuwen van sporthal “de Koel” in Borger. De nieuwe sporthal zal in 2024 gebouwd worden. Verwachte oplevering zal in 2025 zijn. Buitensport We gaan verder met de uitvoering van het Kern en Kader beleid buitensport. De realisatie van het nieuwe sportpark in Odoorn zal in de tweede helft van 2024 worden afgerond, waarna de verenigingen het sportpark in gebruik kunnen nemen. Met voetbalvereniging Borger worden de laatste stappen in de voorbereidingsfase gezet voor het nieuwe clubgebouw. Vervolgens kan het plan begin van het jaar ter instemming worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Met de voetbalverenigingen van de niet-kerncomplexen gaan we in gesprek over privatisering van het clubgebouw. Onderwijshuisvesting Het binnen- en buitenonderhoud van de schoolgebouwen is overgedragen aan de betreffende schoolbesturen.
Voor drie scholen die nog in gemeentelijke accommodaties zitten, zorgt cluster bouwkunde voor het gehele onderhoud. Voor nieuwbouw en uitbreidingen van scholen draagt de gemeente verantwoordelijkheid. Het Integraal huisvestingsplan (IHP) is in april 2023 goedgekeurd door de raad. De benodigde middelen voor de uitvoering van het IHP zijn opgenomen in het meerjarig investeringsplan (MJIP). Het IHP heeft vooralsnog geen gevolgen voor het bouwkundebudget van 2024. Vanuit het IHP wordt tevens integraal gekeken naar de situatie van gymzalen nabij basisscholen. Financiën Ook in 2024 zal het beschikbare budget leidend zijn voor het onderhoud. Op basis van de MJOP’s moeten er keuzes gemaakt worden in het uit te voeren onderhoud. In 2024 maken we een jaarplan en een vooruitblik voor de komende jaren. In 2021 heeft een herinspectie plaatsgevonden van alle gemeentelijke gebouwen. Dit is de onderlegger om te bepalen welk onderhoud noodzakelijk is en een goede doorkijk te verkrijgen voor de noodzakelijke middelen in de periode 2022-2032.
98
Water De gemeente bezit een 63-tal bruggen, waarvan: - 15 verkeersbruggen - 32 fietsbruggen - 16 perceelsontsluitingsbruggen Onderhoud Tot voor kort was geen (meerjaren)beleid voor bruggen beschikbaar. De bruggen werden jaarlijks globaal visueel geïnspecteerd en beoordeeld. Aan de hand van deze inspectieronde werd een klein onderhoudsprogramma opgesteld. Denk hierbij aan reparatie van brugdekken, leuningen en schilderwerk. Een deel van dit onderhoud wordt uitgevoerd door BORG. Meerjarenbeleid bruggen In het kader van IBOR is eind 2023 een financieel meerjarenbeleid bruggen ontwikkeld. Daarvoor zijn alle bruggen onderworpen aan een 0-meting. Op basis van deze meting heeft een constructieve beoordeling plaatsgevonden en is het toekomstig onderhoud omgezet in een financiële meerjarenplanning voor de komende 5 jaar. Het omvat een jaarlijks bedrag voor klein- en groot onderhoud. Denk hierbij aan vervangen van brughoofden, brugdekken, bekleding, houten damwanden, remmingswerken en schilderwerk. Vervanging van bruggen is hierin niet meegenomen. Financiën Op dit moment is er vanuit de begroting voor regulier onderhoud een bedrag beschikbaar van € 70.539. Op basis van de meerjarenplanning is een extra investering noodzakelijk. Het bedrag voor deze investering is terug te vinden op het MJIP.
Duikers en watergangen Beheer en onderhoud Het onderhoud aan watergangen en duikers wordt uitgevoerd door BORG. Beleid De watergangen worden onderverdeeld in bermsloten en schouwsloten. Op de belangrijkste waterafvoerende sloten heeft het waterschap een schouwplicht opgelegd. Jaarlijks, voor 15 november, dienen deze watergangen te zijn onderhouden. Financiën De kosten voor het onderhoud aan watergangen en duikers worden gedekt vanuit het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP).
99
Financiering, EMU-saldo Voor de financiering van onze bezittingen en onze jaarlijkse kosten heeft de gemeente geld nodig. De gemeente gebruikt hiervoor eigen geld en geleend geld. De wijze waarop zij dit geld leent kan risico’s met zich meebrengen. We hebben beleid om dit op een verantwoorde wijze te doen. In deze paragraaf beschrijven we dit beleid en benoemen we de risico’s die we lopen door geld uit te zetten en aan te trekken. Deze risico’s zijn voorzien en daar kunnen we goed op anticiperen. Met andere woorden: we kunnen deze risico’s goed beheersen. In de paragraaf weerstandsvermogen beschrijven we de risico’s door onvoorziene gebeurtenissen. Deze risico’s zijn niet of heel moeilijk te beheersen. Beide paragrafen tezamen geven een compleet beeld van de financiële risico’s van de gemeente. Voor een compleet beeld van onze financiering kijken we naar onze risicobeheersing en de wijze waarop we rente betalen en ontvangen. Risicobeheersing ▪ Het renterisico is minimaal doordat we een risiconorm voor financiering hanteren en alert zijn op renteontwikkelingen. ▪ Het kredietrisico is minimaal; we wegen maatschappelijk effect en kredietwaardigheid af. ▪ Het liquiditeitsrisico is minimaal door een financiële planning en de kredietfaciliteiten bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). ▪ De oninbare vorderingen dekken we af met een voorziening.
Rente betalen en ontvangen ▪ Onze jaarlijkse rentelast is in balans met onze risico’s. ▪ Rentekosten zijn onderdeel van onze kostprijsberekening en rekenen we daarom toe aan onze taken. ▪ De rente voor investeringen bekostigen we altijd vanuit onze jaarlijks begrote budgetten. ▪ Daadwerkelijk betaalde rentekosten zijn onderdeel van onze grondprijzen. Voor geïnteresseerden in meer achtergrondinformatie volgt hierna een toelichting.
100